YAZAR HAKKINDA... İİİ

İÇİNDEKİLER Sayfa YAZAR HAKKINDA... İİİ İÇİNDEKİLER...V ÖNSÖZ... Xİİİ 1. GİRİŞ...3 2. ENDÜSTRİYEL İŞLEMLER...13 2.1. ENDÜSTRİLERDE KULLANILAN TEMEL İŞLEM VE PROSESLER...13 2.2. HAMMADDE, ÜRÜN, ARA ÜRÜN VE YAN ÜRÜN...14 2.3. KÜTLE/ENERJİ DENGELERİ VE AKIM ŞEMALARI...17 2.4. STANDART ENDÜSTRİ SINIFLANDIRMALARI...18 2.5. ENDÜSTRİYEL İŞLETMELERİN BÜYÜKLÜKLERİNE GÖRE SINIFLANDIRILMASI...22 2.6. ÜLKEMİZDE SANAYİLEŞME VE ÇEVRE AÇISINDAN DURUMU...23 2.7. BÖLÜM KAYNAKLARI...29 3. ENDÜSTRİYEL KİRLENME PROBLEMLERİ VE KONTROL YÖNTEMLERİ...31 3.1. ENDÜSTRİYEL ATIK KAYNAK VE TÜRLERİ...31 3.1.1. Endüstriyel Atıksu Oluşma Kaynakları...31 3.1.2. Endüstriyel Atık Gaz ve Toz Oluşma Kaynakları...33 3.1.3. Endüstriyel Katı Atık Oluşma Kaynakları...41 3.1.4. Endüstriyel Gürültülerin Oluşma Kaynakları...46 3.2. ENDÜSTRİYEL SIVI, GAZ VE KATI ATIKLARIN VE GÜRÜLTÜNÜN KONTROLÜ...48 3.2.1. Endüstriyel Atıksuların Kontrolü...48 3.2.2. Endüstriyel Atık Gaz ve Tozların Kontrolü...50 3.2.3. Endüstriyel Katı Atıkların Kontrolü...53 3.2.4. Endüstriyel Gürültülerin Kontrolü...53 3.3. BÖLÜM KAYNAKLARI...55 4. ENDÜSTRİYEL KİRLENMENİN TESBİTİ...57 4.1. ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN KARAKTERİZASYONU...57 4.1.1. Bazı Temel Kavramlar...57 4.1.2. Endüstriyel Atıksu Akımları Debilerinin Belirlenmesi...58

4.1.2.1. Debi Ölçüm Yöntemi Seçimi...58 4.1.2.2. Debi Ölçümü Yapılan Ortamlar...59 4.1.2.3. Üstü Açık Kanallardan Debi Ölçümleri...59 4.1.2.4. Üstü Kapalı Kanallardan Debi Ölçümleri...63 4.1.2.5. Basınçlı Borulardaki Debi Ölçümleri...65 4.1.3. Debi Ölçüm Tertiplerinin Mukayesesi...69 4.1.4. Atıksu Akımı Değişkenliği...72 4.1.5. Atıksu Akımlarından Numune Alınması...73 4.1.5.1. Tekil (Grab, Discrete) numune...75 4.1.5.2. Zaman aralıklı kompozit numune...75 4.1.5.3. Debi orantılı kompozit numune...75 4.1.5.4. Ardışık kompozit numune...76 4.1.5.5. Sürekli kompozit numune...76 4.1.6. Endüstriyel Atıksuların Analizi...76 4.2. ENDÜSTRİYEL ATIK GAZ VE TOZLARIN KARAKTERİZASYONU...76 4.2.1. Bacalardaki Atık Gaz ve Tozların Karakterizasyonu...77 4.2.1.1. Baca gazı debisinin tespiti...77 4.2.1.2. Bacalarda partikül ölçümleri...80 4.2.1.3. Yanma gazlarının analizi...81 4.2.1.4. Organik ve inorganik baca gazı kirleticilerinin analizi...81 4.2.2. Tesis İç Ortam Havasındaki Atık Gaz ve Tozların Karakterizasyonu...82 4.2.2.1. İç ortam havasındaki toz ve partiküllerin örneklenmesi ve analizi...83 4.2.2.2. İç ortam havasındaki organik ve inorganik kirleticilerin örneklenmesi ve analizi.86 4.3. ENDÜSTRİYEL KATI ATIKLARIN KARAKTERİZASYONU...89 4.4. ENDÜSTRİYEL GÜRÜLTÜLERİN KARAKTERİZASYONU...91 4.5. ENDÜSTRİYEL KİRLENMENİN İZLENMESİ...93 4.5.1. Atıksu İçeriğinin Sürekli İzlenmesi...93 4.5.2. Tesis Bacalarında Sürekli İzleme...98 4.6. BÖLÜM KAYNAKLARI...98 5. ENDÜSTRİLER İÇİN SU HAZIRLANMASI...101 5.1. ENDÜSTRİ SU İHTİYAÇLARI VE TEMİNİ...101 5.2. KAZAN SUYU HAZIRLAMA...109 5.3. SOĞUTMA SULARI...112 5.4. BÖLÜM KAYNAKLARI...115 6. ENDÜSTRİYEL ATIKSU ALTERNATİF ARITMA YÖNTEMLERİ...117 6.1. FİZİKSEL TEMEL İŞLEMLER...119 6.1.1. Havayla Sıyırma...119 6.1.2. Karbon Adsorpsiyonu...119 6.1.3. Santrifüj...120 6.1.4. Diyaliz...121 6.1.5. Distilasyon...121 6.1.6. Evaporasyon...122 6.1.7. Filtrasyon...122 vi

6.1.8. Yumaklaştırma ve Çöktürme...122 6.1.9. Flotasyon...123 6.1.10. Dondurarak Kristallendirme...123 6.1.11. Yüksek Gradiyentli Magnetik Ayırma...124 6.1.12. Solvent Ekstraksiyonu...124 6.1.13. Reçine Adsorpsiyonu...124 6.1.14. Ters Osmoz (Hiperfiltrasyon)...125 6.1.15. Buhar Distilasyonu...125 6.1.16. Buharla Sıyırma...126 6.1.17. Ultrafiltrasyon...126 6.2. BİYOLOJİK TEMEL İŞLEMLER...127 6.2.1. Enzimle Arıtma...127 6.3. KİMYASAL VE ELEKTRO-KİMYASAL PROSESLER...127 6.3.1. Kataliz...127 6.3.2. Kimyasal Deklorinasyon...128 6.3.3. Klorinolisiz...128 6.3.4. Çözünme...128 6.3.5. Elektroliz...128 6.3.6. Elektrodiyaliz...129 6.3.7. Hidroliz...129 6.3.8. İyon Değiştirme...129 6.3.9. Mikrodalga Uygulaması...129 6.3.10. Oksidasyon...130 6.3.11. Fenton Oksidasyonu...130 6.3.12. Ozonasyon...130 6.3.13. Fotoliz...130 6.3.14. İndirgeme...131 6.4. BÖLÜM KAYNAKLARI...131 7. MEMBRAN AYIRMA TEKNOLOJİLERİ...133 7.1. GENEL...133 7.2. MEMBRAN MALZEMELERİ...135 7.3. SENTETİK MEMBRANLARIN İMALATI...136 7.4. MEMBRAN SEÇİMİNDE GÖZ ÖNÜNE ALINACAK FAKTÖRLER...138 7.5. MEMBRAN TERTİP BİÇİMLERİ...139 7.6. MEMBRAN UYGULAMALARINDA AYIRMA PRENSİPLERİ...140 7.7. TERS OSMOZ (RO)...140 7.8. NANOFİLTRASYON (NF)...151 7.9. ULTRAFİLTRASYON (UF)...153 7.10. MİKROFİLTRASYON (MF)...158 7.11. ELEKTRODİYALİZ (ED)...161 7.12. GAZLARIN MEMBRANLAR İLE AYRILMASI...164 7.13. PERVAPORASYON...166 7.14. SIVI MEMBRANLAR...167 vii

7.15. MEMBRAN BİYO-REAKTÖRLER (MBR)...168 7.16. BÖLÜM KAYNAKLARI...171 8. ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMİ...173 8.1. TARİHİ GELİŞİMİ...173 8.2. ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMİNİN TANITIMI VE İŞLEYİŞİ...178 8.2.1. Çevre Politikasının Oluşturulması...180 8.2.2. Planlama...180 8.2.3. Uygulama ve İşlemler...181 8.2.4. Kontrol Eden ve Hataları Düzelten Eylem...182 8.2.5. Yönetimce Yapılan Gözden Geçirme...182 8.3. ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMİNİN BAŞARILI YÖNETİMİ...182 8.3.1. Tutulan Kayıtlar ve Belgeler...183 8.4. SİSTEMİN UYGULANMASININ SAĞLADIĞI YARARLAR...184 8.5. ETÜT İŞLEMLERİ...185 8.6. İŞLETME EKİP LİDERİNİN GÖREVLERİ...187 8.7. ETÜDÜN İŞLEYİŞİ...188 8.8. İÇ DENETÇİLİK...192 8.9. GÖZETİM ŞİRKETLERİ...194 8.10. ÇEVRE HARCAMALARINA DEVLET DESTEĞİ...194 8.11. SOSYAL SORUMLULUK...195 8.12. BÖLÜM KAYNAKLARI...195 9. ZARARLI ATIKLAR...197 9.1. TANIMLAR...197 9.2. AB ZARARLI ATIK MEVZUATI...201 9.3. A.B.D. ZARARLI ATIK MEVZUATI...205 9.4. ÜLKEMİZ ZARARLI ATIK MEVZUATI...209 9.5. ENDÜSTRİYEL ZARARLI ATIKLARIN ÜRETİMİ...212 9.5.1. Ülkemizde Zararlı Atık Üretimi...212 9.5.2. A.B.D. de Zararlı Atık Üretimi...212 9.5.3. AB Ülkelerinde Zararlı Atık Üretimi...215 9.5.4. Almanya da Zararlı Atık Üretimi...216 9.5.5. Norveç te Zararlı Atık Üretimi...216 9.5.6. Yunanistan da Zararlı Atık Üretimi...216 9.5.7. Çin de Zararlı Atık Üretimi...216 9.5.8. Hindistan da Zararlı Atık Üretimi...217 9.5.9. Kazakistan da Zararlı Atık Üretimi...217 9.6. ZARARLI ATIKLARIN YÖNETİMİ...218 9.7. BÖLÜM KAYNAKLARI...219 10. ENDÜSTRİLERDE İÇ ORTAM HAVA KİRLENMESİ...221 10.1. İÇ ORTAM HAVA KİRLETİCİLERİ...221 10.2. İÇ ORTAM HAVA KALİTESİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER...222 viii

10.3. OLUMSUZ İÇ ORTAM HAVA KALİTESİNİN DOĞURDUĞU RAHATSIZLIKLAR...222 10.3.1. Hasta Bina Sendromu (SBS-Sick Building Syndrome)...222 10.3.2. Bina Bağlantılı Rahatsızlık (BRI-Building Related Illness)...222 10.3.3. Karışık Kimyasallara Duyarlılık (MCS-Multiple Chemical Sensitivity)...223 10.3.4. Karbonmonoksit Zehirlenmesi...223 10.3.5. Partiküllerin Doğurduğu Sağlık Etkileri...223 10.3.6. Mineral veya Metalik Tozlarla Meydana Gelen Pnömokonyozlar...226 10.3.7. Organik Tozlarla Meydana Gelen Pnömokonyozlar...226 10.3.8. Ülkemizde Görülen Solunama Dayalı Mesleki Hastalıklar...227 10.3.9. İşletmelerde İç Ortam Hava Kalitesiyle İlgili Ülkemiz Mevzuatı...227 10.4. İÇ ORTAM HAVA KALİTESİNİN İYİLEŞTİRİLMESİ...229 10.5. KORUYUCU MASKELER...230 10.5.1. Temiz Hava sağlayan Maskeler...233 10.5.2. Kombinasyon Solunum Aygıtları...233 10.6. BÖLÜM KAYNAKLARI...233 11. ENDÜSTRİYEL KİRLENMENİN AZALTILMASI...235 11.1. ATIK TOKSİSİTESİNİ AZALTMA ÇALIŞMALARI...235 11.2. ATIK MİKTARINI AZALTMA ÇALIŞMALARI...237 11.3. KİRLİLİK YÜKÜ AZALTMA ÇALIŞMALARI...242 11.4. SANAYİLERDE ATIK MİKTARI/YÜKÜ AZALTMA ÖRNEKLERİ...243 11.5. ATIK MİKTARINI AZALTMADA ATIK BORSASI ÇALIŞMALARI...246 11.6. SOLVENT KULLANIMINI AZALTMA ÇALIŞMALARI...248 11.7. BÖLÜM KAYNAKLARI...249 12. TEKSTİL ENDÜSTRİSİ...253 12.1. TEKSTİL ENDÜSTRİSİ İŞLEMLERİ...255 12.1.1. Tekstil Terbiyesi...256 12.1.1.1. Ön Terbiye İşlemleri... 257 12.1.1.2. Renklendirme İşlemleri... 267 12.1.1.3. Baskı... 267 12.1.1.4. Bitim İşlemleri... 268 12.2. TEKSTİL ENDÜSTRİSİ KİRLETİCİ KAYNAKLARI, MİKTAR VE ÖZELLİKLERİ...271 12.2.1. Atıksular...271 12.2.2. Katı Atıklar...278 12.2.3. Atık Gazlar...281 12.2.4. Gürültü...282 12.3. TEKSTİL ENDÜSTRİSİ ATIKSULARININ ARITILMASI...282 12.4. BÖLÜM KAYNAKLARI...289 13. DÖKÜMCÜLÜK...291 13.1. DÖKÜMCÜLÜK İŞLEMLERİ...294 13.1.1. Kum Kalıp Malzemeleri...297 13.2. DÖKÜMCÜLÜK SEKTÖRÜ KİRLETİCİ KAYNAKLARI, MİKTAR VE ÖZELLİKLERİ...298 ix

13.2.1. Atıksular...298 13.2.2. Katı Atıklar...299 13.2.2.1. Döküm Kumunun Geri Kazanılması (Yenilenmesi)...301 13.2.2.2. Döküm Tesislerinde Metal Atık Oluşumu ve Geri Kazanılması...303 13.2.3. Atık Gazlar...305 13.2.3.1. Hammaddelerin İndir-Kaldır ve Depolanması ve İşlenmeye Hazırlanması...306 13.2.3.2. Metal Ergitme ve Rafinasyon...307 13.2.3.3. Ocaktan/Potadan Cüruf ve Eriyik Metali Alma...308 13.2.3.4. Kalıp ve Maça İmalatı...308 13.2.3.5. Döküm, Kalıp Bozma ve Çapak Alma...311 13.2.3.6. Döküm İşlemlerine Ait Partikül Emisyon Faktörleri...312 13.2.4. Dökümhanelerde İç Ortam Hava Kalitesi...314 13.2.5. Dökümhanelerde Gürültü...316 13.3. BÖLÜM KAYNAKLARI...317 14. BOYA ENDÜSTRİSİ...319 14.1. BOYA ENDÜSTRİSİ İŞLEMLERİ...321 14.2. BOYA ENDÜSTRİSİ KİRLETİCİ KAYNAKLARI, MİKTAR VE ÖZELLİKLERİ...328 14.2.1. Atıksular...328 14.2.2. Katı Atıklar...333 14.2.3. Atık Gazlar...335 14.2.4. Gürültü...337 14.3. BÖLÜM KAYNAKLARI...337 15. SERAMİK ENDÜSTRİSİ...339 15.1. SERAMİK ENDÜSTRİSİ ÜRETİM İŞLEMLERİ...342 15.1.1. Çamur Hazırlama İşlemleri...348 15.1.1.1. Çamur Hazırlama Ön İşlemleri...348 15.1.1.2. Doğal Yöntemle Çamur Hazırlama...348 15.1.1.3. Endüstriyel Yöntemlerle Çamur Hazırlama...349 15.1.2. Seramik Çamurunun Şekillendirilmesi...350 15.1.2.1. Kuru Yöntemle Biçimlendirme...350 15.1.2.2. Yarı Yaş Yöntemle Biçimlendirme...350 15.1.2.3. Deri Sertliğinde Biçimlendirme...351 15.1.2.4. Yaş Yöntemle Biçimlendirme...351 15.1.3. Seramik Çamurunun Kurutulması...351 15.1.3.1. Açık havada kurutma...351 15.1.3.2. Oda tipi kurutucularda kurutma...351 15.1.3.3. Kanal veya tünel tipi kurutucularda kurutma...352 15.1.3.4. Işımalı tip kurutucularda kurutma...352 15.1.3.5. Band tipi kurutucularda kurutma...352 15.1.3.6. Salıncaklı tip kurutucularda kurutma...352 15.1.3.7. Döner masalı tip kurutucularda kurutma...352 15.1.3.8. Döner tambur tipi kurutucularda kurutma...352 15.1.3.9. Püskürtmeli tip kurutucularda kurutma...352 15.1.4. Seramik Çamurunun Pişirilmesi...353 x

15.1.4.1. Kesikli çalışanlar... 353 15.1.4.2. Sürekli çalışanlar... 353 15.1.5. Seramik Sırlarının Hazırlanması...353 15.1.5.1. Daldırma Yöntemi... 353 15.1.5.2. Püskürtme Yöntemi... 354 15.1.5.3. Akıtma Yöntemi... 354 15.1.5.4. Tozlama Yöntemi... 354 15.1.5.5. Tuzlama Yöntemi... 354 15.1.6. Seramik Malzeme Dekorasyonu (Boyanması)...354 15.2. SERAMİK ENDÜSTRİSİ KİRLETİCİ KAYNAKLARI, MİKTAR VE ÖZELLİKLERİ...355 15.2.1. Atıksular...355 15.2.2. Katı Atıklar...359 15.2.3. Atık Gazlar...361 15.2.4. Gürültü...362 15.3. BÖLÜM KAYNAKLARI...365 16. ÇİMENTO ENDÜSTRİSİ...367 16.1. ÇİMENTO ENDÜSTRİSİ ÜRETİM İŞLEMLERİ...369 16.2. ÇİMENTO ENDÜSTRİSİ KİRLETİCİ KAYNAKLARI KARAKTERİZASYONU VE KONTROLU...379 16.2.1. Atıksular...379 16.2.2. Katı Atıklar...380 16.2.3. Atık Gazlar...382 16.2.4. Gürültü...389 16.3. HAZIR BETON TESİSLERİ KİRLETİCİ KAYNAKLARI KARAKTERİZASYONU VE KONTROLU...390 16.3.1. Atıksular...391 16.3.2. Katı Atıklar...392 16.3.3. Atık Gazlar...392 16.3.4. Gürültü...394 16.4. BÖLÜM KAYNAKLARI...395 17. DERİ İŞLEME ENDÜSTRİSİ...397 17.1. DERİ İŞLEME ENDÜSTRİSİ İŞLEMLERİ...400 17.1.1. Islatma...401 17.1.2. Kıl Giderme ve Kireçlik İşlemi...401 17.1.3. Kavaleto...401 17.1.4. Kireç Giderme ve Sama İşlemi...405 17.1.5. Yağ Giderme...405 17.1.6. Piklaj (salamura)...405 17.1.7. Tabaklama (debagat, sepileme)...405 17.1.8. Sıkma...405 17.1.9. Tıraş...406 17.1.10. Retanaj İşlemleri (Nötralizasyon, Retanaj, Yağlama ve Boyama)...406 xi

17.1.11. Finisaj...406 17.2. DERİ İŞLEME ENDÜSTRİSİ KİRLETİCİ KAYNAKLARI, MİKTAR VE ÖZELLİKLERİ..406 17.2.1. Atıksular...406 17.2.1.1. Islatma İşlemi...408 17.2.1.2. Kıl Giderme ve Kireçlik İşlemleri...409 17.2.1.3. Kireç Giderme ve Sama İşlemleri...410 17.2.1.4. Kromik Tabaklama İşlemleri...411 17.2.1.5. Retanaj İşlemleri...412 17.2.1.6. Finisaj İşlemleri...414 17.2.1.7. Deri İşlemede İleri Yöntemlerin Kullanılmasının Genel Atıksudaki Kirletici Yüklerine Toplam Etkisi...414 17.2.1.8. Ön Arıtma Yöntemleri...415 17.2.1.9. Kimyasal Arıtma Yöntemleri...415 17.2.1.10. Biyolojik Arıtma Yöntemleri...416 17.2.1.11. İleri Arıtma Yöntemleri...416 17.2.1.12. İstanbul-Aydınlı (Tuzla) Organize Deri Sanayi Bölgesi Atıksu Arıtma Tesisi 416 17.2.2. Katı Atıklar...417 17.2.3. Atık Gazlar...420 17.2.4. Gürültü...420 17.3. BÖLÜM KAYNAKLARI...421 EKLER...423 İNDEKS...463 xii