AKSARAY İLİ TARIM MASTER PLANI

TARIM VE KÖYİŞLERİ BAKANLIĞI AKSARAY TARIM İL MÜDÜRLÜĞÜ İL TARIM VE KIRSAL KALKINMA MASTER PLANLARININ HAZIRLANMASINA DESTEK PROJESİ AKSARAY İLİ TARIM MASTER PLANI 2005

SUNUŞ Ülkemizde tarım sektörü, insanların beslenmesi, istihdamı, ekonomiye katkısı ve ihracat potansiyeli bakımından büyük önem taşımaktadır. Özellikle Avrupa Birliği ne uyum sürecinde, kırsal alandaki sorunların tespiti ve bu sorunlara kalıcı çözümler bulunması öncelikli bir konudur. Çiftçilerimizin; iç ve dış pazarlar için üretim yapar hale gelmeleri, daha iyi gelir düzeyine kavuşabilmeleri için üretim kaynaklarını daha etkin kullanmaları gerekmektedir. Ülkemiz için; sahip olduğu tarımsal kaynakların tespiti, geliştirilmesi, amacına uygun kullanılması ve bu çalışmaların, kaynakları kullananlarla beraber planlanması önem arz eden bir husustur. Dolayısıyla, il ve bölge Tarım Master Planlarının hazırlanması; tarımsal kaynakların ve problemlerin belirlenmesi, kaynak ve potansiyelin değerlendirilerek verimliliğin ve çiftçi gelirlerinin artırılması, tarımın çevre, sanayi, turizm gibi diğer sektörlerle ilişkilerinin değerlendirilmesi, doğal kaynakların ve çevrenin korunması açısından önem taşımaktadır. Tarım Master Planlarının hazırlanmasının amacı; sürdürülebilir kalkınmanın sağlanması için, bölgenin mevcut kaynaklarının, fırsatlarının ve kısıtlarının analiz edilmesi suretiyle ihtiyaçlarının belirlenmesi ve potansiyelin verimli bir şekilde kullanılmasına yönelik stratejiler geliştirerek, bölgeye uygun tarımsal program ve proje alanlarının belirlenmesidir. Bu bağlamda, master planlar; yerel kurum ve kuruluşlar ile üniversite, sivil toplum örgütleri ve özel sektör temsilcilerinin katılımları sağlanarak, tarımın kısa, orta ve uzun vadeli kalkınma faaliyetlerinin planlanmasına, problemlerin çözüm yollarının yerinden ve doğru bir şekilde ortaya konulmasına ve uygulanmasına rehberlik etmektedir. Tarım sektörünün temsilcileri olarak görevimiz; sektörün yapısal sorunlarını çözecek politikaları belirlemek ve bunları en kısa sürede hep birlikte uygulamaya koymaktır. Bu çerçevede, yöre halkının yaşam standardını yükseltmeye yönelik ihtiyaçların tespit edilmesi, bunların en kısa yoldan çözüme kavuşturulması için gerekli çalışmaların yapılmasına ışık tutması amacıyla hazırlanan ve tarımsal planlamanın yerelleşmesi anlamına gelen Tarım Master Planlarının, kamu ve özel sektör girişimcilerine yol gösterici ve faydalı olmasını temenni ederim. Mehmet Mehdi EKER Bakan - 2 -

İÇİNDEKİLER SUNUŞ.2 İÇİNDEKİLER. 3 GRAFİKLER ve TABLOLAR..5 KISALTMALAR.8 AKSARAY MASTER PLANI..9 BÖLÜM 1. GİRİŞ.. 9 BÖLÜM 2. PLANLAMA KALKINMA VE TARIM 10 2.1. TARIMSAL PLANLAMA SÜRECİ 10 2.2. POLİTİKA ÇERÇEVESİ..10 2.2.1 Türk Tarım Politikasının Gelişimi.10 2.2.2. Uluslararası Tarım Politikasının Ulusal Tarım Politikalarına Etkileri 11 2.2.3. VIII. Yıllık Kalkınma Planında Tarım 13 2.3 TARIMSAL KALKINMANIN GEREKLİLİKLERİ..16 2.4 MEVCUT PLAN VE PROGRAMLAR.16 2.4.1 Türkiye Hayvancılık Stratejisi Raporu 16 2.4.2 Ulusal Ormancılık Programı...17 2.4.3 Tarım ve Köyişleri Bakanlığınca Yürütülen Projeler..17 2.4.3.1 Çayır Mera Yem Bitkileri ve Hayvancılığı Geliştirme Projesi...17 2.4.3.2 Doğrudan Gelir Desteği..18 BÖLÜM 3. İLİN ÖZELLİKLERİ.19 3.1.BİYOFİZİKSEL ÖZELLİKLER.19 3.1.1. İlin Genel Tanımı..19 3.1.2.Agro-ekolojik alt bölgeler..19 3.1.3. Topografya 19 3.1.4. İklim 21 3.1.5. Bitki Örtüsü..21 3.1.5. İl Arazisinin Niteliklerine Göre Dağılımı 21 3.2. SOSYO EKONOMİK YAPI...22 3.2.1. Kişi Başına Gelir 23 3.2.2. Eğitim 25 3.2.3.Sağlık 25 3.2.4.Ulaşım 26 3.3.TARIMSAL ÜRETİM SİSTEMİ.26 3.4.TARIMSAL PAZARLAMA SİSTEMİ 28 3.4.1. Bitkisel Ürünlerin Pazarlama Sistemi..28 3.4.1.1 Türkiye ve Aksaray da Buğday, Arpa ve Ürünlerin Pazarlanması 29 3.4.1.2.Türkiye ve Aksaray da Şekerpancarı Pazarlaması ve Örgütlenme 30 3.4.2. Türkiye ve Aksaray İli Hayvancılık Sektöründe Pazarlama ve örgütlenme 30 3.4.2.1. Aksaray da Et ve Et Ürünleri Pazarlaması...30 3.4.2.2. Aksaray da Süt ve Süt Ürünleri pazarlaması.32 3.5 TARIMSAL HİZMETLER 34 3.5.1. Tarıma Hizmet Sağlayan İlgili Kuruluşlar 36 3.5.2. İldeki Girdi Piyasaları 39 BÖLÜM 4. DOĞAL KAYNAK ENVANTERİ..39-3 -

4.1.YENİLENEBİLİR KAYNAKLAR.39 4.2.YENİLENEMEYEN KAYNAKLAR.41 4.3.TOPRAK YAPISI...41 4.4. SU POTANSİYELİ..43 4.4.1.İçme ve Kullanma Suyu Projeleri 43 4.5. AKSARAY İLİ TARIM ARAZİLERİNİN SULAMA DURUMU..44 4.5.1. Sulama Suyu Projeleri:.45 4.6. ÇAYIR MERA ALANLARININ DAĞILIMI...45 4.7.ORMAN VE FUNDALIKLAR.46 BÖLÜM 5. TARIMIN PERFORMANSININ GÖZDEN GEÇİRİLMESİ 47 5.1 TARIM SEKTÖRÜNÜN GSYİH YA KATKISI.47 5.2 TARIMSAL ÜRETİM V E VERİMLİLİK 47 5.2.1 Bitkisel üretim 47 5.2.1.1. Bitkisel Üretim ve verimlilik.55 5.2. HAYVANSAL ÜRETİM VE HAYVAN VARLIĞI. 57 5.2.1. Hayvansal üretimde verimlik..65 5.2.2 Kaba Yem Üretimi 67 5.3.İLDE YETİŞTİRİLEN ÖNEMLİ ÜRÜNLERİN NET GETİRİLERİNİN KARŞILAŞTIRIL- MASI..69 6. BÖLÜM. PROBLEMLER POTANSİYELLER VE KISITLAR.71 6.1. PROBLEMLER VE KISITLAR...71 6.1.1 Sosyo Ekonomik Problemler.71 6.1.2. Üretim Problemleri..72 6.1.3. Pazarlama problemleri...75 6.2. POTANSİYELLER 78 BÖLÜM 7. AMAÇLAR VE STRATEJİLER..82 7.1 AMAÇLARIN BELİRLENMESİ VE UYGUN STRATEJİLERİN GELİŞTİRİLMESİ 82 7.1.1.Amaçlar 82 BÖLÜM 8. PROGRAM VE PROJELER 82 8.1.AMAÇ VE STRATEJİLER KAPSAMINDA YER ALAN MEVCUT PROJELER..86 8.2. PROGRAMLARIN VE PROJELERİN BELİRLENMESİ.90 8.3. ÖNCELİKLİ PROJELER..92 BÖLÜM 9. EKLER 93 EK-1 ALT BÖLGELER..95 I. ALT BÖLGE DOĞAL KAYNAK ENVANTERİ(MERKEZ, ESKİL).95 II. ALT BÖLGE DOĞAL KAYNAK ENVANTERİ (Ağaçören, Gülağaç, Güzelyurt, Ortaköy, Sarıyahşi).99 EK 2 YARDIMCI EK TABLO VE GRAFİKLER..104 EK 3 HARİTALAR 111 BÖLÜM 10. KAYNAKLAR.114-4 -

GRAFİK VE TABLOLAR Tablo 1 : Aksaray ilinin Agro - Ekolojik Alt Bölgeleri...19 Grafik 1: İl Arazi Dağılımı..21 Grafik 2: İl Arazisinin Alt Bölgelere Dağılımı. 22 Grafik 3 Aksaray - Türkiye Nüfus Artış Hızının Karşılaştırılması...22 Tablo 2. 2000 Yılı Alt Bölgelere Göre Köy ve Şehir Nüfus Sayımı Sonuçları...23 Grafik 4 Aksaray İli Alt Bölgelere Göre Şehir ve Köy Nüfusu (2000 ).. 23 Tablo 3 : Aksaray İlinde Kişi Başına Gelir. 24 Grafik 5 Kişi Başına Yıllık Gelir ( Aksaray) ($). 24 Tablo 4 : Aksaray'da Alt Bölgelere Göre Temel Veriler.. 24 Tablo 5 :Okullarda Bulunan Öğrenci Sayısı (2004-2005 Dönemi)..25 Tablo 6. Sağlık durumu....25 Grafik 6: Aksaray İlinde Tarım İşletmelerinin Faaliyet Alanlarına Göre Dağılımı....26 Grafik 7 :Tarım İşletmelerinin Büyüklüklerine Göre Dağılımı (%)...27 Tablo 7 :Tarımda İşletme Büyüklüğü ve Arazi Edinim Biçimi.. 27 Tablo 8. Tiplerine göre İşletmeler...28 Tablo 9 : Türkiye ve Aksaray Arpa Üretimi...29 Tablo 10: Türkiye ve Aksaray Buğday Üretimi. 29 Tablo 11 : Türkiye Ve Aksaray Şekerpancarı Üretimi Ve Verimleri...30 Tablo 12 :1994-2004 Yılları Arasında Türkiye ve Aksaray Et Üretimi...31 Grafik 8: Üretici Eline Geçen Reel Süt Fiyatları (1968 =100).. 32 Tablo 13 :1994-2000 Yılları Arasında Türkiye ve Aksaray Süt Üretimi...33 Tablo 14 : Tarımsal Organizasyonların Fonksiyonları ve Sorunları...35 Tablo 15 : Aksaray İli Tarımsal Hizmetlerinin Farklı Agro - Ekolojik Alt Bölgelere Göre Dağılımı....36 Tablo 16 : Ziraat Bankası Tarafından Kullandırılan Krediler...37 Tablo 17 : Tarımsal Kooperatifler....38 Tablo 18: Yenilenebilir Kaynaklar...40 Tablo 19 : Yenilenemeyen Kaynaklar...41 Grafik 9: Aksaray İlinde Alanların Toprak Sınıflarına Göre Dağılımı 43 Tablo 20 : Aksaray İli Su Kaynakları Miktarı.. 43 Tablo 21 : Aksaray İli Su Yüzeyleri..43 Tablo 22 : Aksaray İli Su İhtiyacı..44 Tablo 23 : Alt Bölgeler Bazında Aksaray İli Sulama Durumu..44 Grafik 10: Aksaray İli Tarım Arazilerin Sulama Durumu...44 Tablo 24 : DSİ Sulama Amaçlı Proje Hedefleri..45 Grafik 11 :Alt Bölgelere Göre Çayır Mera Alanların Dağılımı..45 Tablo 25 :Aksaray İli Mera Ot erimi 46 Grafik 12: Çayır ve Meraların Arazi Kabiliyet Sınıflarına Göre ağılımı.46 Tablo 26: Aksaray İli Tarım Sektörü GSYİH 1990-2000 47 Tablo 27 : Tarım Arazileri Dağılımı 48 Tablo 28 :Alt Bölgelere Göre Aksaray İlinde Hububat Ekilişi.48 Grafik 13: Hububat Ekiliş alanlarının Alt Bölgelere Göre Dağılımı. 49 Tablo 29 :Alt Bölgelere Göre Aksaray İlinde Hububat Üretimi(ton). 49 Grafik 14: Endüstri Bitkilerinin Ekiliş alanlarının Alt Bölgelere göre Dağılımı.50 Tablo 30: Endüstri Bitkileri Üretimi.50 Grafik 15: Baklagil Ekim Alanlarının Alt Bölgelere Göre Dağılımı 51 Tablo 31 : Baklagil Üretimi...51 Tablo 32 : Yem Bitkileri Üretimi(ton).52 Tablo 33 :Bazı Meyve Türlerine ait ağaç sayıları.52-5 -

Grafik16. Bazı türlerde Meyve Ağacı Varlığı.53 Tablo 34 : Meyve Üretimi 53 Tablo 35 Aksaray Bazı Sebze Ekilişleri 2004(ha)...54 Grafik17. Alt Bölgelere göre Bazı türlerde sebze ekilişi.54 Tablo 36 : Sebze Üretimi..55 Tablo 37 : Aksaray ve Türkiye Genelinde Yetiştirilen Bazı Ürünlerin Verim Değerleri..55 Tablo 38 : Aksaray İlinde Alt Bölgelerde Yıllara Göre Önemli Bitkisel Ürünlerin Ekim Alanı ve Üretim Değerleri (2000 Yılı Değerleri)...56 Grafik 18: Aksaray İlinde Alt Bölgeler Bazında B. Baş Hayvan Sayısı..57 Grafik 19 :Aksaray İlinin Alt Bölgelerinde Irklara Göre B.Baş Hayvan Varlığının Dağılımı 58 Tablo 39. Büyükbaş Hayvan Varlığı 58 Grafik 20: 2002-2004 Yılları İtibariyle Yapılan Suni Tohumlama Miktarları.....59 Tablo 40. Büyükbaş Hayvan Varlığı Yıllara göre değişimi..60 Grafik 21 : Aksaray Büyük Baş Hayvan Varlığının Değişimi..60 Grafik 22 :Aksaray İlinde Alt Bölgeler Bazında K. Baş Hayvan Varlığı 61 Tablo 41. Küçükbaş Hayvan Varlığı.61 Grafik 2316: Aksaray Küçük Baş Hayvan Varlığı Değişimi 62 Grafik 24: Aksaray İlinin Alt Bölgelere Göre Kanatlı Hayvan Varlığı.63 Tablo 42. Kanatlı Hayvan Varlığı.63 Tablo 43. Alt bölgelere göre Kovan Varlığı..63 Grafik 25: Aksaray İli Alt Bölgeler Bazında Arı Kovanı Dağılımı....64 Tablo 44 : Hayvansal Üretim. 64 Tablo 45 : Hayvansal Ürünler Arz ve Talep Projeksiyonu (Bin Ton)..66 Tablo 46 : Aksaray İli Hayvansal Ürünler Üretim Miktarları Ve Üretim Değerleri..67 Tablo 47 : Aksaray'da Kaba Yem Üretimi....67 Tablo 48 : Aksaray İli 2001-2005 Yılı Hayvan Sayıları ve 2006-2010 Yılları Hayvan Sayısı Projeksiyonu 68 Tablo 49: bir Dekar Arazinin Gayri safi Üretim Değeri, Maliyeti ve Net Getirisi (2002)..69 Tablo.50: Kaba Yemlerin Hazmolabilir Proteine Göre Ete Dönüştürülmesi ile Elde Edilen Gelir 70 Tablo 51 : Kaba Yemlerin Hazmolabilir Proteine Göre Süte Dönüştürülmesi ile Elde Edilen Gelir 70 Tablo 52 : Alt Bölgelerdeki Problemlerin Önem Derecesine Göre Belirlenmesi.76 Tablo 53 : Potansiyellerin Tespiti...78 Tablo 54 : Önemli Tarımsal Ürünlerin Değerlendirilmesi...80 Tablo 55 : Master Plan Stratejilerin SWOT Analizi 84 Tablo 56 : Hayvancılık Faaliyetleri...86 Tablo 57: Çevre İyileştirme Faaliyetleri..87 Tablo 58 : Kooperatif Faaliyetleri...88 Tablo 59 : Desteklenen Kooperatifler..88 Tablo 60 : Bitkisel Üretimle İlgili Faaliyetler 89 Tablo 61 : Öncelikli Proje Konusu Önerileri 92 EK 2 YARDIMCI TABLO VE GRAFİKLER.104 Ek Tablo 1 : Aksaray Tarım İşletmelerinin Arazi Büyüklükleri ve Küçükbaş - Büyükbaş Hayvan Varlığı 104-6 -

Ek Tablo 2 : Aksaray ili genelinde önemli bitkisel ürünlerin yıllara göre ekim alanı (ha) ve üretim değerleri (milyon TL).105 Ek Tablo 3 : İlçeler itibariyle gayri safi yurtiçi hasıla, 1995-1996 (Milyon TL).106 Ek Tablo 4 : Tiplerine göre İşletmeler...106 Ek Tablo 5: Yıllar İtibariyle Aksaray İçin Önemli Görülen Tarla Ürünleri Üretim Miktarları (ton)..106 Ek Tablo 6 : Yıllar İtibariyle Yem Bitkileri Ekiliş Miktarları (Da) (1993-2004).107 Ek Tablo 7:Yıllar İtibariyle TR7 Bölgesi İçin Önemli Görülen Sebzelerin Üretim Miktarları (ton).107 Ek Tablo 8: Yıllar İtibariyle Önemli Görülen Meyvelerin Üretim Miktarları (ton) 108 Ek Tablo 9: Yıllar İtibariyle Hayvan Sayıları (1993-2004).108 Ek tablo 10: Endüstri Bitkileri Ekilişi.109 Ek Grafik 1 : Türkiye de Bal Üretimi..109 Ek Grafik 2 : Türkiye'de Üretici Eline Geçen Reel Bal Fiyatları (1968=100)...110-7 -

KISALTMALAR AB BİM BYKP DGD DİE DPT DSİ DTÖ FAO GSMH GSÜD GSYİH IMF KHGM KHK OB OTP STÖ SYDV TEAE TKB TKK TMO TSKB TŞFAŞ : Avrupa Birliği : Bayındırlık ve İskan Müdürlüğü : Beş Yıllık Kalkınma Planı : Doğrudan Gelir Desteği : Devlet İstatistik Enstitüsü : Devlet Planlama Teşkilatı : Devlet Su İşleri : Dünya Ticaret Örgütü : Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Teşkilatı : Gayri Safi Milli Hasıla : Gayri Safi Üretim Değeri : Gayri Safi Yurt İçi Hasıla : Uluslararası Para Fonu (International Money Fund) : Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü : Kanun Hükmünde Kararname : Orman Bakanlığı : Ortak Tarım Politikası : Sivil Toplum Örgütleri : Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı : Tarım Ekonomisi Araştırma Enstitüsü : Tarım ve Köyişleri Bakanlığı : Tarım Kredi Kooperatifleri : Toprak Mahsulleri Ofisi : Tarım Satış Kooperatifleri Birlikleri : Türkiye Şeker Fabrikaları Anonim Şirketi - 8 -

AKSARAY MASTER PLANI BÖLÜM 1. GİRİŞ Aksaray İli Master Planı, TCP//TUR//8924 İl Tarım Planlarının Hazırlanmasına Destek Projesi kapsamında Sivas ve İzmir İlleri Master planların örnek olarak hazırlanmış olup, bu planlar çerçevesinde İlimizde de Master planı hazırlanması için çalışmaları başlatılmıştır. Tarımsal Master planın amacı ; tarımsal kaynakların belirlenmesi (toprak, su, ekoloji, işgücü ve teknik bilgi düzeyi), kısıtların ortaya konulması (üretim tekniği, örgütlenme, yatırım gereksinimi, işgücü ve pazarlama problemleri vb), tarımsal kaynak ve potansiyelin değerlendirilerek tarımda verimliliğin ve çiftçi gelirlerinin artırılması, ürün arzında sürekliliğin sağlanması; tarımın çevre, sanayi, turizm gibi diğer sektörlerle ilişkilerinin belirlenmesi, doğal kaynakların ve çevrenin korunması olarak ifade edilebilir. Planlamanın kapsamı, tarım sektörü ile sınırlı olması nedeniyle yönetim sorumluluğu Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ndadır. Master plan esas olarak Tarım ve Köyişleri Bakanlığı yetkisinde olan tarımsal faaliyetleri ele alır. Ancak, diğer kamu kuruluşlarıyla, özellikle tarımsal üretim, pazarlama ve yatırımlar üzerinde doğrudan ve dolaylı etkisi bulunan kuruluşlarla sıkı işbirliğine önem verilmelidir. Aksaray ilinde, alan çalışmasına başlamadan önce, Tarım Bakanlığı elemanlarının yanında ildeki diğer kamu kurumları (DSİ, Köy Hizmetleri, Çevre İl Müdürlüğü, Turizm İl Müdürlüğü v.b.) özel sektör ve sivil toplum örgütü temsilcileri ve çiftçilerin katılımı ile il düzeyinde yürütülecek tarım mastır planı çalışmaları ile ilgili olarak paydaş (stakeholder) toplantısı yapılmıştır Biyo-fiziksel ve sosyo-ekonomik koşullar bakımından Aksaray ili tekdüze bir yapıya sahip olmayıp; önemli farklılıklar göstermektedir. Bu durum göz önüne alınarak, il agro-ekolojik alt bölgelere ayrılmıştır. Her alt bölgede yer alan ilçelerin, tarım ilçe müdürlerinin hepsinin birlikte katıldığı toplantılarda alt bölgenin problemleri, potansiyelleri, fırsatları ve kısıtları tartışılmış ve ayrıca, alt bölgeleri temsil edebilecek ilçe ve köylerde alan çalışması yapılmıştır. Alan çalışmasının tamamlanmasının ardından İlk yapılan paydaş toplantısına iştirak eden kişilerin katılımı ile ikinci paydaş toplantısı yapılmış ve bu toplantıda alan çalışmaları sırasında tespit edilen problem, potansiyel ve bunlara yönelik olarak önerilen muhtemel program ve alt programlar üzerinde mutabakata varılmıştır. Mastır plan 2001-2010 dönemi için hazırlanmakta olup; kalkınma amaçları, bu amaçlara ulaşmada stratejiler ve bu stratejilerin desteğinde muhtemel program ve projeleri içermektedir. Aksaray ili tarım master planı sekiz bölümden oluşmaktadır. 1. Bölümde; Plan öncesi durum (background), amaç, kapsam, yöntem ve içerikten bahsedilmiştir. 2. Bölümde;Master planı etkileyebilecek olan ülkesel plan ve genel politikalar, kalkınma koşulları ve yürürlükteki idari sistem, halen takip edilmekte olan kalkınma stratejiler ve planlar hakkında bilgi verilmiştir. - 9 -

3. Bölümde; İlin biyo - fiziksel, sosyo-ekonomik özellikleri, üretim ve pazarlama sistemleri ve mevcut tarımsal hizmetler olarak ilin genel bir tanımı (profili) ne yer verilmiştir. 4. Bölümde;İlin doğal, fiziksel, insan ve kurumsal kaynak boyutunu içine alan tarımsal kaynak envanteri tanımlanmıştır. 5. Bölümde; tarımın performansı (yerel ekonomiye katkısı, üretim ve verimlilik, bölgesel ve ulusal ekonomi ile bağlantılar) ele alınmıştır. Bu bölüm İlin tarımsal sektörünü, mevcut durumu ve geçmiş performansı ile gelecekten beklentiler açısından incelemektedir. Tarımın il ekonomisine ve kırsal bölge halkının geçimine olan katkısı değerlendirilmektedir. 6. Bölümde; bir taraftan tarımın ve çiftçilerin karşı karşıya olduğu problemler, noksanlıklar ve kısıtlar, ve diğer taraftan kalkınma için potansiyeller ve fırsatlar analiz edilmiştir. 7. Bölümde; kalkınma amaçları ve stratejiler formüle edilmiştir. Bu bölüm master plan amaçlarının nasıl belirlenip birleştirildiğini, kalkınma fırsatları ve seçeneklerinin nasıl analiz edildiğini ve geniş stratejilerin nasıl tanımlandığını anlatmaktadır. 8. Bölümde; projeler öncelendirilerek kısa listesi hazırlanmış, finansman kapsamı ve imkanları uygulama sorumlulukları ve yöntemlerden bahsedilmiştir. BÖLÜM 2. PLANLAMA KALKINMA VE TARIM 2.1. TARIMSAL PLANLAMA SÜRECİ 1963 yılında planlı dönemin başlamasıyla birlikte, ulusal düzeydeki tarımsal planlama beş yıllık kalkınma planları içinde yer almaya başlamıştır. Böylece tarımsal planlamada merkezi planlamanın yönlendirmesi artmıştır. Bununla birlikte, VII. BYKP nında ulusal düzeyin altındaki düzeylerde yerinden planlamaya yönelik bir strateji değişikliğinin işaretleri görülmektedir. Bu değişiklik, il özel idarelerinin etkin hale getirilmesi ve yerel kurumların güçlendirilmesini içine alan kapsamlı yapısal reform için genel bir altyapı oluşturmaktadır. VIII. BYKP nında yerinden planlamaya verilen önem daha da artmıştır. Plan da İl planlama ve koordinasyon birimleri güçlendirilecektir ve Tarım sektörü ile ilgili her türlü konuda, her aşamada ve düzeyde katılımcı proje planlaması ve yönetim esas alınacaktır ibarelerine yer verilmiştir. Bu çerçevede, 81 ilin her birinde tarımsal mastır planların hazırlanması çalışmaları başlamıştır. Diğer yandan Devlet Planlama Teşkilatı (DPT), il düzeyinde ( Mersin ve Düzce illerinde) entegre kalkınma planı pilot uygulamalarını başlatmıştır. Tarım dahil bütün önemli sektörleri kapsayacak şekilde hazırlanacak bu entegre planlara, il tarım mastır planlarının önemli katkısı olacağı umulmaktadır. 2.2. POLİTİKA ÇERÇEVESİ 2.2.1 Türk Tarım Politikasının Gelişimi Cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren tarımsal sorunları aşmak ve tarımı geliştirebilmek için çeşitli programlar uygulanmıştır. Tarıma ilişkin geniş çaplı kurumsallaşmanın gerçekleştirilmesinin yanında, fiyat politikaları ve dış ticaret koruması yoluyla tarım desteklenmiştir. - 10 -

1963 yılında planlı döneme geçilmesiyle birlikte, tarıma yönelik politikalar kalkınma planları çerçevesinde belirlenmeye başlamıştır. Geçmişten günümüze ülkemizdeki tarımsal politikalar incelendiğinde; destekleme alımları, girdi destekleri, zirai kredi faiz sübvansiyonları, doğal afet ödemeleri, süt teşvik primi ödemeleri, destekleme primleri ve ekim alanlarının sınırlandırılması; araştırma, eğitim,yayım ve denetim gibi kamu hizmetleri, tarımsal alt yapı yatırımları, yatırım teşvikleri, ihracat iadesi ödemeleri, ithalat korumaları ve vergi politikaları gibi araçlarla tarımın desteklendiği ve yönlendirildiği görülmektedir. Uygulanan tarım politikaları bir çok amaca yönelik olmakla birlikte, temel amaç kendi kendine yeterlilik olmuştur. Bu açıdan değerlendirildiğinde, şimdiye kadar uygulanan tarım politikaları başarılı olmuştur.ancak, mevcut politika uygulamalarının en önemlilerinden biri olan destekleme alımları zamanla, üretimin pazar koşullarına uygun olarak gelişmesini engellemiş, üretici gelirlerinde istikrarsızlık yaratmış ve bazı ürünlerin iç ve dış pazarlarda değerlendirilmesini zorlaştıracak şekilde aşırı stokların oluşmasına neden olmuştur. Ayrıca, sürdürülen tarım politikaları, sağlanan desteklerin üreticiye yeteri kadar yansımaması nedeniyle sosyal amaçların gerçekleştirilememesi yanında kamu kaynaklarına önemli ölçüde yük getirmesi bakımından da olumsuz etkilere sahiptir. 2.2.2. Uluslararası Tarım Politikasının Ulusal Tarım Politikalarına Etkileri Türkiye de 1990 lı yılların ikinci yarısında başlatılan tarım politikalarının yeniden şekillendirilmesine ilişkin yoğun arayışta, uluslararası kuralların yönlendirmesinin etkisi büyüktür. Bu çerçevede ülkemizin üstlendiği yükümlülükler şu başlıklar altında sıralanabilir: 1- Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) Tarım Anlaşması ile ilgili yükümlülükler; Dünya tarım ürünleri ticaretinin serbestleşmesini hedefleyen DTÖ Tarım Anlaşması, üzerinde yoğunlaştığı alanlar açısından üçlü bir yapıya sahiptir. i) Tarifelendirme ve tarife indirimi (Pazara Giriş): Türkiye ekonomik liberalizasyon süreci içinde birçok üründe koruma yöntemi olarak gümrük vergilerini kullandığı için tarifelendirme konusunda fazla sorun yaşamamıştır. Anlaşma çerçevesinde Türkiye nin, 2004 yılına kadar gümrük tarifelerinde ortalama %24, her bir üründe ise %10 oranında indirim gerçekleştirmesi gerekmektedir. ii) İhracat Sübvansiyonları : İhracat sübvansiyonlarının azaltılması Tarım Anlaşmasının bir diğer taahhüdüdür. Türkiye 1986-1990 yılları arasında verilen sübvansiyonları tavan olarak bildirmiş, gelecekte ihracat sübvansiyonu verilmesi gerekirse, on yıl içinde eşit taksitler halinde kaynak tahsisinde %24, sübvansiyonlu mal miktarlarında ise %16 indirim yapılacağı taahhüt edilmiştir. Türkiye de son yıllarda bu kapsamda tarım ürünleri ihracatının da desteklenmesi azalmıştır. Bu nedenle, Türkiye nin tarım ürünleri ihracatına uygulanan sübvansiyonlarla ilgili yükümlülükleri, bu alanda ciddi politika değişikliğinin ortaya çıkmasına neden olmayacaktır. iii) İç Destekler : - 11 -

Ülkelerin ulusal tarım politikaları çerçevesinde sağladıkları iç destekler de dünya ticaretini dolaylı yoldan olumsuz etkilemektedir. Bu çerçevede iç destekler ticaret üzerinde yarattıkları olumsuz etkiye göre kırmızı kutu, mavi kutu,ve yeşil kutu uygulamaları olmak üzere üç kategoriye ayrılmıştır. Kategorilerin belirlenmesinde ilgili sübvansiyonun üretimi hangi ölçüde teşvik ettiği esas alınmıştır. 1995 2004 yılları arasında 1986 1988 yılları baz alınarak destekler değer olarak %24 miktar olarak ise %14 oranında azaltılacaktır.ancak yeşil kutu olarak belirlenen (araştırma, yayım, kontrol, alt yapı, pazarlama sistemlerinin iyileştirilmesi, gıda güvenliği stokları, ürün sigortaları, doğal afet yardımları, yurt içi gıda yardımları, gelir desteği uygulamaları (decoupled) alanlarda indirim taahhüdünde bulunulmayacaktır. İç desteklerin indirimi konusundaki diğer bir istisna uygulamasıdır. da de minimis Türkiye gelişmekte olan ülkeler için uygulanan asgari destek (de minimis) kuralı uyarınca, destekleme düzeyi, üretim değerinin %10 altında olduğundan iç desteklerle ilgili herhangi bir taahhütte bulunmamıştır. Bu çerçevede, DTÖ nezdinde 2004 yılına kadar iç desteklerin indirimi ile ilgili bir taahhüdümüz bulunmamakla birlikte, bu taahhütle gelecekte de hiçbir ürün için %10 luk desteğin üzerinde bir destek verilmemesi taahhüdü altına girilmiştir. DTÖ Tarım antlaşmasıyla Türkiye nin üstlendiği yükümlülükler Türk tarım politikalarında belli düzenlemeleri öngörse de, Aksaray İli tarımında önemli değişiklikler yaratması beklenmemektedir. 2- Türk Tarımının Avrupa Birliği (AB) Ortak Tarım Politikasına (OTP) Uyumu: Genel olarak, Türkiye nin OTP ye uyumu, tarım sektöründe fiyat ve Pazar mekanizmalarının yakınlaştırılması, yapısal politikaların uyumlaştırılması ve mevzuatın yakınlaştırılması olmak üzere üç ana başlık altında değerlendirilebilir. AB de fiyat desteğinin ağırlığının giderek azaldığı, Türkiye de ise halen tarımsal destekleme politikasının esas unsuru olarak fiyat desteğinin kullanıldığı görülmektedir. Ancak, Türkiye 2001 yılı içerisinde doğrudan gelir desteği uygulamalarını başlatmıştır. Türkiye nin uyguladığı ikinci destek olan girdi desteği OTP çerçevesinde hiç kullanılmamaktadır. Türkiye de uygulanan gübre desteği 2002 yılında kaldırılmıştır. Türkiye nin yapısal uyum açısından da önemli eksikleri bulunmaktadır. AB kırsal kalkınma adı altında bütünleştirilmiş bir yaklaşım belirleyerek, kırsal alanlarda tarım faaliyetlerinin turizm, küçük ölçekli sanayi, el sanatları ve benzeri ekonomik faaliyetlerle desteklenmesi için çaba göstermektedir. Avrupa Birliği (AB) Ortak Tarım Politikası(OTP)uyum amacıyla 1/95 Sayılı Ortaklık Konseyi Kararının 8. Maddesi Türk mevzuatında ticaretin önündeki teknik engellerin 5 yıl içinde kaldırılması öngörülmüştür. 8 kasım 200 yılı içinde AB ile imzalanan Katılım Ortaklığı Belgesini (KOB) takiben 24 Mart 2001 yılında yürürlüğe giren Ulusal Programda Türkiye tarımında kısa ve uzun vadede yapılması gerekenler belirlenmiştir. Kısa vadede çiftçi kayıt sistemi, hayvan kayıt sistemleri ve bitki sertifikası oluşturulması, Pazar piyasa sistemlerinin düzenlenmesi, çevresel, yapısal ve kırsal kalkınma önlemlerinin uygulanması konularını kapsamaktadır. - 12 -

Orta vadede ise tarımsal ve kırsal kalkınma politikalarında AB müktesebatına uyumun tamamlanması, gıda işleme tesislerinin AB normlarına modernize edilmesi, balıkçılıkta toplam kalite ve güvenirliğin geliştirilmesi hedeflenmiştir. AB tarım politikalarının Gündem 2000 doğrultusunda tahıllar, sığır eti ve 2005/2006 dan itibaren süt için doğrudan ödemeler şeklinde olması öngörülmüştür. Türkiye de 2001 yılından itibaren tarımsal destekleme aracı olarak üretimden ve girdi kullanımından bağımsız olarak Doğrudan Gelir Desteği uygulamasına başlanmış olup 21 Haziran 2001 tarihinde çıkan uygulama tebliğ ile doğrultusunda çiftçiye işlediği tarım arazisi dikkate alınarak 200 da. Kadar olan tarım arazisi için dekara 10 milyon TL ödenmesi 5 da. Altındaki tarım işletmeleri için toplam 50 Milyon TL. ödenmesi yapılmış. 01 ağustos 2002 yılında 500 da. Kadar 13,5 Milyon dekara ödeme yapılması öngörülmüştür. Üretim fazlası olan ürünlerde ise Alternatif Ürün Projesi gündeme gelmiştir. Proje ile üretim fazlası olan ve destekleme alımları nedeniyle bütçeye yük olan getiren fındık, tütün ve şeker pancarı gibi ürünlerde üretim alanlarının azaltılması yoluyla kazanılan tarım alanlarında üretim açığı olan ürünlerin (yağlı tohumlu bitkiler ve yem bitkiler) ekilişinin yaygınlaştırılması amaçlanmaktadır. 3-IMF Niyet Mektubu Türkiye nin IMF ile imzalamış olduğu Stand By anlaşması (anti-enflasyon programı) çerçevesinde verilmiş olan ülke taahhütleri aşağıda verilmektedir. Mevcut destekleme politikaların kademeli olarak kaldırılması yerine fakir çiftçiye yönelik DGD uygulaması. Tarım Satış Kooperatifleri Birliklerine (TSKB) özerklik verilmesi. Konuyla ilgili olarak 16 Haziran 2000 tarih ve 24081 Sayılı Resmi Gazetede yayınlanan kanun ile TSKB özerk ve mali yönden bağımsız bir yapıya kavuşturulması hedeflenerek Yeniden Yapılandırma Kurulu oluşturulmuştur. Girdi sübvansiyonlarının kademeli olarak kaldırılması, (gübre ve kredi), Bu konuda 2000-2001 yıllarında gübre desteği sabit tutulup, 2002 yılında tüm girdi desteği kaldırılmıştır. Tarımsal amaçlı kredilerde de faiz oranları düşürülmüştür. Tarımsal amaçlı KİT lerin özelleştirilmesi, Tarımsal amaçlı KİT lerin bu doğrultuda yeniden yapılandırılması çalışmaları devam etmektedir.tekel, TŞFAŞ, ÇAYKUR için özelleştirme gündemde olup, TMO 2001 yılında küçülecek stratejik ve olağanüstü hal stoku bulunduracak ve 2002 yılında borsada oluşan fiyat ile alım yapacaktır. Türkiye de tarım ürünleri pazarlama sistemi kamu, özel ve kooperatifler olmak üzere üç kurumsal yapıda yer almaktadır. Pazarlama sistemi içinde kamu kurumları ; (TMO), şeker pancarı(tşfaş), çay (ÇAYKUR) ile tütün, tuz ve alkol (TEKEL) ürünlerinin pazarlanmasında aktif olarak yer almakta ve fiyat oluşumunda satın aldıkları ürün miktarının üretim miktarına oranı kadar etkili olmaktadırlar. Türkiye Hükümeti ile IMF arasında imzalanan stand -by anlaşmasında yer alan tarım reformu kapsamında bu kurumların bazılarının özelleştirilmesi öngörülmektedir. TMO ve TŞFAŞ ne yönelik uygulamalardan Aksaray ili tarımının doğrudan etkilenmesi muhtemeldir. Çünkü, bu ilde buğday ve şeker pancarı iki önemli tarımsal üründür. - 13 -

2.2.3. VIII. Yıllık Kalkınma Planında Tarım 1- Mevcut Durum : Geçmişte uygulanan destekleme politikaları ile üretici gelirlerinde istikrar sağlanmamış dünya fiyatları üzerindeki destekleme alım fiyatları bazı ürünlerin ekim alanlarının aşırı genişlemesine,üretim fazlası oluşmasına ve devletin fazla alım yaparak yüksek stok maliyetine katlanmasına sebep olmuştur. Bu olumsuzlukları kısmen gidermek üzere yeni bir tarımsal destekleme aracı olarak;2000 yılında çiftçilere yönelik Doğrudan gelir Desteği uygulaması yönünde pilot proje uygulanmıştır. Elde edilen sonuçlara göre bu projenin 2001 yılında ülke genelinde uygulanması yapılmış 2002 yılında veri güncellemeleri yönünde çalışmalar hızla devam etmiştir. DTÖ Tarım Anlaşmasının ilgili hükümleri çerçevesinde ülkemiz yükümlülüklerinin yerine getirilmesine devam edilmiştir. Uruguay Turu sonrası gelişmeler göz önüne alınarak AB ile yeni bir tercihli ticaret rejimi oluşturulmuştur. VII. Plan döneminde, 4342 sayılı Mera Kanunu çıkarılmıştır.tarımda Yeniden Yapılandırma ve Destekleme Kurulu oluşturulmuştur.4487 sayılı Kanun ile Ürün Borsalarında vadeli işlemler yapılabilmesi imkanı sağlanmıştır.ayrıca, 552 sayılı Yaş Sebze ve Meyve ticaretinin Düzenlenmesi ve Toptancı halleri Hakkında Kanun hükmünde kararname çıkarılmış,4367 sayılı Kanunla söz konusu KHK nin bazı maddeleri değiştirilmiş ve ilgili mevzuatta düzenlemeler yapılmıştır. 4572 sayılı Tarım Satış Kooperatifleri ve Birlikleri Hakkında Kanun 1 Haziran 2000 tarihinde TBMM Genel Kurulunda kabul edilmiştir. Ancak; VII Plan döneminde Tarımsal Politikalar ve ilgili Yapısal Değişim Projesi çerçevesinde öngörülen Tütün Tarımının Yeniden Düzenlenmesi, Ürün Sigortası,Türkiye Ziraat Odaları Birliği, Tarım ve Köyişleri Bakanlığının Yeniden Organizasyonu Kanunları çıkarılmamıştır. Üretici Birlikleri Kanun Tasarısı son aşamaya gelmiştir. II- Amaçlar, İlkeler ve Politikalar Türkiye kendi tarım politikası ihtiyaçları, dünya tarımındaki gelişmeler ve Türk tarımının OTP ye uyumu zorunluluğunu göz önünde bulundurarak VIII. Planda aşağıdaki amaç ilke ve politikaları belirlenmiştir. Kaynakların etkin kullanımı ilkesi çerçevesinde ekonomik,sosyal çevresel ve uluslar arası gelişmeler boyutunu bütün olarak ele alan örgütlü, rekabet gücü yüksek, sürdürülebilir bir tarım sektörünün oluşturulması temel amaçtır. Gıda güvenliği ilkesi çerçevesinde artan nüfusun dengeli ve yeterli beslenmesi esas alınacaktır. Piyasa Fiyat oluşumu üzerinde olumsuz etkileri olan ürün fiyatlarına devlet müdahaleleri yerine, üretimin piyasa koşullarında talebe uygun olarak yönlendirilmesini sağlayacak politika araçları devreye sokularak, üretici gelirlerinin artırılması ve istikrarlı bir yapıya kavuşturulması esas alınacaktır.üretim maliyetlerini azaltıcı ve teknolojik gelişimi hızlandırıcı tedbirler uygulamaya konulacaktır. - 14 -

Tarım politikalarının esasları; DTÖ Tarım Anlaşmasının öngördüğü yükümlülükler ile AB ye tam üyelik sürecine girerken AB Ortak Tarım Politikasında ve uluslararası ticaretteki gelişmeler çerçevesinde belirlenecektir. İnsan kaynakları başta olmak üzere, Üretim faktörlerinin daha etkin kullanılması, verimliliğin artırılması, tarımla ilgili kuruluşlarda kurumsal kapasitenin güçlendirilmesi, Kurumsal hizmet akışında gözlenen sorunların giderilmesi, sektör içi kaynak dağılımında etkinlik ve rasyonel kullanımın sağlanması, üretici örgütlerinin güçlendirilmesi tarımsal işletmelerin rekabet güçlerinin artırılması ve pazarlama ağlarının geliştirilmesine ağırlık verilecektir. Çiftçi Kayıt Sistemi, Tapu Kadastro Sistemi, Coğrafi Bilgi Sistemi ve Çiftlik Muhasebe Veri Ağının geliştirilmesi sağlanacaktır.tarımsal veri tabanını kullanan tarım bilgi Sistemi kurulacaktır. Üretici ve üretim düzeyini risklere karşı korumak amacıyla risk yönetimi araçları geliştirilecektir.bu çerçevede; tarım ürünlerine yönelik sigorta sistemi, vadeli işlemler borsası, sözleşmeli tarım ve stok yönetimi araçlarının geliştirilmesi, yaygınlaştırılması ve etkin şekilde uygulamaya konulması sağlanacaktır. Tarımsal gelişmede bölgesel nitelikli programların önemi nedeniyle Tarımda sorunlu ve Öncelikli Üretim Alanlarının Tespit çalışmaları çerçevesinde bölgesel özel programlar geliştirilecektir. Tarım sektörü ile ilgili her türlü konuda,her aşamada ve düzeyde katılımcı proje planlaması ve yönetimi esas alınacaktır. Üreticilerin katılımını ve sorumluluğunu esas alan ve doğrudan üreticilere finansman sağlayan Kırsal Kalkınma projelerine ilişkin çalışmalar sürdürülecektir. Bu çerçevede gerçekleştirilmekte olan ve kırsal kesimden gelir seviyesini artırmayı amaçlayan Doğu Anadolu Su Havzası Rehabilitasyon Projesi halen 11 ilde uygulanmaktadır. Kırsal alanda tarım-dışı sektörlere destek verilmesi ve kırsal sanayinin yaygınlaştırılması sağlanacaktır.tarımdan çekilecek nüfusa yeni istihdam imkanları yaratacak projeler geliştirilecektir. Tarımsal araştırma kurumları etkili bir yapıya kavuşturulacak, çeşitli kurum kuruluş ve üniversiteler tarafından yapılan araştırma faaliyetlerinde koordinasyon sağlanacaktır. Tarımsal araştırma önceliklerinin belirlenmesinde üretici talepleri dikkate alınacak ve uygulamaya yönelik araştırma projelerinin geliştirilmesi ve uygulanmasında üreticilerin katılımı ve katkısı esas alınacaktır. Tarım-Sanayi entegrasyonunun geliştirilmesi, tarımsal ürünleri işleme sanayinin rekabet edebilirliliğini artırıcı nitelikte uygun ve kaliteli hammaddenin temini ile tarımsal sanayiye dönük sözleşmeli üretimin yaygınlaştırılması sağlanacaktır. Tarım Satış kooperatifleri ve Birliklerinin kooperatifçilik ilkeleri doğrultusunda özerkleştirilmesi sağlanırken, söz konusu kurumların yeniden yapılandırılması durumunda sürdürülebilirliği sağlayıcı gerekli önlem ve politikalar uygulamaya konulacaktır. - 15 -

Kamu tarafından yapılmakta olan bir kısım görevler üretici organizasyonlarına devredilecektir. Doğal kaynak kullanımında havza bazında katılımcı proje planlaması ve yönetimi benimsenecektir.doğal kaynakların sürdürülebilir biçimde kullanılması, gen kaynakların korunması ve saklanması sisteminin kurulması sağlanacaktır. Tarımsal politikalar doğrultusunda dengeli ve çevreyle uyumlu tarımsal kalkınmanın sağlanmasına yönelik olarak tarımsal altyapı yatırımlarının her aşamasında yatırımdan faydalananların her türlü katılımı sağlayacak,mevcut altyapının etkin kullanımı ve yeni yatırımların gerçekleştirilmesinde kaynakların rasyonel kullanımı temin edilecektir. Detaylı toprak etütlerinin ve toprak haritalarının yapılması ile toprakların kullanım ve korunmasına ilişkin bir kanunun çıkarılması kadastro çalışmalarının tamamlanması ve toprak veri tabanının oluşturulması sağlanarak Arazi Kullanım Planı hazırlanacaktır. Bölünmeyecek en küçük parsel anlamında optimum işletme büyüklükleri bölgelere göre tespit edilecek, belirlenecek ekonomik işletme büyüklüklerine bağlı özendirici tedbirler geliştirilecektir. Hayvansal ürünler üretimi geliştirilecek, toplumun hayvansal protein bakımından dengeli ve yeterli beslenmesini sağlamak amacıyla hayvan ıslahı, hayvan hastalık ve zararlarıyla mücadele ile kaliteli kesif yem ve yem bitkileri üretiminin artırılmasına, meraların ıslahına ve yayım hizmetlerine ağırlık verilecektir. Su ürünlerinde sürdürülebilir üretimin artırılması amacıyla; doğal kaynakların rasyonel kullanımı sağlayacak,yetiştiricilik ve açık deniz balıkçılığı geliştirilecek, araştırma ve geliştirme faaliyetlerine önem verilecek ve kamuda etkin kurumsal bir yapının oluşturulması için gerekli düzenlemeler yapılacaktır. Ormanlar; toplumun ormancılık sektörü ürün ve hizmetlerine olan gereksinimlerini,sürdürülebilir ormancılık, biyolojik çeşitlilik ile yaban hayatını koruma ve çok yönlü yararlanma ilkeleri doğrultusunda ekonomik, sosyal, çevresel ve ergonomik kriterler çerçevesinde yöneltilecek, işlenecek ve korunacaktır. Türkiye de ormansızlaşma, çölleşme,toprak erozyonu,sel,heyelan ve çığ gibi afetleri önlemek amacıyla; ağaçlandırma, erozyon kontrolü, mera ıslahı ve sosyal ormancılık faaliyetleri geliştirilecek, gerçek ve tüzel kişilerin orman yetiştirme etkinlikleri desteklenecektir. III- Hukuki ve Kurumsal Düzenlemeler Tarım sektörü ile ilgili konuları bir bütünlük içinde ele alan Çerçeve Tarım Kanunu çıkarılacaktır. Ziraat Odalarının etkin olarak faaliyetlerini sürdürmeleri ve geliştirmeleri yönünde düzenlemeler yapılacaktır. Kamudan bağımsız bir yapıda üreticilere üretimden pazarlamaya kadar olan safhalarda hizmet vermek üzere kar amacı gütmeyen organizasyonlar oluşturmaya yönelik Üretici Birliklerine ilişkin bir kanun tasarısı hazırlanmış olup Başbakanlığa sunulmuştur.örgütlü çiftçi kesiminin desteklenmesi ve bu yönde - 16 -

teşvik önlemlerinin uygulamaya geçirilmesi sağlanacaktır.söz konusu örgütlerde denetimin özerkleştirilmesi yönünde düzenlemeler yapılacaktır. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ile tarımsal nitelikle Kamu İktisadi Teşebbüsleri yeniden yapılandırılacaktır. Tarımsal Ürün Sigortaları Kanununun ve buna ilişkin eylem planının hazırlanmasına ilişkin çalışmalar tamamlanacaktır. 2.3 TARIMSAL KALKINMANIN GEREKLİLİKLERİ Tarım sektörü ekonomik, sosyal, politik ve teknik yönleriyle diğer sektörlerden farklı özellikleri olan ve vazgeçilmez öneme sahip bir sektördür. Tarım ürünlerinin temel ihtiyaç maddeleri oluşu, bu ürünlere stratejik bir önem kazandırmıştır. Bütün ülkeler tarımsal ürünlerde; özellikle, tahıl, şeker, süt, et ve bitkisel yağ gibi temel tarımsal ürünlerde kendi kendine yeterli olma çabası içerisinde olup tarım politikalarını bu hedef doğrultusunda yönlendirmektedirler. Türkiye de tarım sektörü 2004 yılı itibariyle GSYİH içindeki payı %11,2 olmasına karşılık, tarımsal sivil istihdam içindeki payı %34 dür. Görülmektedir ki nüfusun önemli kısmı geçimini tarım sektöründen sağlamaktadır. Bununla birlikte, tarım sektöründe istihdam edilenlerin gelirleri diğer sektörlere göre daha düşüktür. Bunun sonucu ortaya çıkan kır kent farklılığı, köyden kente yoğun göçe sebep olmuştur. Ayrıca tarım, sanayiye hammadde sağlama yanında, sanayinin pazarı olması bakımından da büyük önem taşımaktadır. Büyüyen bir tarım sektörü, istihdamın artmasına ve ekonominin gelişmesine önemli katkılarda bulunacaktır. - 17 -

2.4 MEVCUT PLAN VE PROGRAMLAR 2.4.1 Türkiye Hayvancılık Stratejisi Raporu Bu rapor, hayvancılık sektörünün gelişmesiyle ilgili temel amaçları, sorunların boyutlarını ve planlama çatısını içeren ve 2005 yılına kadar uzanan bir stratejiyi sunmaktadır. Strateji seçenekleri olarak belirlenen temel seçenekler ise ;üretim bazını ve hayvansal verimliliği geliştirmek, gerçek ürün fiyatını ve ithalatı artırmak şeklindedir. 2.4.2 Ulusal Ormancılık Programı Ormancılık sektöründe üstlenilmiş olan uluslararası ve bölgesel sorumlulukların yerine getirilmesini ve takibini kapsayan Ulusal Ormancılık Programı çalışmaları devam etmektedir. 2.4.3 Tarım ve Köyişleri Bakanlığınca Yürütülen Projeler Aşağıda bahsi geçen projeler Türkiye genelinde Aksaray ilini kapsayacak şekilde yürütülen projeler olup, ayrıca Aksaray ilinde çeşitli kamu kurum ve kuruluşları tarafından yürütülmekte olan tarımsal projelere ait bilgiler de 8 inci bölümde ele alınmıştır. 2.4.3.1 Çayır Mera Yem Bitkileri ve Hayvancılığı Geliştirme Projesi 1991 yılında Doğu ve Güney Doğu Anadolu Bölgesindeki 18 ilde başlatılan proje, 1996 yılında ülkesel hale getirilmesiyle 81 ilde uygulanmaktadır.proje faaliyetlerinin devam ettirilmesi, ülkemiz hayvancılığının geliştirilmesi için, gerekli olan kaba yem üretiminin artırılmasına önemli katkı sağlayacağı kanısıyla proje 2001 yılından itibaren 5 yıl süre ile 2006 yılına kadar uzatılması kararı alınmıştır. Hayvancılığın geliştirilmesine yönelik olarak çıkarılan; 10.05.2000 tarih ve 24045 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 2000/467 sayılı Hayvancılığın Desteklenmesi Hakkındaki Bakanlar Kurulu Kararı ve Hayvancılığın Desteklenmesi Hakkındaki Bakanlar Kurulu Kararı Uygulama Esasları Tebliği (Tebliğ No: 2000/22) yayımlanmıştır. 2004 yılında 2000/467 Sayılı Hayvancılığın Desteklenmesi Hakkında Bakanlar Kurulu Kararının 2003/16 Sayılı Uygulama Esasları Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ ile (Tebliğ No: 2004/13) değişiklik yapılmıştır. 1. Yem Bitkileri Desteği : a. Tek yıllık yem bitkileri için gerekli olan girdi, tarımsal alet ve ekipmanların masrafların % 20 si kadar, b. Çok yıllık yem bitkilerinde ve yapay mera tesislerinde birinci yıl yatırım giderleri ve uygun görülen işletme giderlerinin %35 i, ekiliş alanları ile uyumlu alet makine alım giderlerinin %30 u kadar destekleme ödemesi yapılmaktadır. 2. Suni Tohumlama Desteği: Suni tohumlama bedelinin kalkınmada öncelikli illerle soy kütüğüne kayıtlı işletmelerde ise %25 i suni tohumlama primi olarak ödenecektir. Bu destekleme 5 yıl - 18 -

sürecek olup, bu süre içinde suni tohumlamadan yararlanan inek sayısı en fazla 10 milyon baş olacaktır. 3. Damızlık Teşviki : Yurt içinde çiftçi veya TİGEM tarafından yetiştirilen veya Bakanlıkça ya da Bakanlık tarafından yetki verilmiş kuruluşlarca damızlık sertifikası veya sertifika verilmiş damızlık gebe düve alanlara, damızlık belgesi veya pedigriye sahip süt sığırları için her yıl ırk bazında hayvan fiyatının %30 u saf ırk sertifikasına sahip kültür ırk için bu fiyatın %15 i ödenir. 4. Süt Teşvik Primi : Süt fiyatlarının son yıllarda yaşanan ekonomik sıkıntılar nedeniyle dalgalanmasının ve damızlık hayvanların besicilikte kullanılmasının önüne geçilmesi amacıyla 1965 yılından bu yana uygulanan süt teşvik primi litre başına 20 bin Tl. işletmelerin kayıt altına alınması ve örgütlenmeye olumlu katkı sağlayacağı düşüncesinden hareketle Soy kütüğüne kayıtlı işletmelerde ise litre başına 40 bin Tl. süt teşvik primi ödenmektedir 5.Su ürünleri Desteği: 2004 yılı için alabalıkta 400.00TL/KG üretim desteği verilmektedir. 6.Yağlık Ayçiçeği Destekleme Primi : AB de uygulanmakta olan fark ödeme sistemine benzer uygulamayı öngören yasal düzenlemeler yapılmak suretiyle 1999 yılı ürünü kütlü pamuk, Soya fasulyesi ve yağlık ayçiçeğinde prim uygulamasına geçilmiştir. 1999 yılında 6 cent/kg prim verilmiş, 2000-2001 yılında 75.000 Tl/Kg verilmiştir. Bu prim uygulaması ile 190 çiftçiye 1.557 ton ürün için 93427,02 $ karşılığı ödeme yapılmıştır 2.4.3.2 Doğrudan Gelir Desteği Tarımsal üretimle uğraşan çiftçilere doğrudan gelir desteği yapılması ve çiftçi kayıt sisteminin oluşturulması amacıyla başlatılmasına ilişkin 12,12,2000 tarihli ve 2000/2172 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı nın Eki Karar ın 5. Maddesi gereğince 99/13759 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile oluşturulan Tarımda Yeniden Yapılandırma ve Destekleme Kurulu nun önerileri dikkate alınarak 2001 yılında 2001/15 Tebliğ ile çiftçi kayıt sistemi oluşturulmaya başlanmış dekar başına 10.000.000TL (200dekara kadar) ödenmiş, 14 Haziran 2002 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 2002/41 sayılı Doğrudan Gelir Desteği Uygulamasına ve Bu Amaçla Oluşturulacak Çiftçi Kayıt Sistemine ilişkin uygulama tebliği esasları çerçevesinde, 500 dekara kadar (500 dekar dahil) arazisi olan çiftçilere dekar başına 13.500.000 TL destekleme ödemesi yapılmış, 2004 yılı ÇKS ve DGD ödemesi uygulaması 13 Mayıs 2004 Tarih ve 25461 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe Tebliğe (2004/22) göre 100m 2 ile üstü 500 dekara kadar (500 dekar dahil) arazisi olan çiftçilere dekar başına 16.000.000 TL DGD ödemesi yapılmaktadır. - 19 -

BÖLÜM 3. İLİN ÖZELLİKLERİ 3.1. BİYOFİZİKSEL ÖZELLİKLER 3.1.1. İlin Genel Tanımı Aksaray İli 37059' 59'' 39001' 01'' kuzey enlemleri ile 330 15' 00'' 340 30' 00'' doğu boylamları arasında yer almaktadır. E-90 karayolu üzerinde olan İl Ankara ya 225 km uzaklıkta mersin limanına 258 km uzaklıktadır. Aksaray İli, kuzey ve güney Anadolu dağlarının birbirinden uzaklaştığı İç Anadolu Bölgesinin orta Kızılırmak bölümünde yer alır.iç Anadolu nun güneye doğru Konya ovasına açılan, kuzeydoğuda Nevşehir, güneydoğuda Niğde, batıda Konya ve kuzeybatıda Ankara İllerine komşudur. İlin yüzölçümü 7.721km2, rakım 980 metredir. Aksaray İlinin merkez ilçe dahil 7 ilçe 41 kasaba 146 köy bulunmaktadır. Bağlı ilçeler; Merkez, Ağaçören, Eskil, Gülağaç, Güzelyurt, Ortaköy, Sarıyahşi 3.1.2.Agro-ekolojik alt bölgeler Agro-ekolojik bölgelendirme arazinin çevresel özellikleri, potansiyel verim ve arazi uygunluğu benzer olan özelliklere sahip alt alanlara bölünmesini ifade eder. Bir agro-ekolojik bölge iklim, arazi formu, toprak yapısı ve/veya arazi örtüsüne göre belirlenir. Bu kapsamda Aksaray İli 2 agro- ekolojik bölgeye ayrılmış ve haritalandırılmıştır. Aksaray İli Merkez ve Eskil ilçeleri I. Bölge ve Gülağaç, Güzelyurt, Ağaçören, Ortaköy, Sarıyahşi İlçeleri II. Bölge olarak 2 alt bölgeye ayrılmıştır. Alt Bölge ayrılmasında en büyük etken I.alt Bölgenin ova özelliğinde olması yağış ve sıcaklık değerleri yönünden ikinci alt bölgeden farklılıklar göstermesi etkin olmuştur. II. Alt bölge eğimli bir arazi yapısı ve iklim değerleri yönünden sıcaklık birinci alt bölgeye göre daha düşük, yağış ise daha fazladır. (Tablo1 ) Tablo 1 : Aksaray ilinin Agro - Ekolojik Alt Bölgeleri Alt Bölgeler Alan Şubat Temmuz yıllık Sıcaklık sıcaklık Yağış (C ) (C ) (mm) I.Alt Bölge %70-2,7/ 7 >25 <350 Merkez, Eskil 540.757 II. Alt Bölge ha %30-4 / 6 <25 >350 Gülağaç, Güzelyurt,Ağaçören, Ortaköy, Sarıyahşi Toplam 7 ilçe 3.1.3. Topografya Dağlar: 231.428 ha 772.185 ha Aksaray ili sınırları içerisinde önemli dağlar vardır. Bunlardan en Önemlisi sönmüş volkanik bir dağ olan Melendiz dağları silsilesi içinde yer alan Hasan Dağıdır - 20 -

(Yüksekliği :3268 m.dir.) Hasan Dağının yanında Küçük Hasan Dağı (3069 m. ), Ekecik Dağı(2137m.) yüksekliğinde önemli dağlardır. Vadiler: Ihlara Vadisi; Ihlara (Kapadokya) Bölgesi, güneyde Ihlara Kasabası sınırından (vadinin güney ucu) Yaprakhisar, Belisırma köylerini içine alarak Selime'nin kuzeyde bulunan üst sınırına kadar uzanmaktadır. Vadinin en düşük kotundan bu dört yerleşimin kenarında yer aldığı Melendiz Çayı akmaktadır. Denizden 1,220 m yükseklikte bulunan yöre, jeolojik olarak Pliyosen devrinde Hasan ve Erciyes Dağlarının volkanik aktiviteleri sonucu oluşan kayaçlarla örtülüdür. Yörede mevcut kayaçlar tüf, ignimbirit ve volkanik küllerden ibarettir. Yaklaşık 14 km uzunluğunda olan Ihlara vadisi tektonik açıdan doğrultu atımlı fay şeklinde bir yapıya sahiptir. Ihlara, Kapadokya Bölgesinin bir bölümünü oluşturur ve tarihçesi M.Ö. 3000 yıllarına kadar uzanır. Ancak, günümüze kadar ulaşan uygarlık izleri Bizans İmparatorluğu döneminden kalmadır. M.S. 4. yy.da kayaların oyulması sonucunda çok sayıda kilise inşa edilmiştir. Ayrıca 5 milyon insanı barındırabilecek mağara ve inlere sahip olan yörede daha sonraki dönemlerde Danişmentli, Selçuklu, Osmanlı yönetimlerinin izleri ve eserleri görülmektedir. Bölgede bir çok termal kaynak bulunmaktadır. Bunlardan halen açık olan Yaprakhisar Köyü'nün yanındaki Ziga Kaplıcası'nın suyunun sıcaklığı 60 C'ye kadar çıkmaktadır. Cilt hastalıklarına, romatizma ve kas tutulmalarına yararlı olan bu kaynağın etrafında karbonatlı suların oluşturduğu travertenler gözlenmektedir.yöreye ilişkin hidrolojik ve hidrojeolojik araştırma çalışmaları yaptırılmıştır. Yörede bitki örtüsü olarak tipik bir Orta Anadolu vejetasyonu hakimdir.ihlara Vadisi florasının tespiti için yapılan çalışmalar sonucunda 20 familyaya ait 200 kadar karasal bitki türü tespit edilmiştir Ovalar: Aksaray ın orta kesimleri kuzeyi, güneyi tamamen ovalıklarla kaplıdır. Güneyde obruk platosunun uzantısı ve Aksaray ovası bulunur. Platolar-Yaylalar: Obruk, Haydar, Çağsak, Yeniyayla, Ali ağa Obası, Kemerseki yaylası Bu yaylalar merkezlerinin yakınlarında kurulan mezralar vardır. Buralara da mahalli tabirle yayla denilmektedir. Eskil sınırları içerisinde bu şekilde 72 adet yayla bulunmaktadır. Akarsular: Aksaray, Tuz gölü kapalı havzası içerisindedir. Hiçbir suyu denize ulaşmaz.tuz gölü yakınlarında yer altında kaybolurlar. En önemli akarsuyu Melendiz dağlarında doğan Melendiz çayı (Uluırmak)dır. Karasu, Eşmekaya diğer önemli akarsularıdır. Bu akarsular yanında yazları tamamen kuruyan birçok dere bulunmaktadır. Pınarbaşı köyü yakınlarında Hıcıp, Sultanhanı yakınlarında Kırk delik suyu önemli dereleridir. - 21 -

Göller: Aksaray ın en önemli gölü Konya ve Ankara ile müşterek sınırlara sahip oldukları Tuz gölü dür. Tuz gölü ülkemizin Van gölünden sonra en büyük ikinci gölüdür. Yurdumuzun en önemli tuz kaynaklarından biridir. Yüz Ölçümü 1500 Km 2 dir. Aksaray sınırları içerisinde yer alan diğer göller ise ; Gelveri (Güzelyurt ) yakınlarında Nar gölü(sofular-acıgöl), Koca göl, Hasan dağı çevresinde Kartal Gölü, Öküz Gölü, Sarıgöl, Uyuz Gölü gibi irili ufaklı göller vardır. Bu tabii göller yanında, sulama, taşkınlardan korunma amaçlı göletler bulunmaktadır. Bunların en önemlisi Melendiz çayı (Uluırmak) üzerinde bulunan Mamasın baraj gölüdür.(11,7 Km2) yüz ölçümüne sahip gölün su hacmi ise 165x10 6 m 3 tür. Ortaköy yakınlarındaki Kültepe ve Bozkır baraj gölleri yanında D.S.İ tarafından tamamen sulama amaçlı olarak yapılan Ortaköy-Balcı göleti, Helvadere göleti, Ortaköy Çiftevi göleti sulama ve taşkınlarda korunmak amacıyla yapılan Güzelyurt göleti gibi göletler de vardır. 3.1.4. İklim Aksaray İli orta iklim kuşağında olup, soğuk, yarı karasal iklim tipindedir. Yazlar kurak ve sıcak geçer, kışlar soğuk ve nispeten kısadır. En soğuk ayın ortalama sıcaklığı -3 0 C üstünde, en düşük sıcaklık - 29 0 C, en yüksek sıcaklık 38,4 0 C olup yıllık sıcaklık ortalaması 11.5 O C dir. Aksaray da yağışlar kış, ilkbahar ve sonbahar aylarına rastlar. Yıllık 350mm üzerindedir. Yağış ortalamasının %18,9 si sonbahar, %38,8 sı ilkbahar %31,8 si kış ve %10,5 i da yaz mevsimlerinde görülür. Kış mevsimi uzun sürer ve yağışlar genellikle kar halindedir. I. Alt bölge yıllık 350 mm.nin altında, II. Alt bölge 350 mm.nin üstünde yağış alır. Nisan ve Mayıs aylarında yağış maksimum düzeye ulaşmaktadır. En düşük yağış ise Ağustos ayında düşmektedir. Eylül ayına kadar bu durum sürmekte Ekim- Kasım aylarında Sonbahar yağışları düşmektedir. 3.1.5. Bitki Örtüsü : Aksaray da yazları kurak iklimi hakim olduğundan ilkbaharda yeşeren otlar yazın kurur ve arazi bozkır yapısını alır. Ayrıca taban suyunun yakın ve arazinin hafifi tuzlu olan kısımlarında kovalık ve çayır ayrık vs. gibi bitkilerden oluşan daim yeşil alanlar bulunmaktadır. Bu gibi alanlar yakınlarında hayvancılık yapanlara büyük avantaj sağlamaktadır. Ayrıca bölgede alıç, kızılcık yanında çalımsı ve otsu bitkilerden geven, kekik, devedikeni, sıyırma, yabani korunga, poskulak, at kuyruğu, koyun yumağı çok rastlanan bitki türleridir. Platolar ve dağlık kısımlarda ise özellikle Hasandağı ve Ekecik dağı eteklerinde ve eteklerin üst bölümlerinde meşe ( pelit ) koruluklarına rastlanmaktadır. Bölgede orman bitkisi olarak meşe hakimdir. Orman alanları Ortaköy, Merkez ilçe ve Güzelyurt da bulunmaktadır. Dere kenarlarında yoğun olarak söğüt ve kavak bulunmaktadır. - 22 -

3.1.5. İl Arazisinin Niteliklerine Göre Dağılımı İlin toplam yüzölçümü 772.185 ha olup, bunun 420.430 hektarı tarım arazisi, 277.803ha ı çayır mera arazisi, 12.528-15886 ha orman arazisi ve 10.376 ha diğer tarım dışı araziler olarak dağılım göstermektedir. Grafik 1 17: İl Arazi Dağılımı Ekilebilir Arazi 420.430Ha 55% Tarım Dışı Arazi 61.424 Ha KIRAÇ % 86 SULU % 14 7% Çayır Mer a 277.803 Ha Orman Arazisi 12.528 Ha 2% 36% Grafik 1 den görüldüğü üzere Aksaray da çayır mera alanlarının oranı yüksek(%36), orman alanlarının oranı ise çok düşüktür (%2). Türkiye genelinde ise (Grafik 2) mera alanlarının oranı ile orman alanlarının oranı birbirine eşit olup %26 dır. Aksaray ilinde çayır mera alanlarının fazlalığı hayvancılık için bir potansiyel olmakta, ancak orman alanlarının azlığı yağış için kısıt teşkil etmekte ve erozyona neden olmaktadır. Arazilerin alt bölgeler bazında dağılımına baktığımızda ( Grafik. 2) en fazla tarım ve mera arazisine sahip bölgenin 1. alt bölgesi olduğu görülmektedir. Grafik 218: İl Arazisinin Alt Bölgelere Dağılımı 300000 283084 250000 200000 150000 100000 50000 0 8891 210790 37992 137346 3637 1 2 67013 23432 Tarım Arazisi Orman Fundalık Çayır Mera Diğer - 23 -

3.2. SOSYO EKONOMİK YAPI Aksaray da nüfus yapısı incelendiğinde ; ilde dikkati çeken iki önemli bulgu ortaya çıkmaktadır. Bunlardan birincisi; İlde şehirleşme oranları ve nüfus yoğunluğunun Türkiye ortalamalarından düşük olduğu ve nüfus artış hızının türkiye ortalamalarından az olduğu görülmektedir. Grafik 3 :19 Aksaray - Türkiye Nüfus Artış Hızının Karşılaştırılması (%o) Nüfus Artış Hızı 30 25 20 15 10 5 0 1927 1935 1940 1945 1950 1955 1960 1965 1970 1975 YILLAR 1980 1985 1990 1997 2000 Türkiye (%0) Aksaray (%0) Kay.:2000 yılı Nufus Sayımı 1990 nüfus sayımında 326.399 olarak belirlenen toplam nüfus (%.47,9 unu erkekler, %52,1 ini kadınlar oluşturmuştur) 2000 yılında 396084 e çıkmıştır. 2000 sayımına göre toplam nüfusun 200216 (% 50,5) i ilçe merkezinde, 195868 (% 49,5) si ise köy ve beldelerde bulunmaktadır.195822 adet erkek 200262 adet Kadın bulunmaktadır. Bu rakamlar 1990 yılı nüfus sayımı ile karşılaştırıldığında Aksaray ilinde kırsal nüfusun %0 4,98 oranında arttığı ve şehir nüfusunun ise %0 32,8 oranında arttığı görülmektedir. Tablo 2. 2000 Yılı Alt Bölgelere Göre Köy ve Şehir Nüfus Sayımı Sonuçları Toplam Nüfus Şehir Nüfusu Köy Nüfusu Merkez 236560 129949 106611 Eskil 28952 22125 6827 I.Altbölge 265512 152074 113438 Ağaçören 15869 4983 10886 Gülağaç 26874 4672 22202 Güzelyurt 16836 3775 13061 Ortaköy 58873 26961 31912 S.Yahşi 12120 7751 4369 II.Altbölge 130572 48142 82430 TOPLAM 396084 200216 195868 Kay.:2000 yılı Nüfus sayımı -DİE - 24 -

Grafik 4 : Aksaray İli Alt Bölgelere Göre Şehir ve Köy Nüfusu (2000 ) 400000 350000 300000 250000 200000 150000 100000 265512 152074 113438 130572 48142 82430 396084 200216 195868 50000 0 I.Altbölge Merkez-Eskil II.Altbölge A.Ören-G.ağaç- TOPLAM G.Yurt-Ortaköy-S.Yahşi Toplam Nüfus Şehir Nüfusu Köy Nüfusu 3.2.1. Kişi Başına Gelir Aksaray da kişi başına düşen gelir 1990 verilerine göre 1131 $ iken 2001 yılında ekonomik kriz nedeniyle 966 $ düşmüştür. Tabloda Aksaray ın kişi başına düşen gelir yıllar itibariyle gösterilmektedir. (Tablo 3) Tablo 3 : Aksaray İlinde Kişi Başına Gelir Yıl Kişi başına gelir ($) 1990 1131 1991 1109 1992 1230 1993 1373 1994 981 1995 1291 1996 1391 1997 1829 1998 1815 1999 1781 2000 1427 2001 966-25 -

Grafik 5 :20 Kişi Başına Yıllık Gelir ( Aksaray) ($) 2100 1900 1700 1500 1300 1100 900 700 500 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 Tablo 4 : Aksaray'da Alt Bölgelere Göre Temel Veriler I.alt bölge II.alt bölge Merkez-Eskil A.Ören-G.Ağaç- Tüm ilçeler G.Yurt-Ortaköy. Sarıyahşi İlçe sayısı 2 5 7 Köy sayısı(ilçe Merkezleri 99 89 188 hariç) Toplam nüfus 265512 130572 396084 Toplam şehir nüfus 152074 48142 200216 Toplam kırsal nüfus 113438 82430 195868 Toplam alan 540757 231428 772185ha Nüfus yoğunluğu km² 49,6 57,8 52 Toplam Tarım Alanı (ha) 283084 137346 420430 Toplam ekili alan (ha) 190441 96789 287230 Kişi başına tarım yapılan alan 1,066 1,051 1,061 (ha) Sosyal gelişmişlik düzeyi - - -0,449240 Kişi başına tahıl üretim (kg) 1,639 1,116 1,466 Kişi başına gelir($ ) - - 1905 * DİE-2000- Tarım İl Müdürlüğü 2004 yılı değerleri 3.2.2. Eğitim Aksaray da okul öncesi 5 ana okul 190 anasınıfı şubesi, 286 ilköğretim okulu, 25 genel lise 16 mesleki ve teknik lisesi 7 çok Programlı olmak üzere olmak üzere 48 lise bulunmaktadır.toplam 1347 sınıf öğretmeni, 2101 branş öğretmeni bulunmaktadır. Aksaray da Niğde Üniversitesine bağlı 4 fakülte ile 5 yüksekokul Bu okullarda 250 Öğretim Görevlisi bulunmaktadır. - 26 -

Tablo 5 :Okullarda Bulunan Öğrenci Sayısı (2004-2005 Dönemi) Toplam Şehir Köy Okul Öncesi 3188 1655 1533 İlköğretim Erkek Kız 59235 30684 28551 32697 17069 15628 26538 13615 12923 Lise: Erkek Kız Üniversite:* Kaynak. M.E.B. Aksaray 2004 3.2.3.Sağlık 12303 6819 5484 10927 6063 4864 3500 3500 İlde sağlık hizmetleri Sağlık Bakanlığına bağlı 10 Devlet Hastanesi,1 sağlık merkezi, 2 adet özel hastane, 112 sağlık ocağı, 37 sağlık evi, 1 verem savaş dispanseri, 1 ana çocuk sağlığı Merkezi ile yürütülmektedir. İl genelinde yataklı tedavi kurumlarındaki toplam yatak sayısı 683 iken yatak başına düşen nüfus sayısı 590 dur. İlde toplam hekim sayısı 263 ve 1 uzman hekim başına düşen hasta sayısı 4659, pratisyen hekim başına düşen hasta sayısı 2506 dur. Hekim başına düşen hasta sayısı ise 1506 dur. Diş Hekimi Başına düşen Hasta sayısı 22004 Sağlık hizmetleri hususunda,türkiye genelinde yaşanan sorunlar Aksaray ilinde de yaşanmaktadır. Öncelikle görev yapan sağlık personeli sayısı arttırıldığında, sağlık personeli başına düşen nüfus sayısı da azalmış olacaktır. 1376 756 620 Tablo 6. Sağlık durumu SAĞLIK DURUMU İl Sağlık Müdürlüğü 1 Pratisyen Doktor 158 Sağlık Ocağı 112 Diş Hekimi 18 Sağlık Evi 37 Ebe 209 Verem Savaş Dispanseri 1 Hemşire 279 AÇS ve AP Merkezi 1 Sağlık Teknisyeni 273 Yataklı Tedavi Kurumu 10 Sağlık Meslek Liseleri 2 Hasta Yatak Sayısı 683 Kanser Tarama Eğitim Merkezi 1 Uzman Doktor 85 Kanser Kayıt Merkezi 1 Kaynak: 2004 Sağlık Müdürlüğü 3.2.4.Ulaşım İldeki 450 km.lik karayolu ağının 162 km.si devlet yolu, 288 km.si il yoludur.bu yolların 439 km.si asfalt, 11 km si stabilize kaplama yoldur. İldeki köy yolu ağı 1780 km olup, bunun 901 km si asfalt, 792 km si stabilize, 67 km si tesviye,20 km.lik kısmı ise ham yoldur. Ekstrem ağır kış şartlarında çok kısa süreli olarak köy yollarının merkezlerle bağlantıları kesilmektedir. Aksaray İç Anadolu nun merkezinde, arazinin düz ve şartlarının uygun olmasına karşılık demiryolu yoktur. E-90 karayolu üzerinde olan İl Ankara ya 225 km uzaklıkta mersin limanına 258 km uzaklıktadır İl merkezine 100km mesafede Nevşehir sınırları içerisinde uluslararası havaalanı ayrıca 10 km mesafede İl özel idaresi tarafından yaptırılan kullanımda - 27 -

olmayan sivil amaçlı bir hava alanı bulunmaktadır. Şehirler arası ve milletler arası otomatik telefon görüşmelerine açık olan Aksaray da köylerin tamamında telefon şebekesi bulunmaktadır. 3.3.Tarımsal Üretim Sistemi İlde 2001 Genel Tarım Sayımı sonuçlarına göre 24393 adet tarım işletmesi mevcuttur. Bu işletmelerin 24392 u aile işletmesidir. 1 adeti ise devlete ait tarım işletmesidir. İl de tarım işletmeleri genellikle bitkisel ve hayvansal üretimi birlikte yapmakta ve bu işletmelerin oranı da %77 u bulmaktadır. Bu işletmeleri sırasıyla %19 le yalnızca bitkisel üretim yapan işletmeler ve %4 le yalnızca hayvansal üretim yapan işletmeler izlemektedir. (Grafik 6) Grafik 6 : Aksaray İlinde Tarım İşletmelerinin Faaliyet Alanlarına Göre Dağılımı Yalnız Hayvansal Üretim Yapan; 1026; 4% Yalnız Bitkisel Üretim Yapan; 4695; 19% Bitkisel ve Hayvansal Üretim Yapan; 18674; 77% Bitkisel ve Hayvansal Üretim Yapan Yalnız Hayvansal Üretim Yapan Yalnız Bitkisel Üretim Yapan Kaynak: Genel Tarım Sayımı-2001,DİE - 28 -

Grafik 7 :Tarım İşletmelerinin Büyüklüklerine Göre Dağılımı (%) 500 Da <; 1; 0% 200-499 Da; 1641; 7% 100-199 Da; 3683; 15% 50-99 Da; 5800; 24% < 10 Da; 2951; 12% 10-19 Da; 2914; 12% 20-49 Da; 7403; 30% < 10 Da 10-19 Da 20-49 Da 50-99 Da 100-199 Da 200-499 Da 500 Da < Kaynak: Genel Tarım Sayımı-2001,DİE - 29 -

- 30 -

Tablo 7 :Tarımda İşletme Büyüklüğü ve Arazi Edinim Biçimi A-İşletme Sayısı B- Arazi Miktarı(da) 2001 Genel tarım sayımı-die Arazi Büyüklüğü (Da.) Arazisi olmayan İşletme Sayısı Arazi Yalnız Yalnız Zilliyetliğe Dayalı (da) Kendi Arazisini İşleyenler Hem Kendi Arazisini hem de Zilliyetliğe Dayalı Arazi İşleten Hem Kendi Arazisini Hem de Baskasının Arazisini İşleten Yalnız Kira İle Arazi İşleten Yalnız Ortakçılıkı İle Arazi İşleten Diğer Şekilde Araazi İşleten İki Yada Daha Fazla Tasarruf Şekli ile Arazi İşletetn A B A B A B A B A B A B A B A B 0-5 1008 2553 952 2441 39 77 17 35 0-5 5-9 964 6632 662 4331 31 281 173 1464 98 557 5-9 10-19 2914 39067 2346 31627 151 1591 177 2585 179 2341 62 923 10-19 20-49 7403 241747 4987 161286 485 14638 32 1475 981 36574 608 19485 194 5015 116 3273 20-49 Arazi Büyüklüğü (Da.) Arazisi olmayan 50-99 5800 415961 4596 321655 149 11172 121 8781 643 51342 46 3346 137 12017 19 1432 90 6215 50-99 100-199 3683 520406 2197 306158 258 33723 141 18555 705 98486 236 42633 62 9198 40 4422 45 7232 100-199 200-499 1641 458858 970 251392 63 16016 490 155055 119 36395 200-499 500-999 500-999 1000 ve üstü 1 25313 1 25313 1000 ve üstü Toplam 23414 717033 16711 1104203 1113 61482 357 44827 3169 345506 1286 104757 455 27153 192 9162 135 13447 Toplam

Tablo 8. Tiplerine göre İşletmeler Arazi Büyüklüğü (da) İşletme Sayısı Toplam Bitkisel ve Hayvansal Üretim Yapan Yalnız Bitkisel Üretim Yapan Yalnız Hayvansal Üretim Yapan Hayvan Sayısı Arazi Arazi Arazi Arazi Miktarı İşletme Miktarı İşletme Miktarı İşletme Miktarı Küçük Büyük (da) Sayısı (da) Sayısı (da) Sayısı (da) baş baş Arazisi Olmayan 979 979 13861 3329 <5 1008 2553 687 1612 321 940 226 2225 5-9 964 6632 820 5665 144 966 3702 1521 10-19 2914 39067 2168 29182 729 9711 17 173 24812 5276 20-49 7403 241747 6406 210713 997 31035 136982 19198 50-99 5800 415961 4142 310614 1629 102421 30 2926 176697 16154 100-199 3683 520406 2975 415366 708 105040 98416 10475 200-499 1641 458858 1475 419188 167 39671 42959 9649 500-999 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1000-2499 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2500-4999 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 5000< 1 25313 1 25313 0 0 0 0 0 854 Toplam 24393 1710537 18674 1417653 4695 289784 1026 3099 497655 68681 2001 Genel tarım sayımı-die Tablo 7 de görüldüğü gibi 16711 adet işletme yalnız kendi arazilerini işlemektedir. Bu şekilde işlenen arazi 1417653 da. dır. 3169 adet işletme ise başkasına ait 345506 da.lık araziyi işletmektedir. 1285 adet işletme kiracılık, 455 işletme ise ortakçılıkla iştigal etmektedir.tabloda dikkat çeken nokta, kendi arazisinin yanında başkasından arazi kiralayıp işleten işletmelerin 20-499 da arasında arazi büyüklüğünde faaliyetlerini sürdürmeleridir. 455 işletmede 27153 dekar arazide ortakçılık yapılmakta, 1285 işletme de ise 104757 dekar araziyi kiralamaktadır. Ortakçılığa ve kiracılığa konu olan işletmelerin büyüklüğü ise 20-49,50-99 dekar arasındadır. 2001 genel tarım sayımı hane halkı araştırma sonuçlarına göre Aksaray ilinde 1710537 da arazi 78059 adet parça sayısından oluşmaktadır. Türkiye genelinde olduğu gibi Aksaray ilindeki tarım işletmeleri, hızlı nüfus artışı ve artan nüfusun tarım dışı sektörde istihdam edilmesi zorunluluğuna karşılık, bu sektörlerde iş gücü talebinin nüfus artışına uygun düzeyde artırılamaması; tarımın gelişim hızının nüfus artışını karşılamada yetersiz kalması ve miras yoluyla arazilerin bölünmesi gibi nedenlerle giderek küçülmüştür. 3.4.TARIMSAL PAZARLAMA SİSTEMİ 3.4.1. Bitkisel Ürünlerin Pazarlama Sistemi İlimizde Bitkisel ürün üretiminde önemli ürünler arasında buğday, arpa, şeker pancarı, ayçiçeği (yağlık ve çerezlik ) ile patates gelmektedir. Bu ürünlerin üretiminde zaman içersinde üretim konusunda teknik sorunlarının çözümü için önemli çalışmalar yapılarak bu ürünlerle ilgili olarak kurum ve kuruluşlar oluşturulmuştur. Ancak tarım ürünleri ile ilgili olarak aynı düzeyde bir çalışma yapıldığını söylemek zordur. Bu üretim potansiyelinden tam olarak yararlanılamamıştır.

Pazarlama da oluşan tıkanıklık ürünün fiyatının düşmesine ve üreticiye ekonomik yönden zarara sokmaktadır. Diğer yandan da depolama sorunları yaratmakta ve özellikle dayanıksız ürünlerde depo kayıplarına yol açmaktadır. Aksaray da pazarlamaya konu olan Bitkisel ürünlerden tahıllar, baklagiller, sanayi bitkileri ve meyvelerdir. 3.4.1.1 Türkiye ve Aksaray da Buğday, Arpa ve Ürünlerin Pazarlanması 3.4.1.2 Aksaray da Buğday ve arpa üretimi il üretimi bakımından oldukça önemli yer tutar tarım arazilerin % 51 tahıl üretiminde kullanılmaktadır. Aksaray da hububatın en büyük alıcısı TMO olup, bir kısmı İlimizde faaliyet gösteren hububat pazarında alınıp satılmaktadır. Geçmiş yıllarda malt sanayinin hammaddesi olan arpanın alımı için İlimizde malt sanayinin temsilcilerinin alım ajansları bulunmaktaydı, son yıllarda bu ajanslar kapalı olup alım yapmamaktadırlar. İlimizde malt sanayinin hammaddesi olan proteini düşük arpa ekilişleri yaygınlaştırılarak; üretim artırılmalı, malt sanayicilerinin alım yerlerinin tekrar faaliyete geçmesi sağlanmalı ayrıca üreticiye ve tüccara ticaret imkanları artırılabilmelidir. 1995 2004 yılları arası Aksaray Arpa üretimi tablo 9 da gösterilmiştir Tablo 9 : Türkiye ve Aksaray Arpa Üretimi YILLAR Aksaray Üretimi Türkiye Üretimi Aksaray İlinin Payı (Bin Ton) (Bin Ton) (%) 1995 183 7.500 2,00 1996 216 8.000 2,00 1997 236 8.200 2,00 1998 226 9.000 2,00 1999 222 7.700 2,00 2000 268 8.000 3,00 2001 105 7.500 1,00 2002 307 8.300 3,00 2003 248 8.100 3,00 2004 247 9 000 2,7 Kay.:DiE-TKB İl Müdürlüğü İlimizin toprak yapısı, meteorolojik özellikleri ve çevre faktörleri dikkate alındığında gerek ekmeklik gerekse makarnalık buğdayların yetişmesi için uygun ortam bulunmaktadır. Tarıma dayalı sanayinin hammaddesi olan ekmeklik ve makarnalık buğdayların kalite ve verimlerinin artırılması için yeni tescil edilmiş yüksek verimli tohumlukların İlimizde yaygınlaştırılması sağlanmalıdır. İlimizin topraklarının bitki besin maddelerince fakir, kıraç ve genellikle çavdar ekilen alanlarda çavdardan daha yüksek verim veren buğday çavdar melezinin (TRİTİKALE) ekimi yaygınlaştırılarak gıda ve yem sanayinde kullanılması yaygınlaştırılmalıdır. 1995 2004 yılları arası Aksaray Buğday üretimi tablo 10 de gösterilmiştir. - 2 -

Tablo 10: Türkiye ve Aksaray Buğday Üretimi YILLAR Aksaray Üretimi Türkiye Üretimi Aksaray İlinin Payı (Bin Ton) (Bin Ton) (%) 1995 252,2 18.000 1,4 1996 277,37 18.500 1,5 1997 298,44 18.650 1,6 1998 296,07 21.000 1,4 1999 227,37 18.000 1,3 2000 277,91 21.000 1,3 2001 160,64 19.000 0,85 2002 326,03 19.500 1,67 2003 276,52 19.000 1,46 2004 310,33 21 000 1,47 Kaynak DİE- Tarım İl Müdürlüğü 3.4.1.2.Türkiye ve Aksaray da Şekerpancarı Pazarlaması ve Örgütlenme Ülkemizde şeker üretimin hammaddesi olan şeker pancarının İlimiz için oldukça önemli yeri vardır. İlimizde 4 adet kooperatif ve 25180 üyesi vardır. Verim açısından değerlendirilecek olursa Ülke veriminden yüksek olup bölge açısından da önemli tarımsal gelir kaynağıdır. İlimizde üretilen şekerpancarı Bor şeker fabrikasına verilmektedir. Tablo 11 : Türkiye Ve Aksaray Şekerpancarı Üretimi Ve Verimleri YILLAR Aksaray Üretimi (Bin Ton) Aksaray Verim (Ton/Ha) Türkiye Üretimi (Bin Ton) Türkiye Verim (Ton/Ha) Aksaray İlinin Payı (%) 1995 494,732 26,981 11.170,569 36,102 4,00 1996 788,703 28,367 14.543,277 34,935 5,00 1997 1.291,942 40,040 18.400,734 39,424 7,00 1998 1.723,479 55,173 22.282,539 44,168 7,00 1999 1.029,063 34,781 16.854,294 41,206 6,00 2000 1.254,885 51,055 14.676,000 46,110 8,00 2001 676,159 44.300 12.632,532 33.350 5,00 2002 970,160 51.425 12.576,019 33.000 7,00 2003 748,300 48.860 16.523,166 41.000 4,00 2004 736,425 49.857 13 517, 241 5,44 DİE-Tarım İl Müdürlüğü-2004 3.4.2.Türkiye ve Aksaray İli Hayvancılık Sektöründe Pazarlama ve örgütlenme Hayvan ve hayvansal ürünlerin çağın değişen koşullarına uygun bir biçimde üretim ve kalitesinin artırılması, Türkiye ekonomisi açısından büyük önem taşımaktadır. Bunun başarılabilmesi ise, büyük ölçüde pazarlama organizasyon ve fonksiyonlarının etkin bir biçimde yerine getirilmesine bağlıdır. Hayvansal üretimin yapıldığı işletmelerde; örneğin yetiştirme ve besi faaliyetlerinde başarıya ulaşılsa dahi, pazarlamada ortaya çıkan problemler çözülmedikçe, üretim ve kaliteyi - 3 -

yükseltmek çoğu zaman güç ve bazen de imkansızdır. Hayvansal ürünlerin pazarlanması, ürünlerin hammaddeden mamul halini alıp, tüketim aşamasına geçme anına kadar devam eder. Bu bakımdan pazarlama, hayvansal ürünlerin imalat safhalarını da kapsamaktadır. 3.4.2.1. Aksaray da Et ve Et Ürünleri Pazarlaması Türkiye de halen hayvan ve hayvansal ürünler pazarlamasında aracı sayısı çok, aynı zamanda pazarlama prodüktivitesi düşüktür. Üretici ile tüketici arasında sayıları bazen 5-6 yı bulan genelde 3-4 arasında değişen pazarlama organları bulunmaktadır. Kasaplık hayvan ve et pazarlaması Türkiye de çeşitli ölçekteki yerleşim yerleri itibariyle farklılıklar göstermektedir. Kırsal alanda kasaplık hayvan ve et pazarlamasında üretici-köy kasabı ve tüketiciden oluşan çok kısa bir zincir bulunduğu görülür. Ancak buna rağmen tüketici için etin fiyatı ucuz değildir. Çünkü tüketici sayısının azlığı ve alım gücü yetersizliği perakendeci kasaba yoğun bir iş olanağı sağlamamaktadır. Bu nedenle pazarlama maliyeti yani perakendeci kasap marjı yüksektir. Diğer taraftan bu kesimde maliyet azaltıcı bir faktör olan sakatat ekonomik şekilde değerlendirilememektedir. Aksaray da öz tüketim ve satışa yönelik olarak üretilen hububatın yanında ağırlıklı iktisadi faaliyet hayvancılıktır. Aksaray da et üretimi ilin hayvancılık potansiyelini göstermekten uzaktır. Zira Aksaray daki ve diğer yörelerden gelen tüccar ve işletmeciler tarafından canlı hayvan olarak büyük illere canlı hayvan götürülmektedir. İlimizden büyük firmalara canlı hayvanlar götürülüp kestirilerek değerlendirilmektedir. Aksaray da hayvan besiciliği özellikle kurban bayramında İstanbul, Ankara vb. İllerde satılmak üzere ve diğer illerdeki büyük firmalara pazarlamak için yapılmaktadır. Besicilik için hayvanlar çiftçilerden veya hayvan pazarından yada diğer yakın illerden temin edilmektedir. Aksaray merkezde bir canlı hayvan pazarı mevcut olup gösterilen ilginin yetersizliğinden dolayı az sayıda hayvan alım-satım işlemi yapılmaktadır. Ortaköy ilçesinde küçük çaplı canlı hayvan pazarları mevcuttur. Ayrıca Kurban Bayramlarında geçici pazarlar diğer ilçelerde kurulmaktadır. Ayrıca Aksaray da mevcut olan küçük çaplı 1 adet pastırma sucuk imalathanesinde doğrudan çiftçiden ve besi işletmelerinden alınarak kesilen hayvanların etleri değerlendirilmektedir. Ayrıca kasaplarda direk olarak çiftçiden aldığı hayvanı keserek pazarlamaktadır. İlde bulunan kasapların kesim işlerini yapmak üzere belediye tarafından bir mezbaha ve 2 adet özel mezbaha kurulmuştur. Ayrıca kasaplara hayvan ve et temin eden aracı tüccarlar da bulunmaktadır. Tablo 12 :1994-2004 Yılları Arasında Türkiye ve Aksaray Et Üretimi YILLAR AKSARAY Miktar (Ton) TÜRKİYE Miktar(Ton) Aksaray ın Üretimdeki Payı (%) 1994 1805 466 190 0,3871 1995 1940 415 240 0,4671 1996 1895 416 815 0,4546 1997 2128 516 946 0,4116 1998 3223 532 504 0,6052-4 -

1999 2602 511 297 0,5089 2000 3499 491 497 0,7119 2001 2127 433 389 0,4908 2002 1907 418 912 0,4552 2003 3622 366962 0,98 2004 2969 447153 0,6639 Kaynak: DİE Tarım İl müdürlüğü(kırmızı et üretimi) Hayvancılık alanında dikkate değer bir noktada, hayvan varlıklarıyla elde edilen et ve deri üretimi arasındaki uyumsuzluktur. Bunun en önemli sebebi, büyük ve küçük baş hayvanın kesiminin bir kısmının il dışında yapılmasıdır. Bu alanda kaçak kesim yapılması da söz konusu olabilir. İlde entegre et tesislerinin azlığı ve dericilikle uğraşan işletmelerin bulunmayışı dikkat çekmektedir. Canlı hayvanların yem İhtiyacı ildeki ve diğer illerdeki Yem Fabrikalarından karşılanmaktadır. Aksaray da et pazarlama kanalları aşağıdaki şemada gösterilmiştir. - 5 -

ET PAZARLAMA KANALLARI Üretici Öz Tüketim Mezbahane Hayvan Pazarı Hayvan Tüccarı İmalathane Market Tüketici 3.4.2.2. Aksaray da Süt ve Süt Ürünleri pazarlaması Türkiye de büyükbaş hayvancılığın gelişmesinin önündeki en önemli engellerden biri işletme ölçeklerinin küçük olmasıdır. Küçük işletmeler üretim maliyetini düşürmede ve hayvanlarını pazarlamada büyük işletmeler kadar başarılı olamamaktadırlar. Çıktı (et ve süt), yem ve diğer üretim girdilerinin fiyatlarındaki istikrarsızlık da bir başka önemli sorundur. Grafik 9. çiftçi eline geçen inek ve koyun sütü fiyatlarındaki dalgalanmayı göstermektedir. Grafik 8 : Üretici Eline Geçen Reel Süt Fiyatları (1968 =100) 4,0 TL/KG Grafik 9. Üretici Eline Geçen Reel Süt Fiyatları (1968=100) 3,5 koyun sütü İnek sütü 3,0 2,5 2,0 1,5 1,0 1973 1975 1977 1979 1981 1983 1985 1987 1989 1991 1993 1995 1997 1999 Hayvan envanterinin genetik kalitesinin göreceli olarak düşük olması, hayvan başına et ve süt veriminin yükseltilmesinde ciddi bir engeldir. Büyükbaş sığır besiciliği ve süt sığırcılığı Büyükşehir yakınlarında yeterli ve kaliteli kaba yem üretmeden yapılmaktadır. Bu tür işletmeler üretim maliyetini düşürmedikleri gibi, yerleşim ve su havzalarında çevre riskleri de yaratmaktadırlar. İşletmelerin besleme ve bakım konularında teknik bilgi eksikliği vardır. - 6 -

Hayvancılıkla ilgili teşviklerin verilmesinde mutlaka verimliliğin artırılmasını, yem maliyetini düşürmesini ve işletme ölçeklerinin büyümesini göz önünde bulundurmalıdır. 1995-2001 dönemi ortalamasına göre Aksaray İli yılda yaklaşık 60 bin ton süt üretimi gerçekleştirmiştir. Aksaray İline civar İllerden yılda yaklaşık 500 ton süt girişi olurken dışarıya 20.000 ton süt çıkışı olmaktadır. Sütün sanayiye ulaşmadan çiğ olarak tüketiciye ulaştığı pazarlama zincirinde süt üreticisi-toplayıcıları-sokak sütçüsü gibi aracılar bulunmaktadır. Çoğu zaman üretici aynı zamanda sokak sütçüsü görevini de yerine getirip sütü tüketiciye ulaştırmaktadır. Sütün işlenip çeşitli süt mamulleri olarak tüketiciye ulaştırıldığı durumda ise üreticiden çıkan süt, toplayıcısanayi-toptancı ve perakendeciden oluşan bir pazarlama zinciri ile pazarlanmaktadır. Sütün kooperatiflere ait tesislerde işlendiği durumda süt, köy toplayıcıları yanında doğrudan kooperatif üyesi üreticiden de temin edilmektedir. Aksaray İlinde süt ve süt mamullerinin ambalajlama eksikliği nedeniyle daha çok dışarıdan gelen ürünler pazar bulmaktadır. Üretilen süt peynir, yoğurt vb. şekilde aile içinde tüketilmekte, ihtiyaç fazlası il içinde yerel pazarlarda satılmaktadır. 2004 yılı verilerine göre; Aksaray ilinde toplam 15 adet Süt ve Süt Ürünleri İmalathanesi mevcut olup, bu imalathanelerin toplam kurulu kapasiteleri 13.000 Ton/Yıl dır. Bu kapasitenin ancak %46 ı kullanılmaktadır. Süt toplama merkezlerinde toplanan sütler, Aksaray Merkezde Aksaray Üçler, Mert, Biçenler, Aytaç, Aydınoğlu, Ağaçlı, Hamidiye Tarımsal Kalkınma Kooperatifi, Ortaköy ilçesinde ise Özüçler, Özkayalar, Aydın, Eray, Ortaköy, Orsüt işleme tesislerinde işlenmekte, Kooperatif ve Birliklere bağlı süt toplama merkezlerinde toplanan sütler İl dışındaki büyük fabrikalara pazarlanmaktadır., Tablo 13 :1994-2000 Yılları Arasında Türkiye ve Aksaray Süt Üretimi YILLAR Miktar (Ton) Türkiye Miktar (Ton) Aksaray İlinin Payı(%) 1994** 49.435 10.560.920 0,4680 1995** 55.495 10.601.550 0,5234 1996** 59.600 10.760.915 0,5538 1997** 58.651 10.076.526 0,5820 1998** 62.541 9.970.531 0,6272 1999** 61.637 10.082.010 0,6212 2000** 62.247 9.793.962 0,6355 2001 143.090* 9495549 1,5 2002 125.324* 8408568 1,49 2003 107.670** 10611010 1,01 2004 253.237 10679406 2,4 * Tarım İl Müdürlüğü verileri ** DİE verileri Aksaray da süt pazarlama kanalları aşağıdaki şemada gösterilmektedir. SÜT PAZARLAMA KANALLARI Üretici - 7 -

Öz Tüketim Toplayıcı Tüccar Süt Toplama Merkezleri Yerel Pazarda Satış (Tereyağı, Peynir, Yoğurt vb) Süt Fabrikası Market Tüketici Perakende Satış noktası Süt pazarında istikrarı sağlayacak çözümler araştırılmalıdır. Süt talebini artırmaya yönelik kampanyalar üretici fiyatlarını artıracağı için süt reklam ve kampanyaları hayvancılık için ciddi bir teşvik olarak dikkate alınmalıdır. Sütün Beslenmedeki önemi toplumun tüm kesimlerine en etkin şekilde anlatılmalı ve okul sütü uygulaması başlatılmalıdır. Süt kampanyalarının maliyetine artan talepten yarar sağlayacak tüm kesimlerin (Süt sanayi, Yem sanayi, veteriner ilaç sanayi) katkıda bulunması sağlanmalıdır. 3.5 TARIMSAL HİZMETLER Tarımsal üretimi destekleme hizmetleri (tarımsal teknoloji, hayvan sağlığı, tohum ve damızlık gibi girdi dağıtımı ve pazarlama) büyük ölçüde devlet kuruluşları, kooperatifler sivil toplum örgütleri ve özel sektör kuruluşları tarafından sağlanmaktadır. Aksaray ilinin özellikle kış aylarında rakımın yüksek olduğu yerlerde kar yağışının fazla olduğu zamanlarda bazı hizmetler ulaşımın güç olması nedeniyle sadece ekonomik hizmetlerin değil aynı zamanda sosyal hizmetlerin sağlanmasında kısa süreli aksaklıklar yaşanmaktadır. Aksaray da tarıma destek veren kuruluşlar ve sağladığı hizmetler tabloda gösterilmiştir. - 8 -

Tablo 14 : Tarımsal Organizasyonların Fonksiyonları ve Sorunları Verilen Hizmetler Yayım- Eğitim Araştırma Sulama Orman Köylerini Kalkındırma Veteriner Hizmetleri Suni Tohumlama Damızlık Tarımsal Girdiler (tohum, gübre, zirai mücadele ilaçları) Tarımsal Kredi Ürün Pazarı Canlı Hayvan Borsası ve Pazarı Süt toplama ve Pazarlama Bal Pazarlama Et İşleme Para Kaynakları İlgili Kurum Tarım İl Müdürlüğü Köy Hizmetleri ve T.K.B. Araştırma Enstitüleri (Ankara,Konya), Kayseri Çayır-mera Araştırma, Niğde Patates Arş. DSİ (Büyük ölçekli), Köy Hiz. (Küçük ölçekli) Orman Bakanlığı Tarım İl Müdürlüğü ve Özel Veteriner Hekimler Tarım İl ve İlçe Müd. Veterineri, Özel Veterinerler.,Damızlık yetiştiriciler birliği Damızlık yetiştiriciler birliği,diğer İllerin Birlik ve çiftcileri Özel Şirketler, Tarım İlçe Md., diğer çiftçiler T.C. Ziraat Bankası, Tarım Kredi Kooperatifleri TMO, Tüccarlar Aksaray Merkezde canlı hayvan borsası ile Ortaköy de canlı hayvan pazarı Tarımsal Kalkınma Kooperatifleri (Süt Top. Mer.), Özel Sektör, Köylere Hizmet Götürme Birlikleri Arıcılar Birliği ve Üreticiler Belediye Mezbahası, 2 adet özel Kombine, 1 imalathane KOBİ, TEMA Vakfı, Tarım Bakanlığı,İl Özel İdaresi K.H.G.B, S.Y.D.V. İlde tarıma sağlanan hizmet seviyesi yeterli düzeyde olmayıp yaşanan önemli problemler aşağıda verilmiştir. İldeki yayım elemanlarının sayısı yeterli değildir ve homojen dağılmamıştır. Çiftlik seviyesinde araştırma ve teknoloji geliştirme aktiviteleri çok azdır. Mevcut tarımsal araştırma kuruluşları Aksaray a uzak olup iletişim yeterli değildir. Örneğin Ankara ve Konya Tarla Bitkileri Araştırma Enstitüsü ile yakın araştırma çalışmaları yürütülmemektedir. Kaliteli damızlık hayvan sağlama kaynakları yetersizdir. Ziraat Bankası tarafından verilen bitkisel ve hayvansal üretim kredileri faiz oranlarının yüksekliği (%55-65) çiftçinin bu hizmetten yeterince faydalanmamasına neden olmaktadır. Sertifikalı tohumluk temininde güçlük yaşanmaktadır. Tarım İl Müdürlüğü ve özel sektör bu konuda yetersiz kalmaktadır. Aksaray ilinde tarıma sağlanan hizmetlerde alt bölgeler itibariyle farklılıklar gözlenmektedir. Kalkınma amaçlarına ulaşmada bu farklılıkları dikkate alarak öncelikli bölgeleri belirlemek faydalı olacaktır.tablo 15.da alt bölgelerde tarıma sağlanan servis hizmetlerinden yayım elemanı ve veteriner hekim sayısı ile et - süt işletmelerinin kapasitesi gösterilmiştir. Tablo 15 : Aksaray İli Tarımsal Hizmetlerinin Farklı Agro - Ekolojik Alt Bölgelere Göre Dağılımı Agro- Ekolojik Alt bölgeler Yayım Elemanı Sayısı (Kişi/ 10.000 ha) Veteriner Sayısı (Kişi/10.000B.baş) - 9 - Sulanan I-IV. Sınıf Tarım Arazisi Süt Toplama Kapasitesi (Ton / Gün) Et Üretim/ Kesim Kapasitesi Baş/gün

I.alt bölge ha 3 1.85 41.597 150 275 BB 1200 KB II. alt bölge : 1,75 3.38 10.592 50 - Tarım İl Müdürlüğü-2004 3.5.1. Tarıma Hizmet Sağlayan İlgili Kuruluşlar DSİ Bölge Müdürlüğü Aksaray için önem arz eden projeleri gerçekleştirmiş olan DSİ bu faaliyetler kapsamında bugüne kadar 1 adet baraj,1 adet regülatör 5 adet gölet tesis etmek suretiyle toplam 24761 ha. brüt 20991 ha net tarım arazisinin sulu tarıma açılmasını sağlamıştır Mülga Köy Hizmetleri İl Müdürlüğü:(İl Özel İdaresi) Köy Hizmetleri İl Müdürlüğü sulama hizmetleri ile birlikte toprak muhafaza hizmetleri, tarla içi geliştirme, drenaj ve laboratuar hizmetleri vermektedir. Köy Hizmetleri tarafından sulamaya açılan alan 15.339 ha. olup bunun 2.745 hektarı 8 adet gölet sulamalarıyla, geriye kalan kısmı küçük sulamalar(yeraltı, yerüstü ve Toprak su Kredisi) ile yapılmaktadır. Arazi Toplulaştırılması 9 projede 13008 ha alan toplulaştırılmıştır. Orman İşletme Müdürlüğü: Aksaray ili sınırları içerisinde toplam 12.528 ha orman alanı mevcut olup ilin genel olarak % 2. si oranındadır. Sadece ağaçlandırma başmühendisliği tarafından 1992-2000 yılları arasında 1243 ha. alan ağaçlandırılmış olup çalışmalar devam etmektedir. Toprak Mahsulleri Ofisi: TMO bir kamu iktisadi teşekkülü olup, amacı yurtta hububat fiyatlarının üreticiler yönünden normalin altına düşmesini ve tüketici halk aleyhine anormal derecede yükselmesini engellemektir. TMO Aksaray da buğday, arpa, çavdar alımı yapmaktadır. TMO nun Aksaray da 1999 yılında 12.964 ton olan toplam hububat alımı 2000 yılında 61385 tona, 2001 yılında bu rakam 15018 tona düşmüştür. 2001 yılında TMO nun aldığı toplam buğday miktarı 11636 ton olup hububat alımlarının % 77 sini buğday oluşturmaktadır. Ziraat Bankası Aksaray da tarımsal amaçlı kullandırılan krediler toplamı ve geri dönüş oranları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. Tablo 16 : Ziraat Bankası Tarafından Kullandırılan Krediler Yıllar Kullandırılan kredi mik.(milyon TL) Geri Dönüş Oranı (%) 1995 381.196.487.199 70* 1996 882.138.001.267 95 1997 1.390.602.891.132 95-10 -

1998 2.174.345.194.500 96 1999 3.345.527.688.093 98 2000 5.391.302.127.617 75* *Kuraklıktan dolayı geri dönüşüm oranı düşüktür. Kooperatifler: İlde ki mevcut örgütlenme istenilen düzeyde değildir. Nüfusunun yarısı kırsal kesimde yaşayan, ekonomisinin önemli bir bölümü tarıma dayanan Aksaray da tarımsal birliklerin az oluşu ve örgütlenmedeki eksiklik tarımsal faaliyetlerin günün gereklerine göre yapılmasını olumsuz etkilemektedir. Çiftçi nüfusunun yarısı Tarım Kredi Kooperatifi üyesi olmasına rağmen bu durum geleneksel örgütlenme anlayışından farklı olarak T.C. Ziraat Bankası tarafından verilen tarımsal kredilerden yararlanmada sağladığı avantajlar nedeniyle yaygınlaşmıştır. Tarım Kredi Kooperatifleri: Türkiye genelinde yaygın olarak örgütlenmişlerdir. Çiftçiye üretimde girdi desteği ve nakit kredi imkanı sağlamaktadır. Aksaray ilinde 29 adet T.K. kooperatifine üye 15.045 çiftçi bulunmaktadır. Tarımsal Kalkınma Kooperatifi: Aksaray da 36 adet Tarımsal Kalkınma Kooperatifi bulunmaktadır.bu kooperatiflere 3259 adet üye kayıtlıdır.örgütlenmeyi sağlayarak üretimden pazarlamaya kadar olan süreçte ortaklarına ucuz girdi teminini ve ürünlerinin değerinde pazarlanmasını amaçlamaktadır. Sulama Kooperatifleri : Bu kooperatiflerle yeraltı ve yerüstü sularının çiftçiler tarafından kullanımı amaçlanmaktadır.bu amaçla kurulmuş 40 adet kooperatif bulunmakta ve bu kooperatiflere 2850 adet ortak üyedir. Su ürünleri Kooperatifi: Su ürünleri üretim işleme amacıyla kurulmuş olan 1 adet kooperatif bulunmakta ve bu kooperatiflere 35 çiftçi ortaktır. Pancar Ekicileri Kooperatifi: Pancar üreticisi çiftçilere girdi temini amacıyla kurulmuş Niğde ye bağlı 4 adet kooperatif ve 25180 üyesi vardır. Ortaköy ve Kırşehir den girdilerini temin etmektedir. Ziraat Odası: Tüzel kişiliğe sahip kamu yararına çalışan Ziraat Odaları ve Ziraat Odaları Birliği, bağımsız politika üretememeleri ve üreticilerin ekonomik örgütleri olan kooperatiflerle işbirliği yapmamaları gibi nedenlerle üreticilere yeterince hizmet verememekte olup, ülke düzeyinde - 11 -

tüm kesimini temsil eden devlet müdahalesinin olmadığı bir örgüt yapısına da kavuşamamıştır. İlimizde 2 adet Ziraat Odası mevcuttur. İlimizde kurulmuş toplam 77 adet kooperatif ve 3 adet birlik mevcuttur. Tablo 17 : Tarımsal Kooperatifler KOOPERATİFİN TÜRÜ KOOPERATİF SAYISI(adet) ORTAK SAYISI(Kişi) Tarımsal Kalkınma Koop. 36 3259 Sulama Kooperatifi 40 2850 Su Ürünleri Koop. 1 34 Birlik 3 T O P L A M 80 6143 Tarım İl Müdürlüğü-2004 Birlikler: Aksaray Damızlık Sığır Yetiştiricileri Birliği Önsoykütüğü Sistemi, İlde, İl Müdürlüğümüz, İlçe Müdürlüklerimiz, Aksaray Damızlık Sığır Yetiştiricileri Birliği ile özel suni tohumlama yapan veteriner hekimlerin ortak çalışmalarıyla yürütülmektedir. Soykütüğü ve Önsoykütüğü faaliyetleri Birliğin kendi elemanı olan 2 Zooteknist Ziraat Mühendisi ve 5 veteriner hekim 1 Veteriner Sağlık Teknisyeni ve Tarım İl Müdürlüğünün görevlendirdiği 1 Veteriner Sağlık Teknisyeni tarafından, kiralık 2 binada yürütülmektedir. Birliğe 11 tanesi kooperatif tüzel kişiliği olmak üzere toplam 696 işletme üyedir. Bu İşletmelerde mevcut olan 18500 Baş dişi, 6000 Baş erkek hayvan Soykütüğü sistemine kayıtlıdır. Arı yetiştirciler birliği: Sulama Birliği: 1 adet sulama mevcuttur. Mamasın Baraj gölünden gelen Uluırmak Merhale projesi içinde sulamayı düzenlemek suyun israf edilmesini önlemek amacıyla kurulmuştur. - 12 -

Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği: 12 adet merkezde ve 9 adette ilçelerde olmak üzere toplam 21 adet esnaf ve sanatkarlar odası vardır. Ve bunlara 19800 kayıtlı üye vardır. Diğer Kooperatifler: 155 adet yapı kooperatifi, 16 adet motorlu araçlar taşıyıcılar kooperatifi, 4 adet tüketim kooperatifi, 22 adet toplu işyeri yapı kooperatifi, 2 adet temin tevzi kooperatifi, 4 adet esnaf ve sanatkar kredi kefalet kooperatifi bulunmaktadır. Şirketler: 143 adet anonim şirket, 9 adet kollektif 1262 adet limitet şirket 329 koop şirket bulunmaktadır. Sivil Toplum Örgütleri: Tema Vakfı:.Amacı erozyonla mücadele, ağaçlandırma ve doğal varlıkları korumadır. Özel İdare, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Fonu, Köylere Hizmet Götürme Birlikleri: Tarımın geliştirilmesi yönünde bitkisel ve hayvansal projelere önemli derecede maddi kaynak sağlayarak destekleme hizmeti vermektedirler. 3.5.2. İldeki Girdi Piyasaları Tohum : İl faaliyet gösteren Koçaş Tarım İşletmesi tohum üretimi yapan tek kuruluştur. Yonca, Hububat Tohumu gibi tohumlar yetiştirmektedir. Özel kişilere ait tohum yetiştiriciliği yapan yoktur. İlde bulunan 20 adet tohum bayisi, Koçaş Tarım işletmesi ve Tarım İl Müdürlüğü Döner Sermaye işletmesi tarafından çiftçilerin tohumluk talepleri karşılanmaktadır. Yem: İlde toplam ruhsatlı 6 adet yem fabrikası ve 79 adet yem bayisi bulunmaktadır. Yem ihtiyacı ilde bulunan yem fabrikalarından ve civar illerden temin edilmektedir. Ayrıca İl Müdürlüğü çiftçiye silaj makinesi, temin ederek mısır silajı üretimini teşvik etmekte olup son yıllarda silaj üretimi giderek artmaktadır. İldeki yem fabrikaları diğer illere de yem satışı yapmaktadır.(5 adet Kuş yemi bayisi bulunmaktadır.) İlaç :İlde 23 adet ilaç bayisi 27 kooperatif ve 4 pancar kooperatifinde zirai ilaç satılmaktadır. 2001 yılı itibariyle 496.000 kg ilaç kullanılmıştır. Gübre : İlde gübre üreten fabrika bulunmamaktadır. Gübre ihtiyacı 29 Tarım kredi kooperatifi, 18 adet bayii, pancar ekicilerinin ihtiyacının karşılayan 4 adet Pancar ekicileri kooperatifi ve Ortaköy pancar ekicilerinin ihtiyacı da Kırşehir e bağlı temin pancar ekicileri kooperatifinden temin edilmektedir. İlde 2001 yılı itibariyle gübre tüketimi 55.249 ton olup aynı yıl Türkiye tüketimi 5.211.700 tondur. Kredi : İlde bulanan kredi kuruluşları T.C.Ziraat Bankası ve Tarım Kredi Kooperatifleridir. 2001 yılı itibariyle Ziraat Bankasının kullandırdığı tarımsal kredi miktarı - 13 -

5.391.302.127.617 TL dir. Tarım Kredi Kooperatiflerince kullandırılan kredi miktarı ise 5.205.399.945.990 TL. dir. BÖLÜM 4. DOĞAL KAYNAK ENVANTERİ İlin doğal kaynaklarının bilinmesi tarımsal ve kırsal kalkınma potansiyellerinin ve kısıtlarının tanımlanması bakımından önemlidir. Doğal kaynaklar yenilenebilir ve yenilenemez kaynaklardan oluşmaktadır. Her ikisi de sürdürülebilir biçimde kullanılmalı, tarım ve tarım dışı kullanımlara uygunluğu ve kayıplarıyla ilgili tehlikeler açısından dikkatli olunmalıdır. Bu bölümde Aksaray da bulunan ana doğal kaynakların kısa tanımlamaları, mevcut durumları ve kullanımlarıyla ilişkili potansiyel tehlikeler verilmektedir. 4.1.YENİLENEBİLİR KAYNAKLAR Güneş ve rüzgar enerjisi gibi enerji kaynakları sürekli ve koşulsuz olarak kullanılabilen yenilenebilir kaynaklardır.tarım ekolojisinde bulunan toprak, bitki örtüsü/ormanlar, flora ve fauna/yaban hayatı ve su eko-sistemleri gibi diğer kaynaklar uygun kullanım koşullarında yenilenebilen, uygun olmayan kullanımlarla tüketilebilirler. Bu önemli kaynakların oluşumları ve büyüklükleri ile ilgili niceliksel ve niteliksel tanımlamalar aşağıda verilmiştir: Tablo 18: Yenilenebilir Kaynaklar Kaynak Tanımlama a) Güneş ve Yağış: Güneş: Mevcut verilere göre Aksaray Merkezde yılda 125. gün güneşli, 178 gün bulutlu, 62 gün kapalı geçmektedir. Güneşli geçen saatler veya yıllık birleşik sıcaklıklarla ilgili bilgiler bulunmamaktadır. İlde alt bölgeler arasında farklılıklar olmakla birlikte hiç bir alt bölge yılda 1000 saatten fazla güneş almamaktadır. İl, (yılda 2000 veya daha fazla saat güneş alan) Ege veya Akdeniz illeri ile karşılaştırıldığında güneş enerjisi bakımından zayıf kalmaktadır. Yağış: I. ve II. alt bölgeler yılda ortalama >400 mm yağış almaktadır. Aksaray Merkezde yıllık ortalama yağış 360mm olurken II. alt bölgede 400 mm, civarındadır. Alt bölgeler arasında mikro-iklimsel farklılıklar bulunmaktadır. ildeki en kurak bölge olan I inci alt bölgedeki Eskil ilçesinde yıllık ortalama yağış 300 mm civarındadır. b) Tarımsal Topraklar ve Ekilebilir Arazi c)su Kaynakları Tarımsal Topraklar: Aksaray da iki tip toprak hakimdir. Bunlar kahverengi ve alüvyal topraklardır. Kahverengi topraklar yaklaşık % 50 sini, alüvyal topraklar % 20 sini ve diğer toprak grupları % 30 unu oluşturmaktadır.. Ekilebilir Arazi: Aksaray daki toplam ekilebilir arazinin 420430 hektardır. İklimin kurak olması nedeniyle bunun yaklaşık 130.000 hektarı nadasa ayrılmaktadır. Su ve yeraltı su kaynakları yılda 533,3 hm 3 hacme sahip olup bunun %82'si yüzey kaynaklardan oluşmaktadır (nehirler, göller). Sulama: Sulanabilir toplam arazi miktarı 85.840 ha olarak tahmin edilmekte olup bunun yalnızca 57.024 ha'ı (%14) sulanmaktadır. Bunun %36 sı halk %64 ü kooperatif ve devlet sulamasıdır (DSI ve KHGM). - 14 -

d)su ve Balıkçılık Kaynakları Doğal göller (46878 ha), baraj ve rezervuarlar (4100 ha) gölet ve bentler (34ha) ve nehirler (36 ha) olarak yaklaşık 51048ha yüzey suyu bulunmaktadır. Ancak büyük bir çoğunluğu aşırı tuzludur. Bu nehir boyları alabalık (Oncorhychus myksis) üretimi için idealdir. Uluırmak, Mamasın ve Hirfanlı Barajlarında ve göletlerde balıkçılık veya sportif amaçlı amatör balıkçılık için uygun mahalli sazan türleri (Cyprinidae familyası) bulunmaktadır. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ve DSİ tarafından 15 yıldan bu yana göl ve rezervuarlara muhtelif balık türleriyle balıklandırma çalışmaları devam etmektedir. e) Ormanlar ve muhafaza Doğal ve plantasyon olarak 12528 ha orman bulunmaktadır. Ormanlar ağırlıklı olarak meşe ve çamdan oluşmaktadır. Kültür ormanlarında ağırlıklı olarak karaçam, sedir, dişbudak, sarıçam, mavi servi, yalancı akasya, ailantus, iğde ve badem gibi ağaçlardan oluşmaktadır. f) Diğer Flora ve Fauna Doğal Türler: Gerek orman arazileri gerekse açık otlaklar ve meralar flora ve fauna bakımından pek zengin değildir. Kuşburnu, kekik, ve geven yörede bulunan aromatik bitkilerdir. Tatlı su kereviti, gümüş, turna, sazan ve levrek balık türleri bulunmaktadır. 4.2.Yenilenemeyen Kaynaklar Yenilenemeyen kaynaklar arasında madenler, fosil yakıtlar (gaz/petrol) ve yerel turistik, tarihi ve kültürel yerler bulunmaktadır. Yenilenemeyen kaynaklar tarımda doğrudan kullanılmamalarına rağmen kırsal ekonomi üzerinde bir bütün olarak olumlu ve olumsuz etkileri olmaktadır. Bu kaynaklarla bağlantılı ekonomik faaliyetler tarım gelirlerinin arttırılmasına yardımcı olur ve gerek tarım gerekse tarım dışı kırsal kesimin yararlanabileceği yerel altyapı ve sosyal yapı yatırımlarına katkıda bulunurlar. Ancak bu çalışmalar arazi, su ve tarım işgücü unsurlarıyla rekabet ederek tarım fiyatlarının yükselmesine ve işgücünün tarımdan uzaklaşmasına neden olabilir. Aksaray da yenilenemeyen kaynaklar (madenler, tarihi/turistik mekanlar) aşağıda belirtildiği gibi muhtelif yerel alanlarda bulunurlar: - 15 -

Tablo 19 : Yenilenemeyen Kaynaklar Kaynak Madenler Tarihi ve turistik yerler Tanımlama Güzelyurt ilçesi sınırları içerisinde cıva, damarlar halinde yataklar vardır. Yine Güzelyurt ilçesinde kağıt sanayinin hammaddesi kaolin madeni, Ihlara ve Belisırma sınırları içerisinde Diyatomit, Ağaçören sınırları içerisinde Seramik hammaddesi Feldspat madeni, Merkez, Ortaköy, ve Sarıyahşi sınırları içerisinde kaliteli granit yatakları, Hasan dağı civarında dayanıklılığı ve su almaması nedeniyle yol yapımında ve kesme taş yapımında kullanılan bazalt yatakları, Ayrıca Gülağaç- Sofular Acıgöl de ve Güzelyurt Yaprakhisar Beldesi Ziga Mevkiinde Florürlü, kalsiyumlu, sodyumlu Magnezyum bikarbonatlı, klorürlü,kükürtlü şifalı sıcak sular mevcuttur. Türkiye'nin diğer bölgelerinde olduğu gibi, Aksaray da da birçok turistik ve tarihi mekanlar vardır. Güzelyurt ilçesindeki Ziga kaplıcaları sağlık turizmi açısından tanıtım ve yeni temiz tesisler beklemektedir. İlin tarihi M.Ö. 6000 yıllarına dayanmaktadır.14 kilometre uzunluğundaki Ihlara Vadisinde kiliseler, yeraltı şehirleri ve höyükler bulunmaktadır. Ulu Cami, Eğriminare, Darphane Sultanhanı, Alayhan, Ağzıkarahan, Tepesidelik Han ve türbeler gibi bir çok önemli tarihi ve mimari mekanlar bulunmaktadır. 4.3.TOPRAK YAPISI İlde görülen iklim ve jeolojik yapı farklılıkları ile vejetasyondaki çeşitlilik değişik özelliklere sahip toprakların oluşumuna neden olmuştur. Aksaray da I-IV. sınıf tarım arazileri 405154 ha olup, genelde tarım bu araziler üzerinde yapılmaktadır 15276ha alanı V-VII. sınıf arazilerde de işlemeli tarım yapıldığı görülmektedir. Ancak bu araziler işlemeli tarıma uygun değildir. Tarım alanlarından sonra ikinci sırayı alan mera alanları ve orman alanları VI ve VII.sınıf araziler üzerinde yoğunlaşmaktadır. Kullanma kabiliyet sınıfları sekiz adet olup, toprak zarar ve sınırlandırmaları I.sınıf tan VIII.sınıf a doğru giderek artmaktadır.(yeni bir il olan Aksaray ın Toprak haritalama ve sınıflandırma çalışması ayrı olarak yapılmadığı için Niğde ve Ankara illerinin çalışmalarından derlenerek ve yorumlanarak çıkarılmıştır. Kesin değerler değildir.) SINIF - I: Topografya düz veya düze yakın (%0-2) dir. I. Sınıf arazilerin kapladığı alan 88.596ha olup il yüzölçümünün %11.5 sını teşkil etmektedir. I. Sınıf arazilerin;.49.347 ha da kuru tarım, 34.301ha.da sulu tarım yapılmaktadır. 3.981ha.da çayır- mera alanı 108ha da diğer kullanım içindir. SINIF- II: II. Sınıf arazilerin kapladığı alan 78134ha olup il yüzölçümünün %10.1 ini teşkil etmektedir II. Sınıf arazilerin;.57.111ha da kuru tarım, 12.192ha.da sulu tarım yapılmaktadır. 8.063ha.da çayır- mera alanı 273ha da diğer kullanım içindir. SINIF- III: - 16 -

III. Sınıf arazilerin kapladığı alan 183988ha olup il yüzölçümünün %23,8 ini teşkil etmektedir. III. Sınıf arazilerin;.119.060 ha da kuru tarım, 16.902ha.da sulu tarım yapılmaktadır. 17.927,5ha.da çayır- mera alanı 1.749ha da diğer kullanım içindir. SINIF- IV: IV sınıf araziler ilin 119125 ha alanı ile %15,4 ünü kaplamaktadır. IV üncü sınıf arazilerin kullanım durumları ise şöyledir;77.311 ha.da kuru tarım, 2.693ha da sulu tarım, 29.974 ha.da çayır-mera, 737ha.da diğer alanlardır. SINIF- V: 2283 ha alanı ile ilin %0,3 ünü kaplamaktadır. Bu alanların tamamı meradır. SINIF- VI: 113817 ha alanı ile ilin %14,7 sini kaplar. VI. sınıf toprak alanlarının; 16174 ha ında kuru tarım, 235 ha ında sulu tarım yapılmaktadır. VII inci sınıf arazilerde 93349 ha çayır-mera, 3813 ha orman-funda, arazisi, yerleşim alan ve diğer alanlar mevcuttur. SINIF- VII: 133825 ha alanı ile ilin % 17,3 lük kısmını kaplar. VII. sınıf toprak alanlarının; 3650 ha ında kuru tarım, 22 ha ında sulu tarım yapılmaktadır. VII inci sınıf arazilerde 122.083 ha çayır-mera, 7920 ha orman-funda, arazisi, yerleşim alan ve diğer alanlar mevcuttur. SINIF- VIII: 52996 ha ile il topraklarının %6,8 ini oluşturur. VIII. Sınıf alanların çoğunluğu (%95) su yüzeylerinden oluşmaktadır. Grafik 9 : Aksaray İlinde Alanların Toprak Sınıflarına Göre Dağılımı VII.SINIF 17,33% VI.SINIF 14,74% V SINIF 0.3% VIII.SINIF 6,79% IV. SINIF 15,43% I. SINIF 11,47% II. SINIF 10,12% III SINIF 23,83% I. SINIF II. SINIF III SINIF IV. SINIF V SINIF VI.SINIF VII.SINIF VIII.SINIF (Not: Niğde İli arazi varlığı ve Ankara İli Arazi Varlığı kitaplarından faydalanılmıştır.yaklaşık değerlerdir.) 4.4. Su Potansiyeli Tablo 20 : Aksaray İli Su Kaynakları Miktarı SU KAYNAKLARI POTANSİYELİ Su kaynağı Miktarı (hm 3 /yıl) - 17 -

Yer üstü suyu 432,2 Yer altı suyu 101,1 Toplam 533,3 Kay.:DSİ-2001 İlin en büyük su kaynağını yerüstü suyu oluşturmaktadır. Tablo 21 : Aksaray İli Su Yüzeyleri Su Kaynağı Doğal Göl Yüzeyi Baraj Rezarvuar Yüzeyi Gölet Rezarvuar Yüzeyi Akarsu Yüzeyi Toplam Kay.:DSİ-2001 4.4.1.İçme ve Kullanma Suyu Projeleri Kapladığı Alan (ha.) 46878 ha 4100 ha 34 ha 36 ha 51048 ha İlde içme su ihtiyacı yaklaşık 402 lt/sn. dir. (1997) DSİ nin Aksaray ın su ihtiyacı: Tablo 22 : Aksaray İli Su İhtiyacı YILLAR SU İHTİYACI (lt/sn) 2000 457 2005 502 2010 551 2015 606 2020 666 yaptığı etütlere göre İşletmede Olan içme Suyu Tesisleri: Mamasın Barajı tesisleri: 9.000.000 m3 Aksaray belediyesine yıllık su verilmektedir. 4.5. Aksaray İli Tarım Arazilerinin Sulama Durumu DSİ tarafından yapılan araştırmalara göre tarım arazilerinin (420430 Ha.) 85.840 ha ı sulanabilecek alandır. Bunun il tarım alanlarına oranı %14 tür. 57.024 ha. Alan sulanmaktadır. Sulanan arazilerin % 64 ü DSİ,kooperatifler ve KHGM tarafından (devlet sulaması) sulanmakta, %36 lık kısım halk tarafından sulanmaktadır. Tablo 23 : Alt Bölgeler Bazında Aksaray İli Sulama Durumu Alt bölgeler Sulanabilecek Alan Sulanan Alan Sulamaya (ha) (ha) Açılacak Alan (ha) I.alt bölge 67.268 48.167 19.101 II.alt bölge 18.572 8.857 9.715 TOPLAM 85.840 57.024 28.816 Kay.:DSİ-2001 Grafik 10 21: Aksaray İli Tarım Arazilerin Sulama Durumu - 18 -

70000 60000 50000 40000 30000 20000 10000 0 ALT BÖLGE I. ALT BÖLGE II. Sulanabilecek Alan Sulanan Alan Sulam aya Açılacak Alan Kay.:DSİ-2001 I.alt bölgede sulanabilir alanların %71,6 si sulanabilmekte, %28,4 ü ise sulamaya açılmayı beklemektedir. II.alt bölgede sulanabilir alanların %47,7 si sulanabilirken %.52,3 ü sulamaya açılacaktır. 4.5.1. Sulama Suyu Projeleri: DSİ tarafından baraj ve göletlerle I.alt bölgede 6.132 ha II.alt bölgede 7.106 ha alan cazibeli su ile sulanmaktadır. KHGM tarafından göletlerle I. alt bölgede 1.617 ha II. alt bölgede 3.658 ha alan sulanmaktadır. DSİ ce I. alt bölgede 5668 ha (proje taban ve yüzey sularını toplayarak toplanacak su ile yapılacaktı. Aşırı yer altı suyu kullanımı ve kuraklık nedeniyle biriktirilecek sular çekilmiştir. KHGM ce I.alt bölgede 129 ha II.alt bölgede 801 ha alanı sulamaya açmaya yönelik gölet etüd ve proje çalışmaları devam etmektedir. Tablo 24 : DSİ Sulama Amaçlı Proje Hedefleri Aşama I.alt bölge (ha) II.alt bölge (ha) TOPLAM Etüd 85191 Planlama 77338 Planlaması Yapılmış 6700 Projesi Tamamlanmış 6700 İnşaatı Devam Eden 5668 5668 - su tutmuyor Kay.:DSİ-2001 DSİ Etüd- Planlama; planlaması yapılmış, projesi tamamlanmış, inşaatı devam eden aşamalardaki projeleriyle toplam 5668 ha alanı cazibeli ve pompaj sistemiyle sulamaya açmayı hedeflemekteydi. Ancak başarılı olamadı. - 19 -

4.6.ÇAYIR MERA ALANLARININ DAĞILIMI Aksaray ilinde çayır ve mera alanlarının toplamı 277.803 ha dır. Bu alanın alt bölgelere göre dağılımı Grafik 11 de verilmiştir. Grafik 11 :Alt Bölgelere Göre Çayır Mera Alanların Dağılımı 600.000 500.000 400.000 300.000 200.000 100.000 0 210.790 540.757 I.ALT BÖLGE 67.013 231.428 II.ALT BÖLGE Çayır Mera Alanı (Ha) Alt Bölge Alanı (Ha) Kay.:Tarım İl Müdürlüğü-2004 Alt bölgelerin yüzölçümleriyle mera alanları karşılaştırıldığında, I.Alt bölgenin yüzölçümünün %.39 unu mera alanlarının oluşturduğu görülmektedir. II.Alt bölgenin yüzölçümünün ise %29 u mera alanıdır. Tablo 25 :Aksaray İli Mera Ot Verimi Mera Alanı(ha) Kuru ot Verimi(kg/ha) Toplam Verim(Ton/Yıl) 277.803 500 138931 Tarım İl Müdürlüğü-2004 Grafik 12 : Çayır ve Meraların Arazi Kabiliyet Sınıflarına Göre Dağılımı 140000 120000 100000 80000 60000 40000 20000 0 Tarım İl Müdürlüğü-2004 1 I.SINIF II.SINIF III.SINIF IV.SINIF V.SINIF VI.SINIF VII.SINIF - 20 -

İlin çayır ve mera alanların %75 i VI ve VII sınıf araziler üzerinde bulunmaktadır. (215432 ha.) VII inci sınıf arazi üzerinde 122083 ha, VI ıncı sınıf arazi üzerinde 93349 ha, V inci sınıf arazi üzerinde 2283 ha, IV üncü sınıf arazi üzerinde 30.104 ha III üncü sınıf arazi üzerinde 17.940 ha, II inci sınıf arazi üzerinde 8.063 ha ve I inci sınıf arazi üzerinde 3.981 ha çayır-mera alanı bulunmaktadır. İlin çayır mera alanlarının 125.649 ha ı derin, 13.603 ha ı orta derin, 77.251 ha ı sığ, 61.300 ha ı çok sığ topraklardan oluşmaktadır. 4.7.ORMAN VE FUNDALIKLAR Aksaray yüzölçümünün %1,6 sını (12.528 ha) orman ve fundalık alanlar oluşturmaktadır. Ormanlar ağırlıklı olarak meşe ve çamdan oluşmaktadır. Kültür ormanlarında ağırlıklı olarak karaçam, sedir, dişbudak, sarıçam, mavi servi, yalancı akasya, ailantus, iğde ve badem gibi ağaçlardan oluşmaktadır. Aksaray da orman alanlarında ve diğer alanlarda tilki, tavşan, kirpi, kurt, ördek, doğan, şahin, domuz, güvercin, kaz türleri, keklik ve göçmen kuşlar çeşitler bulunmaktadır. Milli parklar kapsamında Mamasın barajı civarındaki 41 hektar ve Hasan dağında 35 hektarlık orman içi dinlenme tesisi yapılmıştır. İldeki orman alanlarının 1914 hektarı normal, 7631 hektarı bozuk, 2983 hektarı çok bozuk durumdadır. Ormanların büyük bölümü Ekecik dağı ve Hasan dağı eteklerinde bulunmaktadır. BÖLÜM 5. TARIMIN PERFORMANSININ GÖZDEN GEÇİRİLMESİ 5.1 TARIM SEKTÖRÜNÜN GSYİH YA KATKISI: Aksaray ilinin GSYİH nın Türkiye içindeki payı 1990 yılında % 0,22 iken, 2000 yılında % 0,3 olmuştur. Türkiye GSYİH sında Aksaray payının artmasında tarımın payının sürekli artmasının önemi büyüktür. Tablo 26: Aksaray İli Tarım Sektörü GSYİH 1990-2000 GSYİH 1987 YlLI Sabit Fiyatlarla (000.000 TL ) 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 Toplam GSYİH 188110 220216 230678 250512 238519 252073 274165 331799 303380 290869 326064 Tarım GSYİH 90791 91220 90458 91708 85645 90145 90646 143355 114174 104310 123062 Tarım Payı % 48,3 43,4 39,2 36,6 35,9 35,8 33,1 43,2 37,8 35,9 37,7 Çiftçilik- Hayvancılık 48,2 43,3 39,1 36,5 35,8 35,7 33 43,2 37,7 35,8 37,6 Ormancılık 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0,1 Balıkçılık 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0 0,1 0,1 0,1 Gelişme Hızı - 21 -

Tüm Sektörler - 11,8 9,7 8,6-4,8 5,7 8,8 21-8,5-4,1 12,1 Tarım Sektörü - 0,5-0,8 1,4-6,6 5,3 0,55 58,1-20,4-8,6 18 Kay.:DİE Aksaray ilinin toplam GSYİH 1990 yılından 2000 yılına kadar mutlak olarak artarken, tarım GSYIH da artış meydana gelmesine rağmen diğer sektörler kadar artmadığı için payı azalmıştır. Tarıma dayalı sanayinin yeterince gelişememesidir. Tarım ürünlerini muhafaza edilebilecek tesisler yeterli değildir. 5.2 TARIMSAL ÜRETİM V E VERİMLİLİK 5.2.1 Bitkisel üretim Yağışın yıllık toplamının azlığı ve mevsimlere göre dağılışındaki dengesizlik nedeniyle, ilde kuru tarım sistemi hakimdir. Bitkisel üretim tahıllar üzerinde yoğunlaşmış olup, tahıl yetiştirmede nadas+tahıl, tahıl+nohut, tahıl+çekirdek kabak gibi münavebe sistemleri uygulanmaktadır. Aksaray da toplam 420430 hektar Tarım arazisi mevcut bunun % 51,2 i hububat tarımı yapılmaktadır. Tablo 20.de tarım arazilerinin kullanım durumuna göre dağılımları verilmiştir. Tablo 27 de dikkati çeken bir husus nadas arazilerinin oranının yüksekliğidir. Tablo 27 : Tarım Arazileri Dağılımı Arazinin Cinsi Miktarı (Ha) Tarım Arazisine Oranı % Tahıllar 223140,20 53,07 Baklagiller 20889,00 4,97 Endüstri bitkileri 25351,50 6,03 Bağ Sahası 7694,70 1,83 Yem Bitkileri 10447,00 2,48 Sebze Ekilişleri 8166,90 1,94 Meyve Sahası 3278,00 0,78 Nadas 100436,70 23,89 Kullanılmayan Tarım alanı 21026,00 5,00 TOPLAM 420.430,00 100,00 Kay.:Tarım İl Müdürlüğü-2004 Türkiye genelinde tarla bitkileri içerisinde en fazla (% 74,8) hububat tarımı yapılmaktadır. Aksaray ili hububat ekim alanı bakımından 207717 Ha (2000 yılı DİE) ekili arazisi ile Türkiye de 21 sıradadır. Aksaray genelinde hububat üretimi içinde ekim alanı en fazla olan buğday daha sonra arpa gelmektedir. Alt bölgeler bazında karşılaştırma yapıldığında, 1 inci alt bölge buğday ekim alanları bakımından en fazla paya sahiptir. - 22 -

Hububat Üretimi Tablo 28 :Alt Bölgelere Göre Aksaray İlinde Hububat Ekilişi ÜRÜN 1. alt bölge(ha) 2. alt bölge (ha) Merkez Eskil Toplam Ağaçören Gülağaç Güzelyurt Ortaköy S.Yahşi Toplam Toplam Buğday 56500 32500 89000 2750 7600 5950 9500 3500 29300 118300 Arpa 47500 10300 57800 13000 3400 1440 13500 4000 35340 93140 Yulaf 39 800 839 40 100 60 0 0 200 1039 Çavdar 4500 1000 5500 2450 300 100 150 30 3030 8530 Kay.:Tarım İl Müdürlüğü-2004 Grafik 13 22: Hububat Ekiliş alanlarının Alt Bölgelere Göre Dağılımı 100000 89000 80000 ha 60000 40000 29300 57800 35340 1. Alt Bölge 2. Alt Bölge 20000 0 5500 839 3030 200 Buğday Arpa Yulaf Çavdar 1. Alt Bölge 89000 57800 839 5500 2. Alt Bölge 29300 35340 200 3030 Kay.:Tarım İl Müdürlüğü-2004 Tablo 29 :Alt Bölgelere Göre Aksaray İlinde Hububat Üretimi(ton) ÜRÜN 1. alt bölge 2. alt bölge AKSARAY Merkez Eskil Toplam % Ağaçören Gülağaç Güzelyurt Ortaköy S.Yahşi Toplam % Toplam Buğday 165000 88230 253230 81,6 6875 16720 13090 19540 875 57100 18,4 310330 Arpa 142500 24100 166600 67,3 39000 10200 3600 27000 1135 80935 32,7 247535 Yulaf 89,7 160 249,7 39,2 80 200 108 0 0 388 60,84 637,7 Çavdar 12150 3000 15150 67,3 6125 660 240 270 60 7355 32,68 22505 Kay.:Tarım İl Müdürlüğü-2004-23 -

Alt bölgeler bazında karşılaştırma yapıldığında il genelinde toplam buğday üretiminin %81,6 ini gerçekleştiren 1. alt bölgedir 2 alt bölgenin payı ise % 18,4 dir. Arpa üretiminde ise % 67,3 payla 1 alt bölge 2 alt bölgenin payı % 32,7 dır. Yulaf üretiminde ise % 60,84 payla 2 alt bölge 1 alt bölgenin payı %39,2dir. Çavdar üretiminde ise % 67,3 payla 1 alt bölge 2 alt bölgenin payı %32,68 dir. Endüstri Bitkileri Üretimi Grafik 14 : Endüstri Bitkilerinin Ekiliş Alanlarının Alt Bölgelere Göre Dağılımı Endüstri Bitkileri Ekilişi-2004 14000 14000 12000 10000 Ton 8000 6000 4000 2000 3100 2100 60 110 0 Ayçiçeği(yağlık) 2300 1906 Patates 1775,5 1.Alt Bölge 2.Alt Bölge Kay.:Tarım İl Müdürlüğü-2004 Türkiye genelinde Endüstri bitkileri tarla bitkilerinin içerisindeki (% 7,6) dır. Aksaray ili tarla bitkileri ekiliş alanı içerisinde endüstri bitkilerinin payı ise %12,43 dür. Alt bölgeler bazında karşılaştırma yapıldığında, endüstri bitkilerinden şeker pancarı ekiminin 1 bölgede daha çok olduğu, patates ekilişi 1 alt bölgede Ayçiçeğinin ise 1 alt bölgede daha çok yapılmaktadır. Tablo 30: Endüstri Bitkileri Üretimi ÜRÜN 1. alt bölge 2. alt bölge Merke z Eski l Topla m Gülağ aç Güzel yurt Ortakö y % Ağa çöre n - 24 - S.Yah şi Topla m % Toplam Ayçiçeği( yağlık) 3200 1000 4200 96,15 0 0 0 0 168 168 3,85 4368

Ayçiçeği (Çerezlik) 4640 400 5040 96,96 0 120 12,5 0 25,6 158,1 3,04 5198,1 Patates 69000 0 69000 75,39 1330 0 17200 38400 4000 22530 24,61 91530 Ş.Pancarı 35000 0 2980 00 64800 0 92,99 1200 4400 400 37825 5000 48825 7,01 696825 Kay.:Tarım İl Müdürlüğü-2004 Tablo 30 da görüldüğü gibi Aksaray da Ayçiçeği üretimi miktarı diğer ürünlere göre düşüktür. Üretilen ayçiçeğin büyük çoğunluğunu çerezlik ayçiçeği teşkil etmektedir. Yağlık ayçiçeğindeki fiyat ve desteklemelerin artmasıyla birlikte karın artması nedeniyle yağlık ayçiçeğine doğru bir yönelme mevcuttur. 1. alt bölge üretimin % 96,15 ini yapmaktadır. Patates üretimi her iki alt bölgede de yapılmaktadır.en fazla üretim 1 alt bölgede gerçekleşmektedir. 1. alt bölgenin üretimdeki payı %75,39 dur. Şeker pancarı üretiminde 1 alt bölge % 92,99 payı bulunmaktadır. Baklagil Üretimi Grafik 15 : Baklagil Ekim Alanlarının Alt Bölgelere Göre Dağılımı 12000 10000 10200 8000 HA 6000 4000 2000 0 5100 2800 630 1110 1049 Y.Mercimek Nohut K.Fasulye 1. Alt Bölge 2. Alt Bölge ÜRÜN Kay.:Tarım İl Müdürlüğü-2004 Türkiye genelinde Tarla bitkileri içinde Baklagil tarımının payı %10.6 dır. İl genelinde ise bu oran % 8,2 dir. Baklagiller arasında en az üretim alanına sahip üretim alanına sahip olan yeşil mercimektir. Kuru Fasulye üretimi I. alt bölgede nohut ise II.Alt Bölgede daha çok yapılmaktadır. Tablo 31 : Baklagil Üretimi ÜRÜN 1. Alt Bölge 2. Alt Bölge Merkez Eskil Toplam % Ağaçören Gülağaç Güzelyurt Ortaköy S.Yahşi Toplam % Toplam Y.Mercimek 480 210 690 45,97 35 320 420 36 0 811 54,03 1501 Nohut 4000 150 4150 29,18 3400 1920 880 3750 120 10070 70,82 14220 K.Fasulye 2700 2000 4700 74,26 54 520 156 750 149 1629 25,74 6329 Kay.:Tarım İl Müdürlüğü-2004-25 -

Yeşil Mercimek üretimi % 54,03 ü 2.alt bölgede gerçekleşmektedir. Nohut üretiminde % 70,82 payla 2. alt bölge yapmaktadır. Kuru Fasulye üretiminde ise 1.alt bölgede daha çok yetiştirilmektedir. Payı % 74,26 dir. Baklagil üretimi daha çok 2 alt bölgede yapılmaktadır. Tablo 32 : Yem Bitkileri Üretimi(ton) ÜRÜN 1. Alt Bölge 2. Alt Bölge Merkez Eskil Toplam % Ağaçören Gülağaç Güzelyurt Ortaköy S.Yahşi Toplam % Toplam YoncaYeşil ot 78400 15000 93400 81,11 1980 11625 600 7100 450 21755 18,89 115155 YoncaKuruot 19600 19600 72,18 495 3885 3025 150 7555 27,82 27155 KorungaYeşil 850 0 850 38,60 96 300 300 600 56 1352 61,40 2202 Korunga Kuru 220 375 595 59,86 24 75 150 150 0 399 40,14 994 S.Mısır 83000 27500 110500 79,69 440 1080 200 26350 98,4 28168,4 20,31 138668,4 Fiğ (dane) 420 0 420 46,36 136 190 160 0 0 486 53,64 906 Fiğ Yeşilot 4000 0 4000 32,00 7380 100 1020 0 0 8500 68,00 12500 Fiğ Kuruot 0 0 0 0,00 615 25 500 1200 116,2 2456,2 100,00 2456,2 Tritikale 1125 0 1125 77,32 250 0 0 80 0 330 22,68 1455 Kay.:Tarım İl Müdürlüğü-2004 Hayvansal üretimin gelişmiş olduğu ülkelerde yem bitkileri tarımı ekili alanların % 25-30 unu teşkil ederken bu oran ülkemizde bu oran ancak % 3,25 dolayındadır. Bu durum yem bitkileri yetiştiriciliğinin yetersizliğinin açık bir göstergesidir. Aksaray da ise bu durum ancak %.2,48 dir. Yem bitkileri ekiliş alanları alt bölgeler itibariyle karşılaştırıldığında I. Alt bölgede ekiliş daha fazladır. Meyve üretimi : Tablo 33: Bazı Meyve Türlerine Ait Ağaç Sayıları ÜRÜN 1. alt bölge(adet) 2. alt bölge(adet) Aksaray(adet) Merkez Eskil Toplam Ağaçören Gülağaç Güzelyut Ortaköy S.Yahşi Toplam Toplam Armut 23640 1000 24640 530 4905 750 3050 730 9965 34605 Elma 206650 7090 213740 2695 21950 18379 111800 11000 165824 379564 Erik 17800 52 17852 420 5000 600 2700 0 8720 26572 Kayısı 61950 700 62650 880 14350 3600 5900 285 25015 87665 Kiraz 5150 50 5200 350 980 280 3000 0 4610 9810 Şeftali 9650 20 9670 160 990 70 2000 100 3320 12990 Vişne 3650 20 3670 550 20 740 640 2500 4450 8120 Ceviz 5550 10 5560 3000 500 300 2500 220 6520 12080 Üzüm 3325 0 3325 200 1080 905 1000 240 3425 6750 Kay.:Tarım İl Müdürlüğü-2004 (Üzüm dekar Olarak) - 26 -

Grafik16. Bazı Türlerde Meyve Ağacı Varlığı Meyv e Ağacı Varlığı 250000 200000 213740 150000 165824 Adet 100000 1. Alt Bölge 2. Alt Bölge 50000 0 24640 9965 Armut Elma 17852 8720 Erik 62650 Kayısı 25015 5200 4610 Kiraz 9670 3320 Şeftali 3670 4450 Vişne 5560 6520 Ceviz 3325 3425 Üzüm Kay.:Tarım İl Müdürlüğü-2004 Türkiye genelinde meyve üretimi yapılan alanlar tarım alanlarının % 5 ini teşkil etmektedir. Aksaray da ise bu oran %1,3 dür. İlde genel olarak Elma, armut, Kayısı, Kiraz, ceviz, üzüm ve erik meyve türleri yetiştiriciliği yapılmaktadır. Son yıllarda pazarlama ve depolama sorunu olmayan cevize doğru bir yönelme mevcuttur. İlde depolama ve pazarlama tesisleri kurulduğu takdirde elma, armut, kayısı, ve diğer meyvelerin yetiştiriciliği için potansiyel vardır. Tablo 34 : Meyve Üretimi ÜRÜN 1. alt bölge(ton) 2. alt bölge(ton) (ton) Merkez Eskil Toplam Ağaçören Gülağaç Güzelyurt Ortaköy S.Yahşi Toplam Toplam Armut 258060 15 258075 22,79 103 15 45,7 22 208,49 258283,5 Elma 6327,1 210,7 6537,8 169,44 571 355,68 2795 450 4341,12 10878,92 Erik 356 15,6 371,6 18,9 120 13,8 2,7 0 155,4 527 Kayısı 1350,45 35 1385,45 22 350 76 5,9 10 463,9 1849,35 Kiraz 87,55 1 88,55 14,7 15 6 30 0 65,7 154,25 Şeftali 193 0,2 193,2 4,8 30 1 30 2 67,8 261 Vişne 54,75 0,2 54,95 13,2 15 16 25 0 69,2 124,15 Ceviz 199 0,2 199,2 300 17 15 62,5 11 405,5 604,7 Üzüm 24757 0 24757 1470 6749 5550 10000 600 24369 49126 Tarım İl Müdürlüğü-2004 (Kayısı =Kayısı+Zerdali) İlde çoğunlukla ticari anlamda meyvecilik az olmaktadır. 1 alt bölge içersinde Helvadere kasabası ile Ihlara arasında kalan bölgede çiftçilerin örgütlenmeleri halinde Dünya Standardlarında meyve üretimi yapılabilecek alanlara sahiptir. Bu alanların meyvecilik için toplulaştırılması organize meyvecilik alanların kurulması ile daha ekonomik meyvecilik yapılabilir. - 27 -

Sebze üretimi : Tablo 35 Aksaray İli Bazı Sebze Ekilişleri 2004(ha) ÜRÜN 1. Alt Bölge 2. Alt Bölge Merkez Eskil Toplam Ağaçören Gülağaç Güzelyurt Ortaköy S.Yahşi Toplam Toplam Lahana beyaz 50 0 50 0 4 2 25 0 31 81 Lahana kır. 2 0 2 0 1 0 0 0 1 3 Ispanak 62 1,5 63,5 4,5 5 2 6 0 17,5 81 T.Fasulye 50 0,3 50,3 28 64 50 20 4 166 216,3 S. Kabağı 30 0 30 0 1 10 9 0 20 50 Kavun 150 30 180 0 6 3 20 6 35 215 Karpuz 100 2 102 0 13 4 55 7 79 181 Hıyar 200 0,3 200,3 6 34 2 20 1,8 63,8 264,1 Domates 1190 40 1230 31 82 25 60 3 201 1431 biber(sivri 25 1 26 3,5 26 10 20 1,7 61,2 87,2 Biber Dolma) 5 0,1 5,1 5 1 1 15 0 22 27,1 Pırasa 70 0,2 70,2 0 2 1 10 0 13 83,2 K.Soğan 1600 2 1602 20 40 110 5 22 197 1799 T.Soğan 180 1 181 6 4 4 10 2,7 26,7 207,7 Kay.:Tarım İl Müdürlüğü-2004 Grafik17. Alt Bölgelere Göre Bazı Türlerde Sebze Ekilişi Aksaray Bazı Sebze Ekilişleri Ha 1800 1600 1400 1200 1000 800 600 400 200 0 50 31 Lahana beyaz Lahana kır. 2 1 63,5 17,5 50,3 166 Ispanak T.Fasulye S. Kabağı 30 20 180 35 Kavun Karpuz 102 79 200,3 63,8 Hıyar Domates 1230 201 26 61,2 biber(sivri Biber Dolma) 5,1 22 70,2 13 1602 Pırasa K.Soğan 197 T.Soğan 181 26,7 1. Alt Bölge 2. Alt Bölge Kay.:Tarım İl Müdürlüğü- 2004-28 -

Tablo 36 : Sebze Üretimi ÜRÜN 1. alt bölge 2. alt bölge Merkez Eskil Toplam Ağaçören Gülağaç Güzelyut Ortaköy S.Yahşi Toplam Toplam Lahana beyaz 750 0 750 0 80 46 350 0 476 1226 Lahana kır. 20 0 20 0 10 0 0 0 10 30 Ispanak 542 1,5 543,5 4,5 40 20 9 0 73,5 617 T.Fasulye 500 3 503 2,8 704 395 160 16 1277,8 1780,8 S. Kabağı 600 0 600 0 4 0 120 5 129 729 Kavun 1800 300 2100 0 60 30 200 90 380 2480 Karpuz 1500 40 1540 0 240 65 550 105 960 2500 Hıyar 3000 4,5 3004,5 60 170 10 240 18 498 3502,5 Domates 17900 400 18300 465 1886 330 480 150 3311 21611 biber(sivri 175 5 180 17,5 182 40 80 20,4 339,9 519,9 Biber Dolma) 35 0,5 35,5 25 5 3 60 0 93 128,5 Pırasa 840 2 842 0 20 20 25 0 65 907 K.Soğan 32000 120 32120 120 80 1540 50 396 2186 34306 T.Soğan 2160 10 2170 3 40 70 200 40,5 353,5 2523,5 Kay.:Tarım İl Müdürlüğü- 2004 Türkiye genelinde tarım alanlarının % 3 ünde sebze üretimi yapılırken Aksaray da Sebze tarımı yapılan alan %1,0 da kalmaktadır. Sebze tarımının gelişmesini engelleyen en büyük faktör iklimdir. Kışın açıkta sebze yetiştirmek mümkün olmamaktadır. Bazı zamanlarda örtü altında yetiştirilen kış sebzeleri bile zarar görmektedirler. 5.2.1.1. Bitkisel Üretim ve verimlilik Tablo 37 : Aksaray ve Türkiye Genelinde Yetiştirilen Bazı Ürünlerin Verim Değerleri Ürünler Aksaray (kg/ha.)* Türkiye (kg/ha.) Buğday 2453,4 2234 Arpa 2852,6 2400 Yulaf 2043,8 1956 Çavdar 2291 1744 Y. mercimek 734,4 984 Ayçiçeği 1640,6 1468 Şekerpancarı 38424,6 42603 Patates 28729,6 25862 Nohut 789,4 940 Kuru fasulye 1513,4 1372 Kuru soğan 18200,4 21619 Fiğ (dane) 822,4 596 Yonca (kuru ot) 9003 6739 Korunga 8321 3773 Silajlık mısır 26981 45500 Kay.:Tarım İl Müdürlüğü- 2004 (5 yıllık verim ortalamaları) - 29 -

Önemli miktarda ekim ve üretim potansiyeline sahip tahılların ortalama verim değerleri incelendiğinde verimlerinin Türkiye ortalamasının üstünde olduğu görülmektedir. Bununla beraber çavdarın ekim alanı ve üretim miktarı ilde düşük düzeydedir. Endüstri bitkilerinden ayçiçeği ve patateste Türkiye ortalamalarının üstünde, şekerpancarında ise ortalama verimleri ise Türkiye ortalamasının altındadır. Yemeklik dane baklagillerde; mercimek ve nohudun ortalama verimi Türkiye ortalamasının altında, nohut ve kuru fasulyenin verimi Türkiye ortalamasının üstündedir. Yem bitkilerinde; yonca kuru ot verimi olarak Türkiye ortalamasının altında, fakat korunga kuru ot verimi olarak Türkiye ortalamasının çok üstündedir. Fiğ dane verimi olarak, Türkiye ortalamasının iki katına yaklaşmaktadır. Silajlık mısır verimi, Türkiye ortalamasının altındadır. Görüldüğü gibi Aksaray ili yem bitkileri yetiştiriciliği verimleri açısından üstünlüğe sahiptir. İl topraklarının % 36 sının çayır-mera alanlarıyla kaplı olması kaba yem ihtiyacının karşılanması bakımından küçükbaş hayvan yetiştiriciliği için bir avantaj olarak değerlendirilebilir. Meraların yıllık kuru ot verimleri Karadeniz Bölgesi nde 1000 kg/ha, Doğu Anadolu Bölgesi nde 900 kg/ha ve İç Anadolu Bölgesi nde 450 kg/ha dır. Aksaray ili ortalaması ise, 500 kg/ha dır. Tablo 37 den görüldüğü üzere bitkisel üretimde, ekim alanı açısından tahıllar ve tahıllarda da buğday ilk sırayı almakta, bunu arpa izlemektedir. Endüstri bitkilerinden şeker pancarının da üretim değeri açısından 1. sırada olduğu görülmektedir. Şeker pancarı son yıllarda arpanın ve buğdayın üretim değerinin üzerinde üretim değerine sahip olmaktadır. Yemeklik dane baklagillerde ise, nohut ve kuru fasulye ön plana çıkmaktadır. Tablo 38 : Aksaray İlinde Alt Bölgelerde Yıllara Göre Önemli Bitkisel Ürünlerin Ekim Alanı ve Üretim Değerleri (2000 Yılı Değerleri) Agro ekolojik alt bölgeler I.alt bölge II.alt bölge TOPLAM Ekim Üretim Ekim Üretim Ekim Üretim Alanı Değeri Alanı Değeri Alanı Değeri Ürünler (ha) (Milyon TL) (ha) (Milyon TL) (ha) (Milyon TL) Buğday 86.650 24.348.362.108 29.450 6.830.221.650 116.100 31.178.583.758 Arpa 54.700 12.499.777.030 35.000 8.310.870.210 89.700 20.810.647.240 Yulaf 80 11.781.760 160 25.330.784 240 37.112.544 Çavdar 2.600 418.325.820 2.835 574.570.155 5.435 992.895.975 K. Fasulye 2.615 2.036.604.600 1.070 788.212.620 3.685 2.824.817.220 Nohut 4.390 967.237.841 11.300 3.473.276.840 13.816 4.440.514.681 Korunga 0 0 70.5 253.800.000 70.5 253.800.000 Fiğ 31.2 49.144.835 56.5 89.024.790 87.7 138.169.625 Mısır(Silaj) 35.8 357.700.000 37.744 32.000.000 39.3 389.700.000 Yonca 2.300 1.991.250.000 647 48.600.000 2.947,0 2.039.850.000 Ş.pancarı 21.655 31.712.875.056 3.088 5.625.854.838 24.743 37.338.729.894 Patates 2.410 7.922.370.000,0 2.130 6.810.612.000,0 4.540 14.732.982.000 Ayçiçeği 4.462 2.097.580.625 185 101196875 4.646,5 2.198.777.500 Kay.:DİE-2000-30 -

Tablo 38 den de görüldüğü üzere tahıllardan buğday I. alt bölgede, arpa II alt bölgede ekim alanı açısından ilk sırayı almaktadır. Üretim değerleri açısından I. alt bölgede Şeker pancarı II. alt bölgede ise arpa ilk sırayı almaktadır. Ekim alanı olarak ikinci sırada I.alt bölgede arpa II. alt bölgede buğday yer almaktadır. Gerek üretim değerleri açısından gerekse ekim alanı açısından I. alt bölge yüzölçümü genişliği nedeniyle çoğu üründe öne çıkmaktadır. Nohut ve çavdar üretiminde ise II. alt bölge öne çıkmaktadır. Bunun nedeni arazi, toprak yapısı ve sulama azlığıdır. Yem bitkileri üretiminde 2000-467 sayılı Yem bitkileri destekleme projesi ve bu konuda yapılan yayım çalışmaları sonucunda bir artış olmuştur. 5.2. HAYVANSAL ÜRETİM VE HAYVAN VARLIĞI BÜYÜKBAŞ HAYVAN VARLIĞI Aksaray ilinde 2004 yılı itibariyle büyükbaş hayvan varlığı 86.756 adettir. Türkiye genelinde 2003 yılında mevcut büyükbaş hayvan sayısı 9.901.458 adet olup bu rakamın %0,88 Aksaray dadır. Grafik 18: Aksaray İlinde Alt Bölgeler Bazında B. Baş Hayvan Sayısı 20106; 23% 66648; 77% Kay.:Tarım İl Müdürlüğü-2004 1. Alt Bölge 1. Alt Bölge Grafik18 den da anlaşılacağı gibi Aksaray ın I.Alt bölgesinde hayvan yetiştiriciliği yüksek oranda yapılmaktadır. mera alanların %77 I Alt bölgede bulunmaktadır. - 31 -

Grafik 19 :Aksaray İlinin Alt Bölgelerinde Irklara Göre B.Baş Hayvan Varlığının Dağılımı Büyükbaş Hayvan Varlığı 35000 Kültür; 33724 30000 Melez; 26243 25000 Adet 20000 15000 1. Alt Bölge 1. Alt Bölge Melez; 10644 10000 yerli; 6158 Kültür; 6840 5000 0 yerli; 2491 yerli Melez Kültür Manda Manda; 523 Manda; 131 Tarım İl Müdürlüğü 2004 Tablo 39. Büyükbaş Hayvan Varlığı Büyükbaş Cinsi Merkez 1. alt bölge 2. alt bölge Eskil Toplam Ağaçör en Gülağa ç Güzely ut Ortakö y S.Yahşi Toplam Toplam yerli 4493 1665 6158 375 395 1035 500 186 2491 8649 Melez 21613 4630 26243 2930 600 1234 5000 880 10644 36887 Kültür 23809 9915 33724 1505 900 294 4000 141 6840 40564 Manda 523-523 - 25 42 60 4 131 654 B.Baş Toplam 50438 16210 66648 4810 1920 2605 9560 1211 20106 86754 Kay.:Tarım İl Müdürlüğü-2004 Grafikten19 da izlenebileceği gibi kültür, kültür melezi, yerli ve manda hayvan sayısının en yüksek olduğu alt bölge I. alt bölge olan Merkez- Eskil alt bölgesidir - 32 -

Grafik 20: 2002-2004 Yılları İtibariyle Yapılan Suni Tohumlama Miktarları 20000 19403 15000 14708 14878 10000 yıl 5000 0 2002 2003 2004 Kay.:Tarım İl Müdürlüğü-2004 Aksaray İli sığır popülasyonunun genetik kalitesinin yükseltilmesi amacıyla Tarım ve Köyişleri Bakanlığı (TKB) il Müdürlüğü personelince bedelsiz yürütülen suni tohumlama çalışmaları 1995 yılında yapılan yasal değişiklik sonucunda bedelli hale getirilmiştir. İlimizde yapılan çalışmalar sonucunda suni tohumlama çalışmalarında başarılı olmuştur. 1996-2000 arasında tohumlamaların %85 sinde tabii tohumlama %15 ünde ise suni tohumlama yöntemi kullanılmıştır. 2002 yılında suni tohumlama %85 dir. 2004 yılında 19403 e ulaşmıştır Yıllar itibariyle yapılan ıslah çalışmalarının doğrultusunda Aksaray ilinin büyükbaş hayvan popülasyonunda ki genotip değişimin sağlanmasında başarılı olunduğu grafik 21 de görülmektedir. Aksaray ilinde Manda sayısı 2004 yılı verilerine göre 634 adet olup Türkiye genelinde olduğu gibi Aksaray da da Manda sayısında düşüş görülmektedir. Tablo 40. Büyükbaş Hayvan Varlığı Yıllara göre değişimi Hayvan Cinsi 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Kültür 11.139 13.138 19.901 20.980 21.834 24.716 25.225 26.298 28.875 33.205 33.639 40564 K.Melezi 21.279 23.125 26.199 26.640 26.888 28.320 27.653 30.250 31.932 30.337 31.547 36887 Yerli 24.005 23.687 21.282 21.756 17.270 16.402 14.870 12.003 10.672 7.709 8.186 8.649 Manda 1.686 1.558 1.982 1.158 1.401 1.392 1.290 1.010 890 804 685 634 Büyükbaş 58.109 61.508 69.364 70.534 67.393 70.830 69.038 69.561 72.369 72.055 74.057 86.734 Toplam Kay.:Tarım İl Müdürlüğü-2004-33 -

Grafik 21 : Aksaray Büyük Baş Hayvan Varlığının Değişimi 45.000 40.000 40564 36887 35.000 30.000 25.000 20.000 24.005 23.125 23.687 21.279 26.199 26.640 26.888 21.282 21.756 20.980 21.834 19.901 28.320 24.716 27.653 25.225 30.250 26.298 31.932 28.875 33.205 33.639 31.547 30.337 Kültür K.Melezi Yerli Manda 15.000 10.000 11.139 13.138 17.270 16.402 14.870 12.003 10.672 7.709 8.186 8.649 5.000 0 1.686 1.558 1.982 1.158 1.401 1.392 1.290 1.010 890 804 685 634 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Kay.:Tarım İl Müdürlüğü-2004 Küçükbaş Hayvan Varlığı 2004 verilerine göre Aksaray da Küçükbaş hayvan varlığı 422982 adettir. 2003 yılı için Türkiye küçükbaş hayvan varlığının toplamı ise 32.203.214 adet olup Aksaray ın bu rakamdaki payı % 1,31 dir - 34 -

Grafik 22 :Aksaray İlinde Alt Bölgeler Bazında K. Baş Hayvan Varlığı Küçükbaş Hayvan Varlığı 350000 332965 300000 250000 Adet 200000 150000 1Alt Bölge 2.Alt Bölge 100000 74425 50000 12004 3588 0 Koyun keçi Kay.:Tarım İl Müdürlüğü-2004 I. alt bölgede küçükbaş hayvan varlığının diğer alt bölgeye yüksek olduğu grafik 22 den görülmektedir. Aksaray ilinde yetiştirilen koyunların % 94 den fazlasını yerli koyun ırkı olan Akkaraman, keçilerin ise tamamına yakınını yerli ırk olan kıl keçisi oluşturmaktadır. DİE verileri son 1991-2001arasındaki dönemde Türkiye geneli Küçükbaş hayvan varlığında ( Koyun %27,4 Kıl keçisi % 22,4 ) önemli ölçüde azalma olduğunu göstermektedir.grafik 21 de Türkiye genelindeki bu azalışın Aksaray da 2003 yılının sonuna kadar koyunda %39,5 keçide %53,8sonbir düşüş göstermiştir. 2004 yılında ise karın artmasıyla artmıştır. Bu artış 2004 tekrar yılının sonu itibariyle tekrar gerilemiştir. Tablo 41. Küçükbaş Hayvan Varlığı YERLİ- DİĞER MERİNOS Koyun Toplam Kıl Keçisi Tiftik Keçisi Keçi Toplam Küçükbaş Toplam Merkez 199000 3330 202330 7257 487 7744 210074 Eskil 130635 130635 4260 0 4260 134895 1.Alt Bölge 329635 3330 332965 11517 487 12004 344969 Ağaçören 15000 0 15000 1530 0 1530 16530 Gülagaç 17930 0 17930 280 0 280 18210 Güzelyurt 12335 0 12335 608 0 608 12943 Ortaköy 25000 0 25000 520 220 740 25740 Sarıyahşi 4160 0 4160 430 0 430 4590 2.Alt Bölge 74425 0 74425 3368 220 3588 78013 TOPLAM 404060 3330 407390 14885 707 15592 422982 Kay.:Tarım İl Müdürlüğü-2004-35 -

Grafik 23: Aksaray Küçük Baş Hayvan Varlığı Değişimi Aksaray Küçük Baş Hayvan Varlığı Değişimi 600.000 500.000 400.000 300.000 516.322 467.898 452.802 462.586 466.717 443.164 430.205 412.434 425.578 416.995 357.820 340 210 321 224 317.383 407.390 Koyun Keçi 200.000 100.000 0 28.216 21.739 21.820 20.066 20.819 21.184 24.057 19.735 18.578 13.895 15.951 14.550 14.177 13.346 15.592 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 Yıllar Kay.:Tarım İl Müdürlüğü-2004 Küçük baş Hayvan popülasyonunda meydana gelen hızlı azalma ; meraya olan baskının azalması nedeniyle mevcut hayvanlar için mera olanaklarının belli ölçüde olsa iyileşmesi sonucunu doğurmaktadır. Bu durum sektörde pazara yönelik hayvansal üretimin artacağı beklentisini doğurmaktadır. Bu durumda mera ıslahı ve hayvanların ıslah çalışmalarına ihtiyaç duyulacaktır. Aksaray ilinde Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma fonu ve TKB kaynaklı projelerle damızlık koyun ve koç dağıtımı yapılarak, eldeki mevcut koyun ırkının daha yüksek verimli ırklara dönüşümü teşvik edilmektedir. Kanatlı hayvan varlığı Tavukçuluk sektörü Türkiye de 1960 lı yıllardan sonra hızlı ve sürekli bir büyüme göstermiştir. Bu büyümede sektöre yapılan kadar sektörün mukayeseli avantajları da rol oynamıştır. Tavukçuluğun bu avantajlarından yararlanılarak geliştirilmesi yeni istihdam olanaklarının yaratılması yoluyla ekonomik, köyden kente göçü engellemesi nedeniyle sosyal yararlar sağlayacaktır. Aksaray Türkiye de tavuk ve yumurta üretimi bakımından çok gerilerdedir. Aksaray ilinde ticari olarak et tavukçuluğu yapılmamaktadır. Yumurta üretimi yapan işletmelerin sayısı ve kapasiteleri düşük olup alt bölgelere göre dağılım aşağıdaki grafikte görülmektedir. - 36 -

Grafik 24: Aksaray İlinin Alt Bölgelere Göre Kanatlı Hayvan Varlığı 250000 220987 200000 150000 100000 114950 1. alt bölge 2. alt bölge 50000 0 14180 14895 4000 7985 3250 3550 0 1650 Ördek Hindi Kaz Broiler Yumurtacı Kay.:Tarım İl Müdürlüğü-2004 Tablo 42. Kanatlı Hayvan Varlığı Kanatlı Cinsi Merkez 1. alt bölge Eskil Toplam Ağaçören Gülağaç 2. alt bölge Güzelyut Ortaköy S.Yahşi Toplam Toplam Ördek 3000 1000 4000 1700 2850 235 3000 200 7985 11985 Hindi 1250 2000 3250 6000 2350 330 5000 500 14180 17430 Kaz 2050 1500 3550 6600 4000 345 3700 250 14895 18445 Broiler 0 0 0 1000 0 650 0 0 1650 1650 Yumurtacı 205987 15000 220987 19000 31000 18550 45800 600 114950 335937 Kay.:Tarım İl Müdürlüğü-2004 Kovan varlığı : Aksaray ilinde 2004 yılı verilerine göre 331 ilkel kovan 13984 fenni kovan olmak üzere 12800 adet kovan bulunmaktadır. Aksaray da kovan başına bal üretimi miktarı 15,31 kg dır. Tablo 43. Alt bölgelere Bazında Kovan Varlığı ÜRÜN 1. alt bölge 2. alt bölge Merkez Eskil Toplam Ağaçöre n Gülağaç Güzelyu t - 37 - Ortaköy S.Yahşi Toplam Toplam İlkel 76 0 76 100 65 40 0 50 255 331 Fenni 10124 0 10124 800 900 110 1650 400 3860 13984 Toplam 10200 0 10200 900 965 150 1650 450 4115 14315 Tarım İl Müdürlüğü-2004 Grafik 25 de görüldüğü gibi kovan sayısı I. alt bölgede daha yüksektir.

Grafik 25: Aksaray İli Alt Bölgeler Bazında Arı Kovanı Dağılımı 15000 10000 5000 0 1. Alt Bölge 2. Alt Bölge İlkel 76 255 Fenni 10124 3860 İlkel Fenni Tarım İl Müdürlüğü -2004 Aksaray arıcılık yönünden 40.000 kovan kaldırabilecek potansiyele sahiptir. Ancak bu potansiyel sadece gezginci arıcılık yapmak şartıyla rantabl olabilir. Son yıllarda bölge göçer arıcılar için cazip hale gelmiştir. Bunda zengin flora ve elde edilen balların asitliğinin düşük olması etkendir. Arıcılığın yerel kaynaklarla desteklenmesi sonucu arıcılığın gelişmesinde olumlu katkıları olacaktır. Tablo 44 : Hayvansal Üretim Üretim (ton) ÜRÜN I. Alt Bölge II. Alt Bölge Toplam Bal 148,48 66 214,48 Balmumu 0,95 0,45 1,4 Et(B.Baş) 2100-2100 Et(K.Baş) 869-869 Süt(B.Baş+ K.Baş) 189927,75 63309,25 253.237 Deri (adet) 330-330 Yapağı 299 129 428 Kay.:Tarım İl Müdürlüğü -2004 Tablo 43 den da izlendiği üzere Aksaray İli Bal üretimi 214,48 ton ve bal mumu üretimi 1,4 tondur. Alt Bölgeler bazında karşılaştırma yapıldığında I.alt Bölgenin ilin toplam bal üretiminin % 69 unu gerçekleştirmekte olduğu görülmektedir. Bal mumu üretiminin %67 ini I. alt bölge yaptığı görülmektedir. Aksaray İlinin Büyükbaş et üretimi 2100 ton, küçükbaş et üretimi 869 ton olup bu üretimlerin %100 ünü I alt bölge karşılamaktadır II. Alt bölgede Mezbaha ve kombina bulunmamaktadır. Aksaray İlinin Büyükbaş ve Küçükbaş Süt üretimi 253.237 ton olup bu üretimin % 72 sini I. alt bölge karşılamaktadır - 38 -

İlde yılda 330 ton deri üretimi yapılmaktadır. 5.2.1. Hayvansal üretimde verimlik Türkiye de sığır eti üretimi yetersiz ve iç Pazar ithalat yasağı ve/veya yüksek gümrük tarifesi (%235) ile dış rekabete karşı korunduğu için tüketici fiyatları yüksek ve kişi başına et tüketimi oldukça yetersizdir. Büyük baş hayvan envanterinde azalma devam etmektedir, ancak hayvan mevcudunun genetik kalitesinin iyileştirilmesi (melezleme ve saf ırk ) ile bakım ve besleme tekniğindeki ilerleme hayvan başına et ve süt veriminde artış sağlamıştır ve bu yolla hayvan sayısındaki azalma verimlilik yoluyla dengelenebilmiştir. Ancak ulaşılan verimlilik düzeyi AB ve ABD de ulaşılmış olan verimlilik düzeyinden oldukça düşüktür.türkiye de hayvan başına et verimi ABD den 2 kat ve süt verimi 2,5 kat daha düşüktür. Türkiye de üretilen sütün kalitesi de AB normlarına göre oldukça düşüktür. Gelecek on yıllık dönemde sığır eti üretimi artmaya devam edecektir, ancak üretimdeki artış talep artışının gerisinde kalacağı için sığır eti ithalatı 2004 yılından sonra 100 bin tonu geçecek ve dönem sonunda 323 bin tona ulaşacaktır.(tablo 33.) ithalat miktarındaki büyük sıçramaya rağmen 2010 yılında kişi başına 13,3 kg/yıl sığır eti tüketilecektir. Türkiye de 2010 yılında ulaşılacak tüketim miktarı gelişmiş ve orta gelirli ülkelerin oldukça gerisinde kalacaktır. Nitekim Arjantin de kişi başına sığır eti tüketimi 60kg/yıl dır. Diğer orta gelirli bir ülke olan Brezilya da ise kişi başına yılda 35 kg sığır ve 24 kg tavuk eti tüketilmektedir. 2010 yılında Türkiye de kişi başına sığır eti tüketiminin 20 kg seviyesine ulaşması için yaklaşık 1482 bin ton et tüketilmesi gerekir. Oysa Türkiye de 2010 yılında 676 bin ton sığır eti üretilebilecektir. Tahmin edilen üretim kişi başına 20kg/yıl tüketimin ancak %45 ini karşılayabilir. Türkiye de gelir dağılımın bozukluğuna bağlı olarak özellikle et ve diğer hayvansal ürün tüketiminde dengesiz bir dağılım olduğu dikkate alınırsa 2010 yılında bile Türkiye de hayvansal et tüketiminde tam olarak gıda emniyetine ulaşılamayacağı görülmektedir. Türkiye de kişi başına toplam süt tüketimi (süt eşdeğeri olarak) gelişmiş ülkelerin çok gerisinde değildir. Ancak taze süt ve pastörize süt tüketimi gelişmiş ülkelerden düşüktür.türkiye de süt üretiminin yaklaşık %90 ı inek sütüdür. Projeksiyon çalışmaları gelecek on yıllık dönemde inek başına verimlilik artışından dolayı süt üretiminde artışın devam edeceğini ve Türkiye nin süt üretiminin büyük oranda süt talebini karşılayacağını göstermektedir. Aksaray ili genelinde sığırda birim başına et ve süt verimleri arttığı gözlenmektedir.bunun nedeni ise sığır popülasyonundaki genotip değişimidir. Diğer taraftan aday ülke olduğumuz Avrupa Birliği nde 1996 yılında sığırda ortalama karkas ağırlığı 281 kg/baş, yıllık ortalama süt verimi ise 5500 kg/baş, melezlerde 2448 kg/baş ve yerli sığırlarda 816kg/baş tır. İl genelinde gerek yetersiz beslenme ve gerekse bakım şartlarının kötü olması nedeniyle verimler ülke genelinin altındadır. 2004 yılı verilerine göre il genelinde üretilen süt miktarı toplam 253.237 ton/yıl dır. Süt veren inekler dikkate alındığında verimleri ise yıllık olarak kültür ineklerinde 4.500kg/baş, melezlerde 3.000 kg/baş ve yerli ineklerde ise 1.500 kg/baştır. Ortalama süt verimi ise 3.500 kg/baştır. Küçükbaşlarda ise ülke genelinde 2000 verilerine ortalama 48kg/baştır. İl genelinde 2004 yılı için küçükbaş süt verimi 50kg/baştır. Tablo 44 den görüldüğü gibi süt üretim değeri açısından ilk sırayı sığır sütü almakta, bunu koyun ve keçi sütü izlemektedir. Et üretimi değeri açısından süt de olduğu gibi ilk sırayı sığır eti almakta, bunu koyun, keçi ve kanatlı eti takip etmektedir. Bal üretiminde verim, 2004 yılı için 15,31 kg/ koloni ile Türkiye ortalamasının üzerindedir. - 39 -

Tablo 45 : Hayvansal Ürünler Arz ve Talep Projeksiyonu (Bin Ton) Tavuk Eti Üretimi Tavuk Eti Talebi Kişi Başına Tüketim (Kg) Yumurta Üretimi Yumurta Talebi Kişi başına tüketim (Kg) Sığır eti Üretimi Sığır Eti talebi Sığır Eti ithalatı Kişi başına tüketim (Kg) Koyun eti Üretimi Koyun Eti talebi Koyun Eti ithalatı Kişi başına tüketim (Kg) 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 686 667 711 758 795 831 876 939 1008 1076 1148 676 657 701 748 785 821 866 929 998 1066 1138 10,35 9,92 10,43 10,99 11,39 11,76 12,25 12,97 13,78 14,55 15,35 693 669 700 719 745 768 787 810 826 848 869 686 662 693 712 738 761 780 804 819 841 862 10,51 9,99 10,33 10,47 10,70 10,89 11,03 11,23 11,30 11,47 11,63 565 611 621 644 641 636 628 624 643 670 676 596 631 659 701 752 752 870 899 921 967 1016-32 -20-38 -57-111 -176-243 -275-297 -297-341 9,13 9,53 9,82 10,30 10,91 11,64 12,31 12,57 12,71 13,20 13,71 263 265 270 272 277 282 286 291 297 303 308 267 273 281 298 314 334 351 357 360 374 389-5 -8-11 -26-37 -52-65 -66-63 -71-81 4,09 4,13 4,19 4,38 4,56 4,78 4,97 4,99 4,96 5,10 5,25 Süt Üretimi 10,5 10,7 10,9 11,0 11,2 11,3 11,5 11,7 11,8 11,9 12,1 Süt talebi 10,6 10,7 10,9 11,1 11,2 11,4 11,5 11,7 11,8 12,0 12,1 Süt Eşdeğeri ithalatı 0,083 0,058 0,052 0,051 0,049 0,047 0,046 0,045 0,043 0,040 0,038 Kişi başına Tüketim (Kg) 162 162 162 163 163 163 163 163 163 163 164 Kaynak:TEAE, 2001 40

Tablo 46 : Aksaray İli Hayvansal Ürünler Üretim Miktarları Ve Üretim Değerleri Süt Et Kanatlı Yumurta Bal Bal mumu sığır Koyun Keçi sığır Koyun Keçi 1994 Ton 9975 37940 450 1160 630 15 4525 73 4 MilyonTL 87072 294984 3828 153120 88830 1880 125614 9155 405 1995 Ton 44145 9485 465 1420 495 20 4991 104 MilyonTL 671092 199461 9769 421740 155925 5963 31678 25692 1996 Ton 48095 10065 610 1410 465 15 5079 227 3 MilyonTL 1171738 394488 23049 540030 179025 5450 592802 52013 989 1997 Ton 47495 9696 496 1546 576 4 4522 118 3 MilyonTL 2337419 610402 31325 1236800 381888 2400 859759 92183 1650 1998 Ton 51100 9969 479 2393 816 14 4951 118 3,1 MilyonTL 5196687 1752879 88224 3268838 1820 1262505 1999 Ton 50784 9586 372 1704 878 20 5091 325 4 MilyonTL 7136472 1834387 71187 3067200 1580400 40000 2255680 743217 4108 2000 Ton 52902 8236 360 2543 910 24 29669 223 1 MilyonTL 11359964 2142505 93650 6622397 2798250 78000 19054619 989098 2114 2001 Ton 55724 8093 347 2202 797 20 4502 150 1 MilyonTL 16128253 2843791 121932 6249276 2461136 60000 4384948 963802 3583 2002 Ton 52156 6138 338 2675 709 17 4424 373 1 MilyonTL 21714264 3825380 210652 13757525 4865867 104125 8006449 3408806 4667 2003 Ton 99374 7045 570 3117 485 20 4219 227 1 MilyonTL 52757391 5182478 419307 23377500 3880000 175000 10527384 2766878 7919 2004 Ton 253237 2969 3873 214,48 1,4 MilyonTL 113956650 23752000 9656548 2766878 8530 Kaynak:DİE-Tarım İl Müdürlüğü 5.2.2 Kaba Yem Üretimi Aksaray 2004 yılı kaba yem üretimi Tablo 47 de gösterilmiştir. Tablo 47 : Aksaray'da Kaba Yem Üretimi Ürün Cinsi Ekiliş Alan (Ha) Toplam Üretim (Ton\Yıl) Yonca* 3625 26155 Korunga* 221,77 994 Mısır Silajı 2969 138668 Fiğ Samanı(daneden) 1220 1550 Fiğ Kuru ot 2369 2456 Buğday Samanı 118300 216600 Arpa Samanı 93140 146280 Yulaf Samanı 1039 3670 Triticale samanı 570 1100 Çavdar Samanı 8530 17913 Çayır - Mera 277803 138931 TOPLAM 509786,77 694317 Tarım İl Müdürlüğü-2004 *Kuru ot İl genelinde Kaba yem üretimindeki dağılım incelendiğinde ; kaba yem ihtiyacının % 54 tahıllardan elde edilen samandan karşılandığı görülmektedir. İkinci sıradaki kaba yem kaynağı ise doğal çayır ve meralardır. (%20 ) kaliteli kaba yem üretimi açısından bakıldığında ise İlde Yem Bitkileri üretiminin yetersiz kaldığı görülmektedir. İlde Üretilen 41

kaba yemin % 3,7 Yonca, Yaklaşık olarak % 0,2 i Korunga % 0,35 i fiğ ve % 19,97 si Mısır slajıdır. (Bkz Tablo 45) 2001 2010 yılları için yapılan Hayvan sayısı projeksiyonuna göre (Bkz Tablo 46) gelecek yıllarda İlin Kaba Yem ihtiyacı artacaktır. Yıllara göre Kaliteli kaba yem açığının kapatılması ve gelecekte ihtiyaç duyulacak olan miktarın karşılanabilmesi ancak kaliteli kaba yem kaynaklarının geliştirilmesi ile mümkündür. Tablo 48 : Aksaray İli 2001-2005 Yılı Hayvan Sayıları ve 2006-2010 Yılları Hayvan Sayısı Projeksiyonu Kültür melez yerli koyun keçi 2001 28800 31930 10670 340 210 14550 2002 33205 30337 7709 321 224 14177 2003 33639 31547 8186 317383 13346 2004 40564 36887 8649 407390 15592 2005 44040 29943 7450 360328 11793 2006 51092 33868 8571 291956 11589 2007 57072 35032 7820 282223 10988 2008 63752 36236 7134 272815 10418 2009 71215 37481 6508 263720 9878 2010 79550 38769 5937 254928 9366 Tarım İl Müdürlüğü-2004 Not: 2005 kadar olan lar mevcut hayvanlar2005 ten sonrası projeksiyon Hayvan sayılarının 2001 ile 2010 yılları arsındaki değişimi izlendiğinde; küçük baş ve yerli sığır popülasyonunda azalış, kültür ırkı ve kültür ırkı melezi popülasyonunda da önemli bir artış meydana geleceği tahmin edilmektedir. Yerli sığır sayısında meydana gelen azalış, bir ölçüde yüksek verimli genotiplerin payındaki artışa bağlanabilirse de, küçük baş için böyle bir iddiada bulunmak mümkün değildir. Bu durum dikkate alındığında yetiştiricilerin, başta yem ve finansman kaynakları olmak üzere yüksek girdi maliyeti ve örgütsüz üretim ve pazarlama yapısı nedeniyle piyasada oluşan düşük ürün fiyatları yüzünden üretimden uzaklaştıkları ve damızlık hayvanlarını dahi mezbahaya sevk ettikleri söylenebilir. 5.3 İlde Yetiştirilen Önemli Ürünlerin Net Getirilerinin Karşılaştırılması Tablo 49 : bir Dekar Arazinin Gayri safi Üretim Değeri, Maliyeti ve Net Getirisi (2002) Ürünler Gayri safi üretim Maliyeti (1 da./tl.) Net gelir(1 Da. TL.) değeri(1 da./tl.) Buğday 92. 500. 000 76. 500. 000 16.000. 000 Arpa 88.000. 000 71. 500. 000 16. 500. 800 Fiğ 92.208. 000 81. 600. 000 10. 608. 000 Çavdar 72.750. 000 66. 500. 000 6. 250. 000 Yonca 135.713. 000 120. 100. 000 15. 613. 000 Korunga 92.208. 000 81. 600. 000 10. 608. 000 Silajlık mısır 125.000. 000 103. 700. 000 21. 300. 000 Nohut 95.000. 000 69. 000. 000 26. 000. 000 Kuru fasulye 276.000. 000 115. 500. 000 160. 500. 000 Mercimek 85.000. 000 69. 000. 000 16. 000.000 Şekerpancarı 360.000. 000 288.000.000 72. 000. 000 Ayçiçeği 140.000. 000 114.500. 000 25. 500. 000 42

*maliyetlerde ve satış fiyatlarında 2002 yılı birim fiyatları dikkate alınmıştır. *Ürün kg/ satış fiyatı(tl) yonca 100. 000 korunga 110.000 silajlık mısır 21.300 nohut 1.000. 000 k. fasulye 1.900.000 şeker pancarı 80. 000 buğday 250. 000 arpa 180.000 yulaf 90.000 çavdar 170.000 y. mercimek 1.000. 000 ayçiçeği 800.000 fiğ dane 900.000 İlde yetiştirilen ürünlerin dekar başına gayri safi üretim değerleri (2002 yılı fiyatları ile) üretim maliyetleri ve net gelirleri incelendiğinde çok dar alanda ekiminin yapılmasına rağmen en yüksek net gelirin kuru fasulye,şeker pancarı ve ayçiçeğinden elde edildiği görülmektedir. Bundan sonra net getirisi en fazla olan ürünler ise yem bitkileridir. Silajlık mısırın net geliri 21.300.000 TL /da dır. Endüstri bitkilerinden şekerpancarının net geliri ise 72.000.000 TL dir. Üreticiye endüstri bitkilerinden sonra fazla gelir getiren ürünler ise nohut ve mercimektir. Bu ürünlerin net gelirleri sırasıyla 26.000.000 TL ve 16. 000.000 TL dir İl genelinde tarla bitkisi olarak % 77 oranında tahıl üretimi yapılmaktadır. Bu duruma rağmen dekar başına net geliri en az olan ürün grubu yine tahıllardır. Tahıllar grubunda dekar başına net geliri en yüksek olan ürün buğdaydır. Sonuç olarak il genelinde, birim alandan daha yüksek gelir getiren ürünlerin üretim miktarlarının oldukça düşük düzeyde olduğu söylenebilir. Tablodan da izlenebileceği gibi yem bitkilerinden elde edilen net gelir oldukça yüksek düzeydedir. Bununla beraber; yem bitkileri, kuru ot olarak satılmadan hayvan beslemede kullanılarak ete ve süte dönüştürüldüğünde elde edilen gelir daha da artmaktadır. Tablo 38 ve 39 da kaba yemlerin hazmolabilir proteine göre ete ve süte dönüştürülmesi durumunda elde edilecek gelir hesaplanarak verilmiştir. Tablo 50: Kaba Yemlerin Hazmolabilir Proteine Göre Ete Dönüştürülmesi ile Elde Edilen Gelir Kaba yemin cinsi K.M. oranı % Hzm. Protein oranı % Dekara verim (kg) 1 kg et için gerekli kaba yem miktar(kg) Dekara verime karşılık et miktarı (kg) Ot olarak Satıldığında elde edilecek gelir (TL) Ete dönüştürülmüş olarak satıldığında elde edilecek gelir(tl) Yonca 90 10,5 828 1,809 457,7 124.200 000 1.190.000.000 Mısır 28,4 1,3 4000 14,615 273,6 100 000 000 711 600 000 silajı Korunga 90 15,5 415 1,225 338,7 51 590 000 880 800 000 Adi fiğ 90 14,5 300 1,310 229 45 000 000 595 400 000 Macar 90 21,1 350 0,900 388,8 525 000 000 1.011 100 000 fiğ 43

Yonca, fiğ kuru ot satış fiyatı 150.000 TL/kg, Korunga kuru ot satış fiyatı 110. 000 TL/kg Et karkas satış fiyatı 2. 600. 000 TL/kg (Not : Veriler 2001 yılına aittir.) Tablo 51 : Kaba Yemlerin Hazmolabilir Proteine Göre Süte Dönüştürülmesi ile Elde Edilen Gelir Kaba K.M. Hzm. Dekara 1 kg süt için Dekara Ot olarak Süte yemin oranı Protein verim gerekli verime dönüştürülmü cinsi % Oranı % (kg) kaba karşılık süt Satıldığında ş olarak yem miktarı(kg) elde satıldığında miktar(kg) edilecek elde edilecek gelir (TL) gelir(tl) Yonca 90 10,5 828 0,314 2636 124.200 000 448 120 000 Mısır silajı 28,4 1,3 4000 2,538 1576 100 000 000 267 920 000 Korunga 90 15,5 415 0,212 1958 45 650 000 332 860 000 Adi fiğ 90 14,5 300 0,227 1321 45 000 000 224 570 000 Macar fiğ 90 21,1 350 0,156 2244 52 500 000 381 480 000 Yonca, fiğ kuru ot satış fiyatı 150. 000 TL/kg, Korunga kuru ot satış fiyatı 110.000 TL/kg Süt satış fiyatı 170.000 TL/kg (Not : Veriler 2001 yılına aittir.) Kaliteli kaba yemlerin kuru ot olarak satıldığında dahi tahıllardan daha fazla gelir getirdiği gibi bu yemlerin hayvansal üretimde kullanılması halinde üreticilere büyük oranda ilave gelir sağlamaktadır. İlin hayvancılık potansiyelini geliştirmek, daha ucuz besleme kaynağı olan kaba yemden faydalanmak ve birim alandan daha fazla gelir elde etmek amacıyla hububat üretiminden vazgeçip, dekara daha fazla gelir getiren kaba yem üretimin artırılması ile mümkün olacaktır. Bu durum aynı zamanda üreticilerin daha fazla gelir elde etmelerini sağlayacak, hayvancılığın ve hayvansal üretimin sürdürebilirliği sağlanmış olacaktır. Yem bitkilerinin ekim alanının artırılması toprak muhafazası açısından da yararlı görülmektedir. 6. BÖLÜM. PROBLEMLER POTANSİYELLER VE KISITLAR 6.1. Problemler ve Kısıtlar Aksaray ın ekonomik yapısı ve tarım sektörü ve performansı önceki bölümlerde incelenmiştir. İlin profili ve tarımsal performansı incelenirken Aksaray ilinin problemleri de tanımlanmıştır. Aksaray ilinde tarımsal üretimi etkileyen başlıca problemler aşağıda gruplandırılarak verilmiştir. 6.1.1 Sosyo Ekonomik Problemler Göç: Köyden kente göç Türkiye ortalamasının fazladır. 1990-2000 nüfus sayım sonuçlarının karşılaştırılması sonucu köy nüfus artış hızı %o 4,98 olurken Şehir Nüfus artış hızı %o 32,8 olmuştur.. Bu oranın %60 nı genç nüfus teşkil etmektedir. 44

Eğitim: Eğitim düzeyinin yeterli olmadığı belirlenmiştir. Tarımsal yayım çalışmalarında kadınlar ihmal edilmiştir. Özellikle hayvancılıkla ilgili tüm işlerin kadınlar tarafından yapılıyor olmasına rağmen; suni tohumlama ve hayvan besleme gibi önemli konularda kadınlara yönelik eğitim çalışmaları bulunmamaktadır. Öz sermaye yetersizliği: Tarımda yeni teknolojilerin geliştirilmesi ve yeni yatırımın yapılması yani üretimi geliştirmek için daha teknik daha entansif ve rasyonel çalışma gerekmektedir. Bu hususu temin için işletmeler gerekli girdileri sağlamada yeterli ve dengeli sermayeye ihtiyaç duymaktadır. Aksaray da çiftçilerin büyük bir kısmının problemi olan sermaye yetersizliği bitkisel ve hayvansal üretimi olumsuz etkilemektedir. Özellikle sermaye yetersizliği üretimde girdilerin yetersiz kullanımına neden olmaktadır. Gelir düşüklüğü: Türkiye de genelde tarımda çalışanların geliri diğer sektörlere göre düşüktür. Aksaray da 1997 yılı istatistiklerine göre kişi başına düşen gelir 1829 $ iken Türkiye ortalaması 3021 $ dır. Toplam nüfusunun % 72,56 sı tarım ve hayvancılıkla uğraşan Aksaray da doğal olarak tarım nüfusunun geliri de düşüktür. 6.1.2. Üretim Problemleri a. Hayvansal Üretim Hayvansal üretim problemlerini kendi içerisinde de hayvan ırkına ait problemler ile bakım ve beslemeye ait problemler olarak ikiye ayırmak mümkündür. Bu aşamada hayvansal üretimle ilgili pazarlama problemlerini ayrı bir başlık altında incelenmesi daha uygun görülmektedir. Hayvan ırkına ait problemler -Bazı yerlerde otlatmanın karışık olarak yapılması nedeniyle tohumlamanın sürü içerisinden bir boğa tarafından yapılması - Suni tohumlamada kaliteli tohum kullanılmaması Bakım ve beslemeye ait problemler -Uygun olmayan hayvan barınakları -Yem bitkileri üretiminin yetersiz olması -Çoban teminindeki güçlükten dolayı küçük baş hayvan varlığının azalması -Mera yönetiminde aksaklıkların giderilmesi ve ıslah çalışmalarının tamamlanamamış olması -Su ürünleri üretiminde kullanılan yem maliyetlerinin yüksekliği Hayvansal ürünlerin üretimlerinin artırılabilmesi için öncelikle kaynakların doğru kullanımı ve geliştirilmesi gerekmektedir. Bu amaçla yüksek verimli ırklardaki hayvan sayısı artırılmalı ve hayvan yemi arzına önem verilmelidir. Bu koşullarda bitkisel üretim ( yem ) ve çayır -mera verimliliğinde de artış olması gerekecektir. Aksaray da yem bitkileri üretimi şu an için yeterli seviyede değildir. Alt bölgeler bazında inceleme yapıldığında her iki bölgede de yem bitkileri üretiminin az olduğu görülmektedir. Verimi etkileyen kısıtların başında yem ve besleme gelmektedir. Yerli ırklara yaz dönemi boyunca mera beslemesi sırasında ilave yem verilmemektedir. Bunun nedeni yem fiyatlarının yüksek olmasıdır. Kış aylarında da hayvanlar besin değeri düşük ot/saman gibi kuru ot ile beslenmektedir.kötü beslenme sonucu yeni doğanların doğum ağırlıkları düşük olmakta ve ineklerin süt veriminin düşük olması buzağıların büyüme hızını yavaşlatmaktadır. 45

Hayvan bakımı ve hayvancılık yönetimi ile ilgili faktörler de verimi kısıtlayan diğer faktörlerdir. Hayvanların büyük bölümü barınma şartları kötü, havasız ahırlarda tutulmaktadır. Kötü sağım teknikleri mastitis ve diğer enfeksiyonlara neden olmaktadır. Kaliteli tohum kullanılmamasından dolayı uygun ırkın elde edilememesidir. b. Bitkisel Üretim -Sertifikalı tohumluk kullanımındaki yetersizlik -Aksaray ın bağlı olduğu Tarla Bitkileri Araştırma Enstitüsü ile ilişkisinin yetersizliği-yeni üretim tekniklerinin çiftçiye ulaştırılmasındaki yetersizlik -Mekanizasyon problemi -Makinelerin optimum kullanılmaması -Tarıma elverişli olup kiralama sorunu nedeniyle atıl bırakılan araziler İlde %5 düzeyindedir. -Düşük verim -Organik madde noksanlığı -Amacına uygun arazi kullanılmaması ve arazilerin parçalı olması -Yetersiz girdi kullanımı -Erozyon problemi( rüzgar ve su erozyonu) - I. Bölgede Tarım arazilerinin %25 inde tuzluluk probleminin olması Hangi kültür bitkisi söz konusu olursa olsun, yetiştirme tekniğinde bazı temel prensipler vardır. Bunların başında yetiştirme tekniği paketi kavramı gelmektedir. Yetiştirme tekniği paketi toprak hazırlığından hasada kadar olan uygulamaları kapsamaktadır. Örneğin sertifikalı tohumluk kullanılmadığında, ya da toprak işlemede uygun yöntemler kullanılmadığında diğer işlemler en uygun koşullarda yerine getirilse bile beklenen yüksek verim alınamaz. Aksaray ili geniş hububat ekim alanlarına sahip olmasına rağmen toplam üretim miktarı düşüktür. Bunun sebepleri arasında; iklim, toprak yapısı ve arazi kullanım kabiliyet sınıflarına dikkat edilmemesi ve öz sermaye yetersizliğinin yanı sıra; uygun toprak işleme tekniklerinin kullanılmaması, tarımsal mekanizasyon açısından traktör haricinde alet makine kullanımının yetersiz olması ve uygun sertifikalı tohumluk kullanılmaması yer almaktadır. Bu problemlerin sonucu olarak da üreticilerin net geliri düşük olmaktadır. Su Kaynakları ve Sulama Problemleri: - Sulama yetersizliği ve drenaj problemleri -Su kaynaklarının kullanımında yasal düzenlemelerden kaynaklanan sorunlar Tarımsal verimliliğin artmasında sulama öncelikli ve gereklidir. Aksaray ilinde yıllık ortalama yağış 359 mm olup bu yağışın büyük bir miktarı vegatasyon dönemi dışında düşmektedir. Aksaray ilinde sulamanın önemi büyük olup, sulama yapılmaksızın yeterli verim alınması mümkün değildir. Buğday ve patateste verimin artması sulamanın artması ile sağlanabilir. Diğer taraftan sulama, ürün çeşitliliğinin artmasına ve bir sezonda iki ürün alınmasına da olanak verecektir. Alüvyal düzlüklerde görülen ve taban suyunun her zaman veya yılın bir bölümünde bitki gelişmesine zarar verecek kadar, yüksek düzeyde bulunduğu, drenaj problemi olan topraklar 135.618 ha lık bir saha kaplamaktadır. Yayım Hizmetlerindeki Problemler: 46

-Yayım elemanları sayısının yeterli olmaması -Kadınlara yönelik yayım hizmetlerinin yetersizliği -Tarımsal yayım çalışmalarında pazarlama, örgütlenme gibi konuların ihmal edilmiş olması Tarımsal üretim değerinin artırılması; tarım yapılabilir alanlarda birim alandan ve hayvansal üretimde hayvan başına daha çok ve daha kaliteli ürün alınmasına bağlıdır. Bu durumun gerçekleştirilmesi çiftçinin eğitimi, dolayısıyla tarımsal yayımla mümkündür.tarımsal yayımın temel amacı, kırsal nüfusun her yönden kalkınmasında rol oynayan tüm faktörlerin iyileştirilmesine yardımcı olmak ve yol göstermektir. Tarımsal yayım ile pratikte uygulanabilir ve yüksek düzeyli bilgi transferi sağlanır. Aksaray da yayım hizmetleri Tarım İl Müdürlüğü elemanlarınca yürütülmekte, ancak yayım elemanı sayısının yeterli olmaması nedeniyle etkin şekilde uygulanamamaktadır. Ayrıca yayım hizmetlerinde ihmal edilen önemli konular ve hedef kitleler vardır. Üretim teknikleri dışındaki, pazarlama, pazar araştırması, işletmecilik ve doğal kaynakların korunması gibi konular ile kadınlar ve gençler yayım çalışmalarında ihmal edilmiştir. Sözleşmeli çiftçilik gibi bir uygulama olmaması nedeniyle özel sektörün yayım çalışmalarına fazla katkısı yoktur. Üreticilerin, üretimde yüksek verim sağlama ve süt ineklerinin bakımı, beslenmesi yönünde fazla bilgileri bulunmamaktadır. Ayrıca hayvanlardan damızlık besi materyali elde etmek için gerekli ilave besleme yöntemleri konusunda bilgi eksiklikleri vardır. Hayvanlara genelde kadınlar bakmaktadır. Bu nedenle suni tohumlamanın yaygınlaştırılmasında özellikle kadınlara yönelik yayım yapılması gerekmektedir. Örgütlenme Problemleri: -Mevcut örgütlerin işlevlerinin kısıtlı olmasının da etkisiyle çiftçinin örgütlenme eğiliminin düşük olması. AB ye uyum ve DTÖ Tarım Anlaşması kapsamında ortaya çıkan yeni ticaret anlayışı içerisinde, piyasa koşullarına uygun esnek yapıda kuruluş ve organizasyonların oluşturulması büyük önem arz etmektedir. Tarımsal Üretici Birliklerinin oluşturulması ve geliştirilmesi kurumsal reform adımlarından biridir. Türkiye de tarım sektöründe çok çeşitli örgütler bulunmaktadır. Sektör içerisinde önemli bir büyüklüğe sahip kooperatifler, ziraat odaları, dernekler belli çalışmaları yürütmektedirler. Ancak AB deki çiftçi örgütleri gibi ürün grubu ve konu bazında ihtisaslaşmış üretici örgütleri bulunmamaktadır. Üretici Birlikleri Yasa Tasarısı, kanunlaştığı takdirde; pazarlama, yayım, girdi temini, üretim planlaması, çiftçinin pazarlık gücünün artırılması ve fiyatın belirlenmesinde çiftçilerin söz sahibi olması gibi konularda katkı sağlayacaktır. Aksaray ilinde etkin örgütlenmiş bir tarımsal yapının mevcut olduğu söylenemez. En önemli tarımsal organizasyonlar kooperatiflerdir. Nüfusunun yarısı kırsal kesimde yaşayan, ekonomisinin önemli bir bölümü tarıma dayanan Aksaray da tarımsal birliklerin olmayışı, örgütlenmedeki eksiklik, tarımsal faaliyetlerin günün gereklerine göre yapılmasını olumsuz yönde etkilemektedir. Tarımsal üretimin pazar koşullarına uyumunun sağlanması örgütlenmedeki gelişim ile mümkün olacaktır. Tarım politikalarının etkisiyle oluşan problemler: - Kredi faizlerinin yüksekliği -Şeker kanunu nedeniyle zorunlu olarak şeker pancarı üretiminden vazgeçilmesi -Destekleme alımlarının giderek azaltılması 47

Türkiye, AB ye yaptığı tam üyelik başvurusunun ışığında ve DTÖ Tarım Anlaşması kuralları çerçevesinde; kendi tarımsal kurumlarının ve uygulamalarının AB normlarına uyumlu hale getirilmesini içeren bir tarımsal politika reformu süreci yaşamaktadır. Tarım reformu kararları arasında Ziraat ve Halk Bankası tarafından çiftçiye verilen kredilerin devlete olan maliyetinin azaltılması amacıyla kredi sübvansiyonunun safhalar halinde kaldırılması yer almaktadır. Çiftçilerin kredi talebi, faiz oranlarının yüksekliği nedeniyle giderek azalmaktadır. Yine çoğunluğu buğday üreticisi olan Aksaray çiftçisi, diğer problemlerinde etkisiyle destekleme alım politikasındaki değişim nedeniyle devlet tarafından belirlenen düşük buğday fiyatlarından olumsuz etkilenmektedir. Şeker Kanunu, TBMM den geçerek yayımlanmış olmasına rağmen, geniş şeker pancarı ekim alanlarına sahip olan Aksaray çiftçisi için, şeker pancarı üretimine devam edip edilmeyeceği ya da şeker pancarı yerine başka bir ürüne geçilip geçilmeyeceği konusunda belirsizlik sürmektedir. 48

6.1.3. Pazarlama problemleri: -Pazarlamanın asli ve tali görevlerini yerine getirecek organizasyon yapısının olmaması -Tarıma dayalı sanayinin yetersizliği nedeniyle hammaddelerin mamule işlenememesi, bu nedenle katma değer kaybı Son yıllarda tarımsal üretim tekniğinde meydana gelen değişmeler ve bazı alanlardaki özel destekler ile tarımsal üretimde önemli artışlar meydana getirmiştir. İç piyasalarda tüketimin aynı oranda artmaması, enflasyon ve ekonomik krizler nedeniyle alım gücünün düşmesi, dış satım sorunları ve yeni pazarların bulunamaması, özellikle kısa zamanda bozulma özelliğine sahip ürünlerde ani fiyat düşmelerine yol açmaktadır. Ürünlerin belirli toplama merkezlerinde toplanmaları (kooperatifler), işlenmeleri ve tüketici merkezlerine dağıtımı, pazarlamanın başlıca üç ana hizmetini teşkil etmektedir. Aksaray da şu anki mevcut kooperatif ve özel organizasyonlar bu hizmetleri tam anlamıyla yerine getirememektedir. Dolayısıyla pazarlamanın yardımcı hizmetleri arasında yer alan standardizasyon, kalite kontrol ve işaretleme, ambalajlama gibi alanlarda verilen hizmetler yeterli değildir. Örneğin balda kalite sınıflandırması olmaması nedeniyle fiyat dengesizliği görülmektedir. Kaliteyle beraber marka oluşturulmaması ve reklam, pazarlama faaliyetleri içerisinde yer alması gereken hizmetlerdir. Tarım sektöründe üretimin pazar verilerine göre yönlendirilmesi ve fiyatın serbest piyasa şartlarında oluşmasında rol oynayan kuruluşlardan birisi de borsalardır. Hayvan alım satımlarını düzenleyen, çiftçiyi fiyat konusunda yönlendiren ve çiftçi için bir haberleşme kaynağı olabilecek canlı hayvan pazarı ilde bulunmasına rağmen bu borsanın çalışmaları yetersiz kalmaktadır. Çiftçinin canlı hayvan pazarı kullanma konusunda özendirilmesi gerekmektedir. 49

Tablo 52 : Alt Bölgelerdeki Problemlerin Önem Derecesine Göre Belirlenmesi Problemler ALT BÖLGE I (Merkez-Eskil) ALT BÖLGE II (Ortaköy-S.Yahşi,Gağaç,G.Yurt,Ağaçören) BB KB Tahıllar End. Bit. Yem Bit. Arıcılık 1-Sosyo-Ekonomi Problemler Göç Öz Serm. Yetersiz Eğitim Gelir Düşüklüğü 2-Üretim Problem a) Hayvansal Üret Hayvan Irkı Damızlık Sorunu Suni Tohumlama Barınak Yem açığı Mer a Problemi Çoban Problemi Vet. Hiz.nin Yet.si Verim Düşüklüğü İşgücü Yetersizliğ 2 b) Bitkisel Üretim Verim Düşüklüğü Yetersiz Girdi Kull Mekanizasyon Tohumluk Problem 0 Atıl Arazi Erozyon Problemi Sulama ala yetersizliği Arazi Parçalılığı Su Ürün. Seb-Mey. BB KB Tahıllar End. Bit. Yem Bit. Arıcılık Su Ürün. Seb-Mey. Problemler ALT BÖLGE I (Merkez-Eskil) ALT BÖLGE II (Ortaköy-S.Yahşi,Gağaç,G.Yurt,Ağaçören) 3-Su Kaynakla Sulama Problemi Drenaj BB KB Tahıllar End. Bit. Yem Bit. Arıcılık Su Ürün. Seb-Mey. BB KB Tahıllar End. Bit. Yem Bit. Arıcılık Su Ürün. Seb-Mey. Su pot.nin ye Değerlendirilemem Su kay.nın kul.nd kuruluşların düzenlemeleri 4-Yayım Hizmetl Problemler Yayım Hizm Yetersizliği Kadınlara yönelik 5-Örgütlenmedeki Problemler Örgütlenme eğ bilinçsiz olması 6-Tar. Poli Etkisiyle Problemler 50

Kredi fa Yüksekliği Şeker Kanunu Destekleme Alım azaltılması 7-Pazarlama Prob Paz. Organiz. Yp. Kalite ve standard Ür. Işl. Tes.nin yet 5- En çok 4- Çok 3- Orta 2- Az 1- Çok az 0- Etkisiz 6.2. POTANSİYELLER Meralar: Aksaray ilinin hayvancılık için uygun mera arazilerine sahip olması hayvancılığın geliştirilmesi için avantaj olarak kabul edilebilir. Mera arazileri il arazi toplamının %35,9 ünü teşkil etmektedir. Su Kaynakları: Su ürünleri yetiştiriciliği için büyük bir kaynak mevcut değildir. Ayrıca sulanabilecek araziler için yeraltı ve yerüstü su potansiyeli yeterli değildir. Yer altı su kaynakları yeterince etüt edilen alanlar azdır. Yem Bitkileri üretimi: Aksaray da yem bitkisi üretimine uygun arazi ve iklim mevcuttur. Yem bitkileri tohumu üretimi: Aksaray da yem bitkileri tohumu olarak Yonca tohumu üretilmektedir. Türkiye de zaman zaman ortaya çıkan yem bitkileri tohumluk ihtiyacını karşılamak için Aksaray ili iyi bir alternatif olabilir. Hayvansal Üretim: Mevcut hayvan popülasyonunun genotipinde görülen iyileşme sonucu mevcut et ve süt üretimi de artacaktır. Meyve Üretimi: Aksaray I. Bölge içersinde yer alan Helvadere Ihlara arasında kalan alan meyvecilik için uygun olup bu alanda meyvecilik geliştirilebilinir. Kullanılmayan araziler : Toplam tarım arazisinin 21026 hektar alanlık kısmı (%5) değişik sebeplerle kullanım dışıdır. Tablo 53 : Potansiyellerin Tespiti Arazi sınıfları kullanım şekli Tanımlama Mevcut durum Gelişme Potansiyeli -Toplam 420430 Ha I-IV. sınıf arazilerin dışında V-V V-VIII. sınıf arazilerden korun arazisinin %96,6 sı I-IV arazilerde, tarıma çok e yem bitkisi üret olup %3,4 ü V - VI olmamasına rağmen bir kısmında faydalanılabilir. Bu arazilerin arazidir. yapılmaktadır. 12 den fazla olduğu için iş -ilin toplam arazisinin yaklaşık % tarım sisteminin daha inde su erozyon sorunu vardır. kullanıldığı çok yıllık bitkilerde arazilerinin %23,8 ini oluşturan II bitkileri ekimine geçildiği ta sınıf arazilerde orta dereced daha rantabl kullanılmış olur. erozyonu vardır. -Eğimin fazla olduğu ye Toprak koruması amaçlı doğal olarak yetişen G tohumlama yöntemiyle üre halinde de bu arazilerdeki e engellenebilir. Arazide yakılm İşlenebilir Arazi - Toplam tarım ara %.5 i kullanım dışı. toplan-ması engellenmelidir.. 51

3 Sulama Durumu İlde toplam 533,3 hm Toplam tarım arazisinin 85.840 Tarım arazilerinin %20,4 (85.8 kaynağı bulunmak-ta sulanabilir alandır. Sulanabilir ala sulanabilecek alandır. Bu ala kaynaklarının 432,2 h %66,4 i sulanmak-tadır.s DSİ ve KHGM projelen yerüstü suyu 101,1 hm arazilerin %64 ü DSİ, kooperatif çalışmaları devam etme yer altı suyudur. KHGM tarafından (devlet sula KHGM, 930ha alanı gelecek sulanmakta, %36 lık kısım sulamaya açmayı hedefleme tarafından sulanmaktadır DSİ ise 5.668 ha alanı s projesi yapmış yüzey ve y sularının çekilmesi nedeniyle başarısızlığa uğramıştır. Nüfus 2000 yılı Aksara toplamnüfusu 3 olup % 49,5 i kırsal yaşamaktadır. Göç nedeniyle kırsal nüfusta h azalma görülmektedir. 2000 1990 yılına göre kırsal nüfus % artarken Şehir nüfusu % oranında artmıştır. 2010 yılı için yapılan tahminine göre nüfus a 483.013 olacaktır. Bu 2000 nüfusuna g 22 lik bir artma demektir. Örgütlenme durum 29 adet 15.045 üyeli İlde örgütlü tarımsal yapı m Örgütlenme konusun-da kredi Koop. 36 adet değildir. Çiftçi aile sayısı 2001 hizmetleri ve eğitim artırıldığı üyeli Tarımsal Ka sayımına göre 23414 adettir. Ta de örgütlenme bilinci artabilir. Koop 40 adet 2850 Kalkınma Kooperatiflerine çif Birlikleri Yasası da adet Sulama Koop. 1 sadece %13,9 i üyedir. 35 üyeli Su Ürünleri Ko adet 25180 üyeli P Ekicileri Koop, örgütlenmesini etkileyecektir. olumlu 52

Tablo 54 : Önemli Tarımsal Ürünlerin Değerlendirilmesi Tanımlama Mevcut durum ve verimlilik d Gelişme Potansiyeli Yem Bitkileri Üreti İldeki ekili alanların %2,48 Fiğ (dane) verimi T Alt Bölgelerde yem b bitkileri üretimine ayrılmıştır ortalamasının üzerindedir. üretimi yok denecek kad kuru ot verimi olarak T yapılıyor. Şekerpancarı ortalamasının üzerindedir. alanlarına yem bitkisi ekileb Hayvansal ürünler Hayvancılık ilin önemli İl topraklarının %35,9 sinin Sığır popülasyonundaki g kaynağından biridir. İldeki m mera alanlarıyla kaplı olmas değişmeden dolayı birim Büyükbaş hayvan varlığın yem ihtiyacının karşıla düşen et ve süt verimlerind 77 si I. Alt Bölgede Küçü bakımından hayvan yetiştiricil gözlenmektedir. Aksa %81 bulunmaktadır. Mele bir avantajdır. Melez ve Kültür ırklarının s kültür ırkı yine bu alt b Süt verimi yıllık ortalama 3.5 yılda artarken yerli ırk fazladır. İl genelinde yerli ı baştır. Kültür ırkı ineklerde gerilemiştir. melez ve kültür ırkına doğru 4500 kg/baş, melezlerde 300 Kaliteli bal üretimi, eğilimi fazladır. Et ve baş ve yerli ırkta ise 1500 kg/ derecelendirme ve sertifik üretiminin yanında bal Et verimi büyükbaş hay işlemine geçildiği z yapılmaktadır. ortalama 228 kg ve küç artacaktır. Bu da hayvanda 16 kg dır. Balda pazarlamasını olumlu 15,31 kg/ kovandır. etkileyecektir. Su Ürünleri Su ürünleri üretimi için Bu kaynaklarda toplam 10 miktarda değildir. S alabalık üretilmektedir. Mamasın barajı ve Ulu deresi üzerinde bulunan a su kaynağı vardır. kaynaklarının debisi ve sı su ürünleri yetiştiric uygundur. Hububat üretimi İldeki ekili alanların % hububat arazisi ve %2 nadas arazisidir. I nci alt buğday alanı en fazla bölgedir. Buğday üre %81,6 i bu alt b üretilmektedir. Tahılların h bölgede ağırlıklı üretimi şe Buğdaydan başka arpa, çavdar üretimi yapılmaktadı Yeterli tesis ve balık üretim anlayan yetişmiş eleman o taktirde yılda 60ton/yıl yapılabilir. Buğday,arpa ve yulaf verimi T Nadas alanları ve boş bıra ortalamasının üstündedir. Hu arazilerin üretime kazandı üretiminde nadas+hububat s ve verimi yüksek uygulanmaktadır. Üretim değ kullanılması durumunda miktar açısından buğday ilde ü alandan daha yüksek hububat içerisinde ilk sırad alınmasını sağlayacaktır. almaktadır. Şeker Pancarı Şeker pancarı her iki alt b üretilse de en çok üretim I Bölgede gerçekleşmekte- Toplam üretimin %92,99 u alt bölgededir. Endüstri bitkileri arasında en Şeker Kanunu nedeniyle ş üretimi yapılan ürün şeker p olup üretim değeri açısından önemli bir üründür. pancarı ekim alanlarında da meydana gelecek ve üretim azalacaktır. Şeker pancarı e alanlarında yem bitkisi ve ayçiçeği üretimi için potans mevcuttur. 53

BÖLÜM 7. AMAÇLAR VE STRATEJİLER 7.1 AMAÇLARIN BELİRLENMESİ VE UYGUN STRATEJİLERİN GELİŞTİRİLMESİ 7.1.1.Amaçlar Aksaray da tarımsal kalkınmanın sağlanabilmesi için belirlenen amaçlar dört geniş başlıkta toplanmıştır. Bu amaçlar, ildeki mevcut problemlerin ve potansiyellerin ortaya konulması sonucu belirlenmiştir. Belirlenen bu amaçlar aslında Türkiye de uygulanan ve sekizinci 5 yıllık kalkınma planı içerisinde de ifade edilen tarım politikalarının hedefleri içerisinde yer almaktadır. Bu amaçlar; -Tarımsal verimliliğin artırılması; -Tarımsal gelirin artırılması ve dolayısıyla tarımın GSYİH içindeki payının artırılarak toplumda sosyal dengenin sağlanması: -Gıda güvencesinin ve güvenliğinin sağlanması -Sürdürülebilir tarımın sağlanması olarak tespit edilmiştir. Tespit edilen bu hedefler agro-ekolojik özelliklere göre ayrılan alt bölgelerin hepsi için geçerlidir. Ancak bu amaçlara ulaşmada izlenecek stratejide alt bölgelerin öncelikleri dikkate alınacaktır. İl genelinde hem hayvansal üretimde hem de bitkisel üretimde yeterli seviyede değildir. Tarımın sektör performansının incelendiği 5 inci bölümde bu durum rakamlarla ortaya konmuştur. Verimin artırılması, ekonomik anlamda çiftçiyi olumlu olarak etkileyecektir. Gelir artışına neden olacak verim artışı aynı zamanda çiftçinin köyden kente göç etmesine engel olacaktır. Tarımsal gelirin artırılması verimliliğin artırılmasının yanı sıra katma değeri yüksek, pazarda avantajlı konumda olan ürünlerin üretimi ile mümkün olabilir Örneğin et ve süt üretimi için oldukça iyi potansiyele sahip olan Aksaray da et ve süt işleme tesislerinin sayı ve kapasitelerinin artırılması, üretimi teşvik edecektir. AB ve DTÖ Tarım Anlaşması kuralları nedeniyle önümüzdeki yıllarda tarım ürünlerinin pazarda rekabet edebilir olması gerekmektedir bunun sağlanabilmesi de gıda güvenliğinin sağlanması ile mümkün olacaktır. Kaliteli ve standartlara uygun ürün üretimi Aksaray da şu andaki eksikliklerden biridir. Uygulanacak projelerle orta vadede bu amaca ulaşmak mümkün olabilecektir. Tarımda sürekliliğin sağlanabilmesi için öncelikle mevcut kaynakların doğru ve bilinçli kullanılması gerekmektedir. Aksaray özellikle hayvansal üretim açısından zengin doğal kaynaklara sahiptir. Ancak bu kaynaklar doğru kullanılmazsa belirlenen diğer üç amaca ulaşmak mümkün olmayacaktır. Amaçlara ulaşmada uygulanacak stratejiler mevcut problemler dikkate alınarak belirlenmiştir. Ancak kurumsal yapılardan kaynaklanmayan bazı sosyal problemleri çözmek daha uzun vadede mümkün olacaktır.. 1.Tarımsal verimliliğin artırılması Tarımsal verimliliğin artırılmasında uygulanacak stratejileri belirlerken tarımsal üretim; bitkisel ve hayvansal üretim ile su ürünleri üretimi olmak üzere ayrı başlıklar altında ele alınmış ve her biri için farklı stratejiler önerilmiştir. Hayvansal üretimde verimliliğin artırılması için izlenecek strateji ; 54

*Kaliteli tohumun sağlanması *Yem, bakım ve beslenme şartlarının iyileştirilmesi *Etkin pazarlama ve örgütlenme sisteminin oluşturulması *Tarıma dayalı sanayinin geliştirilmesi *Tarımsal organize bölgelerin oluşturulması Bitkisel üretimde verimliliğin artırılması için izlenecek strateji ; *Yöreye uygun sertifikalı tohumluk kullanımı *Bilinçli girdi kullanımı *Sulanabilir alanların sulamaya açılması ve drenaj problemi olan alanların rehabilite edilmesi *Nadas alanlarının daraltılması *Tarıma elverişli kullanılmayan arazilerin değerlendirilmesi * Erozyonla mücadele çalışmalarının yapılması *Arazilerin parçalanmasının engellenmesi ve toplulaştırılması *Topraktaki organik madde miktarının artırılması *Arazi Kullanım ve en uygun üretim deseninin çıkartılarak buna uyulması, çalışmaların kanuni ve teknik düzenlemelere göre yapılması ve yapılan çalışmaların teşvik edilmesi. *Tarım Meyvecilik organize bölgeleri oluşturulması meyveciliğin dünya standartlarında üretim yapılmasına olanak sağlayabilecek olan alanların değerlendirilmesi. Su ürünleri üretiminde verimliliğin artırılması için izlenecek strateji; *Yem maliyetlerinin düşürülmesi *Yer üstü su kaynaklarının su ürünleri üretiminde kullanılması *Su ürünleri kooperatiflerinin kurulması 2.Tarımsal gelirin artırılması Strateji *Pazarlama sisteminin ve örgütlenmenin iyileştirilmesi *Katma değeri yüksek ve il için avantajlı ürünlerin üretimi *Üretim maliyetlerinin düşürülmesi *Girişimcilik ruhunun geliştirilmesi * Tarımsal Organize alanların kurulması 3. Gıda güvenliğinin sağlanması Strateji *Kaliteli ve standartlara uygun ürün üretimi *Kontrol ve denetim hizmetlerinin güçlendirilmesi 4.Sürdürülebilir tarım Strateji *Arazilerin kullanım kabiliyet ve sınıfları dikkate alınarak kullanımı *Erozyonla mücadele *Doğal kaynakların bilinçli kullanımı *Ekolojik tarım Tablo 55 : Master Plan Stratejilerin SWOT Analizi Amaçlar Strateji Mevcut durum Zayıf Yönü Fırsatlar Tehlikeler Fırsatlar güçlü yönü Üretimde veri Girdi Kullanımı : Bitkisel Üretim *Yöreye uygun sertifik tohumluk kullanımı İklim *Bilinçli girdi kullanım Yayım çalışmala Yem bitkileri tohumu Erozyon *Sulanabilecek alanla yetersiz pazar bulma şansı y Mera alanların sulamaya açılması ve işlemeli tarım drenaj problemi olan Sulanabilecek alanla yapılması alanların rehabilite ed * organik maddenin 55

: artırılması Arazi Kullanımı : *Nadas alanlarının daraltılması *Tarıma elverişli kullanılmayan arazile değerlendirilmesi *arazilerin parçalanm engellenmesi *Erozyonla mücadele Nüfus baskısı yo Yerüstü ve yer a kaynakları yeter Kullanım dışı arazilerin kiray verilmemesi Hayvansal Ür *Yerli ırktan kültür ırk geçişin sağlanması *Yem, bakım ve besle şartlarının iyileştirilme *Etkin pazarlama ve örgütlenme sisteminin oluşturulması *Tarıma dayalı sanay geliştirilmesi Suni tohumlama çalışmaları olduk *Yem maliyetlerinin Pazar talebi düşürülmesi Çiftçinin deneyim *yer üstü su kaynakla su ürünleri üretiminde kullanılması Mera yönetimi v ıslahı Hayvancılık için çok uygun mera ve çayı alanlarının iyileştirilm Su ürünleri Ür Tarımsal artırılması *Pazarlama sistemini örgütlenmenin iyileşti *Katma değeri yüksek ürünlerin üretimi *Üretim maliyetlerinin azaltılması *Girişimcilik ruhunun geliştirilmesi Gıda güvenliğ *Kaliteli ve standartla uygun ürün üretimi *Kontrol ve denetim hizmetlerinin güçlendirilmesi Su kaynakları ala üretimine çok uyg Yem pahalı mali artırıyor Talep var Örgütlenme zayıf Etkin üretici örgütlerinin yokl Canlı hayvan bo bulunmuyor tam olarak yapamıyo Verim çok düşük Alışkanlıkların sürdürülmesi, Kontrol hizmeti v kuruluşların yetersizliği Yavru balık üretimi artırılabilir Ankara ya yakın olm avantaj Su kaynakları kirlilik yaratab Ürün değişikliğine Arazilerin terk gidildiğinde gelir arta edilmesi dolayısıyla gıda güvencesi sağlanac Sürdürülebilir *Arazilerin kullanım kabiliyet ve sınıfları d alınarak kullanımı *Erozyonla mücadele *Doğal kaynakların bi kullanımı *Ekolojik tarım Birim alana kullan kimyasal gübre v kullanımı çok düş değerdedir. Şehirleşme ve sa yoğunluğu az Arazinin %70 ini oluşu ve bitki örtüsünün zayıfl Şiddetli rüzgar v erozyonu var Yıllık yağış mikta düşük. Kuşburnu gibi bitkile erozyonla mücadele kullanılabilir. Korung çok yıllık bitkilerin sulanamayan kısım ekilmesi faydalı olac 56

Bölüm 8. PROGRAM VE PROJELER 8.1.Amaç ve Stratejiler Kapsamında Yer Alan Mevcut Projeler Tablo 56 : Hayvancılık Faaliyetleri PROJE KATEGORİ PROJELER PROJE SÜRESİ Bitm Olan D Teklif E Edilen Koyunculuk HEDEF GRUP YARARLANICILAR SORUMLU KURULUŞ LAR KAPASİTE (S.Y.D.V.Kaynaklı ) 2000-200 Ortaköy ( 10 Kişi ) İlçe Tarım Müdürlüğü 10x10 Adet Arıcılık 1998-200 ORTAKÖY S.Y.D.V 150 Kovan (S.Y.D.V.Kaynaklı ) 10 Aile Ana arı da 2002 İl Çiftçileri Tarım İl Müdürlü 1817 adet Ana a Projesi(Özel İdare) Süt Sığırcılığını gel 5 yıl İl ve İlçe Çiftçileri S.Y.D.V. 17*1 Prj. (S.Y.D.V.Kaynaklı ) Arıcılık ( S.Y.D.V.Kaynaklı 1998-200 Ağaçören (20 aile) Arıcılık Ağaçören ( S.Y.D.V.Kaynaklı) X 2000-200 (20 aile) Koyunculuk (S.Y.D.V.Kaynaklı ) 4 yıl Ağaçören ( 22 Kişi ) Koyunculuk 4 yıl Ağaçören (S.Y.D.V.Kaynaklı ) ( 12 Kişi ) Koyunculuk 4 yıl Ağaçören (S.Y.D.V.Kaynaklı ) (24 Kişi ) Süt Sığırcılığını geliş. 5 yıl Fakir çiftçiler (S.Y.D.V.Kaynaklı ) Ortaköy Süt Sığırcılığını gel 5 yıl Fakir Çitçi aileleri Prj. Sarıyahşi Koyunculuk projesi 5 yıl Fakir Çitçi aileleri X Sarıyahşi Koyunculuk p 5 yıl Fakir Çitçi aileleri (S.Y.D.V.Kaynaklı ) Sarıyahşi Koyunculuk p 4 yıl Fakir Çitçi aileleri (S.Y.D.V.Kaynaklı ) Gülağaç Koyunculuk p 4 yıl Fakir Çitçi aileleri (S.Y.D.V.Kaynaklı ) Gülağaç Arıcılık p 4 yıl Fakir Çitçi aileleri (S.Y.D.V.Kaynaklı ) Gülağaç (26 aile) Arıcılık p 4 yıl Fakir Çitçi aileleri (S.Y.D.V.Kaynaklı ) Gülağaç(20 aile Arıcılık p 4 yıl Fakir Çitçi aileleri (S.Y.D.V.Kaynaklı ) Gülağaç(16 aile X Süt Sığırcılığı 4 Yıl Fakir Çitçi aileleri (S.Y.D.V.Kaynaklı ) Gülağaç(16 aile Koyunculuk p 1998 Fakir Çitçi aileleri (S.Y.D.V.Kaynaklı ) 2003 Güzelyurt(29aile İlçe Tarım Müdürlüğü İlçe Tarım Müdürlüğü İlçe Tarım Müdürlüğü İlçe Tarım Müdürlüğü İlçe Tarım Müdürlüğü T.Kalk Koop. İlçe Tarım Müdürlüğü İlçe Tarım Müdürlüğü İlçe Tarım Müdürlüğü İlçe Tarım Müdürlüğü İlçe Tarım Müdürlüğü İlçe Tarım Müdürlüğü İlçe Tarım Müdürlüğü İlçe Tarım Müdürlüğü İlçe Tarım Müdürlüğü İlçe Tarım Müdürlüğü 20x(9 dolu +1Bo 400 adet arılı Adet 22x10 Koyun 12x10 Koyun 24x10 Koyun 10x1 100x2 200 200 450 Kuzulu Koyu 110 Gebe Koyun 104 arılı kovan 80 Arılı Kovan 320 Arılı Kovan 25 Damızlık İnek 29X10 KOYUN 57

Süt Sığırcılığı 1998 Fakir Çitçi aileleri İlçe Tarım 17X1 Gebe düve (S.Y.D.V.Kaynaklı ) 2003 Güzelyurt(17aile) Müdürlüğü Koyunculuk p 1998 Fakir Çitçi aileleri İlçe Tarım 10X10 KOYUN (S.Y.D.V.Kaynaklı ) 2003 Güzelyurt(10aile Müdürlüğü Arıcılık p 1998 Fakir Çitçi aileleri İlçe Tarım 6x10 Arılı Kovan (S.Y.D.V.Kaynaklı ) 2003l Güzelyurt (6 aile Müdürlüğü Arıcılık p 1999 Fakir Çitçi aileleri İlçe Tarım 5x10 Arılı Kovan (S.Y.D.V.Kaynaklı ) 2004 Güzelyurt (6 aile Müdürlüğü Koyunculuk (S.Y.D.V.Kaynaklı ) 4 yıl Ağaçören ( 22 Kişi ) İlçe Tarım Müdürlüğü 22x10 Koyun Koyunculuk (S.Y.D.V.Kaynaklı ) 4 yıl Eskil ( 27 Kişi ) İlçe Tarım Müdürlüğü 27x10 Koyun Koyunculuk (S.Y.D.V.Kaynaklı ) 2000 2004 Eskil ( 15 Kişi ) İlçe Tarım Müdürlüğü 15x1 G.Düve Koyunculuk (S.Y.D.V.Kaynaklı ) 2000 2004 Eskil ( 10 Kişi ) İlçe Tarım Müdürlüğü 10x10 Koyun Koyunculuk ıslah p 2001-200 Hayvancılıkla Uğraşan Çiftçil İlçe Tarım 20 adet koç (TKB) Müdürlüğü Damızlık Gebe Düve Hayvancılıkla Uğraşan Çiftçil İlçe Tarım 282 Adet Prj. ( TKB Kredili ) 1995-200 Müdürlüğü Holstein Damızlık Gebe Düve Hayvancılıkla Uğraşan Çiftçil İlçe Tarım 243 Adet Prj. ( TKB Kredili ) 1995-200 Müdürlüğü K. Holstein Simm. Akkaraman Koyunu Hayvancılıkla Uğraşan Çiftçil İlçe Tarım 43x50 Adet Prj. ( TKB Kredili ) 1995-200 Müdürlüğü Süt sığ.gel. Projesi 1999 Süt Toplama Merkezi Köylere 1 adet 15 ton/gü Göt.Birliği Süt sığ.gel. Projesi (Özel İdare) 2001 Süt toplama Tar.Kalk.Koop. 2 adet 5 ton/gün Hayvancılığı Geliş Süt Toplama Merkezi Tar.Kalk.Koop 3 adet Projesi TKB 2000-Üze 5 ton /gün Hayvancılık Islah Prj. Süt sığ.gel. Projesi (Özel İdare) Bütün hayvancılık Üniteleri Damızlık. Süt 2000-Üze Birliği Ön Soy Kütüğü Suni Toh.Faal. 2001 Süt toplama Tar.Kalk.Koop. 1 adet 5 ton/gün Tablo 57: Çevre İyileştirme Faaliyetleri Proje Kategorisi Proje Adı Yararlanıcılar Sorumlu Kuruluş Bitmiş Devam Teklif ed olan X Belediye Sıvı Atık Çök Belediye-Çevre Müdürl Havuzu X İlçelerin Ağaçlan Valilik İl Planlama Kuru Projeleri Vakfı X Bina bacalarının Valilik İl Planlama Kuru ölçümleri Vakfı X Otolarının Egzost Ölçü Valilik İl Planlama Kuru Vakfı X İl Kanalizasyon Projesi Aksaray Belediyesi 58

Tablo 58 : Kooperatif Faaliyetleri Proje Kategorisi Proje Adı Proje Süresi Hedef Grup Yararlanıcılar Bitmiş Devam Teklif ed eden X Koop.Survey Projesi Sorumlu Kuruluşlar Kapasite 2001 Yılı-Üzeri Koop. Üyeleri Bakanlık 50 Adet T.K.K.kuru hedefleniyor X Koop.Survey Projesi 2001 Yılı-Üzeri Bir Koop.Üyeleri Bakanlık 1000 Adet A Projesi X Koop.Survey Projesi 1987 yılı üzeri Koop. Üyeleri Bakanlık 16 Koop. 100x2 e Süt sığırı Temini X X X X Koop.Survey 1983 Koop. Üyeleri Bakanlık 400 kovan temini Projesi Koop.Survey 1987 yılı Koop. Üyeleri Bakanlık 1 adet Mandıra y Projesi ve süt toplama Hayvancılığı 1998 yılı Koop. Üyeleri Bakanlık 1 adet Mandıra y Geliştirme P ve süt toplama TKB Hayvancılığı Süt Toplama Merke Tar.Kalk.Koo 3 adet Geliştirme P 2000-Üzeri 5 ton /gün TKB Tablo 59 : Desteklenen Kooperatifler AKSARAY Desteklenen Kooperarifler Yeşilova Tar. Kal. Koop. Süt Sığırcılığı 100X2 244.069 200 2001 Çulfa-Çukuryurt-Kapıtaş Süt Sığırcılığı 100X2 416.627 200 2002 Taşpınar Tar. Kal. Koop. Koyunculuk 50x50 1.037.378 2500 2003 Böget Tar. Kal. Koop Süt Sığırcılığı 100x2 726.953 200 2004 Katrancı Yaylası T.K.K Süt Sığırcılığı 50x4 822753 200 2005 Kutlu Tar. Kal.Koop. Süt Sığırcılığı 100x2 553.320 200 2004 Sağlık Tar. Kal. Koop. Süt Sığırcılığı 100x2 667.953 200 2004 Sarıkaraman Tar. Kal. Koop. Süt Sığırcılığı 100x2 631.953 200 2004 Helvadere Tar. Kal. Koop. Koyunculuk 50x50 360750 1250 2005 Güzelyurt İlçe Merk. Ve Belisırma-Selime- Sivrihisar Köyleri T.K.K Dam.süt Sığ.Prj 100x2 676253 200 2005 Harmandalı Tar.Kal. Koop. Dam.süt Sığ.Prj 100x2 576253 200 2005 Proje Kate Tablo 60 : Bitkisel Üretimle İlgili Faaliyetler Proje Adı Yararlanıcılar Sorumlu Kuru Kapasite Bit Dev Te 59

Ola Ede Ed Meyvecilik Ürt.Geliş. P İl Çiftçileri İl ve İlçe Tarım 57910 adet meyve fidanı (Özel İdare.)1998-200 Müd. Bağ Yetiştiriciliği (Öze İl Çiftçileri İl ve İlçe Tarım 38624 Adet İdare.Kayn.) Müd. Bağ Fidanı Çilek yetiştiriciliği İl-İlçe İl ve İlçe Tarım Adet (Özel İdare.Kayn.) Çiftçileri Müd. Çilek fidesi Yayçep Projesi İl çiftçileri Bakanlık Kapari Yetiş.-2001 İl Çiftçileri İl Müdürlüğü 5000 adet Fidan Seracılık Prj. 1999 İl çiftçileri İl Müdürlüğü 24x200m2 Seracılık Projesi Eskil (9 aile) İlçe Tarım 9x200 M2 Müdürlüğü Mısır Silajı Prj.(da) İl-İlçe İl ve İlçe Tarım (özel idare) Çiftçileri Müdürlükleri Dekar Soğuk hava deposu İl Çiftçileri Tarım İl Müdü 1000 tonluk 350 tonluk Doğal Yeraltı Mısır kurutma tesisi Özel İdare Kaynaklı Yem Bitkilerini Dest. Projesi Yem Bitkilerini Dest. Projesi Yonca Üretimi Geliş.Prj.(kg.) İl Çiftçileri Tarım İl Müdü 2000-467 Projesinden yararlanamayan Çiftçiler Tarım İl Müdü 5 ton/saat 1999-2002 arasında 11540 kg yem Bitkisi Tohum dağıtımı İl- İlçe Çiftçileri İl Müdürlüğü 5 adet Silaj makinesi (ot Mıs adet Pnömatik Mibzer Vs. tar Aletleri İl çiftçileri İlçe Tarım Müdürlüğü 660 Kg. Yonca Tohumu Yonca Üretimi Geliş.Prj.(kg.) İl çiftçileri İlçe Tarım Müdürlüğü 70 Dekar Yonca Tohumu Ekimi Seracılığı Teşvik Prj.SYDV.Kayn. İlçe Tarım Müdürlüğü 73 Adet 185 m2 Yüksek Tünel Sera Kültür Mantarı Üret.Prj.SYDV.Kayn. Ağaçören 2 aile İlçe Tarım Müdürlüğü 2 x50 m2 Ranzalı Sistem Seracılığı geliştirme. Prj.(SYDV:Kayn.) Ağaçören 10 aile İlçe Tarım Müdürlüğü 10 x165m2 Mantarcılık Prj. (SYDV.Kayn.) Domates yet.gel. Prj (SYDV.Kayn.) Fasulye yet. Gel. Prj Mantarcılık Projesi (SYDV.Kayn.) Sarıyahşi İlçe Tarım Fakir Çiftçi aileler Müdürlüğü Sarıyahşi İlçe Tarım Fakir Çiftçi aileler Müdürlüğü Sarıyahşi İlçe Tarım Fakir Çiftçi aileler Müdürlüğü 5 aile Gülağaç İlçe Tarım Müdürlüğü 60 1 ton kompost 6 da 45 da 500 torba

Seracılık (SYDV.Kayn 36 aile Gülağaç İlçe Tarım Müdürlüğü Yem Bit. üret. Gel. Prj 35 aile Gülağaç İlçe Tarım (SYDV.Kayn.) Müdürlüğü Seracılık (SYDV.Kayn 8 aile Güzelyurt İlçe Tarım Müdürlüğü Meyvecilik 73aile Gülağaç İlçe Tarım Müdürlüğü Çayır-Mera Yem İl Çiftçileri İlçe Tarım Bitki.Geliş.Projesi T.K.B.Kaynaklı Müdürlüğü 36 Sera 1 Mısır. Silaj Mak. 2 Adet Mek Mibzer 8X 200 m2 Sera 5754 Fidan Yonca,Korunga,Fiğ Silajlık Mısır Ür.Gelş. x Bitkisel Üretimi Gelş.Projesi İl Çiftçileri T.K.B.Kaynaklı İlçe Tarım Müdürlüğü Hububat,Yağlı Toh.,Tohum Temizleme x Alternatif Ürün Projes İl Çiftçileri T.K.B.Kaynaklı İlçe Tarım Müdürlüğü Etüt çalışmaları yapılacak x Doğru Gelir Dest. Çift.Kayıt Altı Alma Projesi İl Çiftçileri T.K.B.Kaynaklı İlçe Tarım Müdürlüğü Çiftçileri Kayıt Altına Alma çalışmaları x x Fon Kaynaklı Projeler İl Çiftçileri T.K.B.Kaynaklı İlçe Tarım Müdürlüğü 61

8.2. PROGRAMLARIN VE PROJELERİN BELİRLENMESİ I.Hayvancılığın Geliştirilmesi Programı : Proje Konuları : *Hayvan ırkını geliştirme projesi *Damızlık üretim işletmelerinin kurulması *Bakım ve beslemenin geliştirilmesi projesi -Açık besi yetiştiriciliğinin yaygınlaştırılması -İl genelinde besiye uygun genç hayvanların (0-5 ay) dağıtım sisteminin kurulması, -Bakım, besleme ve barınakların iyileştirilmesi *Hayvan sağlığı mücadele çalışmalarının yaygınlaştırılması ve etkinleştirilmesi *Hayvan hareketlerinin etkin şekilde denetlenmesi, *Küçükbaş ve büyükbaş kasaplık hayvanların optimum besi süresi konusunda yayım projesi *Küçükbaş hayvancılığı teşvik projesi *Mera ıslahı ve yönetiminin sağlanabilmesi için mera tespit çalışmalarının hızlandırılması *Arıcılığın gelişimi için ana arı üretimi ve hastalıklarla mücadele * Hayvancılık Organize Bölgelerin kurulması II.Yem Bitkileri Tohum ve Üretiminin Artırılması Programı Proje Konuları : *Şeker pancarı ekili alanlarına münavebeli olarak yem bitkilerinin ekilmesi *Sertifikalı yem bitkileri tohumu üretiminin artırılması *Sulanan alanların artırılması *Silaj ve silajlık yem bitkileri ekiminin artırılması III.Yayım Çalışmalarının Geliştirilmesi Programı; Proje Konuları : *Hayvancılığın geliştirilmesine yönelik yayım programları *Kadınlar için yayım programı özellikle hayvanların beslenmesi ve hayvan hastalıklarının önlenmesinde aşılama çalışmalarının gerekliliği, sağım ve suni tohumlamanın yaygınlaştırılması konularında kadınlara yönelik yayım programlarının yapılması *Hayvan beslemede kullanılan yem çeşitlerinin geliştirilmesi, silaj yapım teknikleri ve sap samanın kimyasallarla muamelesi *Mera Kanunu ve ilgili projeleri konusunda çiftçinin bilgilendirilmesi *Yayım hizmetlerinde özel sektörün devreye sokulması IV.Tarıma Dayalı Sanayinin Geliştirilmesi Programı Proje Konuları : * Entegre et ürünleri işleme tesislerinin kurulması *Süt Ürünleri Entegre Tesislerinin kurulması *Arıcılık ve arı ürünleri entegre tesislerinin kurulması *Yem fabrikası kurulması 62

V.Tarım Ürünleri Pazarının Geliştirilmesi Programı Proje Konuları : * Tarıma dayalı sanayinin teşvik edilmesi *Şeker pancarı üretiminin il tarımsal ekonomisindeki yerinin vurgulanması *Hububat ve hububat sanayi yan ürünlerinin il ekonomisinde değerlendirilmesi * Süt toplama merkezlerinin toplama ve soğutma kapasitelerinin artırılması *Canlı hayvan borsasının çiftçi tarafından kullanımın özendirilmesi * Pazar bilgi sisteminin oluşturulması * Ayçiçeği borsasının kurulması *Balın sertifikasyon ve derecelendirme çalışmalarının yapılması, *Balda marka yaratılması ve promosyon çalışmalarının yapılması *Bal paketleme tesisinin kurulması *Doğal soğuk hava deposu sayısının artırılması VI.Kooperatiflerin Güçlendirilmesi Proje Konuları : *Üretici Örgütlenmesinin Desteklenmesi VII.Su Ürünleri Yetiştiriciliğinin Güçlendirilmesi; Proje Konuları : *Yavru balık üretiminin artırılması *Balık yemi üretim tesisinin kurulması *Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğüne ait göletlerde balık üretiminin yapılması için su ürünleri kooperatifi kurulmasının teşviki IX.Araştırma, Geliştirme ve Planlama Çalışmalarının Yapılması Proje Konuları : *Kadının tarımdaki rolü *Arazi kiralama bilgi sistemi *Et ve süt ürünleri işleme konusunda pazar araştırmaları 8.3. Öncelikli Projeler Konu 8.2 de önerilen proje konuları arasında öncelikle ele alınması gereken proje konuları Tablo 45 de verilmektedir. 63

Tablo 61 : Öncelikli Proje Konusu Önerileri Program Proje Katego Proje ismi 1-Hayvancılığın Geliştirilmesi Projesi Devam eden 2-Süt Toplama Merkezi Kurulması Proj 3-Arıcılığın Geliştirilmesi Projesi. 4. Damızlık koç projesi Öncelik Bölge I ve II Uygulam Yürütücüler Süresi TKB Hayvancılığı Geliştirilmes Yeni Proje Önerileri: I ve II 1-Hayvan ırkını geliştirme projesi -Kültür süt ineği ırkının iyileştirilmesi -Suni tohumlamanın yaygınlaştır 10 Yıl TKB ve Üret tohumların Birlikleri kalitesinin arttırılarak ırk ısla 10 Yıl sağlanması TKB ve Üretic - Tohum üreten ithal eden kuruluşl Birlikleri denetlenmesinin artırılması -Damızlık üretim işletmelerinin kurulma Süresiz TKB I ve II 5 yıl TKB-ÖZEL İDARE- ÜRE.BİRLİKL 2-Küçükbaş hayvancılığı teşvik projesi -Koyun ve Keçi Yetiştiriciler Birliği kuru I ve -Koyun ırklarının ıslahı projesi 5 y TKB 3-Arıcılığın gelişimi için ana arı üretim I ve II hastalıklarla mücadele 5 Yıl TKB 4-Bakım Besleme ve barınak şartl I ve II iyileştirilmesi 2 Yıl TKB 64

Program Proje Proje ismi Öncelikli Uygulam Yürütücü Katego Bölge Süresi Devam eden: 1-Çayır-Mera Yem Bitkileri Geliştirme Projesi I ve II TKB Yeni 1-Ş.Pancar alanlarının S.Mısır, Yonca ve Sorgum Sudan Otu M Proje ekilmesi Öneri leri:: 2.Yem bitkisi tohumu üretim projesi I ve II 5 yıl TKB Yem Bitkilerini Geliştirilmesi 3.Silajla beslemenin yaygınlaştırılması Bitkisel Üretim Verimliliğin Arttırılması ve Geliştirilmesi 2-Çayır-Mera Islah projesi I ve II 5 yıl TKB Devam 1-Örtü altı sebzeciliği ve Seracılığı geliştirme projesi eden e I ve II 1.Bilinçli gübre kullanımın teşvik edilmesi 2-Ekolojik tarım yapılabilecek alanların ve ürün çeşitlerinin belirle etüt çalışması 5 yıl TKB- Öz Sektör 3-Kalıntı oranı düşük ilaçların tanıtımı ve desteklenmesi 3 Yıl TKB 4- Sertifikalı tohumluk 2 Yıl kullanımının, üretiminin TKB desteklenmesi 5-Bitkisel üretimde yeni çeşitlerin hububat yem bitkileri tohum 5 yıl TKB tanıtımı Yeni I ve II Proje 6-Bağcılığı ve ceviz yetiştiriciliğini geliştirme projesi Öneri leri: 5 yıl TKB 7-Etüt edilmeyen kısımlardaki sulama imkanlarının etüt edilerek 5 yıl TKB kazandırılması 5 yıl 8-İşletmeye girmiş tesislerin etkin olarak kullanımının sağlanm modern sulama tekniklerinin benimsetilmesi 5 yıl TKB 9- Seçilen çeşitlerde ve alanlarda organik tarımın yaygınlaştırılma 5 yıl TKB 10 Organik Maddenin Arttırılması 5 yıl TKB Yayım Devam Kooperatif Yöneticileri Eğitimi I ve II 5 Yıl eden E Yeni 1-Kadınlar için yayım programı özellikle hayvanların beslenm Proje hayvan hastalıklarının önlenmesinde aşılama çalışmalarının gere I ve II 5 Yıl Öneri sağım ve suni tohumlamanın yaygınlaştırıl-ması konularında kad leri: yönelik yayım programlarının yapılması 2-Hayvan beslemede kullanılan yem çeşitlerinin geliştirilmes yapım teknikleri ve sap samanın kimyasallarla muamelesi TKB 3-Mera Kanunu ve ilgili projeleri konusunda çiftçinin bilgilendirilme I ve II 5 Yıl TKB I ve II 2 Yıl TKB 65

Pazarlama Yeni Proje Öneri leri: 1-Süt toplama merkezlerinin toplama ve soğutma kapasite I ve II artırılması 2- Pazar bilgi sisteminin oluşturulması I ve II 3- Balda marka yaratılması ve promosyon çalışmalarının yapılmas I ve II 5 Yıl 5 Yıl 5 Yıl TKB-SYD ÖZEL İD TKB TKB-ÖZE İDARE Örgütlenme Yeni Proje Öneri leri: Su Ü Yeni Yetiştiriciliğinin Proje Güçlendirilmesi Öneri leri: Tarıma Sanayinin Geliştirilmesi Yeni Proje Öneri leri: 1- Ürün bazında üretici örgütlenmesinin desteklenmesi I ve II 2 Yıl TKB 1- Balık yemi üretim tesisinin kurulması I ve II 5 Yıl TKB-ÖZE SEKTÖR 1- Entegre et ürünleri işleme tesislerinin kurulması 2- Süt Ürünleri Entegre Tesislerinin kurulması 3- Arıcılık ve Arı Ürünleri Entegre Tesislerinin kurulması 4- Çevreyle uyumlu dericilik işleme tesisi kurulması 5-Organik Kayısı Kurutma Tesisinin kurulması I ve II 5 Yıl 5 Yıl 5 Yıl ÖZEL SEKTÖR ÖZEL İD 66

EKLER EK-1 ALT BÖLGELER I. ALT BÖLGE DOĞAL KAYNAK ENVANTERİ(MERKEZ, ESKİL) 1-İKLİM VE YAĞIŞ 2: ARAZİ DAĞILIMI İklim:Bölge karasal İklimin etkisi altındadır. 1990-1999 yılları arasında Şubat ayı yağış ortalaması31,1,temmuz ayı yağış ortalaması 7mm olup Yıllık yağış ortalaması 346mm Şubat ayı sıcaklık ortalaması1,4 / oc Temmuz ayı sıcakl ortalaması 22.4/.. oc olmaktadır. ARAZİ CİNSİ ALANI(ha) ORANI(%) TARIM 285254 52,7 ORMAN 8891 1,5 ÇAYIR MERA 210790 38,09 DİĞER 37992 7 Kapladığı Alan %70 3-TARIM ARAZİLERİNİN DAĞILI Tarla Alanı 184690,6 ha Sebze 2699,8 ha Meyve 1913 ha Bağ 3308 ha Diğer-(Nadas+boş+ Çayır vb.) 92643 ha 4-BİTKİ POTANSİYELİ Tarım alanı içerisinde, Üretim desenine göre araz oransal dağılımı; Tarla Bitkileri; % 64,7 Sebze % 0,94 Meyve % 0,67 Bağ % 1,15 Diğer(nadas+Boş) % 32,47 Tarla Bitkileri İçerisinde ürün desenine göre dağılımı ; Tahıllar 144030 Endüstri Bitkileri 26361,2 Baklagiller 7016,1 Yem Bitkileri 2647,7 Diğer 4635,6 67

5-HAYVAN POTANSİYELİ Küçükbaş Hayvan Varlığı Koyun 332965 Keçi 12004 Toplam Büyükbaş Hayvan varlığı Sığır Adet Kültür 33724 Melez 26243 Yerli 6158 Manda 523 Toplam Kanatlı Hayvan Varlığı Adet Tavuk 220987 Diğer Kanatlı 10800 Arı Kovanı 10200 Bölge genelinde ton/yıl Bal Üretimi 148,48 B.Baş +k.baş Et Üret. 2969 Süt üretimi 182427,75 6- SU KAYNAKLARI Merkez ve Eskil alt bölgesindeki su kaynakları Şunlardır.: Helvadere, Uluırmak Bölgenin toplam su yüzeyi alanı :48.543 Ha -DSİ tarafından Projelendirilen 2000 ve daha üzeri için yatırım programına teklif edilen sulama amaçlı ba ve sulama yapacağı alanlar ise ; -DSİ tamamlanan Projeler * Mamasın Barajı : 20000 Ha * Helvadere göleti : 253 Ha -Bölgede 283084. Ha toplam tarım alanının 48.167 sulanana bilmektedir. -Sulanabilir alanların dağılımı ise ; *Devlet sulaması :25671 ha *Halk sulaması 41.597 ha Sulamaya açılacak alan 19101 hektardır. Toplam Sulanabilir arazilerin tarım arazisine oranı % dür. 7 MADEN VE MİNERALLER Hasan dağı civarında dayanıklılığı ve su almaması nedeniyle yol yapımında ve kesme taş yapımında kullanılan bazalt yatakları vardır. Ayrıca Tuz gölünden yararlanılarak tuz çıkartılmaktadır. 8 TARIM ALET MAKİNE SAYISI Toplam olarak bölge bazında 9033 adet t bulunmaktadır.traktörlerin BG güçlerine göre dağılımı 10 BG 5 11-24BG 18 25-34BG 96 35-50BG 5500 50< 3495 tekerlekli traktör mevcut olup 12988 adet tarım arabası( Römork )vardır. 68

9 TARIMSAL AMAÇLI ÖRGÜTLENME Tarımsal amaçlı Kooperatifler 26 adet Tarımsal Kalkınma Kooperatifi 23 adet Tarımsal Sulama Kooperatifi 1 adet su ürünleri kooperatifi 10-SANAYİ KURULUŞLARI 4 adet un fabrikası 3 adet mezbaha 5 süt fabrikası 1 adet plastik bardak tabak fabrikası 1 adet Mandıra (TKK) 1 adet et ürünleri imalathanesi 3 adet yem fabrikası 11-TURİSTİK VE TARİHİ YERLER Ulu Cami, Eğriminare, Darphane Sultanhan, türbeler bir çok önemli tarihi ve mimari mekanlar ile mamasın b gölü mesire yerleri 12- NÜFUS DAĞILIMI VE GÖÇ İlçe sayısı: 2 Köy sayısı:99 1990 Yılı Sayım sonuçlarına göre Toplam Nüfus Merkez 107160 Köy ve bucak toplamı: 104206 Bölge nüfusu: /AKSARAY % 64,7 Nüfus yoğunluğu : 39 2000 yılı rakamlarına göre toplam nüfusu Merkez 129949 Köy ve bucak toplamı: 106611 Bölge nüfusu: /AKSARAY % 67 Nüfus Yoğunluğu : (İnsan/Km2): 49,6 Son iki sayım incelendiğinde Toplam Nüfusta bazında artma söz konusudur.köy nüfusu artış hı azalma söz konusudur. Bölgeden büyük şehirle yurt dışına göç mevcuttur. Kırsal kesimden şehr almaktadır. 69

POTANSİYELLER TARIM POTANSİYELİ Bölgede üretilen belli başlı tarım ürünleri sınıflandırılacak olursa, Tarla ürünleri üretimi Buğday, üretim miktarı 253.230 ton olup Aksaray genelinin %81,6 ini karşılamaktadır Bölgeler içinde 1,sıradadır. Mısır(silajlık),bölgede üretim 110500 ton olup İl genelinin %79,69 ini oluşturmaktadır. Üretimde 2.sıradadır. Yonca(Kuru ot), üretim 19600 ton olup İl genelinin % 72,18 unu oluşturmaktadır. Üretimde 2,sıradadır. Korunga(yeşil ot) 850.ton üretimle İl genelinin %38,60 ünü oluşturmaktadır. Korunga Kuruotta ise tersi %60 la 1. sıradadır. Arpa, Üretim miktarı 166600 ton olup İl üretiminin %67,3 ını karşılamaktadır. Alt bölgeler içinde ilk sırayı almaktadır. Çavdar,Üretim miktarı 15150 tondur. İkinci sıradadır. Şekerpancarı, üretim miktarı 648000 ton olup alt bölgeler içinde üretimde ilk sırayı almaktadır.il Üretiminin %99,99 unu karşılamaktadır. Patates, üretim miktarı 69000 ton olup İl üretiminin %75,39 karşılamaktadır. Üretimde 1. sırayı almaktadır. Ayçiçeği 9240 ton üretim miktarı ile il üretiminin % 96 ini oluşturmaktadır. Nohut, 4150 ton üretimde % 29,18 lik almaktadır. paya sahiptir. İl genelinde ikinci sırayı Y.mercimek, 690 ton il üretiminde %45,97 luk paya sahiptir. K.fasulye, 4700 tonluk üretim ile %74,26 payla 1. sıradadır. Hayvansal ürün Üretimi Süt üretimi (B.baş +K.Baş), Üretimi 182427,75 ton olup,ilde % 75 lik bir paya sahiptir. Bal üretimi, 148,48 ton olup İl genelinin %.69 unu oluşturmaktadır. Üretimde ilk sıradadır. Et üretimi (Büyükbaş) 2100 ton olup İl genelinin % 100 ünü oluşturmaktadır. Diğer bölgelerde mezbaha yoktur. Et üretimi ( Küçükbaş) 869 ton olup İl genelinin %100 ünü oluşturmaktadır. 70

Deri 330 ton üretim ile % 100 lık bir paya sahiptir. 299 ton üretim ile il genelinin % 69 unu oluşturmaktadır. Yapağı, PROBLEMLER( ZAYIF YÖNLER) Örgütlemede isteksiz davranılması Hayvan varlığının son yıllarda, önceki yıllara oranla giderek azalması Kırsal nüfusun azalması nedeniyle aktif iş gücü problemi Tarıma elverişli arazilerinin parçalı yapıda ve dağınık olması Ürünlerin pazarlama problemleri Yetersiz girdi kullanımı nedeniyle verim düşüklüğü Yeni çıkartılan şeker yasasından dolayı şeker pancarı üretim alanlarına alternatif ürünler (yem bitkileri ve ayçiçeği gibi) önerilmesi gerekecektir. FIRSATLAR Bölge içerisinde uygun ilçeler yem bitkileri tohumu üretim merkezi haline getirilebilir.buna bağlı olarak bu bölgelerde arıcılık teşvik edilebilir. Çayır mera varlığı açısından bölgenin küçükbaş hayvancılığa elverişli olması küçükbaş hayvancılığı desteklenmeli ve bu amaçla.akkaraman ırkı yaygınlaştırma çalışmaları yapılmalıdır. Yem bitkileri üretimi teşvik edilerek hayvancılık açısından iyi bir fırsat yaratılabilir. Süt üretimine yönelik olarak mandıra tipi küçük işletmelerin kurulması ve koyun keçi sütü kullanılarak peynir üreten yerler için kooperatifler teşvik edilebilir. KHGM İl Müdürlüğü ve DSİ Bölge Müdürlüğü sulama yatırımları ile hali hazırda % 14 olan sulanabilir alanların oranı artırılabilir. TEHLİKELER Ekonomik ve sosyal nedenlerle tarımsal iş gücünün dışarıya göçü Erozyon II. ALT BÖLGE DOĞAL KAYNAK ENVANTERİ (Ağaçören, Gülağaç, Güzelyurt, Ortaköy, Sarıyahşi) 1-İKLİM VE YAĞIŞ İklim:Bölge karasal İklimin etkisi altındadır. 1990-1999 yılları arasında Şubat ayı yağış ortalaması 33,1,Temmuz ayı yağış ortalaması 10 mm olup, Yıllık ya ortalaması 350mm Şubat ayı sıcaklık ortalaması-1,2 / oc Temmuz ayı sıcak ortalaması 20.4/ oc olmaktadır. 2: ARAZİ DAĞILIMI ARAZİ CİNSİ ALANI(ha) ORANI(%) TARIM 137346 59,34 ORMAN 3637 1,57 ÇAYIR MERA 67013 28,96 DİĞER 23432 10,12 Kapladığı Alan %30 3-TARIM ARAZİLERİNİN DAĞILI Tarla Alanı 88227 ha Sebze 1445 ha Meyve 1549 ha Bağ 3736 ha Diğer-(Nadas+boş+ Çayır vb.) 92643 ha 71

4-BİTKİ POTANSİYELİ Tarım alanı içerisinde, Üretim desenine göre araz oransal dağılımı; Tarla Bitkileri; % 65,1 Sebze % 1,07 Meyve % 1,14 Bağ % 2,76 Diğer(nadas+Boş) % 29,93 Tarla Bitkileri İçerisinde ürün desenine göre dağılımı ; Tahıllar 67445 Endüstri Bitkileri 3328,7 Baklagiller 10599,4 Yem Bitkileri 1148 Diğer 5705,9 5-HAYVAN POTANSİYELİ Küçükbaş Hayvan Varlığı Koyun 74425 Keçi 3588 Toplam Büyükbaş Hayvan varlığı Sığır Adet Kültür 6840 Melez 10644 Yerli 8649 Manda 131 Toplam Kanatlı Hayvan Varlığı Adet Tavuk 116600 Diğer Kanatlı 37060 Arı Kovanı 4115 Bölge genelinde ton/yıl Bal Üretimi 66 BalMumu 0,45 B.Baş Et Üretimi - K.Baş Et Üretimi - B.Baş+ K.Baş Süt Üretimi 63309,25 6- SU KAYNAKLARI II Alt bölgedeki su kaynakları şunlardır: Bölgenin toplam su yüzeyi alanı 2508 ha -DSİ tamamlanan Projeler Sarıbük 1 Çiftevi 2 Balcı 1 Güzelyu 1 - Köy hizmetleri İl Müdürlüğünün Bünyesindeki Bu sulama tesisleri Reşadiye Balcı 4 Gödeler-Cumali 6 72

Ortaköy Çatın 3 Boğazköy 5 -Bölgede 137.346 Ha toplam tarım alanının 1857 sulanabilmektedir. -Sulanan alanların dağılımı ise ; *Devlet sulaması :7980 ha *Halk sulaması 10592 ha Sulamaya açılacak alan 9715 ha dır. -Toplam Sulanabilir arazilerin tarım arazisine %13,5 dir. 7 MADEN VE MİNERALLER Güzelyurt ilçesi sınırları içerisinde cıva damarlar ha güçlü bir rezerve yatakları vardır. Yine Güzelyurt ilçesinde kağıt sanayinin hammaddesi kaolin made Ihlara ve Belisırma sınırları içerisinde Diyatomit, Ağaçören sınırları içerisinde Seramik hammaddes Feldspat madeni, Ortaköy, ve Sarıyahşi sınırları içerisinde kaliteli granit yatakları, Gülağaç- Sofula Acıgöl de ve Güzelyurt Yaprakhisar Beldesi Ziga Mevkiinde Florürlü, kalsiyumlu, sodyumlu Magnez bikarbonatlı, klorürlü,kükürtlü şifalı sıcak sular mevcuttur. 8 TARIM ALET MAKİNE SAYISI Toplam olarak bölge bazında 4658 adet t bulunmaktadır.traktörlerin BG güçlerine göre dağı 10 BG 0 11-24BG 17 25-34BG 2 35-50BG 2177 50< 2461 tekerlekli traktör mevcut olup 5044 adet tarım arabası( Römork )vardır. 9 TARIMSAL AMAÇLI ÖRGÜTLENME Tarımsal amaçlı Kooperatifler 12 adet Tarımsal Kalkınma Kooperatifi 18 adet Tarımsal Sulama Kooperatifi 1 adet su ürünleri kooperatifi(1 bölge ile orta 10-SANAYİ KURULUŞLARI 6 süt fabrikası 3 yem fabrikası 11-TURİSTİK VE TARİHİ YERLER Güzelyurt ilçesindeki Ziga kaplıcaları sağlık tu açısından tanıtım ve yeni temiz te beklemektedir. İlin tarihi M.Ö. 6000 yıl dayanmaktadır. 14 kilometre uzunluğundaki vadisinde kiliseler, Yeraltı şehirleri ve höy bulunmaktadır. 12- NÜFUS DAĞILIMI VE GÖÇ İlçe sayısı: 5 Köy sayısı:95 1990 Yılı Sayım sonuçlarına göre Toplam Nü : Merkez 37057 Köy ve bucak toplamı: 77976 Bölge nüfusu: /AKSARAY % 64,7 Nüfus yoğunluğu : 49 2000 yılı rakamlarına göre toplam nüfusu Merkez 48142 Köy ve bucak toplamı: 82430 73

Bölge nüfusu: /AKSARAY % 32,9 Nüfus Yoğunluğu : (İnsan/Km2): 57,8 Son iki sayım incelendiğinde Toplam Nü bölge bazında artma söz konusudur. nüfusunda azalma söz konusudur. Bö köylerden ilçe merkezlerine büyük şehirlere v dışına göç mevcuttur. Kırsal kesimden şehre almaktadır. TARIM POTANSİYELİ Bölgede üretilen belli başlı tarım ürünleri sınıflandırılacak olursa, Tarla ürünleri üretimi Buğday, üretim miktarı 57100 ton olup Aksaray genelinin %18,4 ini karşılamaktadır Bölgeler içinde 2,sıradadır. Mısır(silajlık),bölgede üretim 28168,4 ton olup İl genelinin %20,31 unu oluşturmaktadır. Üretimde 2.sıradadır. Yonca(Kuru ot), üretim oluşturmaktadır. Üretimde 2,sıradadır. 7555ton olup İl genelinin %27,82 ini Arpa, Üretim miktarı 80935 ton olup İl üretiminin %32,7 ını karşılamaktadır. Alt bölgeler içinde 2. sırayı almaktadır. Çavdar, Üretim miktarı 7355 tondur. 2. sıradadır. Şekerpancarı, üretim miktarı 48825 ton olup alt bölgeler içinde üretimde ikinci sırayı almaktadır.il Üretiminin %7,01 ini karşılamaktadır. Patates, üretim miktarı 22530 ton olup karşılamak-tadır. Üretimde 2. sırayı almaktadır. İl üretiminin % % 24,61ünü Ayçiçeği 326,1 ton üretim miktarı ile il üretiminin % 3,4 ini oluşturmaktadır. Nohut, 10070 ton üretimde % 70,82 lik paya sahiptir. İl genelinde 1. sırayı almaktadır. Y.mercimek 811 ton il üretiminde %54,03 luk paya sahiptir. K.fasulye, 1629 tonluk üretim ile %25,74 payla 2. sıradadır. Hayvansal ürün Üretimi Süt üretimi ( K.Baş+B.baş) 63309,25 ton olup,ilde % 25 lik bir paya sahiptir. 74

Bal üretimi 66 ton olup İl genelinin % 69 unu oluşturmaktadır. Üretimde 2. sıradadır. Et üretimi (Büyükbaş +Küçükbaş) Mezbaha yoktur. Yapağı,129ton üretim ile il genelinin % 30 ini oluşturmaktadır. PROBLEMLER( ZAYIF YÖNLER) Örgütlemede isteksiz davranılması Saf kültür ve melez ırkı hayvanların az sayıda olması nedeniyle et ve süt verimlerinin düşük olması. Hayvan varlığının son yıllarda, önceki yıllara oranla giderek azalması Kırsal nüfusun azalması nedeniyle aktif iş gücü problemi Tarıma elverişli arazilerinin parçalı yapıda ve dağınık olması Ürünlerin pazarlama problemleri Yetersiz girdi kullanımı nedeniyle verim düşüklüğü Yeni çıkartılan şeker yasasından dolayı şeker pancarı üretim alanlarına alternatif ürünler (yem bitkileri ve ayçiçeği gibi) önerilmesi gerekecektir. FIRSATLAR Bölge içerisinde uygun ilçeler yem bitkileri tohumu üretim merkezi haline getirilebilir. Buna bağlı olarak bu bölgelerde arıcılık teşvik edilebilir. Doğal floranın uygun olması nedeniyle kekik ve salep (Kangal)gibi aromatik ürünlerin yetiştirilmesi teşvik edilebilir. Çayır mera varlığı açısından bölgenin iyi durumda olması ve keçi varlığı nedeniyle, süt üretimindeki payı da düşünülerek küçükbaş hayvancılık geliştirilebilir.akkaraman ırkı yaygınlaştırma çalışmaları desteklenebilir. Yem bitkileri üretimi teşvik edilerek hayvancılık açısından iyi bir fırsat yaratılabilir. Süt üretimine yönelik olarak mandıra tipi küçük işletmelerin kurulması ve koyun keçi sütü kullanılarak peynir üreten yerler için kooperatifler teşvik edilebilir. Süt üretimine yönelik olarak mandıra tipi küçük işletmelerin kurulması ve koyun keçi sütü kullanılarak peynir üreten yerler için kooperatifler teşvik edilebilir. KHGM İl Müdürlüğü ve DSİ Bölge Müdürlüğü sulama yatırımları ile hali hazırda % 57 olan sulanabilir alanların oranı artırılabilir. TEHLİKELER Ekonomik ve sosyal nedenlerle tarımsal iş gücünün dışarıya göçü Erozyon EK 2 YARDIMCI TABLO VE GRAFİKLER Ek Tablo 1 : Aksaray Tarım İşletmelerinin Arazi Büyüklükleri ve Küçükbaş - Büyükbaş Hayvan Varlığı İşletme Başına Kü İşletme Başına Bü Arazi (da) İşletme Sa Küçükbaş Hayvan Büyükbaş Hayvan Hayvan Sayı Hayvan Sayı 75

Arazisi Olmayan 979 13861 3329 14,16 3,40 5> 1008 226 2225 0,22 2,21 5-9 964 3702 1521 3,84 1,58 10-19 2914 24812 5276 8,51 1,81 20-49 7403 13982 19198 1,89 2,59 50-99 5800 176697 16154 30,47 2,79 100-199 3683 98416 10475 26,72 2,84 200-499 1641 42959 9649 26,18 5,88 500-999 0,00 0,00 1000ve üstü 1 854 0,00 854,00 Toplamveortalamaları 24393 497655 68681 20,40 2,82 Kaynak : DİE Genel Tarım Sayımı-2001 Ek Tablo 2 : Aksaray ili genelinde önemli bitkisel ürünlerin yıllara göre ekim alanı (ha) ve üretim değerleri (milyon TL) Ürün Buğday Arpa Yulaf Çavdar Nohut Mercimek Kuru Fasulye Şeker Pancarı 1994 Alan 127465 66744 480 5020 35710 3710 5468 20781 Üretim D 373732 1358 15243 352676 36808 130355 474372 807204 1995 Alan 127162 70610 450 6485 19702 3930 5571 19018 1996 Alan 1997 Alan 1998 Alan 1999 Alan 2000 Alan 2001 Alan Üretim D 1911928 1054554 5119 89060 714669 109876 413513 1236830 118349 80448 255 4756 16442 1560 4021 28502 Üretim D 4515290 3014086 6745 154511 630242 46705 360056 3470293 118956 80313 283 5008 16752 1758 4027 32783 Üretim D 9646113 5146880 13168 257071 854024 64751 422695 14570522 119050 86150 210 3365 15131 1759 3519 35552 Üretim D 14940624 8480342 19100 263392 1101411 229140 1010552 28869997 116768 88987 250 3620 16048 1803 3605 29654 Üretim D 16635388 12059171 30442 393644 1975634 318616 1784122 26688749 113051 88700 240 5435 15691 1423 3685 24592 Üretim D 27404508 20622154 37113 979514 4440360 407699 3032281 45943850 113176 90214 263 6 175 17 073 76 3 020 2 284 19 019 Üretim D 11 070 40 1 484 578 3 822 178 26 523 900 37 905 881 873 6 034 133 20 138 508 2002 Alan 112 388 88 446 323 8 842 17 872 2 467 4 845 Üretim D 55 150 001 41 640 97113 703 2 907 82914 377 281 574 414 8 955 917

2003 Alan 107 756 86 549 1 214 8 171 17 070 1 857 3 012 16 475 Üretim D 85 250 903 54 331 88845 106 3 996 53114 853 931 490 105 5 882 237 52 906 741 Kay.:DİE- Tarım İl Müdürlüğü (2004 verileri Tarım İl Müdürlüğünden Temin edilmiştir.) Ek Tablo 3 : İlçeler itibariyle gayri safi yurtiçi hasıla, 1995-1996 (Milyon TL) 1995 1996 Alıcı il içersindeki Alıcı il içersindeki fiyatlarıyla ilçe fiyatlarıyla ilçe İLÇELER GSYİH payları % GSYİH payları % Toplam 20.534.797 100,00 39.953.288 100,00 Merkez İlçe 15.864.426 77,26 30.730.990 76,92 Ağaçören 472.746 2,30 1.463.344 3,66 Eskil 1.048.120 5,10 1.890.719 4,73 Gülağaç 964.095 4,69 1.159.979 2,90 Güzelyurt 492.778 2,40 1.094.458 2,74 Ortaköy 1.393.957 6,79 2.917.703 7,30 Sarıyahşi 298.672 1,45 696.094 1,74 Kay.:DİE Ek Tablo 4 : Tiplerine göre İşletmeler Arazi Büyük (Da.) İşletme S Arazisi olmaya 0-5 5-9 10-19 20-49 2 Araz Yalnız Kendi Araz (da İşleyenler 50-99 4 100-199 200-499 500-999 1000 ve üstü Başkasından Arazi Tutup Başk Arazi Vermeyenler Kendi Arazisi Olmayan İşletm Kiracı Ortakçı A B A B A B A B Toplam 3319 2 2 4 Kay.:Genel Tarım Sayımı 2001 DİE (Not:Ek Olarak konmuştur. Güncel veri yukarıdadır.) Ek Tablo 5: Yıllar İtibariyle Aksaray İçin Önemli Görülen Tarla Ürünleri Üretim Miktarları (ton) Tarla Ürünü 19 19 19 19 199 199 199 200 20 20 20 20 Buğday 317 256 315 277 3646 3427 2273 3161 160 326 276 310 Arpa 234 144 207 216 2647 2414 2222 2698 104 307 248 247 Çavdar 106 57 157 109 102 743 759 138 80 218 194 225 Yulaf 21 46 90 47 58 44 56 50 35 61 35 63 Mercimek 32 28 27 11 122 121 137 114 23 17 14 15 Nohut 251 264 170 137 136 105 123 120 113 175 157 142 77

Fasulye 58 61 77 61 567 507 559 545 36 88 45 63 Şekerpancarı 878 705 796 788 1207 1346 1029 1019 676 970 615 696 Patates 666 701 104 103 1133 1275 1373 1346 124 133 133 915 Ayçiçeği (çerez) 54 74 66 64 629 488 523 748 56 51 65 51 Ayçiçeği (Yağlık) 0 0 0 0 0 0 0 0 10 60 66 43 Kay.:Tarım İl Müdürlüğü Ek Tablo 6 : Yıllar İtibariyle Yem Bitkileri Ekiliş Miktarları (Da) (1993-2004) Yem Bitkileri Ekilişle 19 19 19 19 19 19 19 20 20 20 20 2004 Mısır (hasıl+silaj) 52.190 138668,4 Fiğ (ot) 14956,2 Yonca (yeşil+kuru ot) 64820 Korunga (yeşil+kuru ot) 3196 Kay.:Tarım İl Müd.2004 Ek Tablo 7: Yıllar İtibariyle TR7 Bölgesi İçin Önemli Görülen Sebzelerin Üretim Miktarları (ton) Soğan Pırasa Fasulye (taze) Kavun Karpuz Lahana Sebzeler 19 19 19 19 199 19 19 20 200 200 20 20 Domates Kay.:Tarım İl Müd.2004 Ek Tablo 8: Yıllar İtibariyle Önemli Görülen Meyvelerin Üretim Miktarları (ton) Seçilmiş Me 199 199 199 199 199 199 199 200 200 200 200 200 Elma Kayısı Üzüm Kiraz Vişne Ceviz Kay.:Tarım İl Müd Ek Tablo 9: Yıllar İtibariyle Hayvan Sayıları (1993-2004) Hayvan Türü 199 199 199 199 199 199 199 200 200 200 200 200 Koyu Yerli 4 4 4 4 4 4 4 3 3 3 312.0 4 Merino 5.347 78

koyun 4 4 4 4 4 4 4 3 3 3 3407.390 kıl 12.586 Keç tiftik 760 keçi to 15.592 Kültür 33.639 K.Melezi 31.547 Sığır Yerli 8.186 Toplam Manda * 634 Tavuk Etç 1.600 Tavuk Ym 3 4 4 4 3 3 4 4 3 3349.660 3 Hindi 24.210 Kana Ördek 12.280 Kaz 19.040 Toplam 5 5 4 4 4 4 5 4 4 4 4 3 ilkel 460 Arı Kovanı Fenni 14.230 Toplam 5.628 6.224 6.498 8.047 9.124 10.807 18.384 12.800 13.200 14.230 14.690 Kay.:DİE ve Tarım İl Müd. Verileri Ek tablo 10: Endüstri Bitkileri Ekilişi ÜRÜN 1. alt bölge 2. alt bölge İl Top Merkez Eski l Toplam Ağaçören Gülağaç Güzelyut Ortaköy S.Yahşi Toplam Toplam Ayçiçeği(yağlık) Ayçiçeği (Çerezl Patates Ş.Pancarı Kay.:Tarım İl Müd. -2004 79

Ek Grafik 1 :Türkiye de Bal Üretimi 70000 65000 60000 55000 50000 45000 40000 35000 30000 25000 20000 (Ton) 1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 Ek Grafik 2 Türkiye'de Üretici Eline Geçen Reel Bal Fiyatları (1968=100) 22,0 20,0 18,0 16,0 14,0 12,0 10,0 TL/Kg 1973 1975 1977 1979 1981 1983 1985 1987 1989 1991 1993 1995 1997 1999 80

EK 3 HARİTALAR Aksaray Alt Bölge Haritası 81

Aksaray Toprak Haritası 82

Aksaray Sulama Haritası 83

BÖLÜM 10. KAYNAKLAR: Master Plan Hazırlama Çalışmalarında Bilgi Alınan Kurum ve Kuruluşlar Aksaray Valiliği DİE Bölge Müdürlüğü İl Özel İdare Müdürlüğü İl Milli Eğitim Müdürlüğü Tarım Reformu Bölge Müdürlüğü İl Sağlık Müdürlüğü Köy Hizmetleri 2. Bölge Müdürlüğü Köy Hizmetleri İl Müdürlüğü Aksaray Tarım il Müdürlüğü Köy Hizmetleri Araştırma Enstitüsü TMO Şube Müdürlüğü Tarım İlçe Müdürlükleri Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüğü DSİ 44. Bölge Müdürlüğü Orman Bölge Müdürlüğü Orman Bakanlığı Aksaray AGM Başmühendisliği Meteoroloji Bölge Müdürlüğü İl Çevre Müdürlüğü T.C. Ziraat Bankası A.Ş. Köylere Hizmet Götürme Birlikleri Tarım Kredi Kooperatifleri Bölge Müdürlüğü 733 Sayılı Aksaray Merkez Tarım Kredi Kooperatifi Aksaray Ticaret Odası Aksaray Sanayi Odası Aksaray Ziraat Odası Ticaret Borsası Veteriner Hekimler Odası Ziraat Mühendisleri Odası TEMA Vakfı S.S. Pancar Ekicileri Kooperatifi Holstein Damızlık Sığır Yetiştiricileri Birliği 84