KAHRAMANMARAŞ TARIM MASTER PLANI

Transkript

1 TARIM VE KÖYİŞLERİ BAKANLIĞI KAHRAMANMARAŞ TARIM İL MÜDÜRLÜĞÜ İL TARIM VE KIRSAL KALKINMA MASTER PLANLARININ HAZIRLANMASINA DESTEK PROJESİ KAHRAMANMARAŞ TARIM MASTER PLANI KAHRAMANMARAŞ 2006

2

3 II

4 T.C. TARIM VE KÖYİŞLERİ BAKANLIĞI Araştırma Planlama ve Koordinasyon Kurulu Başkanlığı KAHRAMANMARAŞ TARIM İL MÜDÜRLÜĞÜ İlhan ATIŞ Kahramanmaraş Valisi Ahmet OKUR Vali Yardımcısı Mehmet TEMİZ Tarım İl Müdürü Kahramanmaraş Tarım Master Planı Hazırlama Ekibi Dr. Ömer Süha USLU Ziraat Yük. Müh. Dr. Ali MUNGAN Ziraat Yük. Müh. I

5 İÇİNDEKİLER Sayfa No KISALTMALAR TABLOLAR. 3 GRAFİKLER 6 EKLER.. 9 SUNUŞ. 11 KAHRAMANMARAŞ TARIM MASTER PLANI 15 BÖLÜM 1. GİRİŞ 15 BÖLÜM 2. PLANLI KALKINMA VE TARIM TARIMSAL PLANLAMA SÜRECİ POLİTİKA ÇERÇEVESİ Türk Tarım Politikasının Gelişimi Uluslararası Tarım Politikasının Ulusal Tarım Politikalarına Etkileri VIII. Beş Yıllık Kalkınma Planında Tarım TARIMSAL KALKINMANIN GEREKLİLİKLERİ MEVCUT PLAN VE PROGRAMLAR Türkiye Hayvancılık Stratejisi Raporu Ulusal Ormancılık Programı Diğer Projeler Çayır Mera Yem Bitkileri ve Hayvancılığı Geliştirme Projesi Hayvancılığın Desteklenmesi İle İlgili Bakanlar Kurulu Kararı Gereğince Uygulanan Projeler Mera Islahı ve Amenajman Projesi Ön Soy Kütüğü Projesi 28 BÖLÜM 3. İLİN ÖZELLİKLERİ BİYOFİZİKSEL ÖZELLİKLER İlin Konumu Agro Ekolojik Alt Bölgeler İlin Topografyası Dağlar Vadiler Ovalar Platolar Yaylalar Akarsular Göller İklim Rüzgar Basınç.. 36 II

6 Sis ve Nem Sıcaklık Buharlaşma Yağış Sel Kar ve Don Kuraklık Bitki Örtüsü İl Arazi Varlığı ve Niteliklerine Göre Dağılımı Arazi Sınıfları SOSYO EKONOMİK YAPI Nüfus Kişi Başına Gelir Eğitim Sağlık Ulaşım Ulaşım İmkanları Karayolları Demiryolları Havayolları Köy Yolları Köy İçme Suyu TARIMSAL ÜRETİM SİSTEMİ Arazi Kullanım Durumu ve İşletmeler Tarım Alet Makine Varlığı TARIMSAL PAZARLAMA SİSTEMİ Kahramanmaraş Kırmızı Biberi Kahramanmaraş Dondurması TARIMSAL HİZMETLER Tarıma Hizmet Sağlayan İlgili Kuruluşlar DSİ Bölge Müdürlüğü Köy Hizmetleri İl Müdürlüğü Orman İşletme Müdürlüğü Toprak Mahsulleri Ofisi Kooperatifler Şirketler Üretici Birlikleri Ürün Borsaları Ziraat Odası Çiftçi Birlikleri.. 65 III

7 Sivil Toplum Örgütleri Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği Diğer Kooperatifler Tarımsal Girdi Kaynakları Tohum Fidan Yem Zira İlaç ve Zirai Alet Gübre İşgücü Ürün Sigortası. 69 BÖLÜM 4. DOĞAL KAYNAK ENVANTERİ YENİLENEBİLİR KAYNAKLAR YENİLENEMEYEN KAYNAKLAR TOPRAK YAPISI SU POTANSİYELİ İçme ve Kullanma Suyu Durumu, İhtiyacı ve Projeleri Tarım Arazilerinin Sulama Durumu Kurumlara Göre Sulanan ve Sulanması Tasarlanan Alanların Dağılımı Su Kaynakları, Su Potansiyeli ve Su Yüzeyleri BÖLÜM 5. TARIMIN PERFORMANSININ GÖZDEN GEÇİRİLMESİ TARIM SEKTÖRÜNÜN GSYİH YA KATKISI VE BÜYÜME HIZI Tarım Sektörünün Türkiye de GSYİH ya Katkısı ve Büyüme Hızı Tarım Sektörünün Kahramanmaraş Ekonomisindeki Yeri TARIMSAL ÜRETİM Bitkisel Üretim Tarla Bitkileri Üretimi Sebze Üretimi Meyve Üretimi Hayvan Sayıları ve Hayvansal Üretim Hayvan Sayıları Büyükbaş Hayvan Sayısı Küçükbaş Hayvan Sayısı Kanatlı Sayısı Arıcılık Hayvansal Üretim SU ÜRÜNLERİ ÜRETİMİ ORGANİK TARIM Organik Tarımın Amacı Ekolojik Tarımın Gerekliliği 114 IV

8 Organik Tarımın İlkeleri Dünyada ve Türkiye'de Organik Tarım Kahramanmaraş İlinde Organik Tarım TARIMSAL ÜRETİMDE YILLARA GÖRE DEĞİŞİMLER VERİMLİLİK 124 BÖLÜM 6. PROBLEMLER POTANSİYELLER VE KISITLAR PROBLEMLER Sosyo Ekonomik Problemler Doğal Kaynak Problemleri Çevre Problemleri Üretim Problemleri Bitkisel Üretim Problemleri Hayvansal Üretim Problemleri Su Ürünleri Üretim Problemleri Pazarlama Problemleri Su Kaynakları ve Sulama Problemleri Yayım Hizmetlerindeki Problemler Örgütlenme Problemleri Tarım Politikalarının Etkisiyle Oluşan Problemler POTANSİYELLER VE KISITLAR. 130 BÖLÜM 7. AMAÇ VE STRATEJİLERİN OLUŞTURULMASI AMAÇLARIN BELİRLENMESİ STRATEJİLERİN BELİRLENMESİ Tarımsal Verimliliğin Artırılması İçin Stratejiler Tarımsal Gelirin Artırılması İçin Stratejiler Gıda Güvenliğinin Sağlanması İçin Stratejiler Sürdürülebilir Tarım İçin Stratejiler BÖLÜM 8. PROJELERİN VE PROGRAMLARIN BELİRLENMESİ İLDE UYGULANAN YEREL İDARELER KAYNAKLI PROJELER İLDE UYGULANAN T.K.B. KAYNAKLI ÜLKESEL PROJELER İLDE KAHRAMANMARAŞ TARIMSAL ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ MÜDÜRLÜĞÜNCE UYGLANAN T.K.B. KAYNAKLI BÖLGESEL PROJELER İLDE KAHRAMANMARAŞ SÜTÇÜ İMAM ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ TARAFINDAN UYGULANMIŞ VE UYGULANMAKTA OLAN 147 ÇEŞİTLİ KAYNAKLAR TARAFINDAN DESTEKLENEN PROJELER 8.5. İLDE UYGULANAN SULAMA PROJELERİ Mevcut Devlet Su İşleri Yatırımları ve DSİ Tarafından Yapılan Sulamalar İl Özel İdare Müdürlüğü Tarafından Programa Alınan Sulamalar V

9 8.6. BELİRTİLEN STRATEJİLER DOĞRULTUSUNDA İLDE UYGULANABİLECEK PROGRAMLARIN VE PROJELERİN BELİRLENMESİ ÖNCELİKLİ PROJELER BÖLÜM 9. EKLER KAYNAKLAR. 187 VI

10 KISALTMALAR AB Avrupa Birliği BYKP Beş Yıllık Kalkınma Planı DGD Doğrudan Gelir Desteği DHMİ Devlet Hava Meydanları İşletmesi DİE Devlet İstatistik Enstitüsü DPT Devlet Planlama Teşkilatı DSİ Devlet Su İşleri DTÖ Dünya Ticaret Örgütü ETK Ekolojik Tarım Komitesi FAO Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Teşkilatı GAP Güney Doğu Anadolu Projesi GSYİH Gayri Safi Yurt İçi Hasıla IMF Uluslararası Para Fonu KATSO K.Maraş Ticaret ve sanayi Odası KHGB Köylere Hizmet Götürme Birliği KHGM Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü KHK Kanun Hükmünde Kararname KİT Kamu İktisadi Teşebbüsleri KOB Katılım Ortaklığı Belgesi KOBİ Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler KTB Kahramanmaraş Ticaret Borsası KTİM Kahramanmaraş Tarım İşletmesi Müdürlüğü OBM Orman Bölge Müdürlüğü OTP Ortak Tarım Politikası SYDV Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı THY Türk Hava Yolları TİGEM Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü TİLÇEM Tarım İlçe Müdürlüğü TİM Tarım İl Müdürlüğü TKB Tarım ve Köyişleri Bakanlığı TMO Toprak Mahsulleri Ofisi TSKB Tarım Satış Kooperatifleri Birliği TSV Tarım Sigortaları Vakfı TŞFAŞ Türkiye Şeker Fabrikaları Anonim Şirketi TZOB Türkiye Ziraat Odaları Birliği YAS Yeraltı Sulaması 1

11 Tablo No TABLOLAR Konusu Sayfa No Tablo 1 Kahramanmaraş İlinin Koordinatları Tablo 2 Tablo Kahramanmaraş İlinin Agro Ekolojik Alt Bölgeleri 29 Tablo 3 Kahramanmaraş İlinin Agro Ekolojik Alt Bölgeleriyle İlgili Bazı Veriler 30 Tablo 4 Kahramanmaraş İlinin Agro Ekolojik Alt Bölgelere Göre Dağları 30 Tablo 5 Kahramanmaraş İlinin Agro Ekolojik Alt Bölgelere Göre Ovaları 31 Tablo 6 Kahramanmaraş İlinin Agro Ekolojik Alt Bölgelere Göre Akarsuları 32 Tablo 7 Kahramanmaraş İlinin Agro Ekolojik Alt Bölgelere Göre Gölleri. 33 Tablo 8 Kahramanmaraş İli İklim Verileri I 33 Tablo 9 Kahramanmaraş İli İklim Verileri II.. 34 Tablo 10 Türkiye, K.Maraş ve Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Arazilerin Dağılımı Tablo 11 İlçelere Göre Arazi Sınıflarının Miktarları 39 Tablo 12 Sayım Yıllarına Göre Ülke ve İl Nüfusu İle Yıllık Nüfus Artış Hızları. 40 Tablo 13 Kahramanmaraş İlinin Nüfus Verileri 40 Tablo Yılı Nüfusuna Göre Bazı Nüfus Projeksiyonları.. 41 Tablo 15 Kahramanmaraş ta İşgücünün İktisadi Faaliyet Kollarına Göre Dağılımı. 42 Tablo 16 Kahramanmaraş ta İşgücünün Tarım ve Tarım Dışı Sektörlere Dağılımı.. 42 Tablo 17 Türkiye ve Kahramanmaraş ta Kişi Başına Düşen GSYİH nın Cari ve Sabit Fiyatlarla Yıllara Göre Dağılımı 43 Tablo 18 Kahramanmaraş ta Alt Bölgelere Göre Bazı Temel Veriler Tablo 19 Kahramanmaraş ta Orta Öğretimde Bulunan Öğrenci Sayısı Tablo 20 Kahramanmaraş ta Yüksek Öğretimde Bulunan Öğrenci Sayısı 45 Tablo 21 Türkiye, Akdeniz ve Kahramanmaraş ta Sağlık Hizmetleri Verileri. 45 Tablo 22 Kahramanmaraş ta Tarımda İşletme Büyüklüğü ve Arazi Edinim Biçimi. 48 Tablo 23 Kahramanmaraş İline Ait 2001 Yılı Traktör Verileri 49 Tablo 24 Türkiye İle K.Maraş İlinin Kırmızı Biber Ek.Alanı ve Üretim Karşılaştırması 50 Tablo 25 Türkiye Kırmızı Biber İhracat Miktarları ve Değerleri.. 55 Tablo 26 Kırmızı Biber Pazarlaması SWOT Analizi. 56 Tablo 27 Kahramanmaraş İli Dondurma Üretim Miktarı.. 57 Tablo 28 Dondurma İhracat Miktarları ve Değerleri. 60 Tablo 29 Dondurma Pazarlaması SWOT Analizi.. 60 Tablo 30 Tarımsal Organizasyonların Fonksiyonları ve Sorumlulukları.. 61 Tablo 31 K.Maraş Toprak Mahsulleri Ofisinin Şubelere Göre Hububat Alımları 63 Tablo 32 K.Maraş Şube Müdürlüğünün Yıllar İtibari İle Hububat Alım Miktarları. 63 Tablo 33 K.Maraş Şube Müdürlüğünün Yıllar İtibari İle Hububat Satış Miktarları. 64 Tablo 34 Kahramanmaraş ta Alt Bölgeler Bazında Yem Fabrikalarının Dağılımı 67 Tablo 35 K.Maraş ta Alt Bölgeler Bazında Zirai İlaç ve Zirai Mücadele Alet Bayileri 67 2

12 Tablo 36 Kahramanmaraş ta Alt Bölgelere Göre Gübre Bayileri.. 68 Tablo 37 Kahramanmaraş ta Alt Bölgelere Kimyevi Gübre Tüketimi.. 68 Tablo 38 Kahramanmaraş ta Yıllara Göre Tarımsal Ürünlerde Hasar Oranları 69 Tablo 39 Kahramanmaraş ta Yenilenebilir Kaynaklar Tablo 40 Kahramanmaraş ta Yenilenemeyen Kaynaklar. 72 Tablo 41 K.Maraş İlinin Arazi Kullanım Şekillerinin Arazi Sınıflarına Göre Dağılımı 76 Tablo 42 Kahramanmaraş içme Suyu Projeksiyonu.. 77 Tablo lu Kahramanmaraş ın Su İhtiyacının Karşılanacağı Kaynaklar 77 Tablo 44 Kahramanmaraş ta Tarım Arazilerinin Sulama Durumu 77 Tablo 45 Kurumlara Göre Sulanan ve Sulanacak Alanların Dağılımı Tablo 46 Kahramanmaraş İlinde Su Kaynakları 78 Tablo 47 Kahramanmaraş İlindeki Su Yüzeyleri ve Kapladıkları Alan 79 Tablo 48 Kahramanmaraş İlindeki Su Yüzeylerinin Alt Bölgelere Göre Dağılımı Tablo 49 K.Maraş ta Bazı Sektörlerin Cari Fiyatlarla Sektör Payları ve Gelişme Hızları 82 Tablo 50 Kahramanmaraş ta Tarım Sektöründe Cari fiyatlarla GSYİH nın Dağılımı.. 83 Tablo 51 K.Maraş ta Tarımsal Sanayi Kuruluşlarının Alt Sektörlere Göre Dağılımı 83 Tablo 52 K.Maraş ta Yıllara Göre Sektör Bazında Kamu Yatırımlarının Dağılım Oranı. 84 Tablo 53 K.Maraş ta Tarım Hizmeti Yürüten Kuruluşların Araştırma Hizmet Birimlerine Ayrılan Ödenek Miktarları. 84 Tablo Yılında Türkiye, K.Maraş ve Alt Böl. Tarım Arazilerinin Dağılımı. 85 Tablo Yılında Türkiye, K.Maraş ve Alt Böl. Tarla Bitkileri Ekiliş Alanları.. 85 Tablo yılında Türkiye, K.Maraş ve Alt Böl. Bazı Tarla Bitk. Üretim Miktarları 86 Tablo 57 K.Maraş İlinde Yıllar İtibarıyla Bazı Tarla Bitkilerinin Üretimlerindeki Yıllara Göre Değişimler.. 87 Tablo Yılında K.Maraş ve Alt Bölg. Sebze Üretim Alanlarının Dağılımı Tablo Yılında Türkiye, K.Maraş ve Alt Bölgelerinde Sebze Üretim Miktarları 90 Tablo Yılında Türkiye K.Maraş ve Alt Bölg. Bazı Sebzelerin Üretim Mik 90 Tablo 61 K.Maraş İlinde Yıllar İtibarıyla Bazı Sebzelerin Üretim Mik. Değişimler 92 Tablo Yılında Türkiye K.Maraş ve Alt Bölgelerinde Meyve Ağaç Sayıları ve Meyve Üretim Miktarları 94 Tablo Yılında Türkiye, K.Maraş ve Alt Bölg. Bazı Meyvelerin Üretim Mik. 98 Tablo 64 K.Maraş İlinde Yıllar İtibarıyla Bazı Meyvelerin Üretim Mik.Değişimler 100 Tablo yılı Türkiye, K.Maraş ve Alt Bölgelerinde Mevcut Hayvan Sayıları 102 Tablo 66 Türkiye ve Kahramanmaraş ta Sığır Mevcudunun Yıllara Göre Değişimi 104 Tablo 67 Türkiye ve K.Maraş ta Küçükbaş Hayvan Sayılarının Yıllara Göre Değişimi Tablo 68 Türkiye ve K.Maraş ta Tavuk ve Hindi Sayılarının Yıllara Göre Değişimi Tablo 69 K.Maraş İlinde 2001 Yılında Arıcılık Yapan Köy ve Kovan Say ve Ürün Mik 108 Tablo Yılında Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Kesilen Hayvan Sayıları 110 Tablo Yılı Türkiye, K.Maraş ve Alt Bölgelerinde Hayvansal Ürünlerin Üretim Miktarları 110 3

13 Tablo 72 Türkiye ve K.Maraş ta Kırmızı Et, Süt ve Yumurta Üretiminin Yıllara Göre Değişimi Tablo Yılı Kahramanmaraş İçsularında Bulunan Balıkların İsimleri, Avlanma ve Yetiştirilme Miktarları 113 Tablo 74 Yıllar İtibariyle Su Ürünleri Avcılığı ve Yetiştiriciliği Tablo Yılında Bazı Bitkisel Ürünlerde K.Maraş, Türkiye, AB ve Dünya da Verimlilik Tablo 76 Tarımsal Kaynaklar, Kurumsal Yapı ve Nüfus Potansiyellerinin Tespiti Tablo 77 Tarımsal Ürünler, Tarımsal Yapı ve Pazarlama Potansiyellerinin Tespiti. 133 Tablo 78 Kahramanmaraş İçin Geliştirilen Stratejilerin SWOT Analizi Tablo 79 Hayvancılık Faaliyetleri. 142 Tablo 80 Bitkisel Üretimle İlgili Faaliyetler. 143 Tablo 81 Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Tarımsal Üretim ve Geliştirme Genel Müdürlüğü 2002 Yılı Yatırım Programının İl ve Müesseselere Dağılımı Tablo 82 Ön İnceleme ve Master Planı Tamamlanan Projeler Tablo 83 Planlaması Tamamlanan Projeler Tablo 84 İnşa Halinde Olan Projeler. 149 Tablo 85 İşletmede Olan Büyüksu işleri 150 Tablo 86 İl Özel İdare Müdürlüğü Tarafından Programa Alınan Sulamalar. 150 Tablo 87 Kahramanmaraş İlinde Uygulanması Önerilen Yeni Projeler 153 4

14 Grafik No GRAFİKLER Konusu Sayfa No Grafik 1 Kahramanmaraş İli 2001 Yılı Ortalama Yağış Miktarı İle 21 Yıllık ( ) Ortalama Yağış Miktarlarının Aylar Üzerinden Karşılaştırılması. Grafik 2 Kahramanmaraş İli 2001 Yılı Ortalama Sıcaklık Miktarı İle 21 Yıllık ( ) Ortalama Sıcaklık Miktarlarının Aylar Üzerinden Karşılaştırılması 35 Grafik 3 K.Maraş İli 2001 Yılı Ortalama Nispi Nem Oranı İle 21 Yıllık ( ) Ortalama Nispi Nem Oranlarının Aylar Üzerinden Karşılaştırılması.. 35 Grafik 4 Kahramanmaraş ta Arazi Varlığının Dağılımı 38 Grafik 5 Kahramanmaraş ta Arazi Varlığının Alt Bölgelere Göre Oransal Dağılımı 38 Grafik 6 İlçelere Göre Arazi Sınıflarının Dağılımı 39 Grafik 7 Kahramanmaraş İli Alt Bölgelerine Göre 1997 Yılı Şehir ve Köy 41 Nüfuslarının Karşılaştırılması... Grafik 8 Sayım Yılları Arası Nüfus Artış Hızları.. 41 Grafik 9 Kahramanmaraş ta Kişi Başına Düşen GSYİH nın Dağılımı 43 Grafik 10 K.Maraş İlinde Tarım İşletmelerinin Faaliyet Alanlarına Göre Dağılımı 47 Grafik 11 Kahramanmaraş ta Tarım İşletmelerinin Büyüklüklerine Göre Dağılımı 48 Grafik 12 Kahramanmaraş ta Alt Bölgelere Göre Traktör Dağılım Oranları Grafik 13 Türkiye Kırmızı Biber Üretiminde K.Maraş İlinin Payı (%) 51 Grafik 14 Kahramanmaraş Kırmızı Biberinin Üretimindeki Gelişme Eğilimi. 51 Grafik 15 K.Maraş İlinde 1992 Yılına Göre Kırmızı Biber Ekim Al. Değ. Oranı (%) 52 Grafik 16 K.Maraş İlinde 1992 Yılına Göre Kırmızı Biber Ür. Mik. Değ. Oranı (%). 52 Grafik 17 Kırmızı Biber Üretici Fiyatlarındaki Reel Değişim (1998 Yılı=100 TL). 53 Grafik 18 K.Maraş İlinde 1997 Yılına Göre Dondurma Ür. Mik. Değişim Oranı (%) 57 Grafik 19 Dondurma Üretici Fiyatlarındaki Reel Değişim (1997 Yılı=100 TL).. 59 Grafik 20 Kahramanmaraş İlinde Toprak Gruplarının Oransal Dağılımı. 74 Grafik 21 Kahramanmaraş İlinde Su Kaynaklarının Dağılımı.. 79 Grafik 22 Kahramanmaraş İlindeki Su Yüzeylerinin Dağılımı 80 Grafik 23 Türkiye de GSYİH da Tarım Sektörünün Payı ve Büyüme Hızı (Cari).. 81 Grafik 24 Kahramanmaraş ta Tarım Sektörünün GSYİH daki Payı (Cari).. 82 Grafik 25 Kahramanmaraş İlinde Tarım Sektöründeki Büyüme Hızı (Cari) 83 Grafik 26 Türkiye ve Kahramanmaraş ta Tarla Bitkisi Alanlarının Oransal Dağılımı 86 Grafik 27 Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Tarla Bitkilerinin Ekiliş Oranları Grafik 28 K.Maraş Alt Bölgelerinde Bazı Tarla Bitkileri Üretimlerinin Oransal Dağ. 87 Grafik 29 K.Maraş ta Buğday ve Şeker Pancarı Üretimindeki Yıllara Göre Değişimler. 88 Grafik 30 K.Maraş ta Pamuk, Kuru Fasulye ve Nohut Üret. Yıllara Göre Değişimler Grafik 31 K.Maraş ta Mısır, Kırmızı Biber ve Ayçiçeği Üret. Yıllara Göre Değişimler. 88 Grafik 32 Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Sebze Alanlarının Oransal Dağılımı.. 89 Grafik 33 Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Bazı Sebzelerin Üretim Miktarları. 91 5

15 Grafik 34 Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Bazı Sebzelerin Üretim Miktarları. 91 Grafik 35 Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Bazı Sebzelerin Üretim Miktarları. 92 Grafik 36 K.Maraş ta Domates ve Karpuz Üretimindeki Yıllara Göre Değişimler. 92 Grafik 37 Kahramanmaraş ta Patlıcan ve Hıyar Üretimindeki Yıllara Göre Değişimler. 93 Grafik 38 K.Maraş ta Yeşil Biber ve Taze Fasulye Üretimindeki Yıllara Göre Değ Grafik 39 Türkiye ve K.Maraş ta Meyve Veren Yaştaki Ağaçların Oransal Dağılımı 95 Grafik 40 K.Maraş ve Alt Bölgelerinde Meyve Veren Yaştaki Ağaçları Oransal Dağ 95 Grafik 41 Türkiye ve K.Maraş ta Meyve Vermeyen Yaştaki Ağaçların Oransal Dağ. 96 Grafik 42 K.Maraş ve Alt Bölgelerinde Meyve Vermeyen Yaştaki Ağaç. Oransal Dağ. 96 Grafik 43 Türkiye ve Kahramanmaraş ta Meyve Üretiminin Oransal Dağılım (%) Grafik 44 K.Maraş ve Alt Bölgelerinde Meyve Üretiminin Oransal Dağılım (%) Grafik 45 Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Bazı Meyvelerin Üretim Oranları (%) Grafik 46 Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Bazı Meyvelerin Üretim Oranları (%) Grafik 47 Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Bazı Meyvelerin Üretim Oranları (%) Grafik 48 K.Maraş ta Elma ve Yaş Üzüm Üretimindeki Yıllara Göre Değişimler. 101 Grafik 49 K.Maraş ta Kayısı, Antepfıstığı ve Ceviz Üretimindeki Yıllara Göre Değ Grafik 50 K.Maraş ta Kiraz, Badem ve Çilek Üretimindeki Yıllara Göre Değişimler 101 Grafik 51 Kahramanmaraş ta Sığır Mevcudunun Dağılımı Grafik 52 Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Sığır Mevcudunun Oransal Değişimi 103 Grafik 53 Türkiye de İlinde Sığır Mevcudunun Yıllara Göre Değişimi Grafik 54 Kahramanmaraş İlinde Sığır Mevcudunun Yıllara Göre Değişimi Grafik 55 Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Küçükbaş Hayvan Mevcudunun Dağılımı. 105 Grafik 56 K.Maraş İlinde Küçükbaş Hayvan Mevcudunun Yıllara Göre Değişimi. 106 Grafik 57 Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Kanatlı Mevcudunun Oransal Dağılımı. 106 Grafik 58 Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Kanatlı Hayvan Sayıları. 107 Grafik 59 Kahramanmaraş İlinde Tavuk Sayısındaki Yıllara Göre Değişim Grafik 60 Kahramanmaraş İlinde Hindi Sayısındaki Yıllara Göre Değişim 108 Grafik 61 Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Arı Kovanlarının Dağılımı. 109 Grafik 62 Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Bal ve Balmumu Üretiminin Dağılımı Grafik 63 K.Maraş Alt Bölgelerinde Üretilen Bazı Hayvansal Ürünlerin Oransal Dağ Grafik 64 K.Maraş Alt Bölgelerinde Üretilen Bazı Hayvansal Ürünlerin Oransal Dağ Grafik 65 Kahramanmaraş İlinde Kırmızı Et Üretiminde Yıllara Göre Değişim. 111 Grafik 66 Kahramanmaraş İlinde Süt Üretiminde Yıllara Göre Değişim. 112 Grafik 67 Kahramanmaraş İlinde Yumurta Üretiminde Yıllara Göre Değişim 112 Grafik 68 Kahramanmaraş İlinde Bal Üretiminde Yıllara Göre Değişim 112 Grafik 69 K.Maraş İlinde 1990 Yılına Göre Pamuk ekiliş ve Üretimindeki Değişim Or. 117 Grafik 70 K.Maraş İlinde 1995 Yılına Göre II. Ürün Mısır Ek. ve Ür. Değ. Oranları. 118 Grafik 71 K.Maraş İlinde 1990 Yılına Göre Kırmızı Biber Ekiliş ve Üret. Değ. Oran 118 Grafik 72 K.Maraş İlinde 1990 Yılına Göre Kuru Fasulye Ek. ve Üret. Değ. Oranları Grafik 73 K.Maraş İlinde 1990 Yılına Göre Nohut Ekiliş ve Üret. Değişim Oranları

16 Grafik 74 K.Maraş İlinde 1990 Yılına Göre Elma Ağaç Say. ve Üret. Değişim Oranları 120 Grafik 75 K.Maraş İlinde 1990 Yılına Göre Kayısı Ağaç Say. ve Üret. Değ. Oranları Grafik 76 K.Maraş İlinde 1990 Yılına Göre Kiraz Ağaç Say. ve Üret. Değ. Oranları. 121 Grafik 77 K.Maraş İlinde 1990 Yılına Göre Ceviz Ağaç Say. ve Üret. Değ. Oranları. 121 Grafik 78 K.Maraş İlinde 1990 Yılına Göre Üzüm Ekiliş ve Üret. Değişim Oranları. 122 Grafik 79 K.Maraş İlinde Su Ürünleri Üretim Mik. ve Ür. Değerlerinin Oransal Dağ 122 Grafik 80 Kahramanmaraş İlinde 1996 Yılına Göre Yumurta ve Bal Üret. Değ. Oran 123 7

17 EKLER Sayfa No EK 1 ALT BÖLGELERE AİT DOĞAL KAYNAK ENVANTERİ I. Alt Bölge Doğal Kaynak Envanteri II. Alt Bölge Doğal Kaynak Envanteri III. Alt Bölge Doğal Kaynak Envanteri IV. Alt Bölge Doğal Kaynak Envanteri. 181 EK 2 HARİTALAR Kahramanmaraş İl Haritası Kahramanmaraş Alt Bölge Haritası Kahramanmaraş Arazi Dağılım Haritası Kahramanmaraş Toprak Haritası Kahramanmaraş Su Kaynakları Haritası Kahramanmaraş İklim Haritası Kahramanmaraş Maden Haritası Kahramanmaraş İlinin Uydudan Genel Görünümü Dsi Vaziyet Planı

18 SUNUŞ Ülkemizde tarım sektörü, insanların beslenmesi, istihdamı, ekonomiye katkısı ve ihracat potansiyeli bakımından büyük önem taşımaktadır. Özellikle Avrupa Birliği ne uyum sürecinde, kırsal alandaki sorunların tespiti ve bu sorunlara kalıcı çözümler bulunması öncelikli bir konudur. Çiftçilerimizin; iç ve dış pazarlar için üretim yapar hale gelmeleri, daha iyi gelir düzeyine kavuşabilmeleri için üretim kaynaklarını daha etkin kullanmaları gerekmektedir. Ülkemiz için; sahip olduğu tarımsal kaynakların tespiti, geliştirilmesi, amacına uygun kullanılması ve bu çalışmaların, kaynakları kullananlarla beraber planlanması önem arz eden bir husustur. Dolayısıyla, il ve bölge Tarım Master Planlarının hazırlanması; tarımsal kaynakların ve problemlerin belirlenmesi, kaynak ve potansiyelin değerlendirilerek verimliliğin ve çiftçi gelirlerinin artırılması, tarımın çevre, sanayi, turizm gibi diğer sektörlerle ilişkilerinin değerlendirilmesi, doğal kaynakların ve çevrenin korunması açısından önem taşımaktadır. Tarım Master Planlarının hazırlanmasının amacı; sürdürülebilir kalkınmanın sağlanması için, bölgenin mevcut kaynaklarının, fırsatlarının ve kısıtlarının analiz edilmesi suretiyle ihtiyaçlarının belirlenmesi ve potansiyelin verimli bir şekilde kullanılmasına yönelik stratejiler geliştirerek, bölgeye uygun tarımsal program ve proje alanlarının belirlenmesidir. Bu bağlamda, master planlar; yerel kurum ve kuruluşlar ile üniversite, sivil toplum örgütleri ve özel sektör temsilcilerinin katılımları sağlanarak, tarımın kısa, orta ve uzun vadeli kalkınma faaliyetlerinin planlanmasına, problemlerin çözüm yollarının yerinden ve doğru bir şekilde ortaya konulmasına ve uygulanmasına rehberlik etmektedir. Tarım sektörünün temsilcileri olarak görevimiz; sektörün yapısal sorunlarını çözecek politikaları belirlemek ve bunları en kısa sürede hep birlikte uygulamaya koymaktır. Bu çerçevede, yöre halkının yaşam standardını yükseltmeye yönelik ihtiyaçların tespit edilmesi, bunların en kısa yoldan çözüme kavuşturulması için gerekli çalışmaların yapılmasına ışık tutması amacıyla hazırlanan ve tarımsal planlamanın yerelleşmesi anlamına gelen Tarım Master Planlarının, kamu ve özel sektör girişimcilerine yol gösterici ve faydalı olmasını temenni ederim. Mehmet Mehdi EKER Bakan 9

19 SUNUŞ Teknolojideki her ilerleme insanın daha mutlu, daha rahat yaşamasını sağlamak amacına yönelik olarak yapılmış ve yapıla gelmiştir. Dünya nüfus artışı ve buna bağlı olarak tarım ürünlerine olan talebin yoğunluğu; bitkisel ve hayvansal üretimin, konvansiyonel üretim şeklinde yapılmasına neden olmuştur. Akdeniz iklimi ve karasal iklimin hüküm sürdüğü, geçit bölgeleri arasında bulunan İlimizde toprak, su, iklim ve benzeri doğal kaynakların, sürekli kullanılabilir duruma getirilmesi hedeflenmiştir. Bir ülkede toprak ve su kaynaklarının rasyonel bir şekilde kullanılması gelişmişliğin en önde gelen temel ilkelerinden biridir. Ulusal kaynakların, sosyal ve ekonomik faydayı maksimum düzeyde sağlayacak şekilde geliştirilmesi, iller ve bölgeler arasındaki gelişmişlik farklarının en aza indirilmesi, ülkelerin başlıca ekonomik hedeflerindendir. Ülkemizde kırsal kalkınmanın süreklilik ve kalıcılık temellerine kavuşturulamaması, kırsal ve kentsel yerleşim arasındaki refah düzeyi farkının giderek açılmasına ve kırsal nüfusun büyük kentlere yığılmasına sebep olmaktadır. Ekonomik, sosyal, kültürel ve mekansal politikaların, birbirine olan etkilerinin de dikkate alınması suretiyle tarım sektörünün, milli gelir, istihdam, dış ticaret, tarıma dayalı sanayileri destekleme ve tüketim harcamalarındaki payı ile stratejik temel ihtiyaç maddeleri üreten bir sektör olarak desteklenmesi gerekmektedir. Tarım sektörü kırsal kesimde önemli bir istihdam kaynağı olarak da önem arz etmektedir. Ülkemiz ekonomisinde her ne kadar sanayi sektörü etkin bir rol alsa da artan dünya nüfusu ve beslenme ihtiyacının karşılanması en önemli problem olarak önümüzde durmaktadır. Tarım sektöründeki verimlilik düzeyinin arttırılması, yalnız ülke insanlarının beslenmesinde yürüteceği etkin görev yanında, ülkemizin ekonomik gelişme trendinin arttırılmasında da çok önemli bir işleve sahip olacaktır. Tarım Master planında, yerel düzeydeki tarımsal planlamanın pratik yapılabilirliğinin gösterilmesinin yanında, tarımsal politikada benimsenen kendi kendine yeterlilik ilkesi de temel politika olarak benimsenmiştir. Uygulanacak tarım politikaları doğrultusunda dengeli, sürdürülebilir ve çevreyle uyumlu tarımsal kalkınmanın sağlanmasına yönelik altyapının oluşturulması temel amaçtır. İlimizde, bu çerçevede ülke ekonomisine kısa sürede katkı sağlayacak projelere öncelik verilecektir. Kahramanmaraş İli coğrafi konumu ve arazi yapısı bakımından tarım sektörünün gelişmesine müsaittir. Hazırlanan Master plan, Ülkemizde artan nüfusun dengeli ve yeterli beslenmesinin sağlanması, ihracatta mukayeseli üstünlüğe sahip olduğumuz ürünlerde üretimin artırılması, tarımsal ve hayvansal ürünlerde verimliliğin artırılması, üretici gelirinin yükseltilmesi ve kamu kaynaklarının rasyonel olarak kullanılması, ilin tarımına uzun vadeli yol göstermesinin yanında orta ve kısa vadelerde kalkınma faaliyetlerinin planlanmasına ve uygulanmasına da rehberlik edecektir. İlimizin refah düzeyini artırmaya yönelik olarak hazırlanan ve İlimizin tarımsal ihtiyaçları ile bunların çözüm yollarının ortaya konulmaya çalışıldığı bu değerli çalışmanın, müteşebbislere yol gösterici ve faydalı olmasını temenni ediyorum. İlhan ATIŞ Kahramanmaraş Valisi 10

20 SUNUŞ Tarım bakımından gelişmiş olan ülkelerin bugün gelmiş oldukları nokta incelendiğinde, dikkatimizi çeken en önemli husus, yürütülen tüm faaliyet ve hizmetlerin belirli bir program kapsamında, tespit edilen amaç ve hedeflere ulaşmak için planlamaların yapılmış olmasıdır. Ülkemiz tarımının gelişmesi için de benzer çalışmaların yapılması elzemdir. Türkiye nin bir tarım ülkesi olduğunun aksi iddia edilemez. Bu bağlamda tarımsal sorunları aşmak ve tarımı geliştirebilmek için yapılan çalışmaların daha kapsamlı ve ileriye dönük olması gereklidir. Bu sebeple tarımdaki gelişme ile birlikte, sosyal, ekonomik ve kültürel alanlarda belirlenen hedeflere ulaşmak ve dolayısıyla toplumun hayat standardını yükseltmek için planlamanın kesinlikle göz ardı edilmemesi gerekmektedir. Kahramanmaraş İli Tarım Master Planının hazırlanması esnasında; Tarım Master Planların hedefine ulaşması için, gerekli olan tüm temel kriterlere riayet edilmiştir. İlin, tarım ile ilgili mevcut durumu, ihtiyaçları, problemleri, karşılaşılan engeller ve yeni açılımlar sağlayacak projelerin tespiti, böyle bir çalışma yapmayı zorunlu kılmıştır. Bu bağlamda, tarımsal potansiyeller göz önünde bulundurularak, tarımsal verim ve gelirin artırılması, tarımın diğer sektörlerle arasındaki ilişkilerin belirlenmesi ve entegrasyonun sağlanması için çok titiz bir çalışma yapılmıştır Tarım master planların hazırlanması ile gündeme gelen en önemli değişiklik, planların aşağıdan-yukarı yönetimi ile ilimiz düzeyinde, mevcut kaynakların, fırsatların ve hedeflerin belirlenerek sorun ve çözüm önerilerinin tespiti ve bir anlamda, hazırlanması düşünülen bölgesel kalkınma programlarına esas teşkil edecek olmasıdır. Bu proje çerçevesinde hazırlanan Kahramanmaraş İli Tarım Master Planı, gerek kamu ve özel sektör ve gerekse uluslararası yatırıma, hizmet imkanı verebilecek bir kılavuz niteliğindedir. Master plan, tarımsal ve kırsal kalkınma çabalarında karar alıcılar için yol gösterici olmasının yanında, özel sektör için de İlimizde karlı yatırım alanlarının ortaya konulmasında fayda sağlayacaktır. Böylece sınırlı kaynakların daha etkin ve verimli kullanılması sağlanarak, yöremiz insanının öncelikli sorunlarına yönelik gerçekçi tedbirler alınacak ve hayat standartlarının yükseltilmesine katkıda bulunulabilecektir. Bu gerçeklerden hareketle; Bakanlığımız ve FAO işbirliğince yürütülen ve İl Müdürlüğümüzce yapılan yoğun çalışmalar neticesinde hazırlanan bu kitabın, ilimiz tarımı için faydalı bir kaynak olacağını, ilgili sektörlerin yatırımlarına öncülük edeceğini ve Kahramanmaraş ta tarım ve tarıma dayalı sanayi entegrasyonunun gerçekleşmesine vesile olacağını ümit ederim. Bu duygu ve düşüncelerle, Kahramanmaraş İli Tarım Master Planı nın hazırlanmasında emeği geçen Master Plan hazırlama ekibine, İl ve İlçe Müdürlüğümüz personellerine, değerli katkılarını bizden esirgemeyen diğer kurum ve kuruluşların personel ve yetkililerine ve ayrıca kitap haline getirilmesinde tüm emeği geçenlere teşekkür ederim. Mehmet TEMİZ Tarım İl Müdürü 11

21 BÖLÜM 1. GİRİŞ KAHRAMANMARAŞ TARIM MASTER PLANI Kahramanmaraş ili tarım master planı, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından FAO ile yapılan anlaşma neticesinde Türkiye nin tarım master planını çıkartmak için 81 ilimizde başlatılan bir projedir. FAO ile teknik işbirliğine gidilerek, yapılması öngörülen il bazında tarımsal kalkınma master planlarının hazırlanması, VIII. ve IX. Beş Yıllık Kalkınma Planlarında ( ) yer almaktadır. Bu amaçla, Kahramanmaraş ili tarımsal master planı İl Tarım ve Kırsal Kalkınma Planlarının Hazırlanmasına Destek Projesi kapsamında Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Kahramanmaraş Tarım İl Müdürlüğü elemanları tarafından hazırlanmıştır. Kahramanmaraş ili için hazırlanmış olan bu Master Planın amacı ilin genel, ekonomik, sosyal, agro-ekolojik özelliklerinin tarım sektörü ile olan karşılıklı ilişki ve etkileşimlerini, potansiyeller ve problemler çerçevesinde belirleyip inceleyerek ilin tarımsal kalkınma planını ortaya çıkarmaktır. Tarım master planında, yerel düzeydeki tarımsal planlamanın pratik yapılabilirliğinin gösterilmesinin yanında, tarımsal politikada benimsenen kendi kendine yeterlilik ilkesi de temel politika olarak benimsenmiştir. Hazırlanacak olan tarımsal projeler için de başvuru kaynağı niteliğinde bir çalışmadır. Türkiye de Kalkınma Stratejileri, 1923 lü yıllardan itibaren kendi kendine yeterlilik ve ithal ikamesine dayalı sanayileşmenin benimsenmesi şeklinde tanımlanabilir. Her ne kadar 1980 li yıllardan itibaren dışa açılma politikası uygulansa da kendi kendine yeterlilik temel politika olarak her zaman benimsenmiştir. Türkiye de 1963 yılında başlayan planlı kalkınma sürecinde belirlenen hedefler; artan nüfusun dengeli ve yeterli beslenmesinin sağlanması, ihracatta mukayeseli üstünlüğe sahip olduğumuz ürünlerde üretimin artırılması, tarımsal ve hayvansal ürünlerde verimliliğin artırılması, üretici gelirinin yükseltilmesi ve kamu kaynaklarının rasyonel olarak kullanılması şeklinde özetlenebilir. Yukarıda belirtilen hedeflere paralel olarak hazırlanan tarım master planın amacı; tarımsal kaynakların belirlenmesi (toprak, su, ekoloji, işgücü ve teknik bilgi düzeyi), kısıtların ortaya konulması (üretim tekniği, örgütlenme, yatırım gereksinimi, işgücü ve pazarlama problemleri vb), tarımsal kaynak ve potansiyelin değerlendirilerek tarımda verimliliğin ve çiftçi gelirlerinin artırılması, ürün arzında sürekliliğin sağlanması; tarımın çevre, sanayi, turizm gibi diğer sektörlerle ilişkilerinin belirlenmesi, doğal kaynakların ve çevrenin korunması olarak ifade edilebilir. Master plan ilin tarımına uzun vadeli yol göstermesinin yanında orta ve kısa vadelerde kalkınma faaliyetlerinin planlanmasına ve uygulanmasına da rehberlik edecektir. İlin ihtiyaçları ve gerçeklerine dikkat çekilerek, kalkınma için gerekli potansiyeller ve bunların harekete geçirilmesi için fırsatlar da dahil, yapılması gerekenler belirlenecektir. Günümüzde, ülke nüfusunun yıllık ortalama %2 dolaylarında artmaya devam etmesi ve kişi başına gelir artışı gıda ürünleri talebini artıran önemli iki unsurdur. Diğer yandan Türkiye de gıda güvencesinin tam olarak sağlandığı söylenemez. Çünkü düşük gelir grupları ve kırsal kesimde temel besin elementleri her birey tarafından yeterli miktarda tüketilememektedir. Ülkede yaşayan her birey, günlük asgari tüketilmesi gereken besin maddeleri miktarını tüketebildiği zaman, tam gıda güvenliğine ulaşıldığı söylenebilir. 12

22 Kişi başına gelir artışı, gelir dağılımındaki dengesizliğin azaltılması, nüfus artışı, gıda fiyatlarının ucuzlaması, kentleşme, nüfusun yaş piramidindeki değişme ve ülkemize gelen turist sayısındaki artış gibi faktörler gelecek yıllarda gıda talep büyümesini daha da hızlandıracaktır. Ulusal üretim, tüketimin gerisinde kaldığı sürece ithalat miktarındaki artış kaçınılmazdır. Ülke nüfusunun sağlıklı-dengeli beslenmesi ve gelecek nesillerinde sağlıklı olması çevre ve biyolojik çeşitliliğin korunarak sürdürülebilir bir ekonomik kalkınmanın sağlanması, iç ve dış piyasada rekabet gücü yüksek ürünlerin üretilmesi ile çiftçilerin gelirinin artırılması, çevreye zarar vermeden veya en az zararla kaynakların rantabl kullanılması ve tarımsal alt yapının iyileştirilmesi için gerekli olan politika araçlarının belirlenerek uygulanması, giderek daha fazla önem taşımaktadır. Ülkemizde son 10 yıl içerisinde bir dizi yapısal reform başlatılmıştır. Ülkemizin insan ve fiziki kaynaklarının modern, pazara dayalı bir ekonomiye destek verecek bir tabana oturtulması hedeflenmiştir. DTÖ ile Tarım Anlaşmasının imzalanması (1995) ve Avrupa Gümrük Birliği, Türk tarımının geniş ölçüde iyileştirilmesi gerektiğini ortaya çıkarmıştır. Planlamanın kapsamı, tarım sektörü ile sınırlı olması nedeniyle yönetim sorumluluğu Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ndadır. Bununla beraber, ilde hizmetleriyle tarım sektörünü doğrudan veya dolaylı şekilde etkileyen diğer kuruluşlarla sıkı işbirliğine önem verilmiştir. Master plan dönemi için hazırlanmakta olup; kalkınma amaçları, bu amaçlara ulaşmada stratejiler ve bu stratejilerin desteğinde muhtemel program ve projeleri içermektedir. Kahramanmaraş ilinde, alan çalışmasına başlamadan önce, ildeki kamu kurumları, özel sektör ve sivil toplum örgütü temsilcileri ve çiftçilerin katılımı ile il düzeyinde yürütülecek tarım mastır planı çalışmaları ile ilgili olarak paydaş (stakeholder) toplantısı yapılmıştır. Paydaş toplantıda tarım sektöründe meydana gelecek değişmelerden olumlu ve olumsuz olarak etkilenecek olan kesimler tespit edilmiştir. İlle ilgili olarak gelecekte yapılacak olan çalışmalarda, bu kesimlerin görüş ve katkılarının dikkate alınması uygulanacak olan programların başarılı olması için temel şart olarak kabul edilmiştir. Kahramanmaraş İli Tarım Master Plan hazırlanmasında, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Tarım İl Müdürlüğü, İlçe Müdürlükleri ile Kamu kuruluşları (DSİ, KHGM, OBM, TİM), KSÜ Ziraat Fakültesi, sivil toplum örgütleri, tarımla ilgili diğer organizasyonlar (Ziraat Odaları Birliği, Tarım Kredi Kooperatifler Birliği, Tarım Satış Koop.Birliği) gibi konu ile ilgili tüm özel ve Kamu kuruluşların katılımı ile Kahramanmaraş Tarım Master Planının hazırlanması ile ilgili paydaş toplantı yapılmıştır. Bu toplantıda katılımcılar master planın amacı hakkında bilgilendirilmiş, katılımcılar da Kahramanmaraş ilinin tarım ve tarımla ilgili diğer sektörlerinin problemleri ve potansiyellerini ortaya koymuşlar, problemlerin çözümü hakkında planlama ekibine bilgi vermişlerdir. Biyo-fiziksel ve sosyo-ekonomik koşullar bakımından Kahramanmaraş ili tekdüze bir yapıya sahip olmayıp; önemli farklılıklar göstermektedir. Bu durum göz önüne alınarak, il agro-ekolojik alt bölgelere ayrılmıştır. Her alt bölgede yer alan ilçelerin, tarım ilçe müdürlüklerinin elemanlarının tamamının birlikte katıldığı toplantılarda alt bölgenin 13

23 problemleri, potansiyelleri, fırsatları ve kısıtları tartışılmış ve ayrıca, alt bölgeleri temsil edebilecek ilçe ve köylerle ilgili çalışmalar yapılmıştır. Bu programa göre tespit edilen köyler mümkün olduğunca ziyaret edilerek problemler ve problemlerin çözümü için neler yapılabileceği yerinde tartışılmıştır. Çalışmaların tamamlanmasının ardından yapılan ilk paydaş toplantısına iştirak eden kişilerin katılımı ile ikinci paydaş toplantısı yapılmış ve bu toplantıda tespit edilen problem, potansiyel ve bunlara yönelik olarak önerilen muhtemel program ve alt programlar üzerinde mutabakata varılmıştır. Master Planda kullanılacak olan birincil veriler paydaş toplantılarda ve ziyaretler sırasında katılımcılardan, çalışmada kullanılan ikincil veriler ise Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Devlet İstatistik Enstitüsü, Kahramanmaraş Tarım İl Müdürlüğü ve BM Gıda Tarım Teşkilatı (FAO) v.b. arşivlerden alınmıştır. Kahramanmaraş İli Tarım Master Planı sekiz ana bölümden oluşmaktadır; 1. Bölümde; plan öncesi durum, amaç, kapsam, yöntem ve içerikten bahsedilmiştir. 2. Bölümde; master planı etkileyebilecek olan ülkesel plan ve genel politikalar, kalkınma koşulları ve yürürlükteki idari sistem, halen takip edilmekte olan kalkınma stratejileri ve planlar hakkında bilgi verilmiştir. 3. Bölümde; biyo-fiziki ve sosyo-ekonomik özellikler, tarımsal üretim ve pazarlama sistemleri ve mevcut tarımsal hizmetler olarak ilin genel bir tanımına (profiline) yer verilmiştir. 4. Bölümde; ilin doğal, fiziksel, insan ve kurumsal kaynak boyutunu içine alan tarımsal kaynak envanteri tanımlanmıştır. 5. Bölümde; tarımın performansı (yerel ekonomiye katkısı, üretim ve verimlilik, bölgesel ve ulusal ekonomi ile bağlantılar) ele alınmıştır. Bu bölüm ilin tarımsal sektörünü, mevcut durumu ve geçmiş performansı ile gelecekten beklentiler açısından incelemektedir. Tarımın il ekonomisine ve kırsal bölge halkının geçimine olan katkısı değerlendirilmektedir. 6. Bölümde; bir taraftan tarımın ve çiftçilerin karşı karşıya olduğu problemler, noksanlıklar ve kısıtlar, ve diğer taraftan kalkınma için potansiyeller ve fırsatlar analiz edilmiştir. 7. Bölümde; kalkınma amaçları ve stratejiler formüle edilmiştir. Bu bölüm master plan amaçlarının nasıl belirlenip birleştirildiğini, kalkınma fırsatları ve seçeneklerinin nasıl analiz edildiğini ve geniş stratejilerin nasıl tanımlandığını anlatmaktadır. 8. Bölümde; projelerin öncelik sırasına göre kısa listesi hazırlanmış, finansman kapsamı ve imkanları, uygulama sorumlulukları ve yöntemlerden bahsedilmiştir. 14

24 BÖLÜM 2. PLANLI KALKINMA VE TARIM 2.1. TARIMSAL PLANLAMA SÜRECİ 1963 yılında planlı dönemin başlamasıyla birlikte, ulusal düzeydeki tarımsal planlama, beş yıllık kalkınma planları içinde yer almaya başlamıştır. Böylece tarımsal planlamada merkezi planlamanın yönlendirmesi artmıştır. Bununla birlikte, VII. BYKP nında ulusal düzeyin altındaki düzeylerde yerinden planlamaya yönelik bir strateji değişikliğinin işaretleri görülmektedir. Bu değişiklik, il özel idarelerinin etkin hale getirilmesi ve yerel kurumların güçlendirilmesini içine alan kapsamlı yapısal reform için genel bir altyapı oluşturmaktadır. Tarım dahil tarımla ilgili bütün önemli sektörleri kapsayacak şekilde hazırlanacak bu entegre planın, bütün sektörlere önemli katkısı olacağı ümit edilmektedir. VIII. BYKP nında yerinden planlamaya verilen önem daha da artmıştır. Planda İl planlama ve koordinasyon birimleri güçlendirilecektir ve Tarım sektörü ile ilgili her türlü konuda, her aşamada ve düzeyde katılımcı proje planlaması ve yönetim esas alınacaktır ibarelerine yer verilmiştir. Bu çerçevede, 81 ilin her birinde tarımsal mastır planların hazırlanması çalışmaları başlamıştır. Diğer yandan Devlet Planlama Teşkilatı (DPT), il düzeyinde (Mersin ve Düzce illerinde) entegre kalkınma planı pilot uygulamalarını başlatmıştır. Tarım dahil bütün önemli sektörleri kapsayacak şekilde hazırlanacak bu entegre planlara, il tarım mastır planlarının önemli katkısı olacağı umulmaktadır POLİTİKA ÇERÇEVESİ Türk Tarım Politikasının Gelişimi Cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren tarımsal sorunları aşmak ve tarımı geliştirebilmek için çeşitli programlar uygulanmıştır. Tarıma ilişkin geniş çaplı kurumsallaşmanın gerçekleştirilmesinin yanında, fiyat politikaları ve dış ticaret koruması yoluyla tarım desteklenmiştir yılında planlı döneme geçilmesiyle birlikte tarıma yönelik politikalar, kalkınma planları çerçevesinde belirlenmeye başlamıştır. Geçmişten günümüze ülkemizdeki tarımsal politikalar incelendiğinde; destekleme alımları, girdi destekleri, zirai kredi faiz sübvansiyonları, doğal afet ödemeleri, teşvik primi ödemeleri, destekleme primleri ve ekim alanlarının sınırlandırılması; araştırma, eğitim, yayım ve denetim gibi kamu hizmetleri, tarımsal alt yapı yatırımları, yatırım teşvikleri, ihracat iadesi ödemeleri, ithalat korumaları ve vergi politikaları gibi araçlarla tarımın desteklendiği ve yönlendirildiği görülmektedir. Ülke ekonomisindeki önemi nedeniyle, tarım sektörü cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren devlet tarafından desteklenmiştir. Günümüze kadar tarımın desteklenmesi bazı ürünlerde fiyatlara, ya doğrudan müdahale yoluyla, ya da girdi ve kredi desteği şeklinde yapılmıştır. Cumhuriyetten günümüze kadar tarım politikalarının kronolojik sıralaması yapılırsa; 15

25 yılları arasında tarımsal KİT lerin kurulmuş olduğu yıllardır yıllarında liberal ekonomi politikası benimsenmiş ve 1960 lı yıllardan itibaren planlı döneme geçilmesi ile birlikte tarıma yapılan destek devam etmiştir yıllarında tarımsal girdi kullanımının teşviki ve sulama alanlarındaki büyük yatırımlar ile tarımda verim artışı sağlanmıştır yıllarında tarımsal ürünlere fiyat desteği yapılmış ve desteklenen tarım ürünü sayısı 24 e ulaşarak destekleme en yüksek seviyeye çıkmıştır yılında ürün sayısı dokuza indirilerek devam etmiştir yılı itibarı ile sadece 9 üründe (buğday, arpa, mısır, çavdar, yulaf, çeltik, haşhaş, tütün ve şekerpancarı) fiyat desteği uygulaması devam etmiştir. Bu yıllarda Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından tarla ürünleri arzını etkileyen iki önemli proje uygulamaya konulmuştur. Bunlardan birincisi 1982 yılında Nadas Alanlarının Daraltılması Araştırma ve Yayım Projesi olup, Güneydoğu Anadolu Bölgesinde 33 ilde ve geçit bölgelerinde uygulamaya konulmuş ve 8 milyon ha civarında olan nadas alanları 1994 yılı itibari ile 5,2 milyon ha a indirilmiştir yılında biten proje 1995 yılında revize edilerek İç Anadolu Bölgesindeki yeni illere kaydırılmıştır. Burada nadas alanlarının yemeklik ve yemlik baklagil ekimi ile değerlendirilmesi amaçlanmış ve proje ile mercimek, korunga, fiğ ve nohutta büyük üretim artışları sağlanmıştır. Diğer proje ise; İkinci Ürün Araştırma ve Yayım Projesidir. Bu proje ile ekolojisi uygun olan ve sulanabilir tarım alanlarında aynı tarladan ikinci ürün alınması hedeflenmiştir. Proje ilk olarak 18 ilde uygulanmış, Ege, Akdeniz, Çukurova ve GAP Bölgesinde yazlık olarak mısır, soya, ayçiçeği, yer fıstığı, susam, çeltik, kuru fasulye ekimi ve kışlık olarak ise macar fiği, taze patates, taze bakla üretimi önerilmiştir. Uygulama sonucunda özellikle soya ve hibrit mısır üretiminde artış sağlanmıştır.1994 yılında proje revize edilerek 15 ilde daha uygulamaya konulmuştur yılı rakamlarına göre, Türkiye çapında ha arasındaki arazide ikinci ürün ekimi yapılmaktadır. Hayvancılık konusunda, 2000/467 sayılı Hayvancılığın Desteklenmesi Hakkında Bakanlar Kurulu Kararı ile hayvancılığa çeşitli destekler verilmiştir. (Yem Bitkileri, Suni Tohumlama, Damızlık Teşviki, Süt Teşvik Primi uygulaması vb ). Söz konusu Kararnameye ek olarak 14 Kasım 2001 tarihli Resmi Gazetede süt teşvik primi uygulaması ve besiciliğin desteklenmesi yönünde yeni ilaveler olmuştur. İşletmesinde çift cidarlı kazan, pastörizatör veya UHT sistemi olan işletmelere süt satan işletmelere 10 YTL/lt süt teşviki verilmiştir. Süt teşvik primi soy kütüğüne kayıtlı veya birliklere üye olan üreticilere 60 YTL/lt olarak verilecektir. Bu şekilde Hayvancılığın Desteklenmesi Kararı nın uygulama alanının genişletilerek, 2002 yılında bu kararname kapsamında hayvancılığa YTL destek sağlanmıştır. Günümüze kadar uygulanmış olan tarım politikaları sonucunda üretim artışı sağlanırken bazı ürünlerde üretim fazlası olmuştur. Örneğin Dünya fiyatları üzerinde yapılan destekleme alımları bazı ürünlerde (Fındık, tütün, şeker pancarı) üretim fazlasına yol açarken bazı ürünlerde de (Yağlı tohumlar ve yem bitkileri ) üretim eksikliğine yol açmıştır. 16

26 Uygulanan tarım politikaları bir çok amaca yönelik olmakla birlikte, temel amaç kendi kendine yeterlilik olmuştur. Bu açıdan değerlendirildiğinde, şimdiye kadar uygulanan tarım politikaları başarılı olmuştur.ancak, mevcut politika uygulamalarının en önemlilerinden biri olan destekleme alımları zamanla, üretimin pazar koşullarına uygun olarak gelişmesini engellemiş, üretici gelirlerinde istikrarsızlık yaratmış ve bazı ürünlerin iç ve dış pazarlarda değerlendirilmesini zorlaştıracak şekilde aşırı stokların oluşmasına neden olmuştur. Ayrıca, sürdürülen tarım politikaları, sağlanan desteklerin üreticiye yeteri kadar yansımaması nedeniyle sosyal amaçların gerçekleştirilememesi yanında, kamu kaynaklarına önemli ölçüde yük getirmesi bakımından da olumsuz etkilere sahiptir Uluslararası Tarım Politikasının Ulusal Tarım Politikalarına Etkileri Son yıllarda ülkemiz tarım politikaları, Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) Tarım Anlaşması, AB ile imzalan 1/95 sayılı Ortaklık Konsey Kararı ile girilen Gümrük Birliği Anlaşması ve IMF ile imzalanan Stand-By anlaşması sonucunda yeniden gözden geçirilerek, tarım sektöründeki devlet müdahalelerinin azaltılması ve destekleme sisteminde buna yönelik değişiklikler yapılması, özellikle 1990 lı yılların ikinci yarısında başlatılan tarım politikalarının yeniden şekillendirilmesine ilişkin yoğun arayışta, uluslararası kuralların yönlendirmesi gündeme gelmiştir. Bu çerçevede ülkemizin üstlendiği yükümlülükler şu başlıklar altında sıralanabilir: 1- Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) Tarım Anlaşması ile ilgili yükümlülükler; Dünya tarım ürünleri ticaretinin serbestleşmesini hedefleyen DTÖ Tarım Anlaşması, üzerinde yoğunlaştığı alanlar açısından üçlü bir yapıya sahiptir. a) Tarifelendirme ve tarife indirimi (Pazara Giriş): Türkiye ekonomik liberalizasyon süreci içerisinde birçok üründe koruma yöntemi olarak gümrük vergilerini kullandığı için tarifelendirme konusunda fazla sorun yaşamamıştır. Anlaşma çerçevesinde Türkiye nin, 2004 yılına kadar gümrük tarifelerinde ortalama %24, her bir üründe ise en az %10 oranında indirim gerçekleştirmesi gerekmektedir. b) İhracat Sübvansiyonları: İhracat sübvansiyonlarının azaltılması Tarım Anlaşmasının bir diğer taahhüdüdür. Türkiye yılları arasında verilen sübvansiyonları tavan olarak bildirmiş, gelecekte ihracat sübvansiyonu verilmesi gerekirse, on yıl içinde eşit taksitler halinde kaynak tahsisinde %24, sübvansiyonlu mal miktarlarında ise %16 indirim yapılacağı taahhüt edilmiştir yılları arasında ihracat sübvansiyonlarında değer olarak %24, miktar olarak ise %14 oranında indirimde bulunulacaktır. Türkiye de son yıllarda bu kapsamda tarım ürünleri ihracatının da desteklenmesi azaltılmıştır. Bu nedenle, Türkiye nin tarım ürünleri ihracatına uygulanan sübvansiyonlarla ilgili yükümlülükleri, bu alanda ciddi politika değişikliğinin ortaya çıkmasına sebep olmayacaktır. 17

27 c) İç Destekler: Ülkelerin ulusal tarım politikaları çerçevesinde sağladıkları iç destekler de dünya ticaretini dolaylı yoldan olumsuz etkilemektedir. Bu çerçevede iç destekler ticaret üzerinde yarattıkları olumsuz etkiye göre kırmızı kutu, mavi kutu ve yeşil kutu uygulamaları olmak üzere üç kategoriye ayrılmıştır. Kategorilerin belirlenmesinde ilgili sübvansiyonun üretimi hangi ölçüde teşvik ettiği esas alınmıştır yılları arasında, yılları baz alınarak destekler değer olarak %24, miktar olarak ise %14 oranında azaltılacaktır. Ancak yeşil kutu kriterleri olarak belirtilen (araştırma, yayım, kontrol, alt yapı, pazarlama sistemlerinin iyileştirilmesi, gıda güvenliği stokları, ürün sigortaları, doğal afet yardımları, yurtiçi gıda yardımları, gelir desteği, yapısal uyum, çevre programları, üretimden bağımsız gelir desteği uygulamaları) (decoupled) alanlarda indirim taahhüdünde bulunulmayacaktır. İç desteklerin indirimi konusundaki diğer bir istisna da de minimis uygulamasıdır. Türkiye gelişmekte olan ülkeler için uygulanan asgari destek (de minimis) kuralı uyarınca, destekleme düzeyi, üretim değerinin %10 unun altında olduğundan iç desteklerle ilgili herhangi bir taahhütte bulunmamıştır. Bu çerçevede, DTÖ nezdinde 2004 yılına kadar iç desteklerin indirimi ile ilgili bir taahhüdümüz bulunmamakla birlikte, bu taahhütle gelecekte de hiç bir ürün için %10 luk desteğin üzerinde bir destek verilmemesi taahhüdü altına girilmiştir. DTÖ Tarım Antlaşmasıyla Türkiye nin üstlendiği yükümlülükler Türk tarım politikalarında belli düzenlemeleri öngörse de, Kahramanmaraş ili tarımında önemli değişiklikler meydana getirmesi beklenmemektedir. 2- Türk Tarımının Avrupa Birliği (AB) Ortak Tarım Politikasına (OTP) Uyumu; Genel olarak, Türkiye nin OTP ye uyumu, tarım sektöründe fiyat ve pazar mekanizmalarının yakınlaştırılması, yapısal politikaların uyumlaştırılması ve mevzuatın yakınlaştırılması olmak üzere üç ana başlık altında değerlendirilebilir. AB de fiyat desteğinin ağırlığının giderek azaldığı, Türkiye de ise halen tarımsal destekleme politikasının esas unsuru olarak fiyat desteğinin kullanıldığı görülmektedir. Ancak Türkiye, 2000 yılı içerisinde doğrudan gelir desteği için pilot uygulamalar başlatmış olup, bu uygulamayı yaygınlaştırma çalışmalarını sürdürmektedir. Türkiye nin uyguladığı ikinci önemli destek olan girdi desteği OTP çerçevesinde hiç kullanılmamaktadır. Türkiye de yıllarında uygulanan gübre desteği sabit tutulup, 2002 yılında kaldırılacaktır. Türkiye nin yapısal uyum açısından da önemli eksikleri bulunmaktadır. AB kırsal kalkınma adı altında bütünleştirilmiş bir yaklaşım belirleyerek, kırsal alanlarda tarım faaliyetlerinin turizm, küçük ölçekli sanayi, el sanatları ve benzeri ekonomik faaliyetlerle desteklenmesi için çaba göstermektedir. Avrupa Birliği (AB) Ortak Tarım Politikası (OTP) uyum amacıyla 1/95 Sayılı Ortaklık Konsey Kararının 8. Maddesi Türk mevzuatında ticaretin önündeki teknik engellerin 5 yıl içinde kaldırılması öngörülmüştür. 8 Kasım 2000 yılı içinde AB ile imzalanan Katılım Ortaklığı Belgesini (KOB) takiben, 24 Mart 2001 yılında yürürlüğe giren Ulusal Programda Türkiye tarımında kısa ve uzun vadede yapılması gerekenler belirlenmiştir. 18

28 Kısa vadede çiftçi kayıt sistemi, hayvan kimlik sistemleri ve bitki sertifikası oluşturulması, pazar piyasa sistemlerinin düzenlenmesi, çevresel, yapısal ve kırsal kalkınma önlemlerinin uygulanması konularını kapsamaktadır. Orta vadede ise tarımsal ve kırsal kalkınma politikalarında AB müktesebatına uyumun tamamlanması, gıda işleme tesislerinin AB normlarında modernize edilmesi, balıkçılıkta toplam kalite ve güvenirliliğin geliştirilmesi hedeflenmiştir. AB tarım politikalarının Gündem 2000 doğrultusunda tahıllar, sığır eti ve 2005/2006 dan itibaren süt için doğrudan ödemeler şeklinde olması öngörülmüştür. Türkiye de 2000 yılı içinde tarımsal destekleme aracı olarak üretimden ve girdi kullanımından bağımsız olarak Doğrudan Gelir Desteği pilot uygulamasına 4 ilde (Ankara, Antalya, Adıyaman ve Trabzon), 7 ilçede başlanılmış ve dekar başına 5 $ verilmiştir. Ancak 200 dekardan büyük araziye sahip çiftçiler sadece 200 da için ödemeden yararlanmıştır. Çiftçi Kayıt Sistemi ve Doğrudan Gelir Desteği ödemeleri ve ülke çapında uygulama başlatılmasına ilişkin 21 Haziran 2001 tarihinde çıkan uygulama tebliği ile çiftçiye işlediği tarım arazisi dikkate alınarak 200 da (200 da) kadar olan tarım arazisi için dekara 10 Milyon TL ödenmesi, 5 da altındaki tarım işletmeleri için toplam 50 Milyon TL ödenmesi karara bağlanmıştır. Üretim fazlası olan ürünlerde ise Alternatif Ürün Projesi gündeme gelmiştir. Proje ile üretim fazlası olan ve destekleme alımları sebebiyle bütçeye büyük yük getiren fındık, tütün ve şeker pancarı gibi ürünlerde, üretim alanlarının azaltılması yoluyla kazanılan tarım alanlarında, üretim açığı olan ürünlerin (yağlı tohumlu bitkiler ve yem bitkileri) ekilişinin yaygınlaştırılması amaçlanmaktadır. 3- IMF Niyet Mektubu; Türkiye nin IMF ile imzalamış olduğu Stand-By Anlaşması (anti-enflasyon programı) çerçevesinde verilmiş olan ülke taahhütleri aşağıda verilmektedir. Mevcut destekleme politikaların kademeli olarak kaldırılması yerine fakir çiftçiye yönelik DGD uygulanması (bu konudaki pilot uygulama yukarıda açıklanmıştır). Tarım Satış Kooperatifleri Birliklerine (TSKB) özerklik verilmesi. Konuyla ilgili olarak 16 Haziran 2000 tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan kanun ile TSKB özerk ve mali yönden bağımsız bir yapıya kavuşturulması hedeflenerek Yeniden Yapılandırma Kurulu oluşturulmuştur. Girdi sübvansiyonlarının kademeli olarak kaldırılması, (gübre ve kredi). Bu konuda yıllarında gübre desteği sabit tutulup, 2002 yılında kaldırılacaktır. Tarımsal amaçlı kredilerde de faiz oranları düşürülmüştür. Tarımsal amaçlı KİT lerin özelleştirilmesi. Tarımsal amaçlı KİT lerin bu doğrultuda yeniden yapılandırılması çalışmaları devam etmektedir. TEKEL, TŞFAŞ, ÇAYKUR için özelleştirme gündemde olup, TMO 2001 yılında küçülecek stratejik ve olağanüstü hal stoku bulunduracak ve 2002 yılında borsada oluşan fiyat ile alım yapacaktır. Türkiye de tarım ürünleri pazarlama sistemi kamu, özel ve kooperatifler olmak üzere üç kurumsal yapıda yer almaktadır. Pazarlama sistemi içinde kamu kurumları; hububat (TMO), şeker pancarı (TŞFAŞ), çay (ÇAYKUR) ile tütün, tuz ve alkol (TEKEL) ürünlerinin pazarlanmasında aktif olarak yer almakta ve fiyat oluşumunda satın aldıkları ürün miktarının üretim miktarına oranı kadar, etkili olmaktadırlar. Türkiye Hükümeti ile IMF arasında 19

29 imzalanan Stand-By Anlaşmasında yer alan tarım reformu kapsamında bu kurumların bazılarının özelleştirilmesi öngörülmektedir. TMO ve TŞFAŞ ne yönelik uygulamalardan Kahramanmaraş ili tarımının doğrudan etkilenmesi muhtemeldir. Çünkü, bu ilde buğday ve şeker pancarı iki önemli tarımsal üründür VIII. Beş Yıllık Kalkınma Planında Tarım a) Mevcut Durum Geçmişte uygulanan destekleme politikaları ile üretici gelirlerinde istikrar sağlanamamış, dünya fiyatları üzerindeki destekleme alım fiyatları bazı ürünlerin ekim alanlarının aşırı genişlemesine, üretim fazlası oluşmasına ve devletin fazla alım yaparak yüksek stok maliyetine katlanmasına sebep olmuştur. Doğrudan gelir desteği kapsamında ulusal tarım stratejisi kapsamında çiftçilerin kayıt altına alınması hedeflenmiş olup, kayıt altına alınan çiftçilerin işledikleri araziler dekar başına Bakanlar Kurulu kararı ile belirtilen miktarda geri ödemesiz hibe olarak desteklenmektedir. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı nca 2005 yılı ürünü prim uygulamaları ile 2006 yılı sertifikalı tohum ve fidan destekleri uygulamaya konulmuştur. Bu yıllarda yağlı tohumlu bitkilerde üretim açığını kapatarak, bu ürünlerin ithalatı için ödenen döviz miktarını azaltmak amacıyla yağlı tohumlu bitkilerin üretimi için aşağıda belirtilen miktarlarda prim ödemesi yapılmaktadır: Pamuk için ykr/kg, sertifikalı pamuk tohumu kullanıldığında ykr/kg, ayçiçeği için ykr/kg, soya için ykr/kg, sertifikalısoya tohumu kullanıldığında ykr/kg, kanola için ykr/kg, zeytinyağı için ykr/kg ve mısır için 5.00 ykr/kg ödenmesine karar verilmiştir. Tarımsal tohumluk ve fidan kullanımı destekleri kapsamında tarımsal üretimde uygun teknik ve teknoloji kullanımı sağlayarak üretimi artırmak ve kaliteli ürün elde etmek amacıyla, çiftçi kayıt sistemine kayıtlı arazilerde, sertifikalı tohum ve/veya fidan kullanan çiftçilere aşağıda belirtilen miktarlarda destekleme ödemesi yapılmaktadır: buğday için 5 YTL/da, arpa, tritikale, yulaf ve çavdar için 3 YTL/da, çeltik ve yerfıstığı için 8 YTL/da, susam, kanola ve aspir için 4 YTL/da, nohut, kuru fasulye ve mercimek için 6 YTL/da, patates için 20 YTL/da, virüsten ari meyve fidanı ile bahçe tesisi 300 YTL/da, zeytin, narenciye, nar, kivi, badem ve ceviz ile bahçe tesisi 250 YTL/da ve diğer meyve türleri ile bahçe ve bağ tesisi 200 YTL/da destek almaktadır. Üretim fazlası olan ürünlerde ise Alternatif Ürün Projesi gündeme gelmiştir. Proje ile üretim fazlası olan ve destekleme alımları nedeniyle bütçeye büyük yük getiren fındık, tütün ve şeker pancarı gibi ürünlerde üretim alanlarının azaltılması yoluyla kazanılan tarım alanlarında, üretim açığı olan ürünlerin (yağlı tohumlu bitkiler ve yem bitkiler) ekilişinin yaygınlaştırılması amaçlanmaktadır. VII. Plan döneminde Türkiye de yukarıda belirtilen tarım politikalarında değişikliğe gidilirken yapılan yasal düzenlemeler ise aşağıda verilmektedir; * 4342 Sayılı Mera Kanunu 1998 yılında yürürlüğe girmiştir. * Tarımda Yeniden Yapılanma ve Destekleme Kurulu oluşturulmuştur. 20

30 * 552 Sayılı Yaş Meyve ve Sebze Ticaretinin Düzenlenmesi ve Toptancı Halleri hakkında Kanun Hükmünde Kararname çıkarılmıştır (4367 sayılı Kanunla söz konusu KHK de değişiklikler yapılmıştır). * 4572 Sayılı Tarım Satış Kooperatifleri ve Birliklerinin Özerkleştirilmesiyle ilgili kanun yürürlüğe girmiştir. * Şeker ve tütün üretiminde devlet müdahalelerinin kaldırılmasını amaçlayan Şeker ve Tütün Kanunları hazırlanmış olup, Şeker Kanunu 4 Nisan 2001 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Tütün kanunu ise 20 Haziran 2001 tarihinde çıkmıştır. * Tütün üretiminden vazgeçip Alternatif Ürün Yetiştiren Üreticilerin Desteklenmesi, 12/07/2001 tarih ve 2001/2705 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı uygulamaya konulmuştur. Bakanlıklar arası Tütün Kurulu Kararı gereğince, tütün üretiminin kır ve kır taban araziler dışındaki taban arazilerde yapılmaması ve tütünde 2002 yılı ülke kotasının ton, Ege Bölgesi kotasının ise ton olması kararlaştırılmıştır. Ayrıca, tarım politikaları belirlenirken çevresel ve doğal kaynakların korunması, sürdürülebilir tarımın önemi dikkate alınmaktadır. Bu çerçevede ülkesel biyogüvenlik sisteminin kurulması gündemdedir. Transgenik kültür bitkilerinin alan denemeleri, transgenik kültür bitkilerinin tescili ve üretilmesi, pazara sürülmesi kapsamında çalışmalar yapılmakta olup, transgenik kültür bitkilerinin alan denemeleri konusunda, Mayıs 1998 tarihinde yönetmelik çıkmış ve mevzuat çalışmaları devam etmektedir. Ancak; VII. Plan döneminde, Tarımsal Politikalar ile ilgili Yapısal Değişim Projesi çerçevesinde öngörülen Tütün Tarımının Yeniden Düzenlenmesi, Ürün Sigortası, Türkiye Ziraat Odaları Birliği, Tarım ve Köyişleri Bakanlığının Yeniden Organizasyonu Kanunları çıkarılamamıştır. Üretici Birlikleri Kanun Tasarısı son aşamaya gelmiştir. Kahramanmaraş ilinin tarım master planının hazırlanırken yukarıda belirtilen genel tarım politikalarının ildeki tarımsal faaliyet üzerindeki etkisi dikkate alınmıştır. b) Amaçlar, İlkeler ve Politikalar Türkiye kendi tarım politikası ihtiyaçları, dünya tarımındaki gelişmeler ve Türk tarımının OTP ye uyumu zorunluluğunu göz önünde bulundurarak VIII. Planda aşağıdaki amaç, ilke ve politikaları belirlemiştir: Kaynakların etkin kullanımı ilkesi çerçevesinde ekonomik, sosyal, çevresel ve uluslararası gelişmeler boyutunu bütün olarak ele alan örgütlü, rekabet gücü yüksek, sürdürülebilir bir tarım sektörünün oluşturulması temel amaçtır. Gıda güvenliği ilkesi çerçevesinde, artan nüfusun dengeli ve yeterli beslenmesi esas alınacaktır. Piyasa fiyat oluşumu üzerinde olumsuz etkileri olan ürün fiyatlarına devlet müdahaleleri yerine, üretimin piyasa koşullarında talebe uygun olarak yönlendirilmesini sağlayacak politika araçları devreye sokularak, üretici gelirlerinin artırılması ve istikrarlı bir yapıya kavuşturulması esas alınacaktır. Üretim maliyetlerini azaltıcı ve teknolojik gelişimi hızlandırıcı tedbirler uygulamaya konulacaktır. Tarım politikalarının esasları; DTÖ Tarım Anlaşmasının öngördüğü yükümlülükler ile AB ye tam üyelik sürecine girerken AB Ortak Tarım Politikasında ve uluslararası ticaretteki gelişmeler çerçevesinde belirlenecektir. İnsan kaynakları başta olmak üzere, üretim faktörlerinin daha etkin kullanılması, verimliliğin artırılması, tarımla ilgili kuruluşlarda kurumsal kapasitenin güçlendirilmesi, kurumsal hizmet akışında gözlenen sorunların giderilmesi, sektör içi 21

31 kaynak dağılımında etkinlik ve rasyonel kullanımın sağlanması, üretici örgütlerinin güçlendirilmesi, tarımsal işletmelerin rekabet güçlerinin artırılması ve pazarlama ağlarının geliştirilmesine ağırlık verilecektir. Çiftçi Kayıt Sistemi, Tapu-Kadastro Sistemi, Coğrafi Bilgi Sistemi ve Çiftlik Muhasebe Veri Ağının geliştirilmesi sağlanacaktır. Tarımsal veri tabanını kullanan Tarım Bilgi Sistemi kurulacaktır. Üretici ve üretim düzeyini risklere karşı korumak amacıyla risk yönetimi araçları geliştirilecektir. Bu çerçevede; tarım ürünlerine yönelik sigorta sistemi, vadeli işlemler borsası, sözleşmeli tarım ve stok yönetimi araçlarının geliştirilmesi, yaygınlaştırılması ve etkin şekilde uygulamaya konulması sağlanacaktır. Tarımsal gelişmede bölgesel nitelikli programların önemi nedeniyle Tarımda Sorunlu ve Öncelikli Üretim Alanlarının Tespit Çalışmaları çerçevesinde bölgesel özel programlar geliştirilecektir. Tarım sektörü ile ilgili her türlü konuda, her aşamada ve düzeyde katılımcı proje planlaması ve yönetimi esas alınacaktır. Üreticilerin katılımını ve sorumluluğunu esas alan ve doğrudan üreticilere finansman sağlayan Kırsal Kalkınma Projelerine ilişkin çalışmalar sürdürülecektir. Bu çerçevede, gerçekleştirilmekte olan ve kırsal kesimdeki gelir seviyesini artırmayı amaçlayan Doğu Anadolu Su Havzası Rehabilitasyon Projesi halen 11 ilde uygulanmaktadır. Kırsal alanda tarım dışı sektörlere destek verilmesi ve kırsal sanayinin yaygınlaştırılması sağlanacaktır. Tarımdan çekilecek nüfusa yeni istihdam imkanları yaratacak projeler geliştirilecektir. Tarımsal araştırma kurumları etkili bir yapıya kavuşturulacak, çeşitli kurum, kuruluş ve üniversiteler tarafından yapılan araştırma faaliyetlerinde koordinasyon sağlanacaktır. Tarımsal araştırma önceliklerinin belirlenmesinde üretici talepleri dikkate alınacak ve uygulamaya yönelik araştırma projelerinin geliştirilmesi ve uygulanmasında üreticilerin katılımı ve katkısı esas alınacaktır. Tarım-sanayi entegrasyonunun geliştirilmesi, tarımsal ürünleri işleme sanayisinin rekabet edebilirliğini artırıcı nitelikte uygun ve kaliteli hammaddenin temini ile tarımsal sanayiye dönük sözleşmeli üretimin yaygınlaştırılması sağlanacaktır. Tarım Satış Kooperatifleri ve Birliklerinin kooperatifçilik ilkeleri doğrultusunda özerkleştirilmesi sağlanırken, söz konusu kurumların yeniden yapılandırılması durumunda sürdürülebilirliği sağlayıcı gerekli önlem ve politikalar uygulamaya konulacaktır. Kamu tarafından yapılmakta olan bir kısım görevler üretici organizasyonlarına devredilecektir. Doğal kaynak kullanımında havza bazında katılımcı proje planlaması ve yönetimi benimsenecektir. Doğal kaynakların sürdürülebilir biçimde kullanılması, gen kaynakların korunması ve saklanması sisteminin kurulması sağlanacaktır. Tarımsal politikalar doğrultusunda, dengeli ve çevreyle uyumlu tarımsal kalkınmanın sağlanmasına yönelik olarak tarımsal altyapı yatırımlarının her aşamasında, yatırımdan faydalananların her türlü katılımı sağlanacak, mevcut altyapının etkin kullanımı ve yeni yatırımların gerçekleştirilmesinde kaynakların rasyonel kullanımı temin edilecektir. Detaylı toprak etütlerinin ve toprak haritalarının yapılması ile toprakların kullanım ve korunmasına ilişkin bir Kanunun çıkarılması, kadastro çalışmalarının tamamlanması ve toprak veri tabanının oluşturulması sağlanarak Arazi Kullanım Planı hazırlanacaktır. 22

32 Bölünemeyecek en küçük parsel anlamında optimum işletme büyüklükleri bölgelere göre tespit edilecek, belirlenecek ekonomik işletme büyüklüklerine bağlı özendirici tedbirler geliştirilecektir. Hayvansal ürünler üretimi geliştirilecek, toplumun hayvansal protein bakımından dengeli ve yeterli beslenebilmesini sağlamak amacıyla hayvan ıslahı, hayvan hastalık ve zararlılarıyla mücadele ile kaliteli kesif yem ve yem bitkileri üretiminin artırılmasına, meraların ıslahına ve yayım hizmetlerine ağırlık verilecektir. Su ürünlerinde sürdürülebilir üretimin artırılması amacıyla; doğal kaynakların rasyonel kullanımı sağlanacak, yetiştiricilik ve açık deniz balıkçılığı geliştirilecek, araştırma ve geliştirme faaliyetlerine önem verilecek ve kamuda etkin kurumsal bir yapının oluşturulması için gerekli düzenlemeler yapılacaktır. Ormanlar; toplumun ormancılık sektörü ürün ve hizmetlerine olan gereksinimlerini, sürdürülebilir ormancılık, biyolojik çeşitlilik ile yaban hayatını koruma ve çok yönlü yararlanma ilkeleri doğrultusunda ekonomik, sosyal, çevresel ve ergonomik kriterler çerçevesinde yönetilecek, işletilecek ve korunacaktır. Türkiye de ormansızlaşma, çölleşme, toprak erozyonu, sel, heyelan ve çığ gibi afetleri önlemek amacıyla; ağaçlandırma, erozyon kontrolü, mera ıslahı ve sosyal ormancılık faaliyetleri geliştirilecek, gerçek ve tüzel kişilerin orman yetiştirme etkinlikleri desteklenecektir. c) Hukuki ve Kurumsal Düzenlemeler Tarım sektörü ile ilgili konuları bir bütünlük içinde ele alan Çerçeve Tarım Kanunu çıkarılacaktır. Ziraat Odalarının etkin olarak faaliyetlerini sürdürmeleri ve geliştirilmeleri yönünde düzenlemeler yapılacaktır. Kamudan bağımsız bir yapıda üreticilere üretimden pazarlamaya kadar olan safhalarda hizmet vermek üzere kar amacı gütmeyen organizasyonlar oluşturmaya yönelik Üretici Birliklerine ilişkin bir kanun tasarısı hazırlanmış olup, Başbakanlığa sunulmuştur. Örgütlü çiftçi kesiminin desteklenmesi ve bu yönde teşvik önlemlerinin uygulamaya geçirilmesi sağlanacaktır. Söz konusu örgütlerde denetimin özerkleştirilmesi yönünde düzenlemeler yapılacaktır. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ile tarımsal nitelikli Kamu İktisadi Teşebbüsleri yeniden yapılandırılacaktır. Tarımsal Ürün Sigortaları Kanununun ve buna ilişkin eylem planının hazırlanmasına ilişkin çalışmalar tamamlanacaktır TARIMSAL KALKINMANIN GEREKLİLİKLERİ Tarım sektörü ekonomik, sosyal, politik ve teknik yönleriyle diğer sektörlerden farklı özellikleri olan ve vazgeçilmez öneme sahip bir sektördür. Tarım ürünlerinin temel ihtiyaç maddeleri oluşu, bu ürünlere stratejik bir önem kazandırmıştır. Bütün ülkeler tarımsal ürünlerde; özellikle, tahıl, şeker, süt, et ve bitkisel yağ gibi temel tarımsal ürünlerde kendi kendine yeterli olma çabası içerisinde olup tarım politikalarını bu hedef doğrultusunda yönlendirmektedirler. Türkiye de tarım sektörü 1999 yılı itibariyle GSYİH içindeki payı %15 olmasına karşılık, tarımsal sivil istihdam içindeki payı %45,1 dir. Görülmektedir ki nüfusun önemli kısmı geçimini tarım sektöründen sağlamaktadır. Bununla birlikte, tarım sektöründe istihdam 23

33 edilenlerin gelirleri diğer sektörlere göre daha düşüktür. Bunun sonucu ortaya çıkan kır kent farklılığı, köyden kente yoğun göçe sebep olmuştur. Ayrıca tarım, sanayiye hammadde sağlama yanında, sanayinin pazarı olması bakımından da büyük önem taşımaktadır. Büyüyen bir tarım sektörü, istihdamın artmasına ve ekonominin gelişmesine önemli katkılarda bulunacaktır. Bununla birlikte Kahramanmaraş ilinde özellikle doğal kaynakların korunması ve çevresel açıdan sürdürülebilirlik, üretimde kalitenin arttırılması konularına özel önem verilmiştir MEVCUT PLAN VE PROGRAMLAR Türkiye Hayvancılık Stratejisi Raporu Bu rapor, hayvancılık sektörünün gelişmesiyle ilgili temel amaçları, sorunların boyutlarını ve planlama çatısını içeren ve 2005 yılına kadar uzanan bir stratejiyi sunmaktadır. Strateji seçenekleri olarak belirlenen temel seçenekler ise; üretim bazını ve hayvansal verimliliği geliştirmek, gerçek ürün fiyatını ve ithalatı artırmak şeklindedir Ulusal Ormancılık Programı Ormancılık sektöründe üstlenilmiş olan uluslararası ve bölgesel sorumlulukların yerine getirilmesini ve takibini kapsayan Ulusal Ormancılık Programı çalışmaları devam etmektedir Diğer Projeler Aşağıda bahsi geçen projeler Kahramanmaraş ilini kapsayacak şekilde Türkiye genelinde yürütülen projeler olup, ayrıca Kahramanmaraş ilinde çeşitli kamu kurum ve kuruluşları tarafından yürütülmekte olan tarımsal projelere ait bilgiler de, 8 inci bölümde ele alınmıştır Çayır Mera Yem Bitkileri ve Hayvancılığı Geliştirme Projesi 1991 yılında Doğu ve Güney Doğu Anadolu Bölgesindeki 18 ilde başlatılan proje, 1996 yılında ülke geneli için düşünülerek 81 ilde uygulanır hale getirilmiştir. Proje faaliyetlerinin devam ettirilmesi, ülkemiz hayvancılığının geliştirilmesi için, gerekli olan kaba yem üretiminin artırılmasına önemli katkı sağlayacağı kanaatiyle proje 2001 yılından itibaren 5 yıl süreyle 2006 yılına kadar uzatılması kararı alınmıştır. Ayrıca meralar üzerindeki baskıyı azaltmak için silaj yapımı ve ıslah programları ile kültür ırkı hayvancılığı teşvik edilmektedir Hayvancılığın Desteklenmesi İle İlgili Bakanlar Kurulu Kararı Gereğince Uygulanan Projeler Hayvancılığın geliştirilmesine yönelik olarak tarih ve sayılı Resmi Gazete de 2000/467 sayı ile Hayvancılığın Desteklenmesi Hakkındaki Bakanlar Kurulu Kararı ve Hayvancılığın Desteklenmesi Hakkındaki Bakanlar Kurulu Kararı Uygulama Esasları Tebliği (Tebliğ No: 2000/22) yayımlanmıştır. 2000/467 sayılı Hayvancılığın Desteklenmesi Hakkında Bakanlar Kurulu Kararı ile hayvancılığa verilmiş olan teşvikler aşağıda belirtilmektedir. 24

34 Yem Bitkileri Desteği a.tek yıllık yem bitkileri için gerekli olan girdi, tarımsal alet ve ekipmanların masrafların %20 si kadar, b.çok yıllık yem bitkileri için gerekli olan girdi, tarımsal alet ve ekipmanların masrafının %30 u kadar destekleme ödemesi yapılmaktadır Suni Tohumlama Desteği Suni tohumlama bedelinin kalkınmada öncelikli illerle soy kütüğüne kayıtlı işletmelerde %50 si, diğer iller ve işletmelerde ise %25 i suni tohumlama primi olarak ödenecektir. Bu destekleme 5 yıl sürecek olup, bu süre içinde suni tohumlamadan faydalanan inek sayısı en fazla 10 milyon baş olacaktır Damızlık Teşviki Yurt içinde çiftçi veya TİGEM tarafından yetiştirilen veya Bakanlıkça ya da Bakanlık tarafından yetki verilmiş kuruluşlarca damızlık sertifikası veya sertifika verilmiş damızlık gebe düveleri alanlara, damızlık belgesi veya pedigriye sahip süt sığırları için her yıl ırk bazında hayvan fiyatının %30 u, saf ırk sertifikasına sahip kültür ırkı için bu fiyatın %15 i ödenir Mera Islahı ve Amenajman Projesi Bu projelerle birlikte illerde mera kanunu gereğince tespit ve tahdit işlemleri devam etmekte olup, meraların ıslah edilmesi amaçlanmıştır. Projelerin bedelinin tamamı mera gelir gider hesaplarından karşılanarak, ilde da alanda ıslah çalışması yapılmıştır. Mayıs 2006 tarihi itibarıyla ilçeler de dahil olmak üzere, tespit edilen toplam mera alanı da dır Ön Soy Kütüğü Projesi Bu proje ile tüm sığırların (suni tohumlama yapılanlar dahil) kayıt altına alınması hedeflenmiştir. Bu kapsamda yılları arasında işletmede toplam inekte kayıt altına alma işlemleri tamamlanmış olup çalışmalar devam etmektedir. 25

35 BÖLÜM 3. İLİN ÖZELLİKLERİ 3.1. BİYOFİZİKSEL ÖZELLİKLER İlin Konumu Kahramanmaraş İli 37 o 11' ve 38 o 36' kuzey enlemleri ile 36 o 15' ve 37 o 42' doğu boylamları arasında yer almaktadır (Tablo 1) km 2 lik yüzölçümü ile Türkiye nin 13. büyük vilayeti konumundadır ve ülke topraklarının %1.8 ini kaplamaktadır. Topraklarının büyük bir kısmı Akdeniz Bölgesi nde yer almasına rağmen Kuzey ve Kuzey Doğuda bazı kesimler Doğu Anadolu bölgesi, çok az bir kesimi de, Güney Doğu Anadolu bölgesi sınırları içine girer. İlin kuzeyinde Kayseri, Sivas ve Malatya, Doğusunda Malatya ve Adıyaman, Güneyinde Gaziantep, Osmaniye Batısında Adana ve Kayseri ili il toprakları yer alır. K. Maraş ın arazi yüksekliği 350 m den başlar, 3000 m ye kadar devam eder. Bu sebeple yükseltisi 750 m ye kadar olan yerlerde Akdeniz iklimi, daha yüksek alanlarda ise karasal iklim hakimdir. Bununla beraber iklim ve toprak özellikleri Akdeniz Bölgesi ile Doğu Anadolu, G.Doğu Anadolu, hatta İç Anadolu bölgesi arasında geçiş alanı üzerindedir. K. Maraş toprakları eski göç yolları üzerinde bulunduğu için, yontma taş devrinde bile yerleşim alanı olmuştur. Daha sonraki zamanlarda kervan yollarının buradan geçmesi, farklı kültür ve uygarlıkların birlikte yaşamalarına sebep olmuştur. Günümüzde birbirine muhtaç sanayileşmiş Avrupa yı, gelişmekte olan petrol bakımından zengin Orta Doğu Ülkelerine bağlayan, en yakın karayolu K. Maraş tan geçmektedir. K. Maraş ili coğrafi konumu, verimli tarım arazileri, Güneydoğu Anadolu-Akdeniz ve İç Anadolu arasında geçit bölgesi olması ve doğal güzelliği sayesinde tarihin ilk çağlarından itibaren önemli bir yerleşim yeri olmuştur. Tablo 1. Kahramanmaraş İlinin Koordinatları. Gauss Koordinatları Coğrafi Koordinatlar Sıra Nokta Adı Sağa Değer Yukarı Değer Enlem Boylam No (m) (m) (Der, Dak, San) (Der, Dak, San) 1 Kuzey Sınırı Güney Sınırı Doğu Sınırı Batı Sınırı Not: Değerler 1/ ölçekli haritadan okunmuştur Agro Ekolojik Alt Bölgeler Agro ekolojik bölgelendirme, arazinin çevresel özellikleri, potansiyel verim ve arazi uygunluğu benzer olan özelliklere sahip alt alanlara bölünmesini ifade eder. Tablo 2. Kahramanmaraş İlinin Agro Ekolojik Alt Bölgeleri. I. ALT BÖLGE II. ALT BÖLGE III. ALT BÖLGE IV. ALT BÖLGE 1. Merkez 1. Afşin 1. Andırın 1. Çağlayancerit 2. Pazarcık 2. Elbistan 2. Göksun 2. Ekinözü 3. Türkoğlu 3. Nurhak 26

36 Bir agro ekolojik bölge iklim, arazi formu, toprak yapısı ve/veya arazi örtüsüne göre belirlenir. Bu kapsamda Kahramanmaraş İli 4 agro ekolojik bölgeye ayrılmış ve haritalandırılmıştır (Bkz. EK 1). Tablo 2 de Kahramanmaraş ilini oluşturan alt bölgeler gösterilmektedir. Tablo 3. Kahramanmaraş İlinin Agro Ekolojik Alt Bölgeleriyle İlgili Bazı Veriler. Alt Bölgeler Alan (ha) Oranı (%) Ortalama Sıcaklık ( o C) Yıllık Yağış Şubat Temmuz (mm) Merkez I Pazarcık Türkoğlu ,09 3,8 28,3 857,5 II Afşin Elbistan ,92 2,4 25,6 287,4 III Andırın Göksun ,62 0,6 22,8 618,4 IV Çağlayancerit Ekinözü Nurhak ,37 2,4 25,6 287,4 TOPLAM Kaynak: Tarım İl Müdürlüğü, Meteoroloji Müdürlüğü, 2003 Kahramanmaraş İli Merkez İlçeyle beraber 10 ilçeye sahip olup hem polikültür hem de monokültür tarım yapılan alanlar mevcuttur. İlçelerimiz arasında gerek tarım gerekse sanayi ve turizm sektörlerinin gelişmişlik düzeyleri büyük farklılıklar göstermektedir. Tablo 3 te agro ekolojik alt bölgelerle ilgili bazı bilgiler verilmiştir İlin Topografyası Dağlar Tablo 4. Kahramanmaraş İlinin Agro Ekolojik Alt Bölgelere Göre Dağları. ALT BÖLGELER I. Alt Bölge II. Alt Bölge III. Alt Bölge İLÇE ADLARI Merkez DAĞIN İSMİ Ahır Dağı Engizek Dağı Kar Dağı BULUNDUĞU İLÇE YA DA İLÇELERİN ADLARI Merkez-Çağlayancerit Merkez Merkez-Elbistan YÜKSEKLİK (m) ÖZELLİKLERİ Yayla özelliği Yayla özelliği Yayla özelliği Pazarcık Gani Dağı Pazarcık Türkoğlu Afşin Binboğa Dağı Göksun-Afşin Yayla özelliği Nurhak Dağı Elbistan Elbistan Kar Dağı Merkez-Elbistan Yayla özelliği Kızıl Dağı Elbistan Andırın Göksun Binboğa Dağı Kaman Dağı Berit Dağı Dilek Dağı Armut Dağı Göksun-Afşin Göksun Göksun Göksun Göksun Yayla özelliği - Madence zengin - Ahır Dağı Merkez-Çağlayancerit Çağlayancerit Öküz Dağı Çağlayancerit IV. Alt Bölge Ekinözü Nurhak Kaynak: Anonim, Yayla özelliği - 27

37 Kahramanmaraş il toprakları yükseltileri m ye varan ve genellikle Güney Doğu Torosların uzantıları olan dağlarla, bunların arasında kalan çöküntü ovalardan oluşmaktadır. Dağlar il alanının %59.7 sini kaplamakta olup, genellikle Güney Doğu Torosların uzantısı olan bu dağların listesi ve özellikleri alt bölgeler bazında Tablo 4 te verilmiştir Vadiler İlde kayda değer iki adet vadi vardır. Bunlar Ceyhan ırmağı boyunca uzanan Ceyhan Vadisi ve Aksu ırmağı boyunca uzanan Aksu Vadisidir. Ayrıca Fırnız akarsuyunun üst tarafında, Çukurhisar-Kaynar-Kumarlı köylerine doğru uzanan 500 m civarında bir kalyon vadi vardır Ovalar Ovalar il alanının %16,3 lük bir bölümünü kaplamaktadır. Daha çok Ceyhan ırmağı vadisi boyunca sıralanan bu ovaların başlıcaları Afşin-Elbistan ve Kahramanmaraş ovalarıdır. Tablo 5 te Kahramanmaraş ilinin agro ekolojik alt bölgelerindeki ovaları ve özellikleri verilmiştir. Tablo 5. Kahramanmaraş İlinin Agro Ekolojik Alt Bölgelere Göre Ovaları. ALT BÖLGELER İLÇE ADLARI OVANIN ADI BULUNDUĞU İLÇE ADI İL YÜZÖLÇÜMÜNE ORANI (%) YÜZÖLÇÜMÜ (km 2 ) ORTALAMA YÜKSEKLİĞİ (m) ÖZELLİKLERİ I. Alt Bölge II. Alt Bölge III. Alt Bölge IV. Alt Bölge Kaynak: Anonim, Platolar Merkez Merkez Ovası Merkez 0,85 121,94 511,00 Mineral Pazarcık Narlı Ovası Pazarcık 1,93 275,96 645,00 Mineral+ (Mizmilli dahil) Organik Türkoğlu Sağlık (Gavur) Merkez-Türkoğlu 2,54 364,38 481,00 Mineral+ Ovası Organik Afşin Afşin-Elbistan Elbistan Ovaları Afşin-Elbistan 6, , ,00 Mineral Andırın Mineral Ovası Andırın 0,31 43,85 210,00 Mineral Göksun Göksun Ovası Göksun 0,66 95, ,00 Mineral Çağlayancerit İnekli Ovası Pazarcık- 0,14 19,93 880,00 Mineral+ Çağlayancerit Organik Ekinözü Nurhak Güney Doğu Torosların kuzeye açılan kollarından olan ve Afşin i batıdan kuşatan Binboğa dağları doğuya doğru platolara dönüşür. Yükseltisi m arasında değişen bu platolar kalkerli yapıları sebebiyle ot bakımından çok zengindir. Ayrıca Elbistan Ovasını kuzeyden ve doğudan sınırlayan dağların yüksek kesimleriyle ova arasında ve ilin güney kesimlerinde de platolar yer almaktadır. İl alanının %24 ünü kaplayan platolar daha çok kuzey ilçelerde toplanmıştır. 28

38 Yaylalar İlde mevcut olan yaylalar hem hayvancılık hem de turistik amaçlı kullanmaktadır. Bunlardan Başkonuş, Yavşan, Kazma, Kozludere ve Bertiz yaylaları turistik amaçlı, Karagöl, Yedikuyu, Çalıbalma, Üçkaya, Çevirme, Binboğa, Gonan, Yenicekale, Kazma, Kozludere ve Bertiz yaylaları ise hayvancılık amaçlı kullanılan yaylaların başlıcalarıdır Akarsular Kahramanmaraş ilinin en önemli ve en büyük akarsularından biri olan Ceyhan nehrinin il sınırları içindeki uzunluğu 220 km olup Elbistan ilçesinden doğmaktadır. Ceyhan nehri, Söğütlü çayını Hurman suyuna katarak ilerler, sonra Göksun çayını, Aksu çayını, Körsulu çayını alır ve il topraklarını sulayarak Adana ilinden Akdeniz e dökülür. Tablo 6 da ilin akarsuları alt bölgelere göre verilmiştir. Tablo 6. Kahramanmaraş İlinin Agro Ekolojik Alt Bölgelere Göre Akarsuları. ALT BÖLGELER İLÇE ADLARI AKARSUYUN ADI TOPLAM UZUNLUĞU (km) İL SINIRI İÇİNDEKİ UZUNLUĞU (km) TOPLAM UZUNLUĞA ORANI DEBİSİ (m 3 /s) İL SINIRI İÇERİSİNDEKİ BAŞLANGIÇ VE BİTİŞ NOKTALARI KOLU OLDUĞU AKARSU I.Alt Bölge II.Alt Bölge III.Alt Bölge IV. Alt Bölge Merkez Bertiz Çayı Erkenez Çayı Fırnız Deresi Kısık Deresi Tekir Deresi Zeytin Suyu Çemrengeç Suyu Deliçay ,297 1,715 4,500 3,676 4,580 1,880 2,066 Ağabeyli-Ceyhan Küçüknacar-Aksu Kumarlı-Güredin Beşenli-Aksu Tekir-Güredin Süleymanlı-Güredin Baluşağı-Zeytinsuyu Dönüklü Ceyhan Nehri Aksu Çayı Güredin Çayı Aksu Çayı Güredin Çayı Güredin Çayı Zeytinsuyu Türkoğlu Orçan Çayı Önsen Hopuru Pazarcık Afşin Ceyhan Nehri ,895 Elbistan-Sır barajı Elbistan Hurman Çayı ,300 Söğütdere-Ceyhan Söğütlü Çayı ,893 Tapkırankale-Ceyhan Sarsap Çayı ,274 Ovacık-Ceyhan Andırın Göksun Kaynak: Anonim, Göller Andırın Suyu Körsulu Çayı Keşiş Suyu Göksun Çayı Terbüzek Çayı Kömür Çayı ,260 4,650 3,274 Ceyhan Nehri Geben-Ceyhan Sarıseki-Ceyhan 12,282 Göksun-Ceyhan Mehmetbey Kavşut Anakol Ceyhan Nehri Ceyhan Nehri Ceyhan Nehri Ceyhan Nehri Ceyhan Nehri Ceyhan Nehri Ceyhan Nehri Ç. Cerit Aksu Çayı ,408 Ç.Cerit-Ceyhan Ceyhan Nehri Ekinözü Nergile Deresi ,380 Derbent-Ceyhan Ceyhan Nehri Göksu Çayı ,900 Umutlu-Düzbağ Fırat Nehri Nurhak Tatlar Çayı Tatlar Kahramanmaraş ilinde Kumaşır gölü ile Ahır (Kara göl, Küçük göl) ve Nur dağı üzerindeki küçük krater gölleri dışında doğal göl bulunmamaktadır. Türkoğlu ilçesi içinde yer 29

39 alan Gavur gölü DSİ tarafından kurutulmuş ve da alan tarıma açılmıştır.ancak tahliye kanalı, aksu çayına yeterli kod farkı sağlanmadan bağlandığından, kış ve bahar aylarında kurutulan sahaların büyük bölümü su altında kalmaktadır. Tablo 7 de ilde bulunan göller verilmiştir. Tablo 7. Kahramanmaraş İlinin Agro Ekolojik Alt Bölgelere Göre Gölleri. Alt Bölgeler I.Alt Bölge II. Alt Bölge İlçe Adları Merkez Türkoğlu Elbistan Kaynak: Anonim, İklim AYLAR Gölün Adı Kumaşır Gölü Gavur Gölü Izgın Gölü Yüzölçümü (km 2 ) İl İçinde Kalan Kısmının Yüzölçümü 2 (km ) En Derin Noktası (m) Denizden Yüksekliği (m) 0,09 0, ,76 0, Özellikleri Sadece sulama için kullanılmaktadır. Balıkçılık potansiyeli var,sığ göl olup,göçmen kuşların konaklama yeri ve mevsimlik oluşum özelliğindedir 0,01 0, Kahramanmaraş Doğu Akdeniz Bölgesinde yer almakla birlikte konum itibari ile bir çok bölgenin geçiş yerindedir. Bu bölgeler Güney Doğu Anadolu ve Doğu Anadolu bölgeleridir. Bu sebeple ikliminde de değişik iklim karakteristikleri hakimdir. Genelde Akdeniz iklim özelliklerine sahipken, Göksun, Afsin, Elbistan gibi ilçelerimiz Doğu Anadolu iklim özelliklerine, K. Maraş Merkez ve yakın çevreleri hem Akdeniz hem de G.Doğu Anadolu bölgesinin iklim özelliklerine sahiptir. Bu sebeple yazları sıcak ve kurak kışları ise ılıman ve yağışlı özellik gösterir. Uzun yıllar aylık sıcaklık ortalaması 16,1 o C dir. Yağış toplamı 766,5 mm, minimum sıcaklık değeri 6,2 o C, maksimum sıcaklık değeri ise 28,5 o C dir. Bu veriler bölgemizin 21 yıllık ortalama değerleridir. Bu verilerin bazıları Tablo 8 ve 9 da gösterilmiştir. Tablo 8. Kahramanmaraş İli İklim Verileri I YILI ORTALAMA SICAKLIK UZUN YILLAR ORTALAMA SICAKLIK 2003 YILI MAXİMUM SICAKLIK UZUN YILLAR ORTALAMA MAXİMUM SICAKLIK ( % ) 2003 YILI MİNİMUM SICAKLIK UZUN YILLAR ORTALAMA MİNİMUM SICAKLIK ( C ) (C) ( C ) ( C ) ( C ) OCAK 7,1 1,6 16,0 14,1-0,3-3,4 ŞUBAT 3,8 4,8 13,0 16,6-4,4-3,7 MART 8,0 9,3 19,2 22,5-4,0-0,9 NİSAN 15,0 13,5 27,0 28,4 5,2 4,6 MAYIS 14,1 19,7 34,0 33,2 11,0 7,7 HAZİRAN 25,6 25,4 37,0 37,1 14,0 13,7 TEMMUZ 28,3 28,6 41,4 40,0 19,6 18,8 AĞUSTOS 29,4 28,1 41,8 39,9 20,2 17,5 EYLÜL 24,3 23,7 39,8 37,3 12,8 13,3 EKİM 20,3 18,6 34,6 32,4 10,6 7,5 KASIM 11,7 12,5 26,2 23,6 1,8 1,2 ARALIK 6,8 7,8 16,0 16,4-1,6-2,0 ORT./TOPL. 16,2 16,1 28,8 28,5 7,1 6,2 Kaynak: Meteoroloji İl Müdürlüğü,

40 Tablo 9. Kahramanmaraş İli İklim Verileri II. AYLAR 2003 YILI ORTALAMA NİSBİ NEM ( %) UZUN YILLAR ORTALAMA NİSBİ NEM ( % ) 2003 YILI TOPLAM YAĞIŞ ( mm ) UZUN YILLAR TOPLAM YAĞIŞ ( mm ) 2003 YILI ORTALAMA RÜZGAR ( m/sec ) UZUN YILLAR ORTALAMA RÜZGAR ( m/sec) OCAK 74,2 69,3 120,0 121,0 0,6 1,1 ŞUBAT 74,1 64,6 213,8 110,0 0,8 1,4 MART 63,6 60,7 145,8 100,9 1,1 1,7 NİSAN 60,0 58,5 88,7 74,0 1,4 1,9 MAYIS 51,9 54,8 30,4 45,9 1,2 2,1 HAZİRAN 54,0 50,6 1,6 6,5 2,1 3,1 TEMMUZ 58,2 51,9-1,3 2,8 3,4 AĞUSTOS 56,6 52,5-0,7 2,1 3,0 EYLÜL 54,7 50,5 22,4 7,5 2,1 2,3 EKİM 63,2 55,9 39,2 58,1 1,2 1,2 KASIM 70,4 66,1 40,9 99,0 0,5 0,9 ARALIK 75,0 72,6 154,7 141,6 0,5 0,9 ORT./TOPL. 63,0 58,7 857,5 766,5 1,3 1,9 Kaynak: Meteoroloji İl Müdürlüğü, Grafik 1, 2 ve 3 te Kahramanmaraş iline ait 2003 yılı ortalama yağış miktarı, sıcaklık değerleri ve nispi nem oranları ile 21 yıllık ortalama yağış miktarları, sıcaklık değerleri ve nispi nem oranları, aylar üzerinden karşılaştırılarak verilmiştir. Grafik 1. Kahramanmaraş İli 2003 Yılı Ortalama Yağış Miktarı İle 21 Yıllık ( ) Ortalama Yağış Miktarlarının Aylar Üzerinden Karşılaştırılması mm OCAK ŞUBAT MART NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM KASIM ARALIK 2003 Yılı Ort. Yağış (mm) 21 Yıllık Ort. Yağış (mm) Kaynak: Meteoroloji İl Müdürlüğü. 31

41 Grafik 2. Kahramanmaraş İli 2003 Yılı Ortalama Sıcaklık Miktarı İle 21 Yıllık ( ) Ortalama Sıcaklık Miktarlarının Aylar Üzerinden Karşılaştırılması. o C OCAK ŞUBAT MART NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM KASIM ARALIK 2003 Yılı Ort. Sıcaklık (C) 21 Yıllık Ort. Sıcalık (C) Kaynak: Meteoroloji İl Müdürlüğü. Grafik 3. Kahramanmaraş İli 2003 Yılı Ortalama Nispi Nem Oranı İle 21 Yıllık ( ) Ortalama Nispi Nem Oranlarının Aylar Üzerinden Karşılaştırılması % OCAK ŞUBAT MART NİSAN MAYIS HAZİRAN TEMMUZ AĞUSTOS EYLÜL EKİM KASIM ARALIK 2003 Yılı Ort. Nispi Nem (%) 21 Yıllık Ort. Nispi Nem (%) Kaynak: Meteoroloji İl Müdürlüğü Rüzgar İlin hakim rüzgar yönü yaz aylarında WNW (Batı-Kuzey-Batı) kış aylarında ise genelde sakin olmak üzere N (Kuzey) dir. Ortalama rüzgar hızı (son 21 yıl için ) 1,9 m/sn dir. Fırtınalı günler çok olmamakta fakat kuvvetli rüzgarlar yaz aylarında vuku bulmaktadır. Rüzgarın hiç şüphesiz hava kirliliğini taşıyıcı ve dağıtıcı özelliği vardır. Bu sebeple ilde kurulacak sanayi tesislerinin yer seçiminde hakim rüzgar yönü dikkate alınmalıdır. 32

42 Basınç İlin yıllık ortalama basıncı genelde mb olmaktadır. Bu değer son 10 yıl için bu civarda ölçülmüştür. İlde basınç değerleri özellikle yaz aylarında düşüş eğilimi göstermekte, kış aylarında ise yüksek değerlere çıkmaktadır. Bu bölgemizin yaz aylarında Basra Alçak Basınç Merkezinin etkisine girmekte olmasından kaynaklanmaktadır Sis ve Nem İlin sisli ayları Aralık, Ocak ve Şubat aylarıdır. Son 10 yıl içindeki sisli gün sayısı 82 dir. İlin yıllık ortalama nem oranı % arasında değişmektedir. Nem oranının en fazla olduğu ay Aralık, en düşük olduğu ay ise Haziran ve Temmuz aylarıdır Sıcaklık Uzun yıllar ortalamasına göre ilin en soğuk ayı Şubat, en sıcak ayı ise Temmuz ve Ağustos aylarıdır. Buna göre en düşük sıcaklık değeri -3,7 o C dir. En yüksek sıcaklık değerleri ise sırasıyla 40,0 ve 39,9 o C dir. Ortalama sıcaklık değeri de en düşük Ocak ayında 1,6 o C, en yüksek Temmuz ayında 28,6 o C dir. İlin deniz seviyesinden yüksekliği 572 m dir Buharlaşma İlin son 10 yıllık buharlaşma oranı 6,4 mm dir. Genelde yaz aylarında oran yükselmektedir Yağış İlde yağışlar genellikle ilkbahar ve sonbahar aylarında vuku bulmaktadır. Kış aylarında ise bu yağışlar yağmur ve çok az da olsa karla karışık yağmur ve kar şeklinde olmaktadır. Yıllık toplam yağış uzun yıllar ortalamasına göre 766,5 mm dir. Yağışın dağılımı kış aylarında yüksek, bahar aylarında normal, yaz aylarında ise azdır Sel İlde son 10 yıl içerisinde sel felaketi yaşanmamıştır Kar ve Don İlde karlı gün sayısı oldukça azdır. Son 10 yıl içerisinde karlı gün sayısı 21 olarak tespit edilmiştir. Özellikle 1992 ve 1993 yıllarında yoğun kar yağışı olmuştur. İlde don olayı Kasım ayında başlamakta ve Nisan ayının ilk haftasında sona ermektedir. Özellikle Ocak, Şubat, Mart ve Aralık ayında yoğunluğu artmaktadır. Son 20 yıl içinde en fazla don olayı 1989 yılında görülmüş, 74 gün boyunca don devam etmiştir. Özellikle son 10 yıl içinde don olaylarında düşüş gözlemlenmiştir. Bunun en önemli sebeplerinden birisi, ilde yapımı tamamlanan ve hizmete açılan barajlardır Kuraklık İlde Temmuz ve Ağustos ayları genellikle kurak geçmektedir. 33

43 Bitki Örtüsü Kahramanmaraş ili coğrafi olarak çok dağlık ve engebeli bir yapıya sahiptir. Bu dağların bitki örtüsünü çoğunlukla orman teşkil etmektedir. Aynı zamanda bitki örtüsü bölgeden bölgeye farklılık gösteren bir yapıya sahiptir. Yöre ormanlarında kızıl çam, kara çam, sedir, ardıç, köknar, gürgen, kayın vb ağaç türleri bulunmaktadır. İlin Güney ve güney Batı kısımları Doğu Akdeniz Bölgesinde olduğu için bitki örtüsü maki topluluğu biçimindedir. Son zamanlarda yapılan çalışmalardan dolayı maki topluluğunun yerine dikilen ormanlar bu bitki örtüsünü yer yer daraltmıştır İl Arazi Varlığı ve Niteliklerine Göre Dağılımı İlde otlak ve ormanlar geniş yer kaplamakla birlikte, ekonomik yönden en önemli kullanım şekilleri, sulu tarım, sebzecilik ve meyveciliktir. Yüksek arazilerde otlatma önemlidir ve hayvan yetiştiriciliği, kuru tarımla birlikte başta gelen tarım şeklidir. Sulu tarım daha çok K.Maraş, Göksun, Afşin, Elbistan gibi alüviyal toprağa sahip yerlerde yaygındır. Kahramanmaraş ilinin toplam yüzölçümü ha olup, orman arazisi olarak nitelendirilen hektarlık alan yüzölçümün % 22 sidir. Kereste ve diğer orman ürünleri üretimine elverişli ağaçların sık ve seyrek bulunduğu alanlardır. Kereste üretimine elverişli olmayan, ancak yakacak olarak değerlendirilebilen bodur ağaç ve çalılılardan ibaret olan ve fundalık olarak nitelendirilen araziler ise hektar olup il yüzölçümünün %13 ünü teşkil etmektedir. İl içinde çayır mera alanı hektar olup yüzölçümün %18 lik bir kısmını kaplamaktadır. Bu alanlar üzerinde hayvancılık yapılmaktadır. Tablo 10 da Türkiye, Kahramanmaraş ve Kahramanmaraş alt bölgelerinde arazi durumu gösterilmiş ve Grafik 4 te Kahramanmaraş genelinde, Grafik 5 te de alt bölgelere göre dağılım incelenmiştir. Tablo 10. Türkiye, Kahramanmaraş ve Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Arazilerin Dağılımı. Tarım Çayır Orman ve Diğer Alt Yüzölçümü İlçeler Alanı Mera Fundalık Araziler Bölgeler (ha) (ha) (ha) (ha) (ha) Merkez I. Alt Bölge Pazarcık Türkoğlu I. Alt Bölge Toplam II. Alt Afşin Bölge Elbistan II. Alt Bölge Toplam III. Alt Andırın Bölge Göksun III. Alt Bölge Toplam Çağlayancerit IV. Alt Ekinözü Bölge Nurhak IV. Alt Bölge Toplam Kahramanmaraş Geneli Türkiye Kaynak: Kahramanmaraş Tarım İl Müdürlüğü,

44 Grafik 4. Kahramanmaraş ta Arazi Varlığının Dağılımı (2003). 14% 33% 35% 18% Tarım Alanı Çayır Mera Orman ve Fundalık Diğer Kahramanmaraş ın toplam yüzölçümü ha olup, Grafik 4 de görüldüğü gibi, bunun %35 i orman ve fundalık arazi, %33 ü tarım arazisi, %18 i çayır mera arazisi ve %14 ü diğer araziler olarak dağılım göstermektedir. Türkiye genelinde ise bu durum sırasıyla %26, %34, %26 ve %13 oranında dağılım göstermektedir. Grafik 5. Kahramanmaraş ta Arazi Varlığının Alt Bölgelere Göre Oransal Dağılımı (%) I. Alt Bölge II. Alt Bölge III. Alt Bölge IV. Alt Bölge Tarım Alanı Çayır Mera Orman ve Fundalık Diğer Kahramanmaraş ili içindeki alt bölgeler incelendiğinde (Grafik 5) orman alanlarının I. ve III. Alt bölgelerde oransal olarak diğer alanlardan daha fazla olduğu görülmektedir. II. Alt bölgede ise en yüksek oranda tarım arazisi ve en düşük oranda orman arazisi bulunmaktadır. Çayır mera alanlarının diğer bölgelere göre II. ve IV. Alt bölgelerde daha fazla olduğu görülmektedir. 35

45 Arazi Sınıfları Mutlak tarım arazileri diyebileceğimiz birinci derecede önemli tarım arazileri, orman ve fundalık araziler hariç 1. ve 2. sınıf araziler ile diğer sınıflardaki yeterli sulama arazilerini içine almaktadır. İlde 1. sınıf arazilerin toplamı hektarlık yüzölçümü ile %17.24 lük bir alanı kaplamaktadır. İkinci derecede önemli tarım arazileri orman ve fundalık araziler hariç arazi kullanma kabiliyeti 3. sınıf olan araziler ile yetersiz sulama yapılan arazilerdir. Bu grup ilde hektarlık yüzölçümü ile %4.30 luk bir alanı kaplamaktadır. Üçüncü derecede önemli tarım arazileri ise l.,2. ve 3. sınıftan başka sınıflarda yer alan tesis edilmiş bağ, bahçe ve özel ürün arazilerini kapsamaktadır. Bu grup araziler hektarlık yüzölçümü ile %2.77 lik bir alanı kaplamaktadır. İlçelere göre arazi sınıflarının miktarları Tablo11 de dağılımları ise Grafik 6 da verilmiştir. Tablo 11. İlçelere Göre Arazi Sınıflarının Miktarları. Toprak Sınıfları İlçeler Toplam I II III IV V VI VII VIII Merkez Afşin Andırın Elbistan Göksun Pazarcık Türkoğlu Toplam Not: Çağlayancerit ilçesi Pazarcık ilçesi içinde, Ekinözü ve Nurhak ilçeleri ise Elbistan ilçesi ile beraber gösterilmiştir. Kaynak: KHGM, Grafik 6. İlçelere Göre Arazi Sınıflarının Dağılımı. 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% Merkez Afşin Andırın Elbistan Göksun Pazarcık Türkoğlu I II III IV V VI VII VIII 36

46 3.2. SOSYO EKONOMİK YAPI Nüfus Kahramanmaraş nüfus olarak Türkiye nin onyedinci büyük ilidir. Nüfusun %54 ü şehirde, %46 sı köy ve kasabalarda yaşamaktadır yılı rakamlarına göre, Türkiye nin yıllık nüfus artış hızı 18,34 iken Kahramanmaraş ilinin nüfus artış hızı 11,98 civarındadır. Nüfus yoğunluğunda en yüksek değer Merkez ilçede 157 kişidir. Tablo 12 de sayım yıllarına göre ülke ve il nüfusu ile yıllık nüfus artış hızları gösterilmiştir. Tablo 12. Sayım Yıllarına Göre Ülke ve İl Nüfusu İle Yıllık Nüfus Artış Hızları. Sayım Yılı Ülke Nüfusu Yıllık Nüfus Nüfus Artış İl Nüfusu Artış Hızı ( ) Hızı ( ) , , , , , , , ,98 Kaynak: DİE İlin biri Merkez olmak üzere toplam 10 tane ilçesi, 8 tane bucağı ve 512 tane köyü bulunmaktadır. En fazla köy merkez ilçe sınırları içinde bulunmaktadır. Şehir ve köy nüfusunun alt bölgelere göre dağılımı incelenecek olursa nüfusun %30 u ( ) Merkez ilçe sınırları içinde (I. Alt Bölgede) yaşamaktadır. III. ve IV. Alt Bölgelerde köy nüfusu şehir nüfusundan daha fazladır. Tablo 13 te Kahramanmaraş iline ait nüfus verileri gösterilmiş ve Grafik 7 de de bu veriler alt bölgelere göre karşılaştırılmıştır. Tablo 13. Kahramanmaraş İlinin Nüfus Verileri YILI ALT İLÇELER BÖLGELER I. ALT BÖLGE II. ALT BÖLGE III. ALT BÖLGE IV. ALT BÖLGE TOPLAM NÜFUS ŞEHİR NÜFUSU KÖY NÜFUSU NÜFUS YÜZÖLÇÜMÜ (km 2 YOĞUNLUĞU ) (kişi/km 2 ) MERKEZ PAZARCIK TÜRKOĞLU TOPLAM AFŞİN ELBİSTAN TOPLAM ANDIRIN GÖKSUN TOPLAM Ç. CERİT EKİNÖZÜ NURHAK TOPLAM KAHRAMANMARAŞ TÜRKİYE Kaynak: DİE 37

47 Grafik 7. Kahramanmaraş İli Alt Bölgelerine Göre 2000 Yılı Şehir ve Köy Nüfuslarının Karşılaştırılması kişi Toplam Nüfus Şehir Nüfusu Köy Nüfusu I. Alt Bölge II. Alt Bölge III. Alt Bölge IV. Alt Bölge Kaynak: DİE Kahramanmaraş ilinde gelecek yıllara göre tahmini nüfus, nüfus projeksiyonu hesaplarında kullanılan P n =P 0.e r.t formülünün yardımıyla hesaplanarak Tablo 14 te verilmiştir. Formülde P n, iki ardıl sayımdan ikincisini, P 0, iki ardıl sayımdan birincisini, r, nüfus artış hızını, t, iki sayım arasında bulunan zaman birimi sayısını ve e, sabit değeri ( ) ifade etmektedir. Tablo Yılı Nüfusuna Göre Bazı Nüfus Projeksiyonları. Yıllar Nüfus (Kişi) Kahramanmaraş iline ait sayım yılları arasındaki nüfus artış hızları Grafik 8 de gösterilmiştir. Grafik 8. Sayım Yılları Arası Nüfus Artış Hızları ( ) Sayım Yılları Nüfus Artış Hızı Kahramanmaraş ( ) Nüfus Artış Hızı Türkiye ( ) 38

48 İlde iktisaden faal nüfusun unu (%49,82) erkek, ini (50,18) ise kadın nüfusu oluşturmaktadır. Tablo15 te de görüldüğü üzere, 1990 verilerine göre Kahramanmaraş ta iktisaden faal nüfusun %71,96 sı ( ) tarım, avcılık, ormancılık ve balıkçılıkta faaliyet göstermekte ve diğer gruplara göre ilk sırada yer almaktadır. Yine 1990 verileriyle çalışan nüfusun işteki durumlarına göre dağılımına bakıldığında ise, %26,55 inin ücretli, %0,46 sının işveren, %21,91 inin kendi hesabına çalışan, %51,07 sinin ücretsiz aile işçisi olduğu görülmektedir. Tablo 15. Kahramanmaraş ta İşgücünün İktisadi Faaliyet Kollarına Göre Dağılımı (1990). Sektör Nüfus % Tarım, Avcılık, Ormancılık ve Balıkçılık ,96 Madencilik ve Taşocağı ,71 İmalat Sanayi ,49 Elektrik, Gaz, Su ,66 İnşaat ,84 Toptan Perakende Ticaret, Lokanta ve Oteller ,50 Ulaştırma, Haberleşme ve Depolama ,07 Mali Kurumlar, Sigorta, Taşınmaz Mallara Ait İşler ve Kurumlar ,70 Toplum Hizmetleri Sosyal ve Kişisel Hizmetler ,62 Diğer ,46 Toplam ,00 Kaynak: DİE. Kahramanmaraş ta kadın ve erkek işgücünün büyük çoğunluğu tarım dışı sektörde çalıştığı Tablo 16 dan anlaşılmaktadır. Tarımda çalışan kadın işgücü oranının erkeklerden fazla olmasının en önemli sebeplerinin başında kadınların kendi aile işletmelerinde ve amele olarak çalıştırılması gelmektedir. Tablo 16. Kahramanmaraş ta İşgücünün Tarım ve Tarım Dışı Sektörlere Dağılımı (1990). Sektör Tarım ( %) Tarım Dışı (%) Toplam (%) Erkek 34,19 65, Kadın 37,43 62, Kaynak: DİE Türkiye de nüfus hareketlerinin büyük çoğunluğunu kırsaldan kente göç teşkil etmektedir. Ülkemizde göç alan illerin birçoğu sosyo-ekonomik bakımdan gelişmiş batı bölgelerimizde, göç veren illerin çoğu ise Doğu, Güney Doğu, İç Anadolu ve Karadeniz bölgelerinde bulunmaktadır yılı nüfus sayımına göre ilin aldığı göç , verdiği göç ise , net göç hızı ise ve net göç kişidir. İlde en fazla göç sanayileşmiş illere ve turistik bölgelere doğru olmuştur. Özellikle İstanbul, Ankara, İzmir, Antalya ve Mersin gibi illere göç gözlemlenmektedir. Turistik bölgelerimize olan göçler kısmen yılın belli mevsimlerinde gerçekleşmektedir Kişi Başına Gelir Kahramanmaraş ta kişi başına düşen gelir 1999 verilerine göre cari ve sabit fiyatlarla $ olup Türkiye ortalamasının altındadır. Tablo 17 de Türkiye ve Kahramanmaraş ta kişi başına düşen GSYİH gösterilmiştir. 39

49 Tablo 17. Türkiye ve Kahramanmaraş ta Kişi Başına Düşen GSYİH nın Cari Fiyatlarla Yıllara Göre Dağılımı. YILLAR KİŞİ BAŞINA GELİR ($) TÜRKİYE K.MARAŞ Kaynak: DİE, Kahramanmaraş Ticaret ve Sanayi Odası. Tablo 17 ve Grafik 9 dan da anlaşılacağı üzere, Kahramanmaraş ilinde kişi başına düşen Gayrı Safi Yurt İçi Hasıla miktarı yılları arasında dalgalanma göstermektedir. Tablo 18 in değerlendirmesi yapıldığında; Grafik 9. Kahramanmaraş ta Kişi Başına Düşen GSYİH nın Dağılımı ($) Kişi başına GSYİH ABD Doları bazında 1988 yılında bir önceki yıla göre %16 lık bir gerileme göstermiştir yılında %35, 1990 %32 artış göstermiş, 1991 yılında %2 azalmış, 1992 yılında %2 ve 1993 yılında %4 artmış, 1994 yılında %12 azalma göstermiş, 1995 yılında toparlanarak %26 artmış, 1996 yılında %8 artmış, 1997 yılında %7 azalmış, 1998 yılında %7 artmış ve 1999 yılında ise %11 oranında gerileme göstermiştir yılında ise %15 lik bir artış gerçekleşmiştir. Genel olarak ilde yatırımların yoğun olduğu 1996 yılından sonraki dönemde, yatırımların aksine kişi başına düşen GSYİH nın gerileme göstermesi öncelikle ildeki nüfus artışından kaynaklanmaktadır.ikinci olarak ise devam eden yatırımların yanı sıra aynı dönemde ekonomide yaşanan durgunluğa bağlı olarak katma değerin düşmesi ve üretimin gerilemesi önemli rol oynamıştır. 40

50 İllerin toplam GSYİH miktarına göre Kahramanmaraş ili 55. sırada bulunmaktadır. Bunun sebebi ise ilin nüfus yoğunluğunun yüksek olmasındandır. Tablo 18 de Kahramanmaraş iline ait bazı temel veriler alt bölgeler bazında 2000 Yılı Nüfus Sayımı göz önünde bulundurularak verilmiştir. Tablo 18. Kahramanmaraş ta Alt Bölgelere Göre Bazı Temel Veriler (2000 Nüfus Sayımı) Alt Bölge İlçeler Köy Sayısı (adet) Toplam Nüfus Toplam Kırsal Nüfus ) Toplam Alan (km 2 Nüfus Yoğunluğu 2 (kişi/km ) Toplam Tarım Alanı (ha) Kişi Başına Tarım Yapılan Alan (ha) Merkez ,20 I Pazarcık ,88 Türkoğlu ,29 I. ALT BÖLGE ,46 II Afşin ,56 Elbistan ,88 II. ALT BÖLGE ,72 III Andırın ,37 Göksun ,59 III. ALT BÖLGE ,48 IV Ekinözü ,49 Nurhak ,89 Ç.Cerit ,12 IV. ALT BÖLGE ,83 İL GENELİ ,46 Kaynak: DİE, Eğitim Kahramanmaraş ta il genelinde toplam 793 ilköğretim okulu, toplam 88 adet genel ve teknik lise bulunmaktadır. Bunların içinde 4 yatılı bölge okulu vardır. Ayrıca ilde bir üniversite ve bu üniversiteye bağlı meslek yüksek okulları mevcuttur. Tablo 19 ve 20 de eğitim durumu ile ilgili ayrıntılı bilgiler verilmiştir. Tablo 19. Kahramanmaraş ta Orta Öğretimde Bulunan Öğrenci Sayısı (2006) Okul Kurum Türü Sayısı Anaokulu Toplam Öğrenci Sayısı Resmi Anasınıfı Özel Anasınıfı OKULÖNCESİ TOPLAMI Resmi İlköğretim Okulu Özel İlköğretim Okulu Okullaşma Oranı Sınıf Başına Düşen Öğrenci Sayısı % 13,39 20 % 88,

51 Tablo 20 nin devamı İLKÖĞRETİM OKULU TOPLAMI Genel Lise Anadolu Liseleri Özel Lise Teknik Lise Tekstil Meslek Lisesi Kız Meslek Lisesi Ticaret Meslek Lisesi Otelcilik ve Turizm Meslek Lisesi Çok Programlı Lise Mesleki ve Teknik Eğitim Merkezi İmam Hatip Lisesi Sağlık Meslek Lisesi ORTAÖĞRETİM TOPLAMI % GENEL TOPLAM Kaynak: Kahramanmaraş Valiliği, Tablo 20. Kahramanmaraş ta Yüksek Öğretimde Bulunan Öğrenci Sayısı Kız Erkek Akademik Personel YÜKSEK OKUL VE ÜNİVERSİTE TOPLAM Kaynak: KSÜ, Sağlık Tablo 21 de de görüldüğü gibi, İlde 12 hastane, 105 sağlık ocağı, 548 adet sağlık evi, 2 verem savaş dispanseri bulunmaktadır. İl genelinde yataklı tedavi kurumlarındaki toplam yatak sayısı dur. Tablo 21. Türkiye, Akdeniz ve Kahramanmaraş ta Sağlık Hizmetleri Verileri. TÜRKİYE AKDENİZ KAHRAMANMARAŞ Hastane Sayısı Kamu Özel SSK Üniversite Yatak Sayısı Kamu Özel SSK Üniversite Kaynak: DİE,

52 Sağlık hizmetleri hususunda, Türkiye genelinde yaşanan sorunlar Kahramanmaraş ilinde de yaşanmaktadır. Bilhassa görev yapan sağlık personeli sayısı arttırıldığında, sağlık personeli başına düşen nüfus sayısı da azalacaktır Ulaşım Ulaşım İmkanları Kahramanmaraş ili üç bölgenin ortasında geçit özelliği olan. ve bilhassa Anadolu şehirlerinin GAP bölgesine bağlanmasında önemli bir yükü taşıyabilecek konumdadır. Gölbaşı Kahramanmaraş ve Osmaniye arasındaki karayolu güzergahı, Gölbaşı - Kahramanmaraş - Fatihler - Belediyesi - Bahçe üzerinden ulaşıma açılması durumunda önemli ölçüde karayolu güzergahı kısalacak ve ekonomiye müspet katkı sağlanacaktır Karayolları İl sınırları içinde 397 km devlet yolu, 28 km otoyol, 622 km il yolu, km köy yolu ile km orman yolu mevcuttur. İl sınırlarımız içerisinde 397 km lik devlet yolunun tamamı sathı kaplama, 622 km lik il yolunun 500 km si sathi asfalt kaplama, 122 km si ise stabilize kaplamadır. Kahramanmaraş il sınırları içinde toplam 32 km bölünmüş yol bulunmaktadır. Bunun 25 km si devlet yolu, 7 km si ise il yoludur. GAP Bölgesini Çukurova ya bağlayan Tarsus-Adana-Gaziantep Otoyolu ilin güney kesiminden geçmektedir. İl Merkezi Osmaniye ye 101 km, Adana ya 187 km, Gaziantep e 81 km, Kayseri ye 301 km, Malatya ya 223 km, Adıyaman a 164 km ve Sivas a 418 km uzunluğunda karayolu ile bağlıdır Demiryolları Kahramanmaraş il sınırları içinde toplam 262 km lik demiryolu ağı bulunmaktadır. Demiryolu ile yolculuk ve yük taşımacılığı Kahramanmaraş Merkez-Türkoğlu-Kömürler- Gaziantep-Fevzipaşa-Adana güzergahı ve Kahramanmaraş Merkez-Türkoğlu-Pazarcık- Adıyaman-Gölbaşı-Malatya-Kapudere güzergahı üzerinden yapılmaktadır Havayolları İl Özel İdare Bütçesinden yaptırılarak, 49 yıllığına Devlet Hava Meydanları İşletmesine devredilen havaalanının, 12 Aralık 1996 tarihinde ilk THY ye ait tarifeli yolcu uçağının havaalanına inmesiyle açılışı yapılmıştır. Bağlı bulunduğu DHMİ Genel Müdürlüğünün ana statüsüne göre faaliyetini kamu iktisadi sahada sürdüren havaalanı şehrin güney doğusunda Gaziantep-Pazarcık çevre yolu üzerinde ve şehir merkezine 8 km uzaklıktadır. Yerleşim alanı da dır x38 m boyutlarında 1 adet kompozit pist ve 60x60 boyutlarında 1 adet uçaklık apron bulunmaktadır m 2 lik terminal binası gelen ve giden yolcu ihtiyacını karşılamaktadır Köy Yolları Köy Hizmetleri Kahramanmaraş İl Müdürlüğünün verilerine göre ilde km köy yolu bulunmakta olup, %27 si asfalt (1.364 km), %45 i stabilize (2.315 km), %27 si tesviye 43

53 (1.405 km) ve %1 i (3 km) ham yol durumundadır. Bozuk yollar genellikle Merkez, Andırın, Çağlayancerit, Ekinözü ilçelerine bağlı dağlık köylerde bulunmaktadır. Ağır kış şartlarında bazı köylerin zaman zaman yerleşim yerleri ile bağlantıları kesilmektedir. İlçelere göre ayrıntılı yol ağ durumu Ek Tablo 16 da gösterilmiştir Köy İçme Suyu Köy Hizmetleri İl Müdürlüğü 2002 envanter bilgilerine göre toplam yerleşim yerinin (512 köy, 863 ünite) %65 inde (406 köy, 504 ünite) içme suyu vardır. %20 sinde (67 köy, 207 ünite) içme suyu yetersizdir. %1 inde (2 köy, 12 ünite) içme suyu yoktur. %14 lük bölüm ise (54 köy, 140 ünite) hizmet alanı dışındadır. Ayrıca sulu ve yetersiz içme suyuna sahip toplam 473 köy ve 711 ünitenin; 303 köy ve 160 ünitesi şebekeli, 170 köy ve 551 ünitesi çeşmelidir. Bu konuda alt bölgelere göre ayrıntılı bilgiler Ek Tablo 13 ve 14 te verilmiştir TARIMSAL ÜRETİM SİSTEMİ Arazi Kullanım Durumu ve İşletmeler Kahramanmaraş ilinde bulunan adet tarım işletmesi, Türkiye genelinin %1.7 sini teşkil etmektedir. Bu işletmelerin tamamı aile işletmesidir. Aile ortaklığı ve devlete ait tarım işletmesi yoktur. İlde tarımsal işletmeler genellikle bitkisel ve hayvansal üretimi birlikte yapmakta olup bunların oranı %77 yi bulmaktadır. Bu işletmeleri sırasıyla %17 lik oranla yalnızca bitkisel üretim yapan işletmeler ve %6 lık oranla yalnızca hayvansal üretim yapan işletmeler izlemektedir. Grafik 10 da Kahramanmaraş ilinde tarım işletmelerinin faaliyet alanlarına göre dağılımı görülmektedir. Grafik 10. Kahramanmaraş İlinde Tarım İşletmelerinin Faaliyet Alanlarına Göre Dağılımı Oran Bitkisel ve Hayvansal Üretim Yapan Yalnızca Bitkisel Üretim Yapan Yalnızca Hayvansal Üretim Yapan Kaynak: DİE,

54 Tablo 22. Kahramanmaraş ta Tarımda İşletme Büyüklüğü ve Arazi Edenim Biçimi (A: İşletme Sayısı, B: Arazi Miktarı (da)) Arazi Büyüklüğü (da) İşletme Sayısı Arazi (da) Yalnız Kendi Arazisini İşleyenler Başkasından Arazi Tutup Başkasına Arazi Vermeyenler Kendi Arazisi Olmayan İşletmeler Kiracı Ortakçı A B A B A B A B Arazisi olmayan Toplam Kaynak: DİE. Tablo 22 de görüldüğü gibi adet işletme yalnız kendi arazilerini işlemektedir. Bu şekilde işlenen arazi da dır adet işletme ise başkasına ait da lık araziyi işletmektedir. 362 adet işletme kiracılık, 121 işletme ise ortakçılıkla iştigal etmektedir. Burada dikkati çeken nokta, kendi arazisinin yanında başkasından arazi kiralayıp işleten işletmelerin, tarım faaliyetlerini sürdürmeleridir. 121 işletmede dekar arazide ortakçılık yapılmakta, 362 işletme de ise da araziyi kiralamaktadır. Kiracılığa konu olan işletmelerin büyüklüğü 5-9 da ile da, ortakçığa konu olan işletmelerin büyüklüğü ise da arasındadır genel tarım sayımı hane halkı araştırma sonuçlarına göre; Kahramanmaraş ilinde da arazi, adet parçadan oluşmaktadır ve bu araziye sahip işletme sayısı Tablo 22 de de görüldüğü gibi adettir. Grafik 11 de ildeki tarım işletmelerinin büyüklüklerine göre oransal dağılımı gösterilmiştir. Grafik 11. Kahramanmaraş ta Tarım İşletmelerinin Büyüklüklerine Göre Dağılımı (%). 8% 0% 2% 6% 2% 11% 16% 31% 24% Arazisiz

55 Türkiye genelinde olduğu gibi Kahramanmaraş ilindeki tarım işletmeleri, hızlı nüfus artışı ve artan nüfusun tarım dışı sektörde istihdam edilmesi zorunluluğuna karşılık, bu sektörlerde iş gücü talebinin nüfus artışına uygun düzeyde artırılamaması; tarımın gelişim hızının nüfus artışını karşılamada yetersiz kalması ve miras yoluyla arazilerin bölünmesi gibi sebeplerle giderek küçülmüştür Tarım Alet Makine Varlığı Tablo 23. Kahramanmaraş İline Ait 2003 Yılı Traktör Verileri. Traktör ha Başına Başına Traktör Düşen Düşen İlçeler Adedi Traktör Ortalama Sayısı Tarla Alanı (ha) Alt Bölgeler Tarım Alanı (ha) Tarım Alanının Dağılımı (%) Merkez ,017 57, ,4 I Pazarcık ,022 46, ,1 Türkoğlu 880 0,046 21, ,1 I. Alt Bölge Top Afşin ,024 41, ,6 II Elbistan ,013 76, ,0 II. Alt Bölge Top Andırın 655 0,042 23, ,3 III Göksun 690 0,015 68, ,0 III. Alt Bölge Top IV Ç.Cerit 145 0,018 56, ,7 Ekinözü 130 0, , ,1 Nurhak 100 0,030 33, ,7 IV. Alt Bölge Top Kahramanmaraş ,018 52, Türkiye (1998DİE) ,036 27, Kaynak: Kahramanmaraş Tarım İl Müdürlüğü, Grafik 12. Kahramanmaraş ta Alt Bölgelere Göre Traktör Dağılım Oranları (%). I. Alt Bölge 45% II. Alt Bölge 36% IV. Alt Bölge 4% III. Alt Bölge 15% 46

56 Tablo 23 ve Grafik 12 de Kahramanmaraş alt bölgelerinde traktör sayıları ve dağılımları gösterilmiş olup, en fazla traktör I. Alt Bölgede bulunmaktadır. İlde mevcut traktör ve diğer alet ve makine sayısı yeterli görülmekle beraber son teknoloji ürünü makinelerle takviye yapıldığı taktirde daha da iyileşeceği göz ardı edilmemelidir TARIMSAL PAZARLAMA SİSTEMİ Master plan çalışması kapsamında, ilde üretim ve dış ticaret bakımından önemli olan, kırmızı biber ve dondurma üretimi incelenmiştir. Bu ürünlerin pazarlamasında aktif olarak rol alan kuruluşlar arasında özel sektör, Çukobirlik, Güney Doğu Birlik ve Kahramanmaraş Ticaret Borsası yer almaktadır Kahramanmaraş Kırmızı Biberi Üretim ve Üretim Trendi Kahramanmaraş İlinin sembol ürünlerinden olan kırmızı biber, İl de (I.Alt Bölgede) yaygın olarak üretimi yapılan ve çiftçiler için önemli bir geçim kaynağı olan bitkilerdendir. İl deki biber yetiştiriciliği özellikle kuru kırmızı biber üretimi için yapılmakta, baharat ürünü olan pul ve toz biber üretiminde kullanılmaktadır. Pazara uygunluk bakımından da en iyi kırmızı biber tipi Kahramanmaraş yöresinde yetiştirilmektedir. Kırmızı biber, yurdumuz iç pazarı için gerekli olduğu kadar, yabancı ülkelere yapılan dış satım potansiyeli açısından da ekonomik bir öneme sahiptir. Türkiye ile Kahramanmaraş ilinin kırmızı biber ekim alanı ve üretim miktarı Tablo 24 te verilmiştir. Tablo 24. Türkiye İle K.Maraş İlinin Kırmızı Biber Ekim Alanı ve Üretim Karşılaştırması. Kahramanmaraş Türkiye Yıllar Alan (ha) Üretim (ton) Üretim Payı (%) Alan (ha) Üretim (ton) , , , , , , , , , Kaynak: DİE, Tarım İl Müdürlüğü. Kahramanmaraş İl inde 1992 yılında ha olan ekim alanı 1997 yılında ha a düşmüş, 2000 yılında ise ha a yükselmiştir yılı itibarıyla Kahramanmaraş ilinin kırmızı biber verimi kg/ha olup, Türkiye ortalamasından (2.637 kg/ha) yüksektir yılında Türkiye kırmızı biber üretiminde Kahramanmaraş ın payı %26,4 tür ve yılları arasındaki durum Grafik 13 de verilmiştir. 47

57 Grafik 13. Türkiye Kırmızı Biber Üretiminde K.Maraş İlinin Payı (%) Kaynak: DİE, Tarım İl Müdürlüğü. Grafik 14. Kahramanmaraş Kırmızı Biberinin Üretimindeki Gelişme Eğilimi. Üretim(ton) Yıllar Kaynak: DİE, Tarım İl Müdürlüğü. Grafik 14 te görüldüğü gibi, kırmızı biber üretimi 1992 yılında ton, 1997 yılında ton ve 2000 yılında ton olarak gerçekleşmiştir. Kahramanmaraş İlindeki kırmızı biber üretimindeki dalgalanmalar; piyasa fiyatları, destekleme alımının yapılıp yapılmaması, kurutma koşullarından kaynaklanan aflatoksin olayı ve buna karşı firmaların tutumu ve benzeri nedenlerden kaynaklanmaktadır. Bu durum Grafik 15 ve 16 da ekim ve üretimdeki değişim oranları itibarıyla gösterilmiştir. 48

58 Grafik 15. Kahramanmaraş İlinde 1992 Yılına Göre Kırmızı Biber Ekim Alanlarındaki Değişim Oranı (%) Kırmızı Biber Ekiliş Alanı Grafik 16. Kahramanmaraş İlinde 1992 Yılına Göre Kırmızı Biber Üretim Miktarlarındaki Değişim Oranı (%) Kırmızı Biber Üretim Kırmızı Biber İşleme Sanayi İlde kırmızı biber işleyen 47 adet tarıma dayalı sanayi işletmesi mevcuttur. Bu işletmelerin üretim kapasitesi ton/yıl pul ve toz biber olup, kapasite kullanımı % 50 düzeyindedir. İşletmelerin büyük bir kısmında ürün çiftçiden kurutulmuş olarak alınmakta ve daha sonra sanayi ürünü haline getirilmektedir. Bu durum biberin kalitesine menfi etki yapacak bir dezavantajdır. Bu konuda modern kurutma tesisleri gündeme gelmektedir. Hali hazırdaki işletmelerin birçoğu iptidai üretim yapısına sahiptir. Bununla birlikte, kanserojen etkiye sahip aflatoksin maddesinin oluşmasına izin vermeden yapılacak üretim, pazarda daha iddialı olmayı temin edecektir. İlkel yöntemlerle elde edilmeye çalışılan toz ve pul biber mamulü, son yıllarda yerini, kaliteyi artırıcı ve el değmeden yapılan yıkama, doğrama, kurutma ve paketleme aşamalarını içeren modern üretim tesisleri almaya başlamıştır. 49

59 Kahramanmaraş ta yaklaşık olarak bin ton/yıl olarak gerçekleşen kırmızı toz ve pul biber üretimi ülke içinde %45 lik bir paya sahiptir. Bu miktar bile fabrikaların %50 lik bir kapasiteyle çalışması neticesinde elde edilmektedir. Bu kapasitenin uygun işleme tekniklerinin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması ile kısa bir sürede artacağı ve önemli miktarda dış satım yapılarak döviz girdisinin sağlanabileceği görülmektedir. İlde önemli bir tarımsal ürün olan kırmızı biber, Türk Patent Enstitüsü nde Maraş Biberi olarak tescil edilmiştir. Bundan sonra tescil işaretinin logosunun bulunduğu ürünler tüketiciler tarafından güvenilir ve kalite standartlarına uygun ürün olarak değerlendirilebilecektir. İlin dünyaca ünlü kırmızı pul biberi KATSO adına tescil edilmiştir. Böylece kaliteye ulaşma noktasında önemli bir mesafe alınmıştır Kırmızı Biber Pazarlaması ve Çiftçinin Eline Geçen Fiyatlar Kırmızı biber üreticileri ürünlerini ya direk işleme tesislerine ya da kooperatife vermekte veya toplayıcı tüccarlara satmaktadırlar. İşleme tesisleri ise bunu toz ve pul bibere işleyip doğrudan toptancı firmalara pazarlamakta yada ihracatçı firmalar aracılığıyla veya direk ihracat yapmaktadırlar. Toz ve pul biber üretimi sipariş usulüne göre yapılmakta olup, pazara yönelik üretim yapan tesis sayısı oldukça azdır. Kırmızı biberin pazarlama kanalı aşağıda verilmiştir. İlde 2002 yılında çiftçinin eline geçen kırmızı biber fiyatı TL/kg olup, Grafik 17 de fiyatlardaki reel değişim verilmiştir. Grafik 17. Kırmızı Biber Üretici Fiyatlarındaki Reel Değişim (1998 Yılı=100 TL). 5,0 TL/kg 4,0 3,0 2,0 1,0 0,

60 KIRMIZI BİBER PAZARLAMA KANALLARI ÜRETİCİ Toplayıcı Tüccar Güneydoğu Birlik İşleme Tesisi İhracatçı Tüccar Aracı Tüccar İhracat Toptancı Perakendeci Tüketici 51

61 Kırmızı Biber İhracatı Türkiye önemli kırmızı biber üreticisi ülkeler arasında yer almakta olup, kırmızı biber verimi dünya ortalamasının üzerindedir. Ülkemizde Güneydoğu, Ege, Marmara bölgeleri başlıca kırmızı biber tarımı yapılan bölgelerdir. Türkiye üretiminin %89 u Akdeniz, %9 u Ege ve %2 si diğer tarım bölgelerinde gerçekleşmektedir. Kırmızı biber iç Pazar için gerekli olduğu kadar, dış ülkelere yapılan ihracat potansiyeli açısından da ekonomik öneme sahiptir. Kırmızı biberin kurutulmuş ve öğütülmüş şekilde (pul ve toz biber olarak) ihracatı yapılmaktadır. Tablo 25 de Türkiye nin yılları arasında yaptığı kırmızı biber ihracat miktarları (ton) ve değerleri ($) verilmiştir. Tablo 25. Türkiye Kırmızı Biber İhracat Miktarları ve Değerleri. Yıllar İHRACAT Miktar (ton) Değer(1000$) Kaynak: FAO. Tablo 25 de görüldüğü gibi, ülkemiz kırmızı biber ihracatında belirli bir kararlılık görülmemektedir. İhracatımız 1991 yılında ton iken, 2000 de 1402 tona; elde edilen döviz geliri ise $ dan $ a düşmüştür yılında Türkiye kırmızı biber üretiminde Kahramanmaraş ın payı ise %26,4 tür. İhracattaki düşüşün nedeni ise; ihraç edilen kırmızı biberlerde kanserojen etkiye sahip aflatoksin oranının yüksek bulunmasıdır. Macaristan hariç tüm biber üreticisi ülkelerde maalesef aflatoksin problemi mevcuttur. Bu hastalık sebebiyle üretici ülkelerin birçoğu gelişmiş ülkelere ürün satmakta problem yaşamaktadırlar. Ülkemiz ve Kahramanmaraş ili, bu sebepten dolayı oluşan çok önemli ihracat fırsatını aflatoksin problemi sebebiyle kaçırmaktadır. Bu fırsatı modern üretim teknikleri ile biber imalatı yapan Macaristan değerlendirerek, dünya pazarında önemli derecede söz sahibi olmuştur. Fakat bu biber, Kahramanmaraş kırmızı biberi ile kıyaslandığında başta renk, aroma ve acılık oranı itibarıyla daha düşük kalitededir. Ülkemiz biber ihracatında çok önemli döviz elde etme şansına sahip olmasına rağmen gereken ilginin gösterilmemesi sebebiyle sektör istenen ve beklenen konuma bir türlü gelememiştir. Türkiye daha ziyade Türklerin yoğun olduğu Avrupa ülkelerine ihracat yapmaktadır. İhracat yapılan ülkeler ABD, Almanya, Fransa, Hollanda, Irak, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri vb olarak sıralanabilir. Ülkemizde ve Kahramanmaraş ilinde yapılan üretim genellikle iç pazarda tüketilmektedir. Gerekli teşvik ve yatırımlar yapıldığı taktirde Kahramanmaraş kırmız biberi, hem ülkemizde hem de dünya piyasasında önemli bir paya sahip olabilecektir. 52

62 Tablo 26. Kırmızı Biber Pazarlaması SWOT Analizi Strateji Mevcut Durum Problemler Fırsatlar Tehlikeler * Kırmızı biber üretimi ve pazarlaması * Üretimi yapılan kırmızı biber toz ve pul biber olarak iç piyasada tüketiliyor ve kısmen ihraç ediliyor. * Hasat-kurutma ve depolama sırasında karşılaşılan zorluklar (yağış-aflatoksin vb) * Üretimde kalite kontrol sistemlerinin uygulanmasındaki güçlükler * Ekim alanlarında tespit edilen istikrarsızlık * Üretici desteklenmiyor * Uygun olmayan depo ve depolama * Üreticilerin hasat-kurutma ve depolama konularında yeterince eğitilememeleri * Çiftçilerin eline geçen fiyatlardaki dengesizlik * Gıda kodeksine uygun olmayan üretim * Pazar araştırmaları yapılarak sektör yönlendirilebilir. * Sözleşmeli çiftçilik yaygınlaştırılabilir. * İşleme teknolojisi geliştirilerek ulusal ve uluslar arası standartlara uygun üretim yapılabilir. * Özellikleri itibarıyla ihracat potansiyeli yüksek bir ürün * Aflatoksin bulaşma tehlikesi * Aflatoksine karşı gerekli tedbirler alınmaz ise ihracatta problem olmaya devam edebilir. 53

63 Kahramanmaraş Dondurması Üretim ve Üretim Trendi Kahramanmaraş ta dondurmacılığın mazisi 18. yüzyıla kadar uzanmaktadır. Kahramanmaraş ta kışın yağan karın dağ kovuklarında, üzerine çalı örtülerek muhafaza edilmesi neticesinde erimesinin engellenmesi ve yazın sıcakların fazla olduğu Haziran- Temmuz-Ağustos aylarında bu karların toplanıp, üzüm pekmezi ile karıştırılması neticesinde karsambaç adı verilen soğuk tatlı yapılırdı. Karsambacı yaz aylarında serinletici olarak yemeyi seven yöre insanına, mucit olan şahıs, daha spesiyal ve besleyici değeri daha yüksek olan dondurmayı sunmuştur. Ahır Dağı eteklerinde yetişen yabani orkidelerin kökündeki yumrulardan elde edilen salep, keçi sütü ve kristal şekerin belirli oranlarda karıştırılmasından Kahramanmaraş dondurması yapılmaktadır. Üretimin büyük miktarı I. Alt Bölgede gerçekleşmekle beraber, diğer alt bölgelerde de yaygın olarak dondurma üretilmektedir. Tablo 27. Kahramanmaraş İli Dondurma Üretim Miktarı. Yıl Üretim Miktarı (ton/yıl) Ortalama Birim Fiyatı (YTL/kg) Kaynak: Tarım İl Müdürlüğü İlde dondurma üretimi genel olarak kayıt dışı gerçekleştiğinden, gerçek üretim rakamlarına şu aşamada ulaşmanın imkanı da yoktur. Ancak fabrikasyon üretim yapan fabrikalardan alınan veriler, ilin üretim miktarı olarak değerlendirilmektedir. Kahramanmaraş ilinin dondurma üretim miktarı Tablo 27 de verilmiştir. Grafik 18. Kahramanmaraş İlinde 1997 Yılına Göre Dondurma Üretim Miktarlarındaki Değişim Oranı (%) Dondurma Üretimi 54

64 Dondurma üretimi 1997 yılında ton, 2001 yılında ton ve 2003 yılında ton olarak gerçekleşmiştir. Kahramanmaraş İlinde dondurma üretimindeki değişikliklere etki eden en önemli faktörler; arz-talep dengesi, piyasa fiyatı ve ihracat potansiyelidir. Bu durum Grafik 18 de üretimdeki değişim oranları itibarıyla gösterilmiştir Dondurma İmalat Sanayii Kahramanmaraş ta dondurmacılık, yakın bir zamana kadar kapasiteleri sadece o mahallenin ihtiyacını karşılayabilecek büyüklükte olan, hemen hemen her mahallede ve küçük üretim birimleri halinde üretim yapan imalathanelerdi. Elektrik ve soğutucuların üretimde kullanılması, telekomünikasyonun yaygınlaşması ve müteşebbis girişimcilerin dondurma imalatını fabrikasyona kaydırmaları, halka arz edilen ürün çeşitliliği, mahallelerdeki imalatçıları olumsuz yönde etkilemiştir. Talebin fazlalığı üretimde kullanılan süt miktarını artırmış dolayısıyla, keçi yetiştiren az gelirli yöre çiftçisini, satış, nakil ve şubelerdeki istihdam yönüyle de, sektördeki çalışanları olumlu etkilemiştir. Kahramanmaraş dondurması yöresel bir mamul olduğu kadar, kendine özgü lezzet farklılığı sebebiyle, yerli ve yabancı tüketiciler tarafından büyük beğeniyle tüketilmektedir. Dünya standartlarına uygun olarak imal edilerek ambalajlanan dondurma; kavun, çilek, kivi, vişne, ahududu vb. gibi akla gelebilecek her türlü meyve salatalık, domates, patlıcan vb. gibi akla gelebilecek her türlü sebze ürünlerinin katkı maddesi olarak kullanılmasıyla, yetmiş beş farklı lezzette üretilmektedir. Ayrıca şeker hastaları için diyet dondurma ve kış dondurması da tüketicilere sunulmaktadır Dondurma Pazarlaması ve Üreticinin Eline Geçen Fiyatlar Dondurma üreticileri ürünlerini ya ilde kendi işletmelerinde, ya da diğer illerdeki pastanelerde ve turistik yerlerde piyasaya sunmaktadırlar. Aynı zamanda bazı işletmeler, tesislerinde hazırlamış oldukları dondurmayı, doğrudan yurt dışındaki kendi bayilerine veya muhtelif firmalara ihraç etmektedirler. Son yıllarda teknolojinin kullanılmasına bağlı olarak, özellikle gıda ürünlerinin uzun mesafelere, özelliğini kaybetmeden nakledilmesinde kullanılan şoklama sisteminin bu sektörde de kullanılması ile, pazar imkanları daha da artmıştır. Talebi karşılamada keçi sütü bulunmadığı için üreticiler, zorlanmaya başlamıştır.dondurmanın ana hammaddesini oluşturan keçi sütünün temini için, hem fabrikalar hem de yöre çiftçileri, verimi yüksek keçi ırklarını temin ederek yetiştiriciliğine başlamışlardır. Keçi sütünün bulunmadığı zamanlarda talebi karşılayabilmek için krem renginde olan inek sütü kullanılmış ve bunu ağartabilmek içinde gıda sanayinde kullanılan ağartıcılar imalata girmiştir. Buda dondurmanın asli tadını bozan bir unsurdur. Rekabetin artması ve pazarın büyüklüğü işletmelerde istihdam edilen insan sayısını artırmış, il ve ülke ekonomisine gelir getirici müspet etkisi olmuştur. Ülkemizde yaşanan ekonomik krizden dolayı döviz fiyatlarındaki olumsuz artış, ihracatçının eline önceki yıllara göre daha az kazanç geçmesine sebep olmuş ama istihdam miktarında bir azalma olmamıştır. İlde 2003 yılı itibarıyla üreticinin eline geçen dondurma fiyatı ortalama 4.50 YTL/kg olup Grafik 19 da son yedi yılda fiyatlardaki reel değişim verilmiştir. 55

65 Grafik 19. Dondurma Üretici Fiyatlarındaki Reel Değişim (1997 Yılı=100 TL). 12,0 10,0 YTL/kg 8,0 6,0 4,0 2,0 0, Dondurma üretimi tüketici arzına ve pazara göre yapılmakta olup, ihracata yönelik üretim yapan tesis sayısı oldukça azdır. Dondurmanın pazarlama kanalı aşağıda verilmiştir. DONDURMA PAZARLAMA KANALLARI Fabrika Marketler- Pastahaneler İmalathaneler İhracat Turistik Satış Yerleri Pastaneler Tüketici Dondurma İhracatı Kahramanmaraş dondurması sanayileşmeden büyük ölçüde etkilenmiştir. İç-dış piyasada reklamlarla ve turistik yerlerde tanıtımının yapılması neticesinde dondurmaya talep artmış ve buna bağlı olarak da kalitesi, dünya standartları seviyesine yükseltilmiştir. Talebin artmasına paralel olarak üretim küçük birimlerden büyük işletmelere doğru kaymaya 56

66 başlamıştır. Gerekli tanıtım ve destek sağlanırsa Kahramanmaraş dondurması dünya markası olabilir. Standartlara uygun fabrikasyon olarak üretilen ve paketlenen dondurma, frigorifik nakil vasıtaları ile ülkemizin diğer illerine ve ülkemizin sınırlarını aşarak, tüm dünya ülkelerine yayılma sürecine girmiştir. Dondurmanın mevcut durumda 17 ülkeye ihracatı yapılmaktadır. İhracat yapılan ülkelerin başında Suudi Arabistan, Dubai, Kuveyt, İngiltere, A.B.D, Avustralya, Kıbrıs, Güney Kore, Romanya gelmektedir. Bu doğrultuda el değmeden hijyenik şartlara uygun, fabrikasyon olarak üretim yapan, ilde üç adet firma bulunmaktadır. Bu firmalarda 5000 ton/yıl dondurma üretimi yapılmaktadır. Bu firmalar 400 kişiye de iş imkanı sağlamaktadır. Tablo 28. Dondurma İhracat Miktarları ve Değerleri. Yıl İhracat Miktarı Tutarı ($) kg kg kg kg kg kg Kaynak: Tarım İl Müdürlüğü Tablo 29. Dondurma Pazarlaması SWOT Analizi. Strateji Mevcut Durum Problemler Fırsatlar Tehlikeler * Dondurma üretimi ve pazarlanması * Çok sayıda dondurma üreticisi var * Dondurma tüketimi fazla * İhracat yapılıyor * Yurt içinde pazarlanıyor * Yeteri kadar keçi sütü yok * Meralar zayıf * Tabiatta salep miktarı gittikçe azalıyor * Süt verimi yüksek keçi ırkları değerlendirilebilir * Doğadan salep temin etmek mümkün * Tüketicinin talebi fazla * Keçilerin ormanlara zarar vermesi * Tedbir alınmazsa doğada salep kalmayacak * Rekabet gücü fazla * Ambalajlama ve etiketleme ile pazar payı artabilir 57

67 3.5. TARIMSAL HİZMETLER Tarımsal üretimi destekleme hizmetleri (tarımsal teknoloji, hayvan sağlığı, tohum ve damızlık gibi girdi dağıtımı ve pazarlama) büyük ölçüde devlet kuruluşları, kooperatifler sivil toplum örgütleri ve özel sektör kuruluşları tarafından sağlanmaktadır. Kahramanmaraş ilinde tarıma destek veren kuruluşlar ve sağladığı hizmetler Tablo 30 da gösterilmiştir. Tablo 30. Tarımsal Organizasyonların Fonksiyonları ve Sorumlulukları. Verilen Hizmetler İlgili Kurum Yayım-Eğitim Tarım İl Müdürlüğü Araştırma Köy Hizmetleri ve Tarla Bitkileri Araştırma Enstitüleri Sulama DSİ (Büyük ölçekli), Köy Hizmetleri (Küçük Ölçekli) Orman Köylerini Kalkındırma Orman Bakanlığı Veteriner Hizmetleri Tarım İl Müdürlüğü ve Özel Veteriner Hekimler Suni Tohumlama Tarım İl-İlçe Müdürlüğü Veterineri, Özel Veterinerler Damızlık Tarım İl-İlçe Müdürlüğü Veterinerleri, Hayvan Yetiştiricileri birliği ve Diğer Çiftçiler Tarımsal Girdiler (tohum, gübre, Özel Şirketler, Tarım İl-İlçe Müdürlükleri, Diğer çiftçiler zirai mücadele ilaçları) Tarımsal Kredi T.C. Ziraat Bankası, Tarım Kredi Kooperatifleri Ürün Pazarı T.M.O., Borsa ve Tüccarlar, Güney Doğu Birlik Canlı Hayvan Pazarı Kahramanmaraş Merkez, Elbistan ve Afşin de Canlı Hayvan Pazarı Süt Toplama ve Pazarlama Tarımsal Kalkınma Kooperatifleri (Süt Top. Merkezi), Özel Sektör Bal Pazarlama Çiftçi ve Tüccarlar Et (Kesim, işleme) Mezbahalar Para Kaynakları KOBİ, TEMA Vakfı, Tarım Bakanlığı, İl Özel İdaresi K.H.G.B., S.Y.D.V. Kahramanmaraş Tarım İl Müdürlüğünde 613 personel çalışmakta olup yeterli sayıda olduğu düşünülmektedir Tarıma Hizmet Sağlayan İlgili Kuruluşlar Kahramanmaraş ilinde kurumsal yapılara bakıldığında; Tarım İl Müdürlüğü, Devlet Su İşleri XX. Bölge Müdürlüğü, Toprak Mahsulleri Ofisi, Orman Bölge Müdürlüğü, T.İ.M. ve Özel İdare gibi kamu kurumlarının yanında aşağıda ana başlıklar halinde incelenen kurumlar da tarıma hizmet sağlayan kuruluşlardandır. DSİ ve Köy Hizmetlerinin yapmış olduğu çalışmaların bir kısmı sulama ile ilgili bölümde ayrıntılı olarak verilmektedir DSİ XX. Bölge Müdürlüğü İl için çok önemli projelere imza atmış olan DSİ Bölge Müdürlüğü, bugüne kadar biri sulama ve içme suyu için, diğer ikisi enerji üretimi için olmak üzere 3 adet baraj, 2 adet gölet tesis etmek suretiyle toplam ha tarım arazisinin sulu tarıma açılmasını sağlamıştır. Enerji üretimi için inşa edilen barajlar, 1991 ve 1992 yıllarında hizmete girmiştir ve yıllık enerji üretim toplamları GWh/yıl dır. Ayrıca il sınırları içinde halen inşa halinde 2 adet sulama amaçlı ve 1 adet içme suyu amaçlı baraj inşaatı ile 4 adet sulama amaçlı gölet inşaatı 58

68 devam etmekte olup bu projelerin tamamlanmasıyla toplam ha tarım arazi de sulama imkanına kavuşmuş olacaktır. Kahramanmaraş iline içme ve kullanma suyu açısından çok önemli bir fayda sağlayacak olan Ayvalı Barajı inşaatının tamamlanmasıyla 52 hm 3 /yıl içme ve kullanma suyu elde edilecektir Köy Hizmetleri İl Müdürlüğü Köy Hizmetleri İl Müdürlükleri, 2005 yılından itibaren İl Özel İdare Müdürlüklerine bağlanmıştır Orman Bölge Müdürlüğü Kahramanmaraş ili sınırları içinde toplam ha orman alanı mevcut olup, ilin genel olarak %35 i ormandır. Ağaçlandırma çalışmaları kapsamında, ilk olarak Merkez ilçenin etrafında yeşil bir çevre oluşturmak ve şehri sel tehdidinden korumak düşüncesiyle 1963 yılında Ahır Dağında bugünkü Devlet Hastanesinin kuzeyinde İl Koruluğu adı altında ilk fidan dikilmiştir. Bundan sonra çeşitli projelerle devam ettirilen çalışmalar 1990 yılında Kahramanmaraş Yeşil Kuşak Projesi adı altında birleştirilerek tek projeye dönüştürülmüştür. Proje alanı dekardır. Projenin dekarı yani %65 i tamamlanmıştır. Nurdağı ndan başlayarak, Ahırdağı, Kapıçam, Ayvalı Barajını içine alan proje şehri tıpkı bir hilal gibi kuşatmaktadır. Dört seriyi içine alan projede ağaçlandırılan alan seriler itibarıyla; Türkoğlu serisinde da, Bölüktaş Serisinde da, Ahırdağı-Bertiz Çayı Serisinde da olmak üzere toplam dekardır. Bu alanda ağaçlandırma ve erozyon kontrolü çalışması yapılmıştır. Proje tamamlandığında 75 milyon adet fidan dikilmiş olacaktır. Bugün 40 milyon adet fidan dikilen proje alanında kızılçam, fıstık çamı, sedir, karaçam, akasya, mahlep, badem, ceviz ve antepfıstığı olmak üzere çeşitli türde fidanlar dikilmiştir. Bu proje haricinde ayrıca; Kahramanmaraş Merkez ilçede da, Andırın da da, Göksun da da ve Türkoğlu nda da lık olmak üzere toplam da sahada ağaçlandırma çalışmaları, Kahramanmaraş Merkez ilçede da ve Göksun da 900 da olmak üzere toplam da alanda ise erozyon çalışması yapılmaktadır. Tüm bu çalışmaların ana hedefleri; şehri sel felaketinden korumak, milli ekonomiye katkı sağlamak, yöre halkına iş ve aş sağlamak, şehrin rekreasyon değerini artırmak, yaban hayatını geliştirmek, gecekondulaşmayı önlemek, piknik ve mesire yeri oluşturmak, şehrin içme suyunu zenginleştirmek, sportif alan oluşturmak ve bilhassa asli orman ürünleri yanında yöre halkına ekonomik katkı sağlayacak olan badem, ceviz, mahlep, fıstıkçamı, antepfıstığı, kuşburnu gibi tali orman ürünlerini geliştirmektir Toprak Mahsulleri Ofisi TMO bir kamu iktisadi teşekkülü olup, gayesi yurtta hububat fiyatlarının üreticiler yönünden normalin altına düşmesini ve tüketici halk aleyhine anormal derecede yükselmesini engellemektir. Toprak Mahsulleri Ofisi Kahramanmaraş Şube Müdürlüğü 1987 yılından önce İskenderun Bölge Müdürlüğüne bağlı ajans olarak faaliyet gösterirken, yönetim kurulu kararı ile 1987 yılından itibaren şube müdürlüğü statüsüne getirilmiştir. Elbistan, Afşin ve Narlı da 59

69 bulunan birimler ajans müdürlüğü olarak, Kahramanmaraş Şube Müdürlüğüne bağlanmıştır. Çiftçiler ile un, bulgur ve yem sanayicilerine hizmet vermektedir. Kahramanmaraş Şube Müdürlüğü ile şube müdürlüğüne bağlı işyerlerinde toplam ton kapalı depolarda hububat depolama kapasitesi mevcuttur. Ancak hububat alımlarında kapalı depo yetersiz geldiği taktirde, depolamaya müsait açık arazi kiralanıp polietilenli topraklı yığınlar, burada muhafaza altına alınmaktadır. Polietilenli topraklı yığınlarda açıkta depolanan hububat, en kısa süre içerisinde satış veya başka bir işyerine sevk etmek suretiyle tasfiye cihetine gidilmektedir. Tablo 31 de Kahramanmaraş Toprak Mahsulleri Ofisinin şubelere göre kapasiteleri verilmiştir. Tablo 31. Kahramanmaraş Toprak Mahsulleri Ofisinin Şubelere Göre Hububat Alımları. İşyeri adı Çelik Silo (Ton) MUD (Ton) MAYDÜ (Ton) QÇH (Ton) Diğerleri (Ton) Toplam Depolama (Ton) K.Maraş Elbistan Afşin Narlı Toplam Kaynak: TMO, Ayrıca Narlı Ajans Müdürlüğü ve Merkez Şube Müdürlüğünde 2 adet mısır kurutma cihazı mevcuttur. Kahramanmaraş Şube Müdürlüğünün yıllar itibari ile hububat alım miktarları Tablo 32 de, hububat satış durumları ise Tablo 33 te verilmiştir. Tablo 32. Kahramanmaraş Şube Müdürlüğünün Yıllar İtibari İle Hububat Alım Miktarları. Ajans Ürün Cinsi Buğday K.Maraş Arpa Mısır Toplam Buğday Elbistan Arpa Mısır Toplam Buğday Afşin Arpa Mısır Toplam Buğday Narlı Arpa Mısır Toplam Kaynak: TMO,

70 Tablo 33. Kahramanmaraş Şube Müdürlüğünün Yıllar İtibari İle Hububat Satış Miktarları. Ajans Ürün Cinsi Buğday K.Maraş Arpa Mısır Toplam Buğday Elbistan Arpa Mısır Toplam Buğday Afşin Arpa Mısır Toplam Buğday Narlı Arpa Mısır Toplam Kaynak: TMO, Kooperatifler -Tarım Kredi Kooperatifleri Türkiye genelinde yaygın olarak örgütlenmişlerdir. Çiftçiye üretimde girdi desteği ve nakit kredi imkanı sağlamaktadır. Kahramanmaraş ilinde 23 adet tarım kredi kooperatifine üye adet çiftçi bulunmaktadır. Kahramanmaraş taki tarım kredi kooperatiflerinin toplam ikrazat bakiyesi TL dir yılındaki toplam satış tutarı ise TL dir. -Tarımsal Kalkınma Kooperatifleri Toplam 73 adet tarımsal kalkınma kooperatifine adet üye kayıtlıdır. Örgütlenmeyi sağlayarak üretimden pazarlamaya kadar olan süreçte ortaklarına ucuz girdi teminini ve ürünlerinin değerinde pazarlanmasını amaçlamaktadır. -Sulama Kooperatifleri Bu kooperatiflerle yer altı ve yerüstü sularının çiftçiler tarafından kullanımı amaçlanmaktadır. Bu amaçla kurulmuş olan 17 adet sulama kooperatifinin adet üyesi bulunmaktadır. - Su Ürünleri Kooperatifleri Su ürünleri yetiştiriciliği ve pazarlama amacı ile Kahramanmaraş ta 3 adet kooperatif kurulmuştur. Üye sayısı 216 dır. -Pancar Ekicileri Kooperatifi Pancar üreticisi çiftçilere girdi temini amacıyla kurulmuş 1 adet kooperatif vardır. Kayıtlı üye sayısı dir. 61

71 - Ormancılık Kooperatifleri İlde 1 adet Ormancılık Kooperatifleri Bölge Birliği mevcuttur Şirketler İlde 521 adet anonim şirket, adet limited şirket, 1 adet komandit şirket, 47 adet kolektif şirket vardır. Ayrıca ilde Sanayi ve Ticaret Odası ile Ticaret Borsası bulunmaktadır Üretici Birlikleri Üretici birlikleri yasası henüz mecliste yasa tasarısı şeklindedir. Her ürün için üreticiden tüketim ve pazarlamaya kadar çiftçilerin bir araya gelerek güçlenmesi hedeflenmiştir Ürün Borsaları Kahramanmaraş ilinde faaliyet gösteren Kahramanmaraş Ticaret Borsası nda (KTB) ilin en önemli tarım ürünlerinden preseli pamuk, kütlü pamuk, şeker pancarı, buğday ve yağlık çiğit başta olmak üzere toplam 67 adet ürün işlem görmektedir Ziraat Odası Tüzel kişiliğe sahip kamu yararına çalışan Ziraat Odaları ve Ziraat Odaları Birliği, bağımsız politika üretmemeleri ve üreticilerin ekonomik örgütleri olan kooperatiflerle işbirliği yapmamaları gibi sebeplerle üreticilere yeterince hizmet verememektedir. Ülke düzeyinde de tüm çiftçileri temsil eden, devlet müdahalesinin olmadığı bir örgüt yapısına kavuşamamıştır. Türkiye de TZOB ne bağlı 500 civarında oda bulunmaktadır. Bu odalara yaklaşık 3 milyon çiftçi kayıtlıdır. Kahramanmaraş ta I. Alt bölgede 3 tane (Merkez ilçede üye sayısı 9.563, Pazarcık ilçesinde üye sayısı ve Türkoğlu ilçesinde üye sayısı 4.028), II. alt bölgede 2 tane (Afşin ilçesinde üye sayısı ve Elbistan ilçesinde üye sayısı 8.260) ve III. Alt bölgede 1 tane (Andırın ilçesinde üye sayısı 4.320) olmak üzere toplam 6 adet oda bulunmaktadır. Bu odalara kayıtlı toplam üye sayısı ise kişidir Çiftçi Birlikleri -Köylere Hizmet Götürme Birlikleri Köyün altyapısını iyileştirme, köye içme suyu, yol gibi hizmetleri götürmek amacı ile kurulmuş birlikler olup Türkiye de bir zamanlar yaygın olan bir örgütlenme biçimidir. -Sulama Birlikleri DSİ tarafından yapılan sulama tesislerinin kullanıcılara devri sonucu oluşan birliklerdir. Kahramanmaraş ta I. Alt bölgede 2 tane (Merkez de Sağ Sahil Sulama Birliği; üye sayısı ve Narlı-Pazarcık ta Sol Sahil Sulama Birliği; üye sayısı 2.547), II. Alt bölgede 1 tane (Elbistan da Kalealtı Sulama Birliği; üye sayısı 645) ve III. Alt bölgede 1 tane 62

72 (Andırın da Aşağı andırın Sulama Birliği; üye sayısı 1.364) olmak üzere toplam 4 adet sulama birliği ve bu birliklere üye toplam çiftçi vardır. -Damızlık Sığır Yetiştiricileri Birliği Kahramanmaraş ta sığır yetiştiricilerinin kurmuş olduğu 1 adet birlik mevcuttur Sivil Toplum Örgütleri -Tema Vakfı Amacı erozyonla mücadele, ağaçlandırma ve doğal varlıkları korumadır. -Özel İdare, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Fonu Tarımın geliştirilmesi yönünde bitkisel ve hayvansal projelere önemli derecede maddi kaynak sağlayarak destekleme hizmeti vermektedirler Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği İlde 27 adet Merkezde ve 15 adet te ilçelerde olmak üzere toplam 42 adet esnaf ve sanatkarlar odası ve 1 adet odalar birliği bulunmaktadır Diğer Kooperatifler İlde 150 adet yapı kooperatifi, 35 adet motorlu araçlar taşıyıcılar kooperatifi, 26 adet tüketim kooperatifi, 1 adet temin tevzi kooperatifi, 7 adet esnaf ve sanatkar kredi kefalet kooperatifi ve 6 adet küçük sanayi sitesi kooperatifi bulunmaktadır Tarımsal Girdi Kaynakları Tohum İl genelinde faaliyet gösteren 13 adet ruhsatlı tohum bayii bulunmakta olup, tohum yetiştiriciliği yapan kişi ve kuruluş sayısı 5 adettir. Bunlardan 2 tanesinin ayrıca ithalat yapma izni vardır. Tohumu için yetiştirilen bitkiler buğday, pamuk ve yoncadır. Üretimi sözleşmeli çiftçiler yapmaktadır. Buğday için 2, pamuk için 2 ve yonca için 1 adet olmak üzere toplam 5 adet tohum üretimi yaptırılan sözleşmeli çiftçi vardır Fidan Kahramanmaraş iklim, toprak ve su kaynakları açısından fidan yetiştiriciliği için uygun bir bölgedir. Halen üretimi yapılan fidan çeşitleri ve sayısı da bunu göstermektedir. Özellikle Merkez ve Türkoğlu ilçelerinde yetiştirilecek fidanlar Sonbahar dikimi için uygun yerlere, Afşin ilçesinde yetiştirilecek fidanlar ise İlkbahar dikimi yapılabilecek bölgelere hitap etmektedir. Kahramanmaraş ın GAP bölgesine yakın olması büyük önem arz etmektedir. Kahramanmaraş GAP yöresinin meyve fidanı ihtiyacının karşılanması için bir merkez olma özelliği taşımaktadır. Uzak bölgelerden gelecek fidanların çeşitli tehlikelere maruz kalma ve zayi olma ihtimali vardır. Bunların en önemlisi don tehlikesi ve fidanın bayatlamasıdır. 63

73 2005 yılı verilerine göre I. Alt Bölgede 26, II. Alt Bölgede 11, III. Al Bölgede 6 ve IV. Alt Bölgede 1 adet olmak üzere toplam 44 adet fidan üreticisi; il genelinde toplam 1 milyona yakın fidan üretimi gerçekleştirmiştir. Üretimi yapılan fidan çeşitlerinden bazıları; elma, kayısı, şeftali, erik, armut, vişne, ceviz, kiraz, badem, ayva ve nardır Yem Tablo 34. Kahramanmaraş ta Alt Bölgeler Bazında Yem Fabrikalarının Dağılımı. Alt Bölge İlçeler Yem Fabrikası Sayısı Merkez 2 I. Alt Bölge Pazarcık 4 Türkoğlu - II. Alt Bölge Afşin 2 Elbistan 2 III. Alt Bölge Andırın - Göksun 1 Ç.Cerit - IV. Alt Bölge Ekinözü - Nurhak - Kahramanmaraş 11 Kaynak: Tarım İl Müdürlüğü, İl genelinde toplam 11 adet yem fabrikası ile 263 adet yem bayi bulunmaktadır. Diğer bir yem fabrikası da üretim faaliyetini geçici bir süre için durdurmuştur. Yem fabrikalarının alt bölgelere göre dağılımı Tablo 34 te verilmiştir Zira İlaç ve Zirai Alet Kahramanmaraş ta 50 adet zirai ilaç bayii ki bunlardan bir tanesi toptancı ruhsatına sahiptir ve 32 adet zirai mücadele alet bayii faaliyette olup, 2005 yılı itibarı ile 788,212 ton ilaç kullanılmıştır. Alt bölgeler bazında ilaç ve zirai mücadele alet bayilerinin dağılımı Tablo 35 te verilmiştir. Çevreye verdiği zarar sebebiyle, 1999 tarihinde çıkan, zirai mücadelede kullanılan ilaçların destekleme oranlarındaki değişiklikle ilgili tebliğ esas alınarak, ilaçta destekleme zehirlilik sınıfına göre yapılmaktadır. Tablo 35. Kahramanmaraş ta Alt Bölgeler Bazında Zirai İlaç ve Zirai Mücadele Alet Bayileri. Alt Bölge İlçeler İlaç Bayii Alet Bayii Ticari Kooperatif Ticari Kooperatif Merkez I. Alt Bölge Pazarcık Türkoğlu II. Alt Bölge Afşin Elbistan III. Alt Bölge Andırın Göksun Çağlayancerit IV. Alt Bölge Ekinözü Nurhak Kahramanmaraş Kaynak: Tarım İl Müdürlüğü,

74 Gübre Kahramanmaraş ta gübre üretimi yapan herhangi bir fabrika yoktur. Sadece gübre ithalatı yapan özel sektöre ait 1 adet firma vardır. Bunun yanında değişik fabrikaların gübre bayileri bulunmaktadır. İl genelinde gübre satışı yapan toplam 118 adet firma ve kuruluş vardır. Tablo 36 da alt bölgeler bazında gübre bayilerinin sayıları özelliklerine göre verilmiştir. Tablo 36. Kahramanmaraş ta Alt Bölgelere Göre Gübre Bayileri (2003). Tarım Alt Ticari İlçeler Kredi Pankobirlik Bölgeler Firma Kooperatifi I II III IV Çukobirlik Türkiye Şeker Fab. A.Ş. Merkez Pazarcık Türkoğlu Toplam Afşin Elbistan Toplam Andırın Göksun Toplam Çağlayancerit Ekinözü Nurhak Toplam Kahramanmaraş Geneli Kaynak: Tarım İl Müdürlüğü, Tablo 37. Kahramanmaraş ta Alt Bölgelere Kimyevi Gübre Tüketimi (ton) (2003). Alt Bölgeler I II III IV İlçeler 21 A. Sülfat 26 A. Nitrat 33 Nitrat Üre D.A.P Merkez Pazarcık Türkoğlu Toplam Afşin Elbistan Toplam Andırın Göksun Toplam Ç.Cerit Ekinözü Nurhak Toplam Kahramanmaraş Kaynak: Tarım İl Müdürlüğü, T.S.P % 30 Nitrat K Nitrat Ca Nitrat 65

75 2003 yılı içinde Kahramanmaraş ta gübre tüketimi 150 bin 682 ton olup aynı yıl Türkiye tüketimi 9 milyon 762 bin tondur yılında Kahramanmaraş ta toplam gübre tüketimi ise 150 bin 682 ton olup bu rakam Türkiye tüketiminin % 1.54 üdür yılına ait ayrıntılı kimyevi gübre tüketim çizelgesi Tablo 37 de verilmiştir yılı içinde gübreye verilen destek ülke genelinde 95 Trilyon TL iken Kahramanmaraş ta 1.8 Trilyon TL olmuştur İşgücü Kahramanmaraş ta sanayinin son yıllarda hızla gelişmesi ve buradaki talep tarıma ait mevcut işgücünün bir kısmının sanayi sektörüne dağılmasına sebep olmuş ve tarım az da olsa olumsuz bir yönde etkilenmiştir. Yoğun işgücü isteyen tarımsal faaliyetlerde işçi problemi ile karşılaşılmaktadır. Belirli dönemlerde işgücü talebi komşu illerden karşılanmaktadır Ürün Sigortası Tarım Sigortaları Vakfı (TSV) rakamlarına göre ürün sigortası fazla yaygın olmayıp, uzun yıllara ait veriler ve ayrıntılı bilgiler Tablo 38 de verilmiştir. Tablo 38. Kahramanmaraş ta Yıllara Göre Tarımsal Ürünlerde Hasar Oranları. Yıl İlçe Köy Ürün Alan (da) Hasar Oranı (%) 2001 Türkoğlu T. Araplı Buğday Pazarcık Osmandede Buğday Türkoğlu Kumçatı Buğday Pazarcık Osmandede Buğday Pazarcık Hanobası Biber (Dolmalık) Pazarcık Merkez Buğday Pazarcık Ördekdede Buğday Kaynak: TSV,

76 BÖLÜM 4. DOĞAL KAYNAK ENVANTERİ İlin doğal kaynaklarının bilinmesi tarımsal ve kırsal kalkınma potansiyellerinin ve kısıtlarının tanımlanması bakımından önemlidir. Doğal kaynaklar yenilenebilir ve yenilenemez kaynaklardan oluşmaktadır. Her ikisi de sürdürülebilir biçimde kullanılmalı, tarım ve tarım dışı kullanımlara uygunluğu ve kayıplarıyla ilgili tehlikeler açısından dikkatli olunmalıdır. Bu bölümde Kahramanmaraş ta bulunan ana doğal kaynakların kısa tanımlamaları, mevcut durumları ve kullanımlarıyla ilişkili potansiyel tehlikeler verilmektedir YENİLENEBİLİR KAYNAKLAR Güneş ve rüzgar enerjisi gibi enerji kaynakları sürekli ve koşulsuz olarak kullanılabilen yenilenebilir kaynaklardır. Tarım ekolojisinde bulunan toprak, bitki örtüsü, ormanlar, flora ve fauna-yaban hayatı ve su ekosistemleri gibi diğer kaynaklar uygun kullanım koşullarında yenilenebilen, uygun olmayan kullanımlarla tüketilebilirler. Bu önemli kaynakların oluşumları ve büyüklükleri ile ilgili niceliksel ve niteliksel tanımlamalar aşağıda verilmiştir. Tablo 39. Kahramanmaraş ta Yenilenebilir Kaynaklar. Kaynak Tanımlama Güneş: Mevcut verilere göre Kahramanmaraş Merkez ilçede 193 gün güneşli, 5 gün karlı geçmiştir ve toplam saat güneşlenme süresi tespit edilmiştir. Alt bölgeler için ayrı ayrı a) Güneş ve Yağış: güneşli geçen saatler veya yıllık birleşik sıcaklıklarla ilgili bilgiler bulunmamaktadır. Ancak alt bölgeler arasında sıcaklık itibarıyla farklılıklar mevcuttur. Yağış: 21 yıllık ortalamalara göre yıllık yağış miktarının 766,5 mm olduğu tespit edilmiştir. b) Tarımsal Topraklar ve Ekilebilir Arazi Tarımsal Topraklar: Kahramanmaraş ilinde çok değişik toprak yapıları gözlenmektedir. En fazla kahverengi orman toprakları hakimdir. Bunu sırasıyla kahverengi, kireçsiz kahverengi, kireçsiz kahverengi orman, kırmızı kahverengi Akdeniz, koluvyal, aluvyal ve diğer toprak çeşitleri izlemektedir. Ekilebilir Arazi: Kahramanmaraş ilinde toplam tarım yapılan alan ha dır. İlde I. ve IV. sınıf arasında kalan arazi miktarı ha dır. Kalan alan diğer sınıf (V.-VIII.) arazilerden oluşmaktadır. 67

77 Su Kaynakları: Su ve yeraltı su kaynakları yılda 5.308,5 hm 3 hacme sahip olup bunun %93,5 i yüzey kaynaklarından oluşmaktadır (nehirler, çaylar). Yeraltı suyu arama çalışmaları devam etmekte olup DSİ tarafından 65 adet araştırma kuyusu açılmıştır. Bu kuyulardan toplam ha lık alan sulanmaktadır. c) Su (sulama, hidroelektrik ve termik enerjirüzgar kaynakları) Sulama: Sulanabilir toplam arazi miktarı ha olarak tahmin edilmekte olup bunun yalnızca ha lık (%36) kısmı sulanmaktadır. Bu alanın %60 ı halk tarafından, %15 i KHGM ve %25 i DSİ tarafından olmak üzere toplam %40 ı devlet tarafından sulanmaktadır. Hidro-elektrik: Toplam kapasite 775 MW ve yıllık elektrik üretimi 2.465x10 6 KWh dir. Termik Enerji: Toplam kapasite yılda MW 'tir Rüzgar: İlin hakim rüzgar yönü yaz aylarında Batı Kuzey Batı, kış aylarında ise Kuzeydir. Ortalama rüzgar hızı (son 10 yıl için) 1,7 m/sn dir. Fırtınalı günler çok olmamakla birlikte yaz aylarında kuvvetli rüzgarlar vuku bulmaktadır. d) Su ve Balıkçılık Kaynakları Doğal göller (86 ha), baraj ve rezervuarlar ( ha) gölet ve bentler (266 ha) ve nehirler (4.435 ha) olarak yaklaşık ha su yüzeyi bulunmaktadır. e) Ormanlar ve Muhafaza Doğal ve plantasyon olarak ha orman alanı mevcuttur. Bu alanlarda bulunan asli orman bitkileri; kızıl çam, kara çam, sedir, ardıç, köknar, meşe, kayın ve fıstık çamı, tali orman bitkileri ise; çınar, kavak, alıç, tespih çalısı, dişbudak, Akçaağaç, kızılağaç, kuşburnu, fındık, karaçalı, sakız ağacı, sandal, böğürtlen, çitlembik, mersin, eğrelti, geven, laden, sığırkuyruğu, kekik, kenger dikeni ve çayır otlarıdır. Orman içi ve civarındaki köyler orman köyleri olarak kabul edilmiş olup buralara muhafaza amaçlı özel yardımlar sağlanmıştır. 68

78 f) Diğer Flora ve Fauna Doğal Türler: Gerek orman arazileri gerekse açık otlaklar ve meralar flora ve fauna bakımından zengindir. Pek çok buğdaygil ve baklagil yem bitkisi bölgede doğal olarak yetişmektedir. Reçine, fıstık çamı, sumak ve kekik bölgede bulunan bitkisel menşeli tali ürünlerden en önemlileridir. Keklik, dağ güvercini, kartal, atmaca, karga, şahin gibi kuşlarla, kurt, yaban domuzu, tilki, tavşan, sincap gibi av hayvanları ise hayvansal menşeli tali ürünlerin başında yer almaktadır. Yayla balcılığı için çok uygun bir flora mevcuttur. Tarımsal Çeşitler: Kahramanmaraş kırmızı biberi, kalaycı cevizi, bahri cevizi, kabarcık üzümü, marhabaşı (hönüsü) üzümü, azezi üzümü, yıldız üzümü, ağ üzümü, ak sergi üzümü, kara sergi üzümü, hacı hazma armudu, gök aşılak armudu, kızıl aşılak armudu, kış armudu, abbas inciri, at elması, mili nar, hacı veli efendi kayısısı, dermason fasulyesi (kuru), turtul fasulyesi(taze), maraş 92 pamuğu, erşan 92 pamuğu, Kahramanmaraş yerli domatesi, bohçapayam bademi, sumak ekşisi gibi çeşitler bulunmaktadır. İlin tarımsal çeşit açısından zengin olduğu söylenebilir YENİLENEMEYEN KAYNAKLAR Yenilenemeyen kaynaklar arasında madenler, fosil yakıtlar (gaz/petrol) ve yerel turistik, tarihi ve kültürel yerler bulunmaktadır. Yenilenemeyen kaynaklar tarımda doğrudan kullanılmamalarına rağmen kırsal ekonomi üzerinde bir bütün olarak olumlu ve olumsuz etkileri olmaktadır. Bu kaynaklarla bağlantılı ekonomik faaliyetler tarım gelirlerinin arttırılmasına yardımcı olur ve gerek tarım gerekse tarım dışı kırsal kesimin yararlanabileceği yerel altyapı ve sosyal yapı yatırımlarına katkıda bulunurlar. Ancak bu çalışmalar arazi, su ve tarım işgücü unsurlarıyla rekabet ederek tarım fiyatlarının yükselmesine ve işgücünün tarımdan uzaklaşmasına neden olabilir. Kahramanmaraş taki yenilenemeyen kaynaklar (madenler, tarihi/turistik mekanlar) aşağıda belirtildiği gibi muhtelif yerel alanlarda bulunurlar. Tablo 40. Kahramanmaraş ta Yenilenemeyen Kaynaklar. Kaynak Tanımlama Madenler Merkez ilçede Ahır Dağı yakınlarında, Türkoğlu ilçesinde ve Göksun ilçesi yakınlarında Marn-Kalker karışımı çimento hammaddeleri bulunmaktadır. Elbistan ilçesi Bıçakçılar, Murata ve Nargele köyleri yakınlarında çıkartılan demir ilin önemli yer altı kaynağı ve Afşin-Elbistan ilçelerinde çıkartılan ve Termik Santralde kullanılan linyit ise ilin önemli enerji hammaddesidir. Ayrıca barit, boksit, manganez ve kuvarsit madenlerinin de ilde önemli miktarda rezervleri mevcuttur. 69

79 Tarihi ve Turistik Yerler Hititlilerden zamanından kalma Kahramanmaraş kalesi, Romalılar zamanından kalma göz kalesi, Bizanslılar zamanından kalma Çukurhisar kalesi, Yaylaüstü kalesi, Hurman kalesi, Haştırın kalesi, Azgıt kalesi, Meyremçil kalesi, Kaleboyu kalesi, Akkale kalesi, Torun kalesi, Anacık kalesi, Değirmendere kalesi, Kız kalesi, Doluca kalesi, Köroğlu kalesi,romalılar zamanından kalma oyulmuş kaya evler, Geç Hitit-Helenistik-Roma-Bizans zamanından kalma Höyükler, Osmanlılar zamanından kalma köprüler, Han, Hamam ve Çeşmeler, Selçuklular ve Osmanlılar zamanından kalma Cami ler, Ashab-ül Kehf mescidi önemli tarihi yerlerdir. Zeytin ılıcası, Ekinözü ve Hopur içmeleri, Döngele kaplıcası şifa kaynaklı iç turizm merkezleridir. Güvercinlik, Fırnız vadisi, Döngel mağaraları, Ali kayası, Tekir yaylası, Zeytin ılıcası, Pınarbaşı, Başkonuş ve Yavşan ormanları önemli mesire yerleridir. Ayrıntılı bilgiler ekte verilmiştir. Doğal Koruma Alanları Kahramanmaraş ilinde doğal koruma alanı bulunmamaktadır TOPRAK YAPISI Toprakların kullanma kabiliyet sınıfları 8 adet olup, toprak verimlilik durumu ve sınıflandırmaları I. sınıftan VIII. sınıfa doğru giderek azalmaktadır. İlk dört sınıf arazi, iyi bir toprak idaresi altında bölgeye adapte olmuş kültür bitkileri ile orman, çayır-mera bitkilerini iyi bir şekilde yetiştirtme yeteneğine sahiptir. V., VI. ve VII. sınıflar adapte olmuş yerli bitkilerin yetişmesine elverişlidir. Bunlardan V. ve VI. sınıflarda, toprak ve su koruma önlemleri alındığı taktirde bazı özel bitkiler de yetiştirilebilir. VII. sınıf arazilerde çok etkin ve pahalı ıslah çalışmaları ile ürün alınabilirse de, mevcut piyasa şartlarında elde edilecek ürün yatırım harcamalarını karşılayamaz. Grafik 20 de Kahramanmaraş ilinde toprak gruplarının oransal dağılımı verilmiştir. I. SINIF: I. sınıf arazilerin toplam alanı ha olup, il yüzölçümünün %8,63 ünü teşkil etmektedir. %97,60 ında tarım yapılmakta olup, bunun hektarında nadaslı, hektarında nadassız kuru tarım, hektarında sulu tarım, hektarında yetersiz sulu tarım, 469 hektarında kuru şartlarda bağ, 603 hektarında kuru şartlarda bahçe tarımı uygulanmaktadır. Ayrıca 655 hektarlık kısmı mera ve 172 hektarlık kısmı da fundalık olarak kullanılmaktadır hektarlık kısmı ise yerleşim ve sanayi alanı haline dönüştürülmüştür. II. SINIF: İlde II. sınıf araziler hektarlık yüzölçümleri ile %7,20 lik bir oran teşkil etmektedir. Bu sınıftaki toprakların %28,65 lik kısmını koluvyal topraklar oluşturmaktadır. Geriye kalan kısmı ise %27,16 lık oranla kahverengi, %18,40 lık oranla aluvyal, %8,16 lık oranla kırmızı kahverengi Akdeniz, %7,69 luk oranla kireçsiz kahverengi, %4,74 lük oranla 70

80 kırmızı kahverengi, %2,65 lik oranla kahverengi orman, %1,68 lik oranla bazaltik, %0,7 lik oranla kireçsiz kahverengi orman ve %0,17 lik oranla kırmızı Akdeniz topraklarını ihtiva etmektedir. II. sınıf arazilerin %42,06 sında nadaslı, %10,16 sında nadassız kuru tarım, %37,83 ünde sulu tarım, %3 ünde yetersiz sulu tarım, %0,49 unda kuru şartlarda bağ, %0,16 sında antepfıstığı ve %0,04 ünde zeytin tarımı yapılmaktadır. Ayrıca %4,37 lik saha çayır-mera, %0,96 lık saha orman funda olarak değerlendirilmekte ve geriye kalan %0,92 lik arazi ise yerleşim yeri olarak kullanılmaktadır. Grafik 20. Kahramanmaraş İlinde Toprak Gruplarının Oransal Dağılımı (%). Toprak Grupları 1 Bazaltik AluvyalKoluvyal Kırmızı Akdeniz Kırmızı Kahverengi Organik Kestane Rengi Kahverengi Kireçsiz Kahverengi Kireçsiz Kah. Orman Kır. Kahverengi Akdeniz Diğer Araziler Kahverengi Orman 0 2,5 5 7, , , ,5 25 Hidroformik Aluvyal Kestane Rengi Organik Kırmızı Kahverengi Kırmızı Akdeniz Bazaltik Aluvyal Koluvyal Diğer Araziler Kırmızı Kahverengi Akdeniz Kireçsiz Kahverengi Orman Kireçsiz Kahverengi Kahverengi Kahverengi Orman Kaynak: KHGM, III. SINIF: Kahramanmaraş ilinde III. sınıf araziler hektarla, %5,46 lık bir alanı kaplamaktadır. Bu sınıftaki arazilerin %2.04 ünü aluvyal, %23,51 ini koluvyal, %3,80 ini organik, %12,31 ini kahverengi orman, %1,13 ünü kireçsiz kahverengi orman, %0,90 ını kırmızı Akdeniz, %12,03 ünü kırmızı kahverengi Akdeniz, %24,74 ünü kahverengi, %14,50 sini kireçsiz kahverengi, %1,59 unu kırmızı kahverengi ve %3,46 sını bazaltik topraklar oluşturmaktadır. III. sınıf arazilerin Kahramanmaraş ta kullanımları ise, hektar nadaslı kuru tarım, hektar nadassız kuru tarım, hektar sulu tarım, 225 hektar yetersiz sulu tarım, hektar kuru şartlarda bağ, 71 hektar kuru şartlarda bahçe, 355 hektar antepfıstığı, 367 hektar zeytinlik şeklindedir. Geriye kalan kısmın 348 hektarı çayır, 71

81 6.090 hektarı mera, hektarı orman, 1619 hektarı fundalık arazi şeklindedir. Tarım dışı gayeli kullanımlara ayrılan arazi miktarı hektardır. IV. SINIF: İlde IV. sınıf araziler hektar yüzölçümüne ve %6,56 lık bir orana sahiptir. Bu sınıf arazilerin %0,05 i aluvyal, %12,75 i koluvyal, %27,48 i kahverengi orman, %5,09 u kireçsiz kahverengi orman, %1,98 i kırmızı akdeniz, %13,38 i kırmızı kahverengi Akdeniz, %16,44 ü kahverengi, %15,21 i kireçsiz kahverengi, %3,75 i kırmızı kahverengi ve %3,36 sı bazalitik topraklardan oluşmaktadır. Bu sınıf arazilerin %74,51 inde tarım yapılmakta olup, bunlar nadaslı kuru tarım hektar, nadassız kuru tarım hektar, sulu tarım hektar, yetersiz sulu tarım hektar, kuru şartlarda bağ hektar, sulu şartlarda bahçe 183 hektar, antepfıstığı 288 hektar ve zeytinlik 607 hektar olarak belirlenmiştir. Geriye kalan sahanın %10,17 si çayır-mera, %14,48 i orman-funda, %0,84 ü ise yerleşim yeri olarak kullanılmaktadır. V. SINIF: Kahramanmaraş ilinde V. Sınıf araziler hektarlık yüzölçümle %0,14 lük bir orana sahiptir. Bu arazilerin 724 hektarı koluvyal ve hektarı kahverengi topraklardan oluşur. V. sınıf arazilerin hektarında nadaslı kuru tarım uygulanmaktadır. Geriye kalan 979 hektarı ise mera arazisi olarak değerlendirilmektedir. VI. SINIF: VI. sınıf araziler ilde hektar ile %6,16 lık bir oran teşkil etmektedir. VI. Sınıf arazilerin %4,02 si koluvyal, %24,402ı kahverengi orman, %2,92 si kireçsiz kahverengi orman, %2,68 i kırmızı Akdeniz, %12,22 si kırmızı kahverengi Akdeniz, %21,76 sı kahverengi, %22,08 i kireçsiz kahverengi, %3,85 i kırmızı kahverengi ve %6,08 i bazalitik topraklardan oluşmaktadır. VI. sınıf arazilerin hektarında nadaslı kuru tarım, hektarında nadassız kuru tarım, hektarında sulu tarım, 873 hektarında yetersiz sulu tarım, hektarında kuru şartlarında bağ, 684 hektarında antepfıstığı ve 335 hektarında zeytin tarımı yapılmaktadır. Ayrıca hektarlık saha mera, hektarlık saha orman, hektarlık saha fundalık ve hektarlık saha da yerleşim yeri olarak tespit edilmiştir. VII. SINIF: VII. sınıf araziler hektar ile %57,08 lik bir oran teşkil etmektedir. Bu sınıfın %0,02 sini hidromorfik aluvyal, %0,02 sini koluvyal, %35,21 ini kahverengi orman, %15,39 u kireçsiz kahverengi orman, %0,31 i kırmızı kahverengi, %5,05 i kırmızı Akdeniz, %11,15 i kırmızı kahverengi Akdeniz, %13,76 sı kestanerengi, %12,65 i kireçsiz kahverengi, %1,97 si kırmızı kahverengi ve %4,452i bazalitik topraklar oluşturmaktadır. Bu arazilerin hektarında nadaslı, hektarında nadassız kuru tarım, hektarında sulu tarım, 144 hektarında yetersiz sulu tarım, hektarında kuru şartlarda bağcılık, hektarında antepfıstığı ve 280 hektarında da zeytin yetiştiriciliği yapılmaktadır. Ayrıca hektar arazi çayır-mera, hektar arazi orman-funda ve hektar arazi de yerleşim yeri olarak kullanılmaktadır. 72

82 VIII. SINIF: Bu sınıf araziler ilde hektar ile %8,73 lük bir oranı teşkil eder. Bu arazilerin 623 hektarı sazlık-bataklık, 71 hektarı kara kumulları, hektarı ırmak yatakları ve hektarı çıplak kaya ve molozlardan ibarettir. Tablo 41 de Kahramanmaraş ilinin arazi kullanım şekillerinin arazi sınıflarına göre dağılımı verilmiştir. Tablo 41. Kahramanmaraş İlinin Arazi Kullanım Şekillerinin Arazi Sınıflarına Göre Dağılımı. KULLANMA ŞEKLİ ARAZİ SINIFLARI I II III IV V VI VII VIII TOPLAM Tarım Arazileri Nadaslı Kuru Tarım Nadassız Kuru Tarım Sulu Tarım Yetersiz Sulu Tarım Bağ Kuru Bahçe Kuru Bahçe Sulu Antepfıstığı Zeytin Çayır-Mera Arazisi Çayır Arazisi Mera Arazisi Orman-Funda Arazisi Orman Arazisi Fundalık Arazi Tarım Dışı Arazi Yerleşim Yoğun Yerleşim Az Yoğun Sanayi Alanı Hava Alanı Diğer Araziler Sazlık Bataklık Kara Kumulları Irmak Yatakları Çıplak Kaya Su Yüzeyi TOPLAM Kaynak: KHGM, SU POTANSİYELİ İçme ve Kullanma Suyu Durumu, İhtiyacı ve Projeleri İl merkezi ve ilçelerin içme suyu ile ilgili ihtiyaçları tamamen karşılanmış değildir. Bu konuda önemli altyapı eksikliği söz konusudur. Merkez ilçenin içme suyunun önemli bir kısmı açılmış yaklaşık 30 adet kuyudan ve pınar kaynaklarından temin edilmektedir. İlde içme suyu ihtiyacı yaklaşık lt/sn dir. Bunun 600 lt/sn lik kısmı kuyulardan, 500 lt/sn lik kısmı ise pınar kaynaklarından elde edilmektedir. Halen 900 lt/sn lik bir su açığı söz konusudur. Ayrıca mevcut su şebekelerinde %35-50 oranında bir kayıp söz konusudur. İller Bankasının kriterlerine göre ilde günlük su ihtiyacı ton/gün olarak hesaplanmıştır. 73

83 Buradan hareketle Kahramanmaraş ın içme suyu projeksiyonu Tablo 42 de, ilde 2030 lu yıllarda su ihtiyacını karşılanacağı kaynaklar Tablo 43 te verilmiştir. Tablo 42. Kahramanmaraş İçme Suyu Projeksiyonu. Yıllar Talep (ton/gün) Tablo lu Kahramanmaraş ın Su İhtiyacının Karşılanacağı Kaynaklar. Kaynak Sağlayacağı Debi (lt/sn) Ayvalı Su Projesi Pınarbaşı Kaynakları 500 Karasu Projesi Kaynakları Mevcut Derin Kuyular 800 Kaynak: Kahramanmaraş Belediyesi Tarım Arazilerinin Sulama Durumu DSİ tarafından yapılan araştırmalara göre ha olan tarım arazilerinin %83 ü yani ha ı sulanabilecek alandır. KHGM verilerine göre toplam sulanan alan miktarı, toplam tarım arazisinin %36 sı yani ha, sulanamayan alan, toplam arazi miktarının %64 ü, yani ha dır. Yine DSİ tarafından etüd edilen sınıf arazi miktarı ha, sulamaya elverişli sınıf arazi ha ve ekonomik olarak sulanabilir arazi miktarı ha dır. Kahramanmaraş ta tarım arazilerinin sulama durumu ile ilgili ayrıntılı bilgiler Tablo 44 te verilmiştir. Tablo 44. Kahramanmaraş ta Tarım Arazilerinin Sulama Durumu. Alt Bölge I II III IV İlçe Adı Tarım Arazisi Sulanabilir Arazi Devlet Sulaması (ha) Halk Sulaması Toplam Sulanan Arazi Miktarı (ha) (ha) KHGM DSİ (ha) (ha) (%) Merkez ,6 Pazarcık ,0 Türkoğlu ,9 Afşin ,2 Elbistan ,7 Andırın ,1 Göksun ,2 Çağlayancerit ,8 Ekinözü ,0 Nurhak ,5 TOPLAM ,00 Kaynak. DSİ, KHGM, Kurumlara Göre Sulanan ve Sulanması Tasarlanan Alanların Dağılımı Tablo 45 de kurumlara göre sulanan ve sulanacak alanların dağılımı gösterilmiştir. DSİ, KHGM ve halk sulamalarıyla gerçekleşen mevcut sulama alanı, incelemesi devam eden ve inşaatı tamamlanan işletmeler de faaliyete girdiğinde toplam ha lık alana çıkarılacaktır. 74

84 Tablo 45. Kurumlara Göre Sulanan ve Sulanacak Alanların Dağılımı. Sulamayı Yapan Sulanan Alan (ha) DSİ Projeli Sulama Alanı (ha) Ön inceleme ve master planı tamamlanan Planlaması tamamlanan yılına teklif edilen yılı uygulama programında olan İnşaatı devam eden İşletmede olan KHGM ve Halk Sulamaları Topraksu Kooperatifleri (YAS) Sulama Alanları (ha) Köy Hizmetleri Gölet ve Yerüstü Sulama Alanları (ha)* Halk Sulamaları (ha)** İl Geneli Sulamalar Toplamı (ha) Kaynak: DSİ. Not: *KHGM ne ait olan ha YAS sulamasının 845 ha ında proje geliştirmiş olup; ( ) = ha gölet ve akarsu ile sulamaktadır. **KHGM nün YAS sulaması toplamı olan ha ın ın da proje geliştirmediği için; ( ) = ha halk sulaması olarak alınmıştır Su Kaynakları, Su Potansiyeli ve Su Yüzeyleri Kahramanmaraş ilindeki su kaynakları Tablo 46 da, dağılım oranları ise Grafik 21 de gösterilmiştir. Tablo 46. Kahramanmaraş İlinde Su Kaynakları. Su Kaynağı A)Yerüstü Sular (İl çıkışı toplam) Ceyhan nehri ana kolu Göksun çayı Aksu çayı Körsulu çayı Andırın suyu Keşiş suyu Diğer kollar B)Yer altı Suları (İldeki toplam emniyetli rezerv) Toplam Su Potansiyeli (A+B) Kaynak: DSİ, Miktarı hm 3 /yıl 863 hm 3 /yıl 412 hm 3 /yıl hm 3 /yıl 137 hm 3 /yıl 102 hm 3 /yıl 405 hm 3 /yıl hm 3 /yıl 343,5 hm 3 /yıl 5.308,5 hm 3 /yıl 75

85 Grafik 21. Kahramanmaraş İlinde Su Kaynaklarının Dağılımı. Yeraltı suyu 6% Yerüstü suyu 94% Ayrıca Kahramanmaraş ilinde bulunan su yüzeyleri Tablo 47 de, alt bölgelere göre dağılımı Tablo 48 de ve oranları ise Grafik 22 de gösterildiği gibidir. Tablo 47. Kahramanmaraş İlindeki Su Yüzeyleri ve Kapladıkları Alan. Su Yüzey Cinsi İsmi ve Alt Bölgesi Alanı (ha) Kumaşır Gölü 9 Doğal Göl Yüzeyleri Gavur Gölü 76 Izgın Gölü 1 Kartalkaya Barajı Baraj Rezervuar Yüzeyleri Menzelet Barajı Sır Barajı Ceyhan nehri Söğütlü çayı 150 Sarsap çayı 94 Hurman çayı 225 Akarsu Yüzeyleri Göksun çayı 188 Güredin çayı 38 Aksu çayı 750 Körsulu çayı 188 Göksu çayı 94 Diğer akarsu ve kollar Esence 14 Yapalak 35 Kamışçık-Kemal 21 Kamışçık 28 Gölet Rezervuar Yüzeyleri Çardak 54 Değirmendere 18 Düzbağ 54 Kızıliniş Göleti 34 İncecik Göleti 8 Toplam Su Yüzeyi Kaynak: KHGM, DSİ,

86 Tablo 48. Kahramanmaraş İlindeki Su Yüzeylerinin Alt Bölgelere Göre Dağılımı. Alt Bölge Doğal Göl Yüzeyleri Gölet Yüzeyleri (ha) Baraj Rezervuar (ha) DSİ KHGM Yüzeyleri (ha) I. Alt Bölge II. Alt Bölge III. Alt Bölge IV. Alt Bölge Akarsu Yüzeyleri (ha) Toplam Genel Toplam Kaynak: KHGM, DSİ, Grafik 22. Kahramanmaraş İlindeki Su Yüzeylerinin Dağılımı. Baraj 67% Gölet 2% Doğal Göl 1% Akarsu 30% Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. 77

87 BÖLÜM 5. TARIMIN PERFORMANSININ GÖZDEN GEÇİRİLMESİ 5.1. TARIM SEKTÖRÜNÜN GSYİH YA KATKISI VE BÜYÜME HIZI Tarım Sektörünün Türkiye de GSYİH ya Katkısı ve Büyüme Hızı Tarım, Türkiye ekonomisinde her zaman önemli bir sektör olmuştur. Tarım sektör olarak 2004 yılı itibarı ile GSYİH nın %11,2 sini oluşturmuştur. Gelişmiş ülkelerde tarımda istihdam edilen nüfusun oranı %5 civarındadır. Ülkemizin fındık, kuru incir, çekirdeksiz kuru üzüm, kuru kayısı, tütün, zeytinyağı, turunçgil gibi tarımsal ürünlerde dünya pazarında önemli bir yeri vardır. Son yıllarda tarım ürünlerinin dış ticareti giderek işlenmiş ürünlere doğru kaymaktadır. Örneğin, 1960 lı yıllarda tarımın toplam ihracat içindeki payı %80 lerdeyken sanayileşme ile işlenmiş tarım ürünleri ticareti önem kazanmaya başlamış, bu oran giderek düşmüştür. Bugün için tarımın toplam ihracatımızdaki payı %11 e kadar düşerek azalmış ve tarım ürünlerinin ithalat oranı artmıştır. Son yıllarda tarım ürünleri ithalatının toplam ithalat içindeki payı %6 ya kadar çıkmıştır. Türkiye bazı tarım ürünlerinde (yağlı tohumlar, yem bitkileri, pirinç, buğday gibi) ithalatçı ülke durumuna düşmüştür. VIII. 5. yıllık kalkınma planının uzun dönem stratejilerinde tarımsal nüfusun %10 a düşürülmesi fakat göreceli olarak da tarımsal gelirin artırılması hedeflenmiştir. Tarımın GSYİH içerisindeki payı 1960 lı yıllarda %38 iken, bu pay gittikçe düşerek 2004 yılında %11,2 olarak gerçekleşmiştir. Tarım sektöründeki büyüme hızı ise yıllar itibarıyla dalgalanmalar göstermektedir. Gelişmiş ülkelerde tarımın GSYİH içerisindeki payı %2-4 civarındadır. Grafik 23. Türkiye de GSYİH da Tarım Sektörünün Payı ve Büyüme Hızı (Cari) Oran (%) Yıllar Sektör Payı Gelişme Hızı 78

88 Tarım Sektörünün Kahramanmaraş Ekonomisindeki Yeri Tarım sektörü, Kahramanmaraş taki toplam GSYİH içinde her zaman önemini korumuştur. Tarımın ilin GSYİH sı içindeki payında son yıllar dikkate alındığında fazla bir değişim görülmemekle beraber düşüş görülmektedir. Bununla beraber tarım sektörünün büyüme hızında büyük dalgalanmalar görülmüş ve son yıllarda bu oran azalmıştır. Tarım toplam sivil istihdamdaki yerini, yeni istihdam sahaları devreye girmiş olsa bile her zaman korumuştur. Kahramanmaraş ta 1990 yılında toplam istihdam kişidir. Bunun kişisi tarım, avcılık, ormancılık ve balıkçılık sektöründe çalışmaktadır. Yani toplam çalışan sayısının %71,96 sı tarım, avcılık, ormancılık ve balıkçılık sektörlerinde çalışırken Türkiye de bu oran %53,66 dır. Tablo 49 da Kahramanmaraş ta bazı sektörlerin cari fiyatlarla sektör payları ve gelişme hızları gösterilmiştir. Tablo 49. Kahramanmaraş ta Bazı Sektörlerin Cari Fiyatlarla Sektör Payları ve Gelişme Hızları. Yıllar Sektör Payı (%) Tarım 30,4 28,9 28,1 24,4 Sanayi 24,5 23,2 24,4 23,5 İnşaat 5,5 6,4 6,3 6,0 Ticaret 16,2 16,1 15,4 14,8 Ulaştırma 9,0 10,0 10,3 11,1 Gelişme Hızı (%) Tarım 97,3 27,9 75,1 27,9 Sanayi 86,9 75,1 89,3 41,7 İnşaat 116,2 114,9 75,5 42,1 Ticaret 76,6 84,6 71,3 41,8 Ulaştırma 109,0 107,1 83,9 59,3 Kaynak: DİE. Grafik 24. Kahramanmaraş ta Tarım Sektörünün GSYİH daki Payı (Cari). Oran (%) ,4 28,9 28,1 24, Yıllar 79

89 Grafik 25. Kahramanmaraş İlinde Tarım Sektöründeki Büyüme Hızı (Cari). 120 Oran (%) ,3 75,1 27,9 27, Yıllar Tablo 50. Kahramanmaraş ta Tarım Sektöründe Cari fiyatlarla GSYİH nın Dağılımı. Yıllar Sektör Payı (%) Çiftçilik ve Hayvancılık 28,3 27,4 23,8 Ormancılık 0,4 0,5 0,4 Balıkçılık 0,2 0,2 0,3 Gelişme Hızı (%) Çiftçilik ve Hayvancılık 75,5 74,1 27,7 Ormancılık 56,0 134,1 19,6 Balıkçılık 248,1 116,3 66,6 Kaynak: DİE. İlde tarıma dayalı sanayinin, potansiyeller göz önünde bulundurulduğunda ve çevre illerle kıyaslandığında tam manasıyla gelişmiş olduğu söylenemez. Özellikle hayvancılık ve meyvecilik konularında entegre tesislerin eksikliği gözlemlenmektedir. Bununla beraber ilde faaliyet gösteren irili ufaklı 685 adet tarımsal sanayi kuruluşu bulunmaktadır. Bunların alt sektörlere göre dağılımı Tablo 51 de verilmiştir. Tablo 51. Kahramanmaraş ta Tarımsal Sanayi Kuruluşlarının Alt Sektörlere Göre Dağılımı. Gıda Sektörü Adedi Baharat (Kırmızı, pul, toz biber) 80 Tuz İmalathanesi 6 Şeker imalathanesi 17 Bitkisel Yağ Fabrikası 12 Tarhana İmalathanesi 10 Un Fabrikası 11 Bulgur Fabrikası 3 Ekmek Fabrikaları (somun) 100 Pasta İmalathaneleri 37 Peynir İmalathaneleri 16 Dondurma Fabrikaları 8 80

90 Tablo 51 in devamı. Yoğurt İmalathaneleri 7 Süt Toplama Merkezi 2 Gıda Ambalaj İmalathanesi 2 Yem Fabrikaları 10 Yem Bayileri 263 Unlu mamuller (simit, çörek) 26 Çeltik Fabrikaları 3 Diğer 72 Toplam 685 Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü, Tablo 52 de görüldüğü gibi Kahramanmaraş ilinin kamu yatırım harcamalarına baktığımız zaman, 2001 yılında tarıma yapılan devlet yatırım harcamalarının oranı toplam yatırım harcamaları içinde %7,6 olmuştur. Tarım sektörü enerjiden sonra ikinci sırada gelmektedir. Tablo 52. Kahramanmaraş ta Yıllara Göre Sektör Bazında Kamu Yatırımlarının Dağılım Oranı. Sektör Proje Sayısı 2001 Sonuna Kadar Tahmini Harcama 2002 Yılı Yatırımı Tarım (%) 4 7,6 1,9 Madencilik (%) 4 0,2 1,8 Enerji (%) 3 85,7 89,1 Ulaştırma (%) 1 0,03 0,003 Eğitim (%) 30 2,3 2,6 Eğitim (Kültür) (%) 2 0,2 0,4 Eğitim (Spor) (%) 1 0,02 0,07 Sağlık (%) 8 0,4 1,5 Diğer Kamu Hizmetleri (%) 15 3,5 2,6 İl Toplamı (Milyar TL) Kaynak: Ticaret ve Sanayi Odası. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından Kahramanmaraş İl Müdürlüğü bünyesinde sürdürülmekte olan projeler için 2000 yılı içerisinde 123 milyar TL, 2001 yılı için 233 milyar TL ödenek harcanmıştır. Ayrıca DGD Projesi için 2001 yılında yaklaşık olarak 20 trilyon, 2002 yılında ise 37 trilyon TL ödeme yapılmıştır. Kahramanmaraş ta bulunan ve tarıma hizmet eden kuruluşlara ait yılında araştırmaya ayrılan ödeneklerin dökümü Tablo 53 te verilmiştir. Tablo 53. Kahramanmaraş ta Tarım Hizmeti Yürüten Kuruluşların Araştırma Hizmet Birimlerine Ayrılan Ödenek Miktarları (Milyar TL). Kuruluş İsmi Kahramanmaraş Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Kaynak: Kahramanmaraş Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü. 81

91 5.2. TARIMSAL ÜRETİM Kahramanmaraş illinde polikültür tarım yapılması sebebiyle hayvansal ürünler de dahil olmak üzere 82 çeşit ürün elde edilmektedir. Su ürünleri de dahil edilecek olursa bu sayı 92 ye ulaşmaktadır. Ürün deseni çok farklı olan ilde öncelikle ana kalemlerine göre tarımsal ürünler, daha sonra ayrıntılı olarak tüm ürünler incelenmiştir Bitkisel Üretim Tablo Yılında Türkiye, Kahramanmaraş ve Alt Bölgelerinde Tarım Arazilerinin Dağılımı (ha). ALT BÖLGELER TARIM ALANLARININ I. ALT II. ALT III. ALT IV. ALT KULLANIM ŞEKLİ BÖLGE BÖLGE BÖLGE BÖLGE K.MARAŞ TÜRKİYE Tarla Bitkileri Alanı Sebze+Süs Bitkileri Alanı Bağ Alanı Meyve Alanı Zeytinlik Toplam Tarım Alanı Kaynak: K.Maraş Tarım İl. Müdürlüğü Tarla Bitkileri Üretimi Tablo 55 ve Grafik 26 da tarla bitkileri ekiliş alanlarının oranları karşılaştırılmış olup hem Türkiye de hem de Kahramanmaraş ta tahıl alanlarının en yüksek paya sahip olduğu görülmektedir. Türkiye de tarla bitkileri alanları içerisinde tahıl alanlarının oranı %73 iken, Kahramanmaraş ta bu oran %74, endüstri bitkilerinin oranı Türkiye de %14 iken, Kahramanmaraş ta %13, yem bitkilerinin oranı Türkiye de %3 iken Kahramanmaraş ta %1 dir. Baklagil alanlarının ise oranı Türkiye de %8 iken, Kahramanmaraş ta %12 dir. Bu oran Türkiye geneline göre daha yüksektir. Tablo Yılında Türkiye, Kahramanmaraş ve Alt Bölgelerinde Tarla Bitkileri Ekiliş Alanları (ha). ALT BÖLGELER TARLA I. ALT II. ALT III. ALT IV. ALT BİTKİLERİ BÖLGE BÖLGE BÖLGE BÖLGE K.MARAŞ TÜRKİYE Tahıllar Endüstri Bitkileri Baklagiller Yumrulu Bitkiler Yem Bitkileri Toplam Kaynak: K.Maraş Tarım İl. Müdürlüğü. Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde tarla bitkisi alanlarının oransal dağılımı Grafik 27 de gösterilmiştir. Grafiğe göre toplam tarla bitkisi alanlarının en fazla olduğu bölge II. Alt Bölgedir. Bunu sırasıyla I., III., ve IV. Alt Bölgeler izlemektedir. Tahıl alanları en yüksek oranda olup sırasıyla II. ve I. Alt Bölgelerde bulunmaktadır. Endüstri bitkileri ve baklagil alanları ise birbirine yakındır. Endüstri bitkileri sırasıyla I. ve II. Alt Bölgelerde, baklagil bitkileri ise sırasıyla II., III. ve I. Alt Bölgelerde en yüksek orandadır. 82

92 Grafik 26. Türkiye ve Kahramanmaraş ta Tarla Bitkisi Alanlarının Oransal Dağılımı (%) Tahıllar Endüstri Bitkileri 8 Baklagiller Yumrulu Bitkiler Yem Bitkileri K.Maraş Türkiye Grafik 27. Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Tarla Bitkilerinin Ekiliş Oranları (%) Tahıllar Endüstri Bitkileri Baklagiller Yumrulu Bitkiler Yem Bitkileri Toplam I. Alt Bölge II. Alt Bölge III. Alt Bölge IV. Alt Bölge Tablo Yılında Türkiye, Kahramanmaraş ve Alt Bölgelerinde Bazı Tarla Bitkilerinin Üretim Miktarları (ton). Alt Bölgeler Buğday Pamuk Mısır Kır. Biber Ş.Pancarı Yonca I. Alt Bölge II. Alt Bölge III. Alt Bölge IV. Alt Bölge Kahramanmaraş Türkiye Kaynak: K.Maraş Tarım İl. Müdürlüğü. 83

93 Grafik 28. Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Bazı Tarla Bitkileri Üretimlerinin Oransal Dağılımı(%) Buğday Pamuk Mısır Kırmızı Biber Ş.Pancarı Yonca I. Alt Bölge II. Alt Bölge III. Alt Bölge IV. Alt Bölge Tablo 56 da Türkiye, Kahramanmaraş ve Alt Bölgelerinde bazı tarla bitkilerinin üretim miktarları verilmiş olup, bu ürünler stratejik önemleri ve diğer tarla bitkilerine göre Kahramanmaraş ta daha fazla üretilmesi sebebiyle seçilmişlerdir. Türkiye de üretilen pamuğun %4 ü, mısırın %2.6 sı, kırmızı biberin %23 ü ve yoncanın %2 si Kahramanmaraş ta üretilmektedir. Grafik 28 de Alt Bölgeler bazında bazı tarla bitkilerinin üretim oranları karşılaştırılmıştır. Grafiğe göre kırmızı biberin tamamı I. Alt Bölgede üretilmektedir. Mısır üretimi I. (%61) ve III. (%36) Alt Bölgelerde, yonca üretimi ise sırasıyla III. (%75), II. (%11) ve I. (%10) Alt Bölgede daha fazladır. Pamuk üretiminin %98 i I. Alt Bölgede gerçekleşmektedir. Şeker pancarı üretimi ise %76 oranında II. Alt Bölgede elde edilmektedir. Hayvansal üretim konusunda da bahsedileceği gibi, süt sığırcılığı işletmelerinin diğer alt bölgelere göre III. Alt Bölgede daha fazla sayıda olması sebebiyle, hasıl mısır ve yonca gibi yem bitkisi ve silajlık yem bitkisi üretimi bu alt bölgede daha fazladır. Tablo 57. Kahramanmaraş İlinde Yıllar İtibarıyla Bazı Tarla Bitkilerinin Üretimlerindeki Yıllara Göre Değişimler (Ton). Ürünler Buğday Pamuk Mısır Kır.Biber Ş.Pancarı K.Fasulye Nohut Ayçiçeği Kaynak: K.Maraş Tarım İl. Müdürlüğü. Tablo 57 de Kahramanmaraş ilinde yıllar itibarıyla bazı tarla bitkilerinin üretimlerindeki değişimler gösterilmiştir. Grafik 29, 30 ve Grafik 31 den görüldüğü gibi bu ürünlerin üretimlerinde çeşitli dalgalanmalar olmuştur. Şeker pancarı, kuru fasulye, mısır ve nohut üretiminde düşüşler olurken, buğday, pamuk ve ayçiçeği üretiminde artış söz konusudur. Kırmızı biber üretiminde fazla bir değişim görülmemektedir. 84

94 Grafik 29. Kahramanmaraş ta Buğday ve Şeker Pancarı Üretimindeki Yıllara Göre Değişimler ton Buğday Ş.Pancarı Şeker pancarı üretimindeki azalmanın sebebi ülke genelinde uygulanan kota uygulamasıdır. Grafik 30. Kahramanmaraş ta Pamuk, Kuru Fasulye ve Nohut Üretimindeki Yıllara Göre Değişimler. ton Pamuk K.Fasulye Nohut Grafik 31. Kahramanmaraş ta Mısır, Kırmızı Biber ve Ayçiçeği Üretimindeki Yıllara Göre Değişimler ton Mısır Kır.Biber Ayçiçeği 85

95 Sebze Üretimi Aşağıdaki Tablo 58 incelendiğinde Kahramanmaraş genelinde meyvesi yenen sebzelerin (domates, biber, patlıcan, kavun, karpuz v.b.) ekiliş alanlarının daha fazla (%77) olduğu görülmektedir. Bunu sırasıyla soğansı, yumru ve kök sebzeler (%9) (sarımsak, soğan, turp v.b.), yaprağı yenen sebzeler (%8) (marul, ıspanak, dereotu v.b.) ve baklagil sebzeleri (%6) (bakla, taze fasulye, bezelye v.b.) takip etmektedir. Tablo Yılında Kahramanmaraş ve Alt Bölgelerinde Sebze Üretim Alanlarının Dağılımı (ha). ALT BÖLGELER Sebze Ekiliş Alanları I. Alt Bölge II. Alt Bölge III. Alt Bölge IV. Alt Bölge K.Maraş Baklagil Sebzeleri Meyvesi Yenen Sebzeler Yaprağı Yenen Sebzeler Soğansı Yumru ve Kök Seb Toplam Kaynak: K.Maraş Tarım İl. Müdürlüğü. Grafik 32. Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Sebze Alanlarının Oransal Dağılımı (%) Baklagil Sebzeleri Meyvesi Yenen Sebzeler Yaprağı Yenen Sebzeler Soğansı Yumru ve Kök Sebzeler Toplam I. Alt Bölge II. Alt Bölge III. Alt Bölge IV. Alt Bölge Grafik 32 de alt bölgeler bazında sebze ekiliş alanları gösterilmekte olup, en fazla sebze alanı I. Alt Bölgede bulunmaktadır. Bunu sırasıyla II., III. ve IV. Alt Bölgeler izlemektedir. Tablo 58 den de anlaşılacağı üzere domates, biber, patlıcan, biber, kavun, karpuz gibi meyvesi yenen sebzelerin ekiliş alanları diğer sebze alanlarına göre daha fazla orandadır. Meyvesi yenen sebzeler sırasıyla en fazla I., II., III. ve IV. Alt Bölgelerde ekilmektedir. 86

96 Tablo Yılında Türkiye, Kahramanmaraş ve Alt Bölgelerinde Sebze Üretim Miktarları (ton). ALT BÖLGELER Sebze Üretim I. Alt Bölge II. Alt Bölge III. Alt Bölge IV. Alt Bölge K.Maraş Türkiye Baklagil Sebzeleri Meyvesi Yenen Seb Yaprağı Yenen Seb Soğansı Yum. ve Kök Seb Toplam Kaynak: K.Maraş Tarım İl. Müdürlüğü. Tablo 59 da Türkiye, Kahramanmaraş ve Alt Bölgelerinde sebze üretim miktarları gösterilmiştir. Bu tabloya göre Türkiye toplam sebze üretiminin yaklaşık %1 i, baklagil sebzelerinin %0,6 sı, meyvesi yenen sebzelerin %1 i, yaprağı yenen sebzelerin %1 i ve soğansı yumru ve kök sebzelerin %1,5 i Kahramanmaraş ta üretilmektedir. Tablo Yılında Türkiye, Kahramanmaraş ve Alt Bölgelerinde Bazı Sebzelerin Üretim Miktarları (ton). ALT BÖLGELER Sebze Çeşitleri I. Alt Bölge II. Alt Bölge III. Alt Bölge IV. Alt Bölge K.Maraş Türkiye Domates Patlıcan Hıyar Fasulye (Taze) Sarımsak (Taze) Soğan (Taze) Marul Biber (Sivri, Çarlis.) Biber (Dolmalık) Sakızkabağı Havuç Karpuz Kavun Kaynak: K.Maraş Tarım İl. Müdürlüğü. Tablo 60 da Türkiye, Kahramanmaraş ve Alt Bölgelerinde bazı sebzelerin üretim miktarları gösterilmiştir. Tabloya göre Türkiye de üretilen sebzeler içerisinde; domatesin 1,3 ü, patlıcanın %0,7 si, hıyarın %10 u, sarımsağın %4 ü, marulun %1,5 i, havucun %0,9 u, karpuzun %0,8 i Kahramanmaraş ta üretilmektedir. Grafik 33 te Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde bazı sebzelerin üretim miktarları gösterilmiştir. Kahramanmaraş ta 106 bin tonluk domates üretiminin 53 bin tonu I. Alt Bölgede, 41 bin tonu ise II. Alt Bölgede üretilmektedir. Ayrıca 17 bin tonluk hıyar üretiminin 13 bin tonu I. Alt Bölgede ve 30 bin tonluk karpuz üretiminin 18 bin tonu III. Alt Bölgede, 10 bin tonu II. Alt Bölgede üretilmektedir. 87

97 Grafik 33. Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Bazı Sebzelerin Üretim Miktarları I. Alt Bölge II. Alt Bölge III. Alt Bölge IV. Alt Bölge Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. Domates Hıyar Patlıcan Fasulye (Taze) Karpuz Grafik 34. Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Bazı Sebzelerin Üretim Miktarları I. Alt Bölge II. Alt Bölge III. Alt Bölge IV. Alt Bölge Sarımsak (Taze) Soğan (Taze) Biber (Dolmalık) Biber (Sivri, Çarliston) Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. Yine Grafik 34 incelendiğinde; 800 tonluk sarımsak üretiminin yaklaşık 500 tonu III. Alt Bölgede, tonluk taze soğan üretiminin tonu III., 410 tonu I. ve 320 tonu IV. Alt Bölgelerde, ton olan sivri biber üretiminin tonu I., 850 tonu II. Alt Bölgelerde, ton olan dolmalık biber üretiminin tonu I. ve tonu II. Alt Bölgelerde üretilmektedir. Grafik 35 te görüldüğü gibi, Türkiye havuç üretiminin %0.8 ini oluşturan tonluk Kahramanmaraş üretiminin tonu I. Alt Bölgede, tonluk kavun üretiminin

98 tonu II. Alt Bölgede, 800 tonu I. Alt Bölgede, tonluk marul üretiminin tamamı I. Alt Bölgede gerçekleşmektedir. Grafik 35. Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Bazı Sebzelerin Üretim Miktarları I. Alt Bölge II. Alt Bölge III. Alt Bölge IV. Alt Bölge Sakızkabağı Havuç Marul Kavun Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. Tablo 61. Kahramanmaraş İlinde Yıllar İtibarıyla Bazı Sebzelerin Üretim Miktarlarındaki Değişimler (ton). Ürünler Domates Biber , Patlıcan , Hıyar T.Fasulye Karpuz Kaynak: Kahramanmaraş Tarım İl Müdürlüğü. Tablo 61 de Kahramanmaraş ta üretilen bazı sebzelerin üretim miktarlarındaki 10 yıllık değişim gösterilmiştir. Grafik 36. Kahramanmaraş ta Domates ve Karpuz Üretimindeki Yıllara Göre Değişimler ton Domates Karpuz Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. 89

99 Grafik 36 dan görüleceği gibi üretim miktarlarında artış söz konusudur yılında 9 bin ton olan karpuz üretimi 2003 yılında %324 artarak 31 bin tona, 89 bin ton olan domates üretimi %118 artarak 106 bin tona ulaşmıştır. Karpuz III. Alt Bölgede özellikle Andırın ilçesinde, domates ise I. Alt Bölgede sırasıyla Merkez ve Türkoğlu ilçelerinde ve II. Alt Bölgede Elbistan ilçesinde yoğun olarak üretilmektedir. Grafik 37 de de görüldüğü gibi patlıcan ve hıyar üretiminde artış göze çarpmaktadır. Ağırlıklı olarak I. Alt Bölgede yetiştirilen ve 1994 yılında ton olan hıyar üretimi, %302 lik artışla 17 bin tona, ton olan patlıcan üretimi ise, %186 lık artışla 2003 yılında tona ulaşmıştır. Hıyar üretimindeki artışın en önemli sebeplerinden birisi, buğday ekili alanların II. ürün olarak hıyar ekimi için değerlendirilmesidir. Grafik 37. Kahramanmaraş ta Patlıcan ve Hıyar Üretimindeki Yıllara Göre Değişimler. ton Patlıcan Hıyar Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. Grafik 38. Kahramanmaraş ta Yeşil Biber ve Taze Fasulye Üretimindeki Yıllara Göre Değişimler ton Biber T.Fasulye Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. 90

100 Grafik 38 de 1994 yılında ton olarak görülen taze fasulye üretimi, %170 lik artışla 2003 yılında tona, ton olan biber üretimi ise %178 lik artışla 5 bin ton civarına yükselmiştir Meyve Üretimi Tablo 62 de Türkiye, Kahramanmaraş ve Alt Bölgelerinde bulunan meyve ağaç sayıları ve meyve üretim miktarları verilmiştir. Üzümsü meyveler grubuna çilek, üzüm ve ahududu dahil edilmiştir. Ağaç sayıları toplama dahil edilmemiştir. Ancak, üretim miktarı tabloya dahil edilmiştir. Tablo Yılında Türkiye, Kahramanmaraş ve Alt Bölgelerinde Meyve Ağaç Sayıları ve Meyve Üretim Miktarları. Yumuşak Çekirdekli Meyveler Taş Çekirdekli Meyveler Üzümsü Meyveler Sert Kabuklu Meyveler MEYVELER Meyve Veren Yaşta Ağaç Sayısı Meyve Vermeyen Yaşta Ağaç Sayısı I. Alt Bölge ALT BÖLGELER III. Alt Bölge II. Alt Bölge IV. Alt Bölge K.MARAŞ TÜRKİYE Üretim (ton) Meyve Veren Yaşta Ağaç Sayısı Meyve Vermeyen Yaşta Ağaç Sayısı Üretim (ton) Meyve Veren Yaşta Ağaç Sayısı Meyve Vermeyen Yaşta Ağaç Sayısı Üretim (ton) Meyve Veren Yaşta Ağaç Sayısı Meyve Vermeyen Yaşta Ağaç Sayısı Üretim (ton) Kaynak: Kahramanmaraş Tarım İl Müdürlüğü. Bu tabloda bahsedilen yumuşak çekirdekli meyveler grubunda; armut, ayva ve elma, taş çekirdekli meyveler grubunda; erik, kayısı, kiraz, şeftali, vişne ve zeytin, üzümsü meyveler grubunda; dur, incir, nar, trabzon hurması, çilek ve üzüm, sert kabuklu meyveler grubunda; badem, ceviz ve antepfıstığı bulunmaktadır. 91

101 Grafik 39. Türkiye ve Kahramanmaraş ta Meyve Veren Yaştaki Ağaçların Oransal Dağılımı Yumuşak Çekirdekli Taş Çekirdekli Üzümsü Sert Kabuklu Türkiye Kahramanmaraş Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. Grafik 39 da Türkiye ve Kahramanmaraş ta meyve veren yaştaki ağaçların oranları gösterilmiştir. Grafikte de görüldüğü üzere Türkiye de sert kabuklu meyvelerin oranı diğer gruplara göre daha fazla iken, Kahramanmaraş ta taş çekirdekli meyvelerin oranı daha fazladır. Ayrıca sert kabuklu meyvelerin Kahramanmaraş taki oranı Türkiye deki gibi fazladır. Bilhassa I. Alt Bölgede yaygın olarak sert kabuklu meyve üretimi söz konusudur. Kahramanmaraş ta bulunan sert kabuklu meyve veren yaştaki ağaç sayı, Türkiye toplam sert kabuklu meyve veren ağaç sayısının %0,3 ünü, taş çekirdekli meyve veren ağaç sayısının %2 sini, yumuşak çekirdekli meyve veren ağaç sayısının %0,8 ini kapsamaktadır. Grafik 40. Kahramanmaraş ve Alt Bölgelerinde Meyve Veren Yaştaki Ağaçları Oransal Dağılımı (%) Yumuşak Çekirdekli Taş Çekirdekli Üzümsü Sert Kabuklu Toplam I. Alt Bölge II. Alt Bölge III. Alt Bölge IV. Alt Bölge Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. Grafik 40 ta Kahramanmaraş alt bölgelerinde bulunan ve meyve veren yaştaki ağaç sayılarının oransal dağılımı gösterilmiştir. Grafiğe göre meyve veren yaştaki toplam ağaç sayısı sırasıyla I, II ve III Alt Bölgelerde en yüksek oranda, IV. Alt Bölgede ise en az 92

102 orandadır. Bu sıralama yumuşak çekirdekli meyveler için de aynıdır. Fakat Taş çekirdeklilerin oranının en fazla olduğu alt bölge II. Alt Bölgedir. Grafik 41. Türkiye ve Kahramanmaraş ta Meyve Vermeyen Yaştaki Ağaçların Oransal Dağılımı (%) Yumuşak Çekirdekli Taş Çekirdekli Üzümsü Sert Kabuklu Türkiye Kahramanmaraş Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. Grafik 41 de meyve vermeyen yaştaki ağaç sayılarının Türkiye ve Kahramanmaraş oranları karşılaştırılmıştır. Grafikten anlaşılacağı üzere Türkiye de özellikle sert kabuklu, taş çekirdekli ve yumuşak çekirdekli meyvelerde yeni meyve bahçelerinin tesis edildiği, aynı durumun Kahramanmaraş ta da söz konusu olduğu dikkat çekmektedir. Ancak Kahramanmaraş ta Türkiye ye göre yumuşak çekirdekli ve taş çekirdekli meyve bahçelerinin tesis oranının daha fazla olduğu gözlemlenmektedir. Bu artış bilhassa yeni elma ve kiraz bahçelerinin tesisinden ileri gelmektedir. Grafik 42. Kahramanmaraş ve Alt Bölgelerinde Meyve Vermeyen Yaştaki Ağaçların Oransal Dağılımı (%) Yumuşak Çekirdekli Taş Çekirdekli Üzümsü Sert Kabuklu Toplam I. Alt Bölge II. Alt Bölge III. Alt Bölge IV. Alt Bölge Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. 93

103 Grafik 42 de Kahramanmaraş alt bölgelerinde meyve vermeyen yaştaki ağaç sayılarının oransal dağılımı gösterilmiştir. Grafiğe göre meyve vermeyen yaştaki toplam ağaç sayısı sırasıyla I., III. ve II. Alt Bölgelerde en fazla oranda bulunurken, IV. Alt Bölgede en az orandadır. Yine grafiğe göre yumuşak ve taş çekirdekli meyve bahçelerinin tesisi II. ve III. Alt Bölgelerde ön plana çıkarken, sert kabuklu meyve bahçesi (özellikle ceviz) tesislerinin I. Alt Bölgede daha yoğun olduğu gözlemlenmektedir. Grafik 43. Türkiye ve Kahramanmaraş ta Meyve Üretiminin Oransal Dağılım (%) Yumuşak Çekirdekli Taş Çekirdekli Üzümsü Sert Kabuklu Türkiye Kahramanmaraş Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. Grafik 43 te Türkiye ve Kahramanmaraş ta meyve üretimlerinin oransal dağılımı gösterilmiştir. Türkiye genelinde meyve üretimi çoktan aza doğru sırasıyla üzümsü, yumuşak çekirdekli, taş çekirdekli ve sert kabuklu meyveler şeklindeyken, benzer sıralama Kahramanmaraş için de geçerlidir. Yalnız ilde yumuşak çekirdekli ve taş çekirdekli oranları hemen hemen aynıdır. Türkiye yumuşak çekirdekli meyve üretiminin %1,19 u, taş çekirdekli meyve üretiminin %4,8 i, üzümsü meyve üretiminin %2,5 i ve sert kabuklu meyve üretiminin %1,38 i Kahramanmaraş ta gerçekleşmektedir. Grafik 44 te Kahramanmaraş alt bölgelerindeki meyve üretiminin oransal dağılımı gösterilmiştir. Toplam meyve üretimini incelediğimizde yine diğer başlıklarda olduğu gibi I. Alt Bölgenin ön plana çıktığı görülmektedir. Üzümsü ve sert kabuklu meyvelerde üretim oranı I. Alt Bölgede diğer bölgelere göre fazla miktardayken, taş çekirdekli ve yumuşak çekirdekli meyve üretimi II. ve III. Alt Bölgelerde daha fazladır. 94

104 Grafik 44. Kahramanmaraş ve Alt Bölgelerinde Meyve Üretiminin Oransal Dağılım (%) Yumuşak Çekirdekli Taş Çekirdekli Üzümsü Sert Kabuklu Toplam I. Alt Bölge II. Alt Bölge III. Alt Bölge IV. Alt Bölge Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. Tablo Yılında Türkiye, Kahramanmaraş ve Alt Bölgelerinde Bazı Meyvelerin Üretim Miktarları (ton). ALT BÖLGELER Meyve Çeşitleri I. Alt Bölge II. Alt Bölge III. Alt Bölge IV. Alt Bölge K.Maraş Türkiye Elma Armut Erik Kiraz Kayısı Şeftali Zeytin İncir Çilek Üzüm Antepfıstığı Ceviz Badem Kaynak: Tarım İl Müdürlüğü. Tablo 63 te Türkiye, Kahramanmaraş ve alt bölgelerinde bazı meyvelerin üretim miktarları verilmiştir. 95

105 Tablodan da anlaşılacağı üzere; Türkiye de üretilen antepfıstığının %14 ü, cevizin %3,6 sı, üzümün %3,2 si, kayısının %4,4 ü, elmanın %0,8 i Kahramanmaraş ilinde üretilmektedir. Grafik 45. Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Bazı Meyvelerin Üretim Oranları (%) Elma Armut İncir Üzüm Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. I. Alt Bölge II. Alt Bölge III. Alt Bölge IV. Alt Bölge Grafik 45 de de görüleceği gibi incir ve üzümün %100 e yakını I. Alt Bölgede, elmanın %8 si III., %17 si II. Alt Bölgede, armudun %35 i I., %31 i II. ve %27 si I. Alt Bölgede üretilmektedir. Grafik 46.Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Bazı Meyvelerin Üretim Oranları (%) Kiraz Kayısı Şeftali Erik Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. I. Alt Bölge II. Alt Bölge III. Alt Bölge IV. Alt Bölge 96

106 Grafik 46 incelendiğinde kayısının %88 inin II. Alt Bölgede, kirazın %47 sinin I., %29 unun III. Alt Bölgede, eriğin %47 sinin I., %44 ünün III. Alt Bölgede ve şeftalinin %50 sinin I., %22 sinin III. ve %20 sinin II. Alt Bölgede üretildiği görülmektedir. Grafik 47.Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Bazı Meyvelerin Üretim Oranları (%) Antepfıstığı Ceviz Badem Zeytin Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. I. Alt Bölge II. Alt Bölge III. Alt Bölge IV. Alt Bölge Yine Grafik 47 de antepfıstığı, ceviz, badem ve zeytin üretim oranları verilmiş olup, antepfıstığı ve badem üretimin %100 ünün I. Alt Bölgede, ceviz üretiminin %54 ünün IV., %33 ünün I., %10 unun III. ve %2 sinin II. Alt Bölgede, zeytin üretiminin ise %97 sinin I. Alt Bölgede gerçekleştiği görülmektedir. Tablo 64. Kahramanmaraş İlinde Yıllar İtibarıyla Bazı Meyvelerin Üretim Miktarlarındaki Değişimler (ton) Ürünler Elma Kayısı Kiraz A.fıstığı Ceviz Badem 418, Çilek 90, Yaş Üz Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. Tablo 64 te Kahramanmaraş ilinde yıllar itibarıyla bazı meyvelerin üretim miktarlarındaki değişimler verilmiştir. Grafik 48, 49 ve 50 de de bu miktarlardaki değişimler karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. 97

107 Grafik 48. Kahramanmaraş ta Elma ve Yaş Üzüm Üretimindeki Yıllara Göre Değişimler. ton Elma Yaş Üz. Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. Grafik 49. K.Maraş ta Kayısı, Antepfıstığı ve Ceviz Üretimindeki Yıllara Göre Değişimler. ton Kayısı A.fıstığı Ceviz Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. Grafik 50. Kahramanmaraş ta Kiraz, Badem ve Çilek Üretimindeki Yıllara Göre Değişimler ton Kiraz Badem Çilek Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. 98

108 Hayvan Sayıları ve Hayvansal Üretim Türkiye toplam sığır mevcudunun %1,06 sı, koyun mevcudunun %1,67 si, keçi mevcudunun %3,5 i, kanatlı mevcudunun %0,21 si, (tavuk mevcudunun %0,2 si, hindi mevcudunun %1,71 i, ördek mevcudunun %3,2 si ve kaz mevcudunun %0,9 u) Kahramanmaraş ta bulunmaktadır (Tablo 65) Hayvan Sayıları Tablo Yılı Türkiye, K.Maraş ve Alt Bölgelerinde Mevcut Hayvan Sayıları (baş/ad.). ALT BÖLGELER Hayvan Türleri I. Alt Bölge II. Alt Bölge III. Alt Bölge IV. Alt Bölge K.Maraş Türkiye Kültür Sığır Melez Yerli Toplam Koyun Keçi Broiler Tavuk Yumurtacı Toplam Hindi Ördek Kaz Top. Kanatlı Say Kaynak: K. Maraş Tarım İl Müdürlüğü ve DİE. Büyükbaş ve küçükbaş hayvancılığın gelişmesinde en önemli engel pek çok bölgede olduğu gibi Kahramanmaraş ta da mera alanlarının az olmasıdır. Mera alanları toplam alanın sadece %18,28 ini kaplamaktadır. Oysa Türkiye ortalamasında mera alanlarının oranı %26 dır. Diğer bir engel ise yem bitkisi ekilişlerinin çok düşük oranda olmasıdır. Toplam tarla bitkileri ekilişi içerisinde yem bitkilerinin ekiliş oranı Türkiye de %3 civarındayken, Kahramanmaraş ta %1,17 dir. Görüldüğü gibi bu oran Türkiye ortalamasının bile çok altındadır Büyükbaş Hayvan Sayısı Büyükbaş hayvan sayısı Tablo 65 de gösterilmiş olup toplam sığır sayısı 2003 yılında baştır. Grafik 51 de görüleceği üzere Türkiye de toplam sığır mevcudu içerisinde kültür ırklarının oranı %16,1, melez ırkların oranı %43,7 ve yerli ırkların oranı %40,2 iken, Kahramanmaraş ilinde bu oran kültür ırklarında %20, melez ırklarda %59 ve yerli ırklarda %21 dir. Kahramanmaraş ilinde özellikle süt sığırcılığında kültür ırkı ve melez hayvanların kullanılması gerek süt ve gerekse et verimini artırmaktadır. Grafik 51 de Kahramanmaraş ilinde gerek kültür ırkı sığırların, gerekse melez ırk sığırların oranının Türkiye oranından daha fazla olduğu görülmektedir. 99

109 Grafik 51. Kahramanmaraş ta Sığır Mevcudunun Dağılımı (%) , ,7 40, ,0 21,0 16, Kahramanmaraş Türkiye Kültür Melez Yerli Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. İlde kültür ırkı olarak Holstein, Simental ve Montofon ırkı hayvanlar bulunmaktadır. Melez ırklar, bu hayvanların yerli sığırlar ile tabii ve suni tohumlanması yoluyla elde edilmiştir. Grafik 52. Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Sığır Mevcudunun Oransal Değişimi (%) I. Alt Bölge II. Alt Bölge III. Alt Bölge IV. Alt Bölge Kültür Melez Yerli Toplam Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. Grafik 52 de Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde sığır mevcudunun oransal dağılımı gösterilmiştir. Görüldüğü gibi en fazla sığır II. Alt Bölgede bulunmakta, bunu sırasıyla I., III. ve IV. Alt Bölgeler takip etmektedir. Toplam sığır mevcudu içinde en fazla kültür ırkı hayvanların bulunduğu bölge yine II. Alt Bölgedir. Dört bölgede de hayvan ırklarının dağılımı incelendiğinde en fazla ırk mevcudunun melez hayvan ırklarında olduğu görülmektedir. Bu da 100

110 tüm bölgelerde ıslah çalışmalarının belli bir seviyeye eriştiğini göstermektedir. Ama tam manasıyla yeterli olmadığı ve bu konuda yoğun çalışmaların yapılması gerektiği açıktır. Tablo 66. Türkiye ve K.Maraş ta Sığır Mevcudunun Yıllara Göre Değişimi (1.000 baş). Sığır Irkları Kültür Melez Yerli Toplam Türkiye (bin baş) K.Maraş (baş) Kültür Melez Yerli Toplam Kaynak: K. Maraş Tarım İl Müdürlüğü. Tablo 66 da Türkiye ve Kahramanmaraş ilinde sığır sayılarındaki 9 yıllık değişimler gösterilmiştir yılında Türkiye de bin baş olan toplam sığır sayısı 2002 yılında bin başa düşerek %12 oranında azalırken, Kahramanmaraş ta baş olan toplam sığır sayısı, başa düşerek %17 oranında azalmıştır. Türkiye de kültür ırkı sayısı %15, Kahramanmaraş ta ise %110 oranında artmıştır. Bununla beraber, Türkiye de melez sığır sayısı %3 oranında artarken, Kahramanmaraş ta %6 oranında azalmıştır. Yine yerli ırk sığırların sayısında Türkiye de %31 oranında azalma olurken, Kahramanmaraş ta %57 oranında azalma görülmüştür. Grafik 53. Türkiye de Sığır Mevcudunun Yıllara Göre Değişimi (1.000 baş) Kültür Melez Yerli Toplam Grafik 53 de Türkiye de son 9 yılda sığır sayılarındaki değişim gösterilmiştir. Grafik 53 den de anlaşılacağı gibi kültür ırkı ve melez sığır sayısı artarken yerli sığır sayısında düşüş görülmektedir. 101

111 Grafik 54. Kahramanmaraş İlinde Sığır Mevcudunun Yıllara Göre Değişimi (1.000 baş) Kültür Melez Yerli Toplam Grafik 54 te görüldüğü gibi Kahramanmaraş ilinde kültür ırkı ve melez ırk sayısında artış olurken, yerli ırk sayısında azalma söz konusudur Küçükbaş Hayvan Sayısı Grafik 55 de Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde küçükbaş hayvan mevcudunun dağılımı gösterilmiştir. Kahramanmaraş ilinde koyun sayısı 2003 yılında baş, keçi sayısı ise baştır. Grafik 56 da da görüleceği gibi koyun sayısı sırasıyla I. Alt Bölgeden II., III. ve IV. alt Bölgelere doğru azalmaktadır. Keçi sayısı ise I. ve III. Alt Bölgelerde en fazladır. Bunu sırasıyla IV. ve II. Alt Bölgeler takip etmektedir. II. Alt Bölgede kışlar sert geçtiği için ve uygun otlatma ortamı bulunmadığından keçi sayısı diğer bölgelere nazaran oldukça düşüktür. Grafik 55. Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Küçükbaş Hayvan Mevcudunun Dağılımı (baş) I. Alt Bölge II. Alt Bölge III. Alt Bölge IV. Alt Bölge Koyun Keçi Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. 102

112 Tablo 67. Türkiye ve K.Maraş ta Küçükbaş Hay. Sayılarının Yıllara Göre Değ. (1.000 baş) Tür. Koyun Keçi Mar. Koyun Keçi Kaynak: K. Maraş Tarım İl Müdürlüğü ve D.İ.E. Türkiye ve K.Maraş ta küçükbaş hayvan sayılarının yıllara göre değişimi Tablo 67 ve Grafik 56 da gösterilmiştir. Grafik 56. K.Maraş İlinde Küçükbaş Hayvan Mevcudunun Yıllara Göre Değ. (1.000 baş) Koyun Keçi Kanatlı Sayısı Grafik 57 de görüldüğü gibi en fazla kanatlı sayısı I. Alt bölgede bulunmaktadır. Grafik 57. Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Kanatlı Mevcudunun Oransal Dağılımı (%). 45,0 40,0 35,0 30,0 25,0 20,0 15,0 10,0 5,0 0,0 42,4 34,2 17,9 5,5 I. Alt Bölge II. Alt Bölge III. Alt Bölge IV. Alt Bölge Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. 103

113 Grafik 58 de ise yıl sonu itibarıyla işletmelerde bulunan kanatlı hayvan sayıları verilmiştir. Grafik 58. Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Kanatlı Hayvan Sayıları (adet) Tavuk Hindi Ördek Kaz Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. I. Alt Bölge II. Alt Bölge III. Alt Bölge IV. Alt Bölge Tablo 68 de Türkiye ve Kahramanmaraş ta kanatlı hayvan sayılarındaki son 5 yıllık değişim gösterilmiştir. Buna göre Türkiye tavuk sayısı 1998 yılına göre %3 artarken, Kahramanmaraş ta %17 oranında azalmıştır. Grafik 59 da görüldüğü gibi 2001 yılından itibaren bir düşüş dikkat çekmektedir. Bu düşüşün en önemli sebeplerinden birisi son yıllarda yaşanan ekonomik krizdir. Tablo 68. Türkiye ve K.Maraş ta Tavuk ve Hindi Sayılarının Yıllara Göre Değ. (1.000 adet) Türkiye Tavuk Hindi K.Maraş Tavuk Hindi Kaynak: K. Maraş Tarım İl Müdürlüğü ve DİE. Grafik 59. Kahramanmaraş İlinde Tavuk Sayısındaki Yıllara Göre Değişim Tavuk (1.000 adet) Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. 104

114 Türkiye de 1998 yılına göre hindi sayısı %19 oranında azalırken, Kahramanmaraş ta bu azalış %50 oranında gerçekleşmiştir. Grafik 60. Kahramanmaraş İlinde Hindi Sayısındaki Yıllara Göre Değişim Hindi (1.000 adet) Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü Arıcılık Tablo 69. Kahramanmaraş İlinde 2003 Yılında Arıcılık Yapan Köy ve Kovan Sayıları ve Ürün Miktarları. Arı Kovanları Ürünler Arı Alt İlçeler Besleyen Bölgeler Eski Usul Yeni Usul Bal (kg) Balmumu (kg) Köy Sayısı Merkez I Pazarcık Türkoğlu Toplam Afşin II Elbistan Toplam Andırın III Göksun Toplam Ç.Cerit IV Ekinözü Nurhak Toplam Kahramanmaraş Kaynak: K. Maraş Tarım İl Müdürlüğü. 105

115 Tablo 69 da Kahramanmaraş ilinde arıcılıkla ilgili rakamlar verilmiş olup 255 köyde faal arıcılık yapılmaktadır. Grafik 61. Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Arı Kovanlarının Dağılımı (Adet) I. Alt Bölge II. Alt Bölge III. Alt Bölge IV. Alt Bölge Eski Tip Yeni Tip Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. Grafik 61 de alt bölgelere göre eski ve yeni tip arı kovanlarının sayısının dağılımı gösterilmiştir. Arıcılığın en fazla olduğu alt bölge III. Alt bölge olup bunu sırasıyla I., II. ve IV. Alt bölgeler izlemektedir. Arıcılık faaliyetlerinin I. ve III. Alt bölgelerde yoğunlaşmasının en önemli sebeplerinin başında orman alanlarının fazlalığı gelmektedir. Grafik 62 de ise, alt bölgelere göre bal ve balmumu üretimi incelenmiştir. En fazla bal I. Alt bölgede elde edilmektedir. Bunu sırasıyla III., II. ve IV. Alt bölgeler takip etmektedir. En fazla balmumu ise yine I. Alt bölgede elde edilmektedir. Bunu sırasıyla II., III. ve IV. Alt bölgeler takip etmektedir. Grafik 62. Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Bal ve Balmumu Üretiminin Dağılımı (kg) I. Alt Bölge II. Alt Bölge III. Alt Bölge IV. Alt Bölge Bal Balmumu Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. 106

116 Hayvansal Üretim Kahramanmaraş iline ait kesilen hayvan sayıları Tablo 70 de ve hayvansal ürünlerin üretim miktarları Tablo 71 de verilmiştir. Tablo Yılında Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Kesilen Hayvan Sayıları. Hayvan Türleri ALT BÖLGELER K. Maraş I. Alt Bölge II. Alt Bölge III. Alt Bölge IV. Alt Bölge Kültür Sığır Melez Yerli Toplam Koyun+Kuzu Keçi+Oğlak Genel Toplam Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. Tablo Yılı Türkiye, K.Maraş ve Alt Bölgelerinde Hayvansal Ürünlerin Üretim Mik. ALT BÖLGELER Hayvan Türleri K. Maraş Türkiye I. Alt Bölge II. Alt Bölge III. Alt Bölge IV. Alt Bölge Sığır (kg) Koyun+Kuzu (kg) Keçi+Oğlak (kg) Top. Et Üret. (kg) Süt (ton) Yapağı (ton) Keçi kılı (ton) Bal (ton) Balmumu (kg) Yumurta (bin ad.) Kaynak: K. Maraş Tarım İl Müdürlüğü ve DİE. Grafik 63. K.Maraş Alt Bölgelerinde Üretilen Bazı Hayvansal Ürünlerin Oransal Dağ. (%) I. Alt Bölge II. Alt Bölge III. Alt Bölge IV. Alt Bölge Kırmızı Et Süt Yumurta Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. 107

117 Grafik 64. Kahramanmaraş Alt Bölgelerinde Üretilen Bazı Hayvansal Ürünlerin Oransal Dağılımı (%) I. Alt Bölge II. Alt Bölge III. Alt Bölge IV. Alt Bölge Yapağı Keçi Kılı Bal Balmumu Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. Tablo 72. Türkiye ve K.Maraş ta Kırmızı Et, Süt ve Yumurta Üretiminin Yıllara Göre Değ Kırmızı Et (ton) Türkiye Süt (bin ton) Yumurta (bin ad.) Bal (ton) Kırmızı Et (ton) K.Maraş Süt (bin ton) Yumurta (bin ad.) Bal (ton) Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. Grafik 65. Kahramanmaraş İlinde Kırmızı Et Üretiminde Yıllara Göre Değişim Kırmızı Et (ton) Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. 108

118 Grafik 66. Kahramanmaraş İlinde Süt Üretiminde Yıllara Göre Değişim Süt (ton) Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. Grafik 67. Kahramanmaraş İlinde Yumurta Üretiminde Yıllara Göre Değişim Yumurta (1.000 adet) Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. Grafik 68. Kahramanmaraş İlinde Bal Üretiminde Yıllara Göre Değişim Bal (ton) Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. 109

119 5.3. SU ÜRÜNLERİ ÜRETİMİ Kahramanmaraş, su kaynakları bakımından çok zengindir. İlin engebeli ve dağlık coğrafi yapısı, orman örtüsünün zenginliği ve fazla yağış alması akarsu, gölet, baraj gölü ve doğal göl bakımından zengin bir potansiyelin oluşmasını sağlamıştır. DSİ ve KHGM nün de katkılarıyla inşa edilen baraj ve göletler su potansiyelini daha da artırmıştır. Tablo 73 te Kahramanmaraş ta yetiştirilen ve avcılığı yapılan tatlı su balıklarının listesi, avlanma ve yetiştirilme miktarları verilmiştir. ve kültür Tablo Yılı Kahramanmaraş İçsularında Bulunan Balıkların İsimleri, Avlanma ve Yetiştirilme Miktarları. Türkçe İsmi Latincesi Yetiştirilen/Avlanan Gökkuşağı Alabalığı (Kültür) Oncorhynchus miyskis Alabalık Salmo trutta magrostigma Karabalık Clarios lazera Bıyıklı Balık Barbus capoeta sp. - Kefal Leuciscus cephalus Aynalı Sazan Cyprinus carpio Yayın Balığı Silurus glanis Gümüş Alburnus orontis Siraz Capoeta borrosi Sarı Balık Capoeta capoeta sp. - TOPLAM Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. İl genelinde mevcut bulunan su kaynakları üzerinde 16 tesiste beton havuzlarda alabalık yetiştiriciliği yapılmaktadır yılından bu yana ise baraj gölleri üzerinde yüzer ağ kafeslerde alabalık yetiştiriciliği yapılmaya başlanmıştır. Sır barajı gölü üzerinde 4 adet kafes tesisinde alabalık yetiştiriciliği yapılmaktadır. 20 adet tesisin toplam kapasitesi 796,2 ton/yıl a ulaşmıştır. Ayrıca baraj göllerinde DSİ ve KHGM tarafından yapılan küçük göletlerde ise Tarım İl Müdürlüğünce yöre halkının ticari ve sportif amaçla balık avlaması için aynalı sazan yavrusu ile balıklandırılmıştır. Tablo 74 te yıllar itibarı ile su ürünleri avcılığı ve yetiştiriciliği ile ilgili sayısal bilgiler verilmiştir. Tablo 74. Yıllar İtibariyle Su Ürünleri Avcılığı ve Yetiştiriciliği. Yıllar Avcılık (kg/yıl) Alabalık Yetiştiriciliği (kg/yıl) Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. 110

120 İl genelinde 35 aile kültür balıkçılığı, 207 aile de balık avcılığı ile uğraşmaktadır. Mevcut baraj göllerinden Menzelet, Sır ve Kartalkaya baraj göllerinde 1 er adet olmak üzere toplam 3 tane su ürünleri kooperatifi faaliyet göstermektedir ORGANİK TARIM Kahramanmaraş İlinin başlıca sorunlardan biri olan çevre kirliliği için sürdürülebilir tarım olanaklarının araştırılması önemli bir konudur. Bu konuda ilde belirli alanlarda ve ürünlerde organik tarımın yapılması ve çevreye dost alternatif üretim şekli olarak desteklenmesi büyük önem taşımaktadır. Çiftçilerin alış güçlerinin düşmesi ile zaten ilde özellikle fakir köylerde kısmen organik tarım yapılmaktadır. Ancak çiftçilerimiz sözleşmeli çiftçi olarak üretim yapmadıklarından ürettikleri ürünleri değerlendirememektedirler Organik Tarımın Amacı Organik Tarım; üretimde kimyasal girdi kullanmadan, üretimden tüketime kadar her aşaması kontrollü ve sertifikalı tarımsal üretim biçimidir. Ekolojik tarım, eko sistemde hatalı uygulamalar sonucu kaybolan doğal dengeyi yeniden kurmaya yönelik, insana ve çevreye dost üretim sistemlerini içermektedir. Her türlü sentetik, kimyasal ilaçlar ve gübrelerin kullanımının yasaklanması yanında organik ve yeşil gübreleme, münavebe, toprağın muhafazası, bitkinin direncini artırma, parazit ve predatörlerden yararlanmayı tavsiye eden bütün bu üretim tarzında üretimde miktar artışı değil ürünün kalitesinin yükseltilmesini amaçlanmaktadır.günümüzde sadece organik tarımla toprak ve su kaynakları ile havayı kirletmeden, çevre, bitki, hayvan ve insan sağlığını korumak mümkün olmaktadır Ekolojik Tarımın Gerekliliği Çevrenin, doğal kaynakların korunması ve bozulan ekolojik dengenin yeniden tesisi, sürdürülebilir tarım, toprağın yaşatılması, flora ve faunanın korunması biyolojik çeşitliliğin devamı ve kimyasal kirlilik ile zehirli kalıntının da sonlandırılması temel amaç olmuştur. Günümüzde tüm dünyada çevrenin, insan ve toplum sağlığının korunması konusunda ülkelere göre farklı düzeylerde olmakla birlikte büyük gelişmeler meydana gelmiştir. Bu gün konvansiyonel tarımın üretim artışına yönelik aşırı miktarda sentetik ve kimyasal girdi kullanımı sonucu çevre kirliliği önemli boyutlara ulaşmıştır.tarımın yarattığı kirlilik doğal dengenin bozulmasına neden olurken çevre kirliliği ve besin zinciriyle tüm canlılara ulaşabilen hayati tehlikeye de yol açmaktadır. Doğal dengenin bozulmasına örnek olarak, toprağın erozyona uğraması ile toprak kayıplarında nispi artışlar, toprakta organik madde ve humus yokluğu nedeniyle toprak mikroorganizma hayatının tahribi, toprak profilinde A horizonunun kaybı ve mineral toprak profilinin kaybı ve benzeri olaylar gösterilebilir. Sürekli monokültür, münavebenin gereği gibi yapılmaması söz konusu ürünlere zarar veren hastalık ve zararlıların aşırı çoğalmalarına neden olmuştur. Mücadele etmek için bilinçli olarak kullanılmayan sentetik kimyasal pestisidler, bazı faydalı ırkların kaybolmasına neden olmuş ve biyolojik mücadele ortamı tahrip edilmiştir. Verimliliği artırmak için toprakların aşırı şekilde sentetik mineral maddelerle gübrelenmesi özellikle çabuk yıkanan azotlu gübrelerin yeraltı sularına kadar ulaşmasıyla, hayvan ve insanlarda nitrat zehirlenmeleri görülmüştür. 111

121 Konvansiyonel tarımda ürünün kalitesinin ikinci plana atılması ekonomik üretim yapmak için mekanizasyonun artırılması ve özellikle bilinçsiz uygulamalar, toprağın canlı tabakasını yok etmiştir.toprakta oluşan sert tabakalar, sıkışmalar yaratarak erozyonu teşvik etmiştir. Verim artışı sağlanırken, üretimde ekolojik denge bozulmuş, iyi tarım toprakları elden çıkmış ve toprağın canlı kısmı ölmüştür. Topraktan kaybolan bu maddelerin tekrar telafisi çok pahalıya mal olmaya başlamış ve bazen de imkansız hale gelmiştir. Dünya nüfusunun artması ve entansif tarımın yaygınlaştırılması, birim başına düşen verimin ve dolayısı ile üretimin artırılması için sağlanan teşvikler, aşırı destekler sonucu ve 1970 de pestisidlerin ve kimyasal gübrenin keşfi ile Yeşil Devrim olarak adlandırılan tarımsal üretimin artırılma çabalarının dünyadaki açlık sorununa çözüm olmadığı, aksine doğal dengeyi ve insan sağlığını sürekli bozduğunu gören gelişmiş ülkeler organik tarım, sürdürülebilir tarım ve değişik tarım alternatifleri konusunda çalışmalara başlamışlardır Organik Tarımın İlkeleri Ekolojik tarımda farklı bitkisel ve hayvansal ürünler için farklı üretim yöntemleri mevcut olup bunların ortak ilkeleri şunlardır. 1. Üretim ile ilişkili tüm faktörler dikkate alınmalı ve tarım işletmelerinin kendi kendine yeterliliği sağlanmalıdır. Toprak, bitki, hayvan ve insan arasındaki doğal döngünün doğal kökenli hammaddeler kullanılarak mümkünse işletmenin kendi içinden veya çevresinden sağlanmasına gayret edilmelidir. 2. İşletme girdilerinin çevreye etkisi azaltılmalı veya yok edilmelidir. 3. Toprağın iyileştirilmesi ve içindeki organizmaların korunması, beslenmesi sağlanmalı, toprak gübrelenmemeli fakat doğal verimliliği artırılmalıdır. Buda münavebe, organik gübre, uygun toprak işleme veya doğal toprak iyileştiricileri ( kaya unları, algler v.s.) ile sağlanabilir. 4. Bitkilerin hastalık ve zararlılara karşı mukavemeti bazı ek desteklemelerle arttırılabilir. Örneğin yapılacak münavebede baklagil üretime öncelik verilmesi, organik tarıma uygun karışımların bulunması, hayvancılık ve bitkisel üretimin kombine yapılması. 5. Üretimde kullanılacak materyalin dayanıklı, sağlıklı tohum, fidan ve hayvanlardan seçilmesi, 6. Erken uyarı sistemlerinin kullanılması ve zararlılarla mücadelede biyolojik mücadele yöntemlerine (Bacillus thuringiensis preparatları, feromon tuzları, faydalı akarlar v.b) yer verilmesi gibi bitki koruma yöntemlerinin uygulanması gerekmektedir. 7. Toprak işlemede toprağın yapısını bozmamak (toprak strüktürünü iyileştirici ve humus miktarının artırıcı) için çizici aletlerle çalışılmalı ve fazla mekanizasyona gidilmemeli ve hasat elle yapılmalıdır. Bu nedenden dolayı yoğun işgücü gereklidir. 8. İşletmedeki hayvanların sağlığının iyi, verimlilik kapasitesinin yüksek ve uzun ömürlü olması için teşvik edilmelidir. Yetiştirilen hayvan miktarı kullanılan araziye uygun olmalı ve 1 hektar için 1 büyükbaş hayvan düşünülmelidir. 9. Enerji kullanımında güneş enerjisi ve rüzgar enerjisi gibi doğal kaynaklar tercih edilmelidir. 10. Ürün kalitesi öncelikle ele alınmalı üretim miktarı ikinci planda değerlendirilmelidir. 11. Organik tarım işletmeleri gelişme olanakları bulunan, çalışanlara tatmin edici kazanç sağlayan nitelikte olmalıdır ki, bu üretim şekli konvansiyonel üretime alternatif olabilsin. 112

122 Dünyada ve Türkiye'de Organik Tarım 1980 li yıllarda Avrupa da Dünyadaki kirlenme sonucu ozon tabakasının delinmesi ve atmosferde meydana gelen kirlenme sonucunda ciddi önlemler alınması sanayi kirliliğinin yanında tarım kirliliği de ön plana çıkmış ve tarımda da kirleticilerin önlenmesi için çalışmalar hızla devam etmiştir. Önceleri aile işletmeciliği şeklinde olan üretim tüketicilerin baskısıyla ticaret boyutu kazanmıştır. ABD de 0-2 yaş grubu çocuk mamalarının imalinde ekolojik ürünlerin kullanılmasını zorunlu tutan yasanın da, ticari boyuta katkısı olmuştur. Avrupa da önceleri her ülke kendine göre bazı düzenlemeler yapmış daha sonra 24 Haziran 1991 yılında 2092/91 sayılı Ekolojik Tarım Yönetmeliği çıkmıştır. Ekolojik Tarım Yönetmeliğinin çıkmasından sonrada çalışmalar devam etmiş ve bu işin ticareti de başladıktan sonra yönetmelik sürekli yenilenmiştir.ilk yönetmelik günün şartları ve yaşanılan problemler dikkate alınarak yaklaşık 50 defa değiştirilmiştir. Bu gün, ekolojik tarımda yoğun işgücü gereksinimi ve verim düşüklüğü nedeniyle daha yüksek maliyette gelir elde edilmektedir.bu gerçek dikkate alınarak, dünyada işgücünün daha ucuz olduğu ve bitki yetiştirmek için vejetatif süresi uzun ülkelerde ekolojik tarım yönetmelikleri çıkarılarak ekolojik üretim desteklenmiştir. Türkiye 1986 yılında ithalatçı firmaların istekleri doğrultusunda, ihracata yönelik olarak ekolojik ürün üretmeye başlamıştır. Önceleri ithalatçı ülkelerin bu konudaki mevzuatına uygun olarak yapılan üretim ve ihracata, 1991 yılından sonra Avrupa Topluluğunun çıkardığı yönetmelik esaslarına göre ticaret yapılmıştır. Daha sonra 14 Ocak 1992 yılında Avrupa Topluluğuna ekolojik ürün ihraç edecek ülkelerin uymak zorunda olduğu hususların ayrıntıları belirtilmiş ve ülkelerin kendi mevzuatlarını uygulamaya koymaları ve bu mevzuatın da dahil olduğu çeşitli teknik ve idari konuları içeren bir dosya ile Avrupa Topluluğuna başvurmaları zorunluluğu getirilmiştir. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı çeşitli kamu kurum ve kuruluşların işbirliği ile Yönetmelik hazırlama çalışmalarına başlamış ve Bitkisel ve Hayvansal ürünlerin Ekolojik metotlarla Üretilmesine İlişkin Yönetmelik 24 Aralık 1994 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe girmiştir. Bu yönetmelik Avrupa Topluluğuna ait Ekolojik Tarım Yönetmeliğine uyum çerçevesinde yenilenmektedir. Ekolojik ürünlerin üretilmesi, işlenmesi, depolanması ve pazarlanması aşamalarında uyulması gereken kurallar 5 kısım ve 40 maddeden oluşan bu Yönetmelik de ayrıntılı olarak belirtilmiştir. Yönetmelik ayrıca 6 adet ek içermektedir. 29 Haziran 1995 gün ve sayılı düzeltme metni çıkmıştır. Avrupa Topluğuna Ekolojik Ürün İhraç Eden 3. Ülkeler listesinde yer almak üzerede gerekli bilgileri içeren bir Teknik Dosya hazırlanarak Dışişleri Bakanlığı kanalı ile resmi başvuru yapılmıştır. Yönetmeliğimiz bir kanuna dayanmadığı için en kısa zamanda Tarımsal Ürünlerin Ekolojik Metotlarla Üretilmesine İlişkin Kanun un çıkarılması gerekir. Avrupa Birliği ülkelerinde ekolojik tarım faaliyetleri Tarım Bakanlıkları bünyesinde doğrudan Bakana bağlı bulunan genel sekreterlikler tarafından yürütülmektedir. Kontrol ve Denetim söz konusu olduğundan dolayı Genel Müdürlük bünyesinde değildir. Türkiye de Tarım ve Köyişleri Bakanlığı-APK Kurul Başkanlığının Başkanlığında ve Bakanlığın ana hizmet birimleri ile Dış İlişkiler ve Avrupa Topluluğu Koordinasyon Dairesi Başkanlığı temsilcilerinden oluşan Ekolojik Tarım Komitesi (ETK) tarafından tarım faaliyetlerinin kontrol ve denetimleri yapılmaktadır. Yine Avrupa Birliğindeki yapılanmaya uygun olarak çeşitli kurum ve kuruluş temsilcilerinin yer aldığı Ulusal Yönlendirme Komitesi 113

123 teşkil edilmiştir. Bu komite ulusal ve uluslararası ekolojik tarım stratejilerimiz belirlemekte ve aldığı kararları ETK ne iletmektedir. Bunun yanında ekolojik tarım faaliyetlerinin kontrol ve sertifikasyon işlemleri yönetmeliğin 11. Maddesi uyarınca Bakanlığımızdan yetki almış özel kuruluşlar tarafından yapılmaktadır. Bakanlığımızda bu kuruluşları denetlemektedir. Bu güne kadar Bakanlığımız adına Türkiye de ekolojik tarımı kontrol etme ve sertifikalanma yetkisi 7 yabancı ve 1 yerli kontrol firması olmak üzere toplam 8 firmaya verilmiştir. Bunlar; İMO, ECOCERT, ETKO, SKAL, İNAC, BIOAGRICOOP, BCS ve ECOTAR dır. Türkiye ekolojik tarım konusunda 10 yılda hızlı bir gelişme göstermiştir. Bulunduğu ekolojik koşullar, tarımda çalışan nüfusun fazla olması, ürün çeşitliliği gibi faktörlerle ekolojik tarım için uygun bir konumdadır. Yasal düzenlemelerin başlatıldığı 1994 yılında toplam 1705 çiftçi tarafından ha alanda ton üretim yapılmakta iken 1999 yılında ha alan üzerinde 92 üründe üretici tarafından 168,306 ton ekolojik ürün üretilmiştir Kahramanmaraş İlinde Organik Tarım Kahramanmaraş, Elbistan, Kemallı, Ağabeyli, Üçkilise mezrasında, Sarıçukur, yörelerinde antep fıstığı, badem, buğday, ceviz, mercimek, nohut, fasulye, kayısı, domates, soya, sarımsak, nane ürünlerinde toplam 1.129,8 hektar alanda üretim yapılmaktadır TARIMSAL ÜRETİMDE YILLARA GÖRE DEĞİŞİMLER Grafik 69. Kahramanmaraş İlinde 1990 Yılına Göre Pamuk Ekiliş ve Üretimindeki Değişim Oranları (1990=100). Oran (%) Yıllar PAMUK Ekiliş PAMUK Üretim Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. Kahramanmaraş ta pamuk ekim alanı ve buna bağlı olarak üretimi 1991 yılında bir düşüş yaşamış, 1992 senesinden itibaren ise hızla artış göstermiştir. 114

124 Grafik 70. Kahramanmaraş İlinde 1995 Yılına Göre II. Ürün Mısır Ekiliş ve Üretimindeki Değişim Oranları (1995=100). Oran (%) Yıllar II. Ürün MISIR Ekiliş II. Ürün MISIR Üretim Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. Kuraklık problemine bağlı olarak su kaynaklarının yetersizliği ve suyun pamuk tarımında kullanılma mecburiyeti, özellikle II. ürün mısır tarımının yaygın olduğu ilde önemli bir sorun halini almıştır. Grafik 71. Kahramanmaraş İlinde 1990 Yılına Göre Kırmızı Biber Ekiliş ve Üretimindeki Değişim Oranları (1990=100). Oran (%) Yıllar KIRMIZI BİBER Ekiliş KIRMIZI BİBER Üretim Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. Kahramanmaraş kırmızı biberi piyasada her zaman yerini muhafaza etmiştir. Yalnız fiyatlardaki istikrarsızlık sebebiyle zaman zaman dalgalanmalar olabilmektedir. Biber sanayinde gerekli tedbirlerin alınmasıyla beraber önemli bir potansiyele sahip Kahramanmaraş kırmızı biberinin ekim alanı daha da artacaktır. 115

125 Grafik 72. Kahramanmaraş İlinde 1990 Yılına Göre Kuru Fasulye Ekiliş ve Üretimindeki Değişim Oranları (1990=100) Oran (%) Yıllar KURU FASULYE Ekiliş KURU FASULYE Üretim Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. Bilhassa II ve III. Alt Bölgede üretimi yapılan kuru fasulyenin son yıllarda ekim alanı azalmış ama üretim miktarında bir artış olmuştur. Ekim alanlarının azalmasının sebebi olarak toprak yorgunluğu, şeker pancarı ekim alanın artması (Şeker Kanunu ile beraber bu durum ortadan kalkacaktır), meyve bahçelerindeki artış, çiftçinin eline geçen fiyatın düşüklüğü, verimdeki artışın sebebi olarak ise kaliteli tohumluk kullanımı ve meyve bahçeleri içinde ara ziraat olarak fasulye tarımının yapılması söylenebilir. Grafik 73. Kahramanmaraş İlinde 1990 Yılına Göre Nohut Ekiliş ve Üretimindeki Değişim Oranları (1990=100). Oran (%) Yıllar NOHUT Ekiliş NOHUT Üretim Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. Yine II ve III. Alt Bölgede yetiştirilen nohudun son yıllarda ekim alanı ve üretim miktarı azalmıştır. Bunun en önemli sebepleri fiyatlardaki istikrarsızlık, bölgede ekilen mevcut çeşitlerin antraknoza karşı dayanıksızlığı, nohudun yaygın olarak ekildiği kuru alanların sulamaya açılmasıyla beraber ürün deseninin değişmesi ve çiftçinin pazar problemi olmayan bitkilere yönelmesidir. 116

126 Grafik 74. Kahramanmaraş İlinde 1990 Yılına Göre Elma Ağaç Sayısı ve Üretimindeki Değişim Oranları (1990=100) Oran (%) Yıllar ELMA Ağaç Sayısı ELMA Üretim Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. Son yıllarda elma ağaç sayısında ve buna bağlı olarak üretimde artış gözlemlenmektedir. Elmanın tamamen ihracata dayalı olarak yetiştirilmesi, katma değerinin yüksek olması artıştaki en önemli faktörlerdir. Grafik 75. Kahramanmaraş İlinde 1990 Yılına Göre Kayısı Ağaç Sayısı ve Üretimindeki Değişim Oranları (1990=100). Oran (%) Yıllar KAYISI Ağaç Sayısı KAYISI Üretim Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. Kayısıda ağaç sayısı son yıllarda artış göstermemiştir. Ürünün üreticinin elinde kalması kapama bahçe tesisini durdurmuştur. Kayısının iklime ve hastalıklara karşı hassasiyeti de üretim miktarında dalgalanmalara sebep olmuştur. 117

127 Grafik 76. Kahramanmaraş İlinde 1990 Yılına Göre Kiraz Ağaç Sayısı ve Üretimindeki Değişim Oranları (1990=100) Oran (%) Yıllar KİRAZ Ağaç Sayısı KİRAZ Üretim Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. İlde özellikle III. Alt bölgede üretimi yapılan kirazın büyük bir kısmı yurt dışına ihraç edilmektedir. Bilhassa geç olgunlaşması pazarda katma değerinin yükseltmektedir. Bu da dikim alanlarını ve üretimi artırmıştır. Grafik 77. Kahramanmaraş İlinde 1990 Yılına Göre Ceviz Ağaç Sayısı ve Üretimindeki Değişim Oranları (1990=100). 200 Oran (%) Yıllar CEVİZ Ağaç Sayısı CEVİZ Üretim Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. Cevizde katma değerin çok yüksek olması ve iklim olarak ilin çok müsait olması son yıllarda ceviz plantasyonlarında hızlı bir artışı beraberinde getirmiştir. Aşılı fidan temininin ve dikiminin yaygınlaştırılması da üretim miktarını artırmıştır. 118

128 Grafik 78. Kahramanmaraş İlinde 1990 Yılına Göre Üzüm Ekiliş ve Üretimindeki Değişim Oranları (1990=100). Oran (%) Yıllar ÜZÜM Ekiliş ÜZÜM Üretim Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. Filoksera zararlısı sebebiyle son 10 yılda azalma gösteren bağ alanları, dayanıklı yeni anaçların yaygınlaşması ile beraber yeniden artmaya başlamıştır. İlde bağcılık için çok uygun bir potansiyelin mevcut olması bu alanların daha da artmasını sağlayacaktır. Grafik 79. Kahramanmaraş İlinde 1996 Yılına Göre Kırmızı Et ve Süt Üretimindeki Değişim Oranları (1996=100) Oran (%) Yıllar Kırmızı Et Süt Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. 119

129 Grafik 80. Kahramanmaraş İlinde 1996 Yılına Göre Yumurta ve Bal Üretimindeki Değişim Oranları (1996=100) Oran (%) Yıllar Yumurta Bal Kaynak: K.Maraş Tarım İl Müdürlüğü. 120

130 5.6. VERİMLİLİK Kahramanmaraş ilinde verimlilik düzeyi genelde Türkiye ortalamasının üzerinde olması ve tarıma dayalı sanayilerin gelişmiş olmasından dolayı katma değeri yüksek ürünlerin üretilmesi, tarımın il ekonomisi içindeki önemini artırmaktadır. Tablo 75 de bazı ürünlerde Kahramanmaraş ilinin, Türkiye, Avrupa Birliği ve Dünya ortalama verimleriyle karşılaştırılması yer almaktadır. Tablo Yılında Bazı Bitkisel Ürünlerde Kahramanmaraş, Türkiye, AB ve Dünya da Verimlilik. Ürünler (kg/ha) K. Maraş Türkiye AB (15 Ülke) Dünya Ortalaması Ortalaması Buğday Pamuk* Mısır Şeker Pancarı Patates Domates Zeytin** Üzüm Kayısı Elma Kiraz Ceviz Kuru Fasulye (kuru) Nohut Kırmızı Biber (kuru) Ayçiçeği Kaynak: DİE ve FAO İstatistikleri. *Pamukta AB ülkelerinden Yunanistan ve İspanya ortalama verimleri alınmıştır. **Zeytinde periyodisite göz önünde bulundurularak yıllık ortalama alınmıştır. Kahramanmaraş ilinde domates, patates, pamuk, kırmızı biber ve üzüm verimleri Türkiye ortalamasının altındadır. Yine üzüm haricindeki tüm ürünlerin veriminin Dünya ortalamasına göre avantajlı olduğu görülmektedir. Ayrıca pamuk, mısır, kayısı, kiraz, ceviz, kuru fasulye, nohut ve ayçiçeğinde verim AB ortalamasının üstündedir. 121

131 BÖLÜM 6. PROBLEMLER POTANSİYELLER VE KISITLAR 6.1. PROBLEMLER Kahramanmaraş ilinin ekonomik yapısı ve tarım sektörü ve performansı önceki bölümlerde incelenmiştir. Tarımsal üretimi etkileyen başlıca problemler ise aşağıda gruplandırılarak özetlenmiştir Sosyo-Ekonomik Problemler Göç: Kahramanmaraş ili hem göç almakta hem de göç vermektedir. İlde nüfus artış hızı ve köyden kente göç Türkiye ortalamasının üstündedir nüfus sayım sonuçlarının karşılaştırılması neticesinde köy nüfusunda %5 lik bir azalma tespit edilmiştir. İlde yer değiştirme olaylarının başlıca sebebi tarımsal faaliyetler ve sanayileşmedir. Tabii bunun neticesi olarak gecekondulaşma, sağlıksız yapılaşma ve yetersiz altyapı sebebiyle çevre kirliliği gibi önemli bir problem gündeme gelmektedir. Ayrıca ilde göçebe olarak mevsimlik çalışan işçiler mevcuttur. Bunların istihdam edildikleri iş kolları genel itibarıyla tarım sektörüdür. Bu işçiler tarım alanında sulama, pamuk toplama, ekin biçme gibi faaliyetlerde bulunurlar ve faaliyet alanlarında geçici çadırlar kurarak ikamet ederler. Eğitim: İlde eğitim ve yayım faaliyetleriyle ilgili konularda çiftçilerle iletişim kopukluğu söz konusudur. Göç neticesinde kırsal alanda yaşayan yaşlı nüfus eğitim faaliyetlerinin uygulanmasında önemli bir dezavantajdır. Dolaysıyla tarımsal üretimi artıracak her türlü modern tarım tekniğinin uygulayıcıya aktarılmasındaki zorlukların telafisi önem arz etmektedir. Öz Sermaye Yetersizliği: Tarımda üretici kitlesinin büyük bir çoğunluğunun teknoloji geliştirme faaliyetine para ayıramayacak seviyede dar gelirli olması, kamu ve özel sektörün teknoloji geliştirmede ağırlıklı olarak yer almasını zorunlu kılmaktadır. Tarımda yeni teknolojilerin geliştirilmesi, yatırımların yapılması ve üretimi artırmak için daha teknik ve gerçekçi çalışmaların yapılması gerekmektedir. Bunun temini için ise işletmelerin gerekli girdileri sağlamada yeterli sermayeye ihtiyacı vardır. İlde çiftçilerin büyük bir kısmının problemi olan sermaye yetersizliği bitkisel ve hayvansal üretimi olumsuz etkilemektedir. Özellikle sermaye yetersizliği üretimde girdilerin eksik kullanımına sebep olmaktadır. Bu da üretimi ve kaliteyi direk olarak menfi etkilemektedir. Gelir Düşüklüğü: Türkiye de tarım sektöründe çalışanların geliri genellikle diğer sektörlere göre daha düşüktür yılı rakamlarına göre kişi başına düşen gelir Türkiye de ortalama $ iken, Kahramanmaraş ta $ dır. Kahramanmaraş ta toplam nüfusun %72 si tarım, avcılık, ormancılık ve balıkçılıkla uğraşmaktadır. İlimizde, Türkiye deki gibi tabii olarak tarım sektöründe çalışanların geliri de düşüktür Doğal Kaynak Problemleri İlde bulunan doğal kaynakların başta gelenleri ormanlar ve meralardır. Eldeki verilere göre ilde ha mera bulunmakta ve bu alanda tespit çalışmaları devam etmektedir. Şimdiye kadar mera alanlarına gerekli ehemmiyet maalesef verilmemiştir. Fakat son yıllarda Mera Kanunu nun yürürlüğe girmesiyle beraber çalışmaların yoğunluğu artmıştır. 122

132 ha lık orman alanı ilin yüzölçümünün %35,4 ünü kaplayarak en geniş alanı teşkil etmesine rağmen, bu alanlardan yeterince faydalanıldığı söylenemez. Orman alanlarının mülkiyetinin devlete ait olması sebebiyle bu kaynaklardan yeterince faydalanılamamaktadır. Ayrıca orman yangınları ve kaçak orman kesimleri bu kaynakların günden güne azalmasına sebep olmaktadır. I. Alt Bölgede Merkez ilçede bulunan jeotermal enerji kaynağından seraların ısıtılması gibi tarımsal faaliyetlerde istifade imkanı varken maalesef değerlendirilmemektedir. Aşırı yağışlar sebebiyle meydana gelebilecek sel felaketlerine karşı gerekli altyapı ve dere ıslahı çalışmalarının yapılması gerekmektedir Çevre Problemleri İl genelinde çevre ile ilgili birçok problem söz konusudur. Bunların başlıcaları su kirliliği, katı atıklar, tıbbi atıklar, tehlikeli atıklar ve hava kirliliği başlıkları altında incelenebilir. Bu başlıklar içinde tarımı ve tarımsal faaliyetleri ciddi manada ilgilendiren konular incelenecektir. İlde hızlı nüfus artışı ve yapılaşmanın yol açtığı çevre sorunlarının yanı sıra, alt yapı yetersizliği en büyük kirlilik kaynağını oluşturmaktadır. I. Alt Bölgede bilhassa Merkez ilçede atık sular ve kanalizasyon suları toplanarak Sır Baraj gölüne arıtılmadan karışmaktadır. Su kirliliği gözle görülebilecek boyutlara ulaşmakta, zaman zaman kirlilik sebebiyle baraj gölünde balık ölümleri olmaktadır. Ayrıca ilde faaliyet gösteren sanayi kuruluşlarının büyük bir kısmının orta ve büyük ölçekli sanayi olması sebebiyle yoğun bir kirlilik oluşmaktadır. Kahramanmaraş ta sanayinin özellikle ova kesiminde ve karayolu çevresinde yoğunlaşmış olması bir dizi çevre problemini de beraberinde getirmektedir. Yer altı suyunda ve göletlerde kirlilik gözle görülür seviyelere çıkmış bulunmaktadır. İlde tarım arazilerinde uygulanan verim artırıcı faaliyetler ile hastalık ve zararlılara karşı kullanılan zirai ilaçlar, tarımda olumlu etkisini gösterirken su kaynaklarımızı da olumsuz yönde etkilemektedir. Evsel ve fekal atıkları taşırken meydana gelen kirlilik, depolama, ayırma ve imha safhalarında da karşımıza çıkmaktadır. Genelde toplana çöpler kent içi veya yakınlarındaki boş arazilere, orman alanlarına dökülmektedir. Düzenli depo alanı yapım maliyetinin çok yüksek olması, çöp dökümü yapılabilecek uygun bir alan bulunamaması, finansman sorunu, teknik bilgi ve araç yetersizliği gibi sebeplerden dolayı çoğu küçük olan belde belediyeleri yer seçimi konusunda gerekli hassasiyeti göstermemektedir Üretim Problemleri Türkiye nin tarımsal üretimle ilgili bir çok probleminin olduğu bilinmektedir. Bu eksiklikler ve sıkıntılar her fırsatta dile getirilmiş ve getirilmektedir. Benzer aksaklıklar Kahramanmaraş ili için de söz konusudur. Dolayısıyla bu bölümde ağırlıklı olarak ülkeyi ilgilendiren tarım politikalarıyla ilgili genel problemlerden ziyade, ile ait sorunlar ve sıkıntılar incelenmiştir Bitkisel Üretim Problemleri Üreticilerde bölgesel düzeyde ve ürünler bazında örgütlenme eksikliği, ürünlerin pazarlanması sırasında çiftçilerin muhatap (alıcı) bulamaması ve dolayısıyla 123

133 sürekliliğin sağlanamaması, çiftçilerimizin az da olsa pazar sorunu olmayan ürünlere doğru yönelmesi ve dolayısıyla monokültür tarım yapılması, soğuk hava depolarının yetersizliği ve depolamadaki iptidai uygulamalar, elma, kayısı, fasulye, nohut gibi ürünlerde tasnif ve paketleme tesislerinin eksikliği, Gübreleme konusunda toprak tahliline dayanmayan yetersiz ve hatalı gübre kullanımı, Üniversite-Araştırma Enstitüsü-Tarım İl Müdürlüğü üçgeninde, yerinde ve yeterli bilgi alışverişinin sağlanamaması neticesinde yeni çeşit ve üretim tekniklerinin çiftçiye ulaştırılamaması ya da yaygınlaştırılamaması, Sulama tekniklerindeki yanlışlık sebebiyle erozyon sorunu, Sertifikalı tohumluk kullanımının yaygın olmayışı, tohum temininde karşılaşılan güçlükler, dolayısıyla rasgele tohumluk teminiyle beraber hastalık ve zararlıların temiz alanlara bulaşması, Tarıma elverişli arazilerin sanayileşme, iskan ve diğer sebepler yüzünden tarım dışı ve parçalı kullanımı, Kahramanmaraş kırmızı biberinde aflatoksin bulaşmasını engellemek için iyi bir kurutma tesisi ve muhafaza tekniğinin geliştirilememesi, hali hazırdaki işletmelerin bu konuda yetersiz olması, Pamuk tarımında üretim planlamasının yapılmaması ve ithalat sebebiyle Kahramanmaraş pamuk çiftçisinin yani yerli üretimin zarar görmesi, Pamukta çalışacak işçi bulma konusunda karşılaşılan sıkıntılar, Zeytinde Verticillum hastalığından dolayı kurumaların meydana gelmesi ve üretim alanlarında azalma, Kahramanmaraş a ait yerel çeşitlerin (mesela üzümde kabarcık, marhabaşı, Azezi, kirkit, yıldız, ak üzüm, kayısıda hacı veli gibi çeşitler) muhafaza edilememesi, ıslahı ve yaygınlaştırılması için hiçbir çalışmanın yapılmaması, Yerli badem çeşitlerinin erken ilkbaharda soğuk ve yağışlarından zarar görmesi, Tarım alanlarının, ilin su kaynağı yönünden çok zengin olmasına rağmen tamamının sulanamaması, Bilhassa II. Alt Bölgede yoğun kar yağışı alan alanlarda buğday yetiştiriciliğinde kar kesmesi ve benzeri zararların meydana gelmesi, Şeker pancarı ekim alanlarının daraltılması neticesinde, ikame edilebilecek ürünlerin belirsizliği ve çiftçinin çaresizliği, Hayvansal Üretim Problemleri Hayvan barınaklarının iptidai şartlarda ve ev altlarına inşa edilmiş olması, Hayvancılıkta yetiştiriciliğinde çiftçinin ihtiyacı olan yemi dışarıdan temin yoluna gitmesi dolaysıyla üretim maliyetinin artması, Bilhassa kültür ırkı hayvanların bakım, besleme ve yetiştiriciliği konularında bilgi eksikliği, Hayvancılığa uygun ırkların kullanılmaması ve dolayısıyla tespit edilen verim düşüklüğü, özellikle besicilikte et tipi ırkların kullanılmaması Suni tohumlama konusunda yeterli veteriner hizmetlerinin verilememesi ve uygun tohumlamanın çeşitli nedenlerle zamanında yapılamaması, Yem bitkileri tarımının yetersizliği ve tohum temininde karşılaşılan sorunlar, Mera yönetimindeki aksaklıklar ve ıslah çalışmalarının tamamlanabilmesi için gerekli olan kadastro işlemlerinin tamamlanmamış olması, meraların ekolojik çevre ve bölge şartlarına uygun biçimde otlatma kapasiteleri ve dönemlerinin belirlenmemesi, meralarda degradasyonu azaltacak, verimi artıracak, gübreleme, yapay tohumlama, 124

134 aşılama, münavebeli otlatma, karıklama, hendekleme ve teraslama gibi kültürel ve teknik tedbirlerin alınmamış olması, Hayvansal ürünlerin değerlendirilmesi ve pazarlanmasında karşılaşılan güçlükler, örgütlenme eksikliği, Silaj yemlerinin üretiminin ve kullanımının yeterince yaygınlaştırılamaması, Arıcılık sektöründe ana arı temini, gezginci arıcılık, arı hastalıkları ve ürün pazarlaması konularındaki problemlere önlem alınmaması, Bilhassa yaz aylarında önemli bir pazar olmasına rağmen gerek dondurma, gerekse Kahramanmaraş tarhanası için gerekli olan süt ve yoğurt teminindeki güçlükler, Yerli sıkma peynirlerde yeterli hijyenik şartlara uyulmaması sebebiyle brucella gibi enfeksiyonların sık görülmesi, dolayısıyla tüketimin etkilenmesi, Süt verimi düşük olan yerli kıl keçi ve koyun ırkları ile yetiştiricilik yapılması, Su Ürünleri Üretim Problemleri Bitkisel ve hayvansal üretim için yapılan destekleme ve teşviklerin su ürünleri için yapılmaması, Üretim potansiyeli olan alanlarda çiftçilere üretim için özel teşviklerin olmayışı, Yem fiyatlarının çok yüksek olması ve bölgede yem fabrikası olmayışı, İşletmelerin kurulum aşamasında Tarım, Orman, Çevre, Turizm Bakanlığı gibi birçok bakanlık ve müdürlükler bünyesinde yürütülmesi gereken bürokratik işlemler sebebiyle karşılaşılan zorluklar, Baraj göllerinde suların yaz mevsiminde çok ısınması sebebiyle, üretimin artırılması ve balıkların muhafazası için, balıkları termoklin tabakasının alt kısımlarına çekecek kafes sistemlerinin olmayışı, Su ürünleri için karstik pınarların debi tespitinin, fiziksel ve kimyasal analizlerinin yapılmaması, Sır-Menzelet Barajlarında, özellikle üreme dönemlerinde balık yavrularının ve yumurtalarının ani su çekilmeleri sebebiyle toplu ölümlerin meydana gelmesi, Barajlarda bazı balık türlerinin özellikle yılan balıklarının yaşamlarını devam ettirebilmeleri için gerekli olan balık merdivenlerinin olmaması, Su kaynaklarında ve özellikle Sır Barajında şehir kanalizasyonu ve civar fabrikaların atıklarından dolayı meydana gelen kirlilik Pazarlama Problemleri Su ürünleri sahasında pazarlama ile ilgili bir çok problem söz konusudur. Özellikle balık kültürünün toplum içinde yerleştirilmesi konusunda eksiklikler mevcuttur. Türkiye nin iç ve doğu kesimlerindeki balık tüketimi maalesef batı ve sahil kesimlerindeki kadar yoğun değildir. Bu hususta halkın bilinçlenmesi, balık etinin önemini fark etmesi ve balık etine güvenmesi için yayım ve tanıtım faaliyetlerinin yapılması piyasayı etkileyecektir. Bilhassa il merkezinde bulunan balık halinin hali hazırdaki konumu, temizliği, park yeri eksikliği tüketim için önemli engellerdir. Denetleme sisteminin yönetmelikler doğrultusunda faaliyete geçirilmesi gerekmektedir. İlde su ürünleri üretimi için uygun bir potansiyel olmasına rağmen, işlemeye yönelik tesislerin eksikliği pazarlamadaki en önemli handikaplardandır. AB sürecinin gündemde olduğu şu günlerde, bilhassa alabalık üretiminde AB normuna uygun balık üretimi için tedbirlerin alınması, pazarlamada önemli bir avantaj sağlayacaktır. 125

135 Bitkisel üretimde, ilin iklim ve toprak şartlarının çeşitliliği, fazla sayıda bitkisel ürün yetiştirmeye imkan vermekle birlikte, bu ürünlerin pazarlanmasında yeterli atılım sağlanamamıştır. Tarım ürünleri ve tarıma dayalı sanayi ürünlerinin ihracatı hususunda bilgi ve organize eksikliği bulunmaktadır Su Kaynakları ve Sulama Problemleri Kuzey ilçelerde su kaynaklarındaki sıkıntı ve yeraltı sularının kullanımda maliyet yüksekliği. II. Alt Bölgede büyük sulama sıkıntısı söz konusudur. Sulamaya açılan alanlarda tesviye çalışmalarının yapılmamış olması önemli bir eksikliktir. III. Alt Bölgede Göksun Ovasında tesviye ve drenajın yetersiz olması önemli bir problemdir Yayım Hizmetlerindeki Problemler İlde özellikle ilçe teşkilatlarında yayım elemanları sayısında yetersizlik söz konusudur. Bilhassa tarımsal yayım çalışmaları kapsamında pazarlama, örgütlenme gibi konular ihmal edilmiştir. Bu da tarımsal üretimde verimliliği ve üretkenliği olumsuz etkilemektedir. Tarımsal üretimde üretim değerinin artırılması için, tarım alanlarında bitkisel ve hayvansal üretimde birim başına daha çok ve kaliteli ürün alınması zorunludur. Bu durumun gerçekleştirilmesi çiftçinin eğitimi, dolayısıyla tarımsal yayımla mümkündür. Tarımsal yayımın temel amacı kırsal nüfusun her yönden kalkınmasında rol oynayan tüm faktörlerin iyileştirilmesine yardımcı olmak ve yol göstermektir. Tarımsal yayım pratiğe yönelik bilgilerin çiftçilere ulaştırılmasında önemli rol oynamaktadır. Bu yüzden yayım elemanlarının sürekli olarak kendilerini yenilemeleri gerekmektedir Örgütlenme Problemleri Bu başlık altında en önemli husus, işlevlerinin kısıtlı olmasının da etkisiyle, çiftçinin örgütlenmedeki eğiliminin düşük olmasıdır. AB ye uyum ve DTÖ Tarım Anlaşması kapsamında ortaya çıkan yeni ticaret anlayışı içinde, piyasa şartlarına uygun esnek yapıda kuruluş ve organizasyonların oluşturulması büyük önem arz etmektedir. Tarımsal üretici birliklerinin oluşturulması ve geliştirilmesi kurumsal reform adımlarından biridir. Türkiye de tarım sektöründe çok çeşitli örgütler bulunmaktadır. Sektör içerisinde önemli bir büyüklüğe sahip kooperatifler, ziraat odaları, dernekler belli çalışmaları yürütmektedirler. Ancak AB deki çiftçi örgütleri gibi, ürün grubu ve konu bazında ihtisaslaşmış üretici örgütleri bulunmamaktadır. Üretici Birlikleri Yasa Tasarısı kanunlaştığı taktirde, pazarlama, yayım, girdi temini, üretim planlaması, çiftçinin pazarlık gücünün artırılması ve fiyatın belirlenmesinde çiftçilerin söz sahibi olması gibi konularda katkı sağlayacaktır. Kahramanmaraş ilinde örgütlenmiş tarımsal yapıların çok etkin olduğu söylenemez. Aynı zamanda örgütlenmedeki eksiklik de dikkat çekmektedir. En önemli tarımsal organizasyonlar kooperatiflerdir. Nüfusunun %45 i kırsal kesimde yaşayan, GSYİH tarımın önemli bir payının olduğu Kahramanmaraş ta tarımsal birliklerin az oluşu, örgütlenmedeki eksiklik, tarımsal faaliyetlerin günün gereklerine göre yapılmasını olumsuz yönde etkilemektedir. Tarımsal üretimin pazar şartlarına uyumunun sağlanması örgütlenmedeki gelişim ve başarı ile mümkün olacaktır. 126

136 Tarım Politikalarının Etkisiyle Oluşan Problemler Tarım sektörü diğer sektörlerden daha düşük ortalama büyüme hızı göstermektedir ve bu sebeple GSYİH içindeki payı gün geçtikçe düşmektedir. Ayrıca Türkiye, AB ye yaptığı tam üyelik başvurusunun ışığında ve DTÖ Tarım Anlaşması kuralları çerçevesinde, kendi tarımsal kurumlarının ve uygulamalarının AB normlarına uyumlu hale getirilmesini içeren bir tarımsal politika reformu süreci yaşamaktadır. AB ile ortaklık anlaşmamız olmasına rağmen tarım ürünlerinin tanımı ve bu ürünlerle ilgili yetkinin diğer kamu kurumlarıyla paylaşılmaması önemli bir eksikliktir. Tarım reformu kararları arasında Ziraat ve Halk Bankası tarafından çiftçiye verilen kredilerin devlete olan maliyetinin azaltılması amacıyla kredi sübvansiyonunun safhalar halinde kaldırılması yer almaktadır. Çiftçilerin kredi talebi, faiz oranlarının yüksekliği nedeniyle giderek azalmaktadır. Şeker Kanunu, TBMM den geçerek yayımlanmış olmasına rağmen, geniş şeker pancarı ekim alanlarına sahip olan Kahramanmaraş çiftçisi için, şeker pancarı üretimine devam edip edilmeyeceği ya da şeker pancarı yerine başka bir ürüne geçilip geçilmeyeceği konusunda belirsizlik sürmektedir. Bu sıkıntılar devam ederken bilhassa gıda sanayinde şeker yerine tatlandırıcılar uygun fiyatları sebebiyle ithal edilerek kullanılmaya başlamıştır. Ayrıca Türkiye hayvancılığını bugünkü duruma düşüren temel sebeplerin başında hayvan ve hayvansal ürünler dış ticareti ve kredilendirme konularının bugüne kadar yanlış yönlendirilmesidir. Bu yönlendirmeler şimdiye kadar Tarım ve Köyişleri bakanlığı na ilaveten çok sayıda kurum tarafından farklı şekillerde organize edilmiştir POTANSİYELLER VE KISITLAR Hayvansal Ürünler: Türkiye nin her yerinde olduğu gibi Kahramanmaraş ta da saf ırklar konusunda bir sıkıntı gözlenmektedir. Eğer bu konuda yapılan çalışmalar ve hizmetler daha da yoğunlaştırılabilirse, hali hazırdaki et, süt ve bal üretimi çok daha yüksek seviyelere çıkabilecek potansiyele sahiptir. Şekerpancarı ziraatı yapılan II. Alt Bölgede besicilik (et ve süt) yapılması için uygun potansiyel mevcuttur. Dolayısıyla et ve süt ürünleri, işleyecek entegre tesislerin de inşasıyla bölge, ülke ve yurt dışına hitap edebilecektir. Ayrıca arıcılığın yaygınlaştırılmaması Kahramanmaraş için çok büyük bir kayıptır. İlde kaliteli ve verimli bal üretimi yapılabilecek çok uygun yerler vardır. Tarım İl Müdürlüğü bünyesinde hindi civcivi üretme birimi bulunmaktadır. Hem ilin hem de komşu illerin civciv ve palaz ihtiyacının bu tesisten karşılanması mümkündür Meralar: Kahramanmaraş ilinde hayvancılık için uygun mera arazileri olduğu söylenebilir. İl yüzölçümünün yaklaşık %19 u mera arazisidir. Ancak düzensiz ve aşırı otlatma gibi sebeplerden dolayı büyük bir tahribat söz konusudur. Gerekli tedbirler alındığı taktirde, hayvancılığın daha da geliştirilmesi için büyük bir fırsat elde edilmiş olacaktır. Yem Bitkileri Üretimi: Kahramanmaraş ta yem bitkileri üretimi için uygun arazi ve iklim mevcuttur. Botanik kompozisyon da oldukça zengindir. Yem kalitesi yüksek yem bitkisi üretimi yapılabilir ve bu da hayvancılığın gelişmesinde büyük bir fayda sağlar. Yem Bitkileri Tohumculuğu: Halen Kahramanmaraş ta yem bitkileri tohumu üretimi yonca bitkisinde yapılmaktadır ve çok güzel neticeler alınmaktadır. İlin coğrafi konumu ve topografyası tohumculuk için uygundur. 127

137 Su Kaynakları ve Su Ürünleri: İlde su ürünleri yetiştiriciliği için büyük bir kaynak mevcuttur. Alternatif balık türlerinin (sazan, yayın, tilapia, yılan v.s.) yetiştirilmesi mümkündür. Özellikle I. Alt Bölgede tarla balıkçılığının yapılabilmesi için uygun potansiyel vardır. Ayrıca sulanabilecek ürünler için de yer altı ve yer üstü kaynakları yeterli kapasiteye sahiptir. Bitkisel Ürünler: Bağcılıkta, başta pekmez, ravanda olmak üzere şıra (bastık, pestil, samsa, kara sucuk, un sucuğu) ve salamura ürünlerinin standardizasyonu sağlandığında, gerek yurtiçi gerekse yurtdışı pazarda önemli bir tüketim potansiyeli söz konusudur. Ayrıca ilde kapama meyve bahçeleri kurulması için çok uygun iklim ve topografya olmasına rağmen birkaç bölge dışında, ciddi manada değerlendirme söz konusu değildir. Yerli badem çeşitlerinin yerine soğuktan zarar görmeyecek geççi çeşitlerin ikamesi için bilhassa Kazma ve Kozludere noktaları arasında kalan Ahır Dağı nın uygun kesimleri, önemli bir potansiyel teşkil etmektedir. İl genelinde bulunan akarsu boyları (Tekir-Suçatı, Aksu-Çağlayancerit-Pazarcık hattı gibi) ceviz plantasyonlarının kurulması için çok uygundur. Ekinözü ilçesi (IV. Alt Bölge) Alişar Köyü merkez olmak üzere çevre köylerde vişne ve erik plantasyonu için uygun yerler vardır. Bu yöre vişne ve üretim merkezi haline getirilebilir. I. Alt Bölgede Beşenli muhitinde bilhassa bodur elma plantasyonu için uygun yerler ve potansiyel vardır. Türkoğlu-Beyoğlu dağlarında bulunan delicelerin (yabani zeytin) standart zeytin çeşitlerine, Pazarcık-Ganidağ-Besni de bulunan menengiçlerin antepfıstığına, Andırın- Elmalarda bulunan mahleplerin kiraza, Göksun ve Afşin dağlarında bulunan ahlatların (yabani armut) uygun çeşitlere aşılanması için önemli bir potansiyel vardır. El Sanatları: Göksun, Andırın ve Türkoğlu ilçelerinde elle dokuma halı ve kilim faaliyeti el sanatları açısından köklü bir yapıya sahiptir. Maalesef son yıllarda bu sahada bir gerileme, zayıflama söz konusudur. Bu potansiyel tarımsal gelirin artırılması için değerlendirilebilir. İlde tarım sektöründe doğal kaynakların mevcut ve potansiyel durumu incelenirken karşılaşılan farklar oluşturulan matriste aşağıda verilmektedir (Tablo 76). Örneğin; tarımsal potansiyel, arazi varlığı ve toprak sınıfları incelendiğinde tarımsal faaliyetlerin I. ve IV. sınıf arazilerde ağırlıklı olarak yapıldığı, VI. ve VII sınıf arazilerin çayır mera ve orman arazisi olduğu görülmektedir. Mevcut arazilerin sanayi faaliyetlerine karşı korunması durumu önem arz ederken, kültürel verimliliklerinin artırılması ancak yapılacak projelerle mümkün olacaktır. Tablo 76. Tarımsal Kaynaklar, Kurumsal Yapı ve Nüfus Potansiyellerinin Tespiti. Konu Tanımlama Mevcut Durum Gelişme Potansiyeli Tarım arazilerinin sınıfı ve kullanım şekli Toplam ha olan tarım arazisinin %81 i I-IV. sınıf arazi olup %19 u V-VIII. sınıf arazidir. I. ve IV. sınıf arazilerde tarım yapılmaktadır. Ağırlıklı olarak VI. ve VII. sınıf araziler çayır mera ve orman arazileridir. Kısmen bu alanlarda da tarım yapılmaktadır. V- İlk dört sınıf arazi, iyi bir toprak idaresi altında bölgeye adapte olmuş kültür bitkileri ile orman, çayır-mera bitkilerini iyi bir şekilde yetiştirtme yeteneğine sahiptir. 128

138 VIII. sınıf arazilerde su ve rüzgar erozyonu tehlikesi yüksektir. Artan nüfus ile çayırmera ve orman arazileri tarla haline getirilirken, diğer yandan I. sınıf tarla toprakları gerek yerleşim, gerekse sanayi alanı olarak geri dönüşümü olmayacak şekilde kullanılmaktadır. İlde tarım arazilerinin %11.30 u maalesef tarım dışı amaçlar için kullanılmıştır. V., VI. ve VII. sınıflar adapte olmuş yerli bitkilerin yetişmesine elverişlidir. Bunlardan V. ve VI. sınıflarda, toprak ve su koruma önlemleri alındığı taktirde bazı özel bitkiler de yetiştirilebilir. Su kaynaklarının bulunduğu vadiler ve yaylalar meyve üretimine, işlemeli tarımın riskli olduğu yamaç araziler öncelikle çok yıllık yem bitkilerine ayrılmalıdır. VII. sınıf arazilerde çok etkin ve pahalı ıslah çalışmaları ile ürün alınabilirse de, mevcut piyasa şartlarında elde edilecek ürün yatırım harcamalarını karşılayamaz. Sulama durumu ha tarım arazisi var. İlde toplam 5.308,5 hm 3 /yıl su kaynağı bulunmaktadır. Su kaynaklarının hm 3 /yıl ı yer üstü suyu, 343,5 hm 3 /yıl ı yer altı suyudur. Toplam tarım arazilerinin ha ı sulanabilir arazidir. Sulanabilir alanların %44 ü sulanmaktadır. Bu alanların (%40) ha ı DSİ ve KHGM tarafından ve (%60) ha ı halk tarafından sulanmaktadır. Sulanabilir ha arazinin içinde sulanamayan %56 lık alan ( ha) için DSİ ve KHGM tarafından projelendirme çalışmaları yürütülmektedir. DSİ tarafından ha lık alanın, KHGM tarafından ise ha lık alanın sulama projesi yapılmıştır ve sulamaya açılacaktır. Nüfus 2000 yılı Kahramanmaraş ili toplam nüfusu olup, %53 ü 2000 yılı verilerine göre nüfus artış hızı Türkiye nin altında olup, 11,98 tir yılı için yapılan nüfus tahminine göre nüfus olacaktır yılı 129

139 şehirde, %47 si ise kırsal kesimde yaşamaktadır yılı nüfus sayımına göre,ilin aldığı göç , verdiği göç ise , net göç hızı ise %-4,2 dir. Aynı zamanda kırsal kesimden şehre doğru göç söz konusudur. Bu da kırsal nüfusta bir azalmaya sebebiyet vermektedir. nüfus sayımına göre %27 lik bir artış beklenmektedir. Örgütlenme durumu -Tarım Kredi Koop. -Tarımsal Kalk. Koop. -Sulama Koop. -Su Ürünleri Koop. Ziraat odalarına kayıtlı çiftçi sayısı kişidir. Ayrıca 73 adet tarımsal kalkınma kooperatifinin adet, 17 adet sulama kooperatifinin adet, 3 adet su ürünleri kooperatifinin 216 adet, 1 adet pancar ekicileri kooperatifinin adet olmak üzere toplam adet kooperatif üyesi vardır. AB ile uyum çerçevesinde Üretici Birlikleri yasası hazırlanmış olup, yasanın yürürlükten çıkması durumunda örgütlülük oranı artacaktır. Ayrıca örgütlenme konusunda yayım hizmetleri ve eğitim artırıldığı taktirde örgütlenme bilinci artacaktır. Benzer amaçla yapılan diğer matriste de (Tablo 77) tarım ürünlerinin mevcut potansiyeli ele alınırken, ilin mevcut konumu ve kendine ait özellikleri de dikkate alınarak bilhassa organik ürünler ve bazı tarımsal ürünler için dış ticaret çalışmalarının artırılması gibi bir potansiyelin göz önünde bulundurulması ve bu konudaki pazarlama açıklarının giderilmeye çalışılması dikkat çekmekte ve mümkün görünmektedir. Tablo 77. Tarımsal Ürünler, Tarımsal Yapı ve Pazarlama Potansiyellerinin Tespiti. Konu Tanımlama Mevcut Durum Değerlendirme Tarımsal Ürünlerin Üretim Potansiyeli Toplam 92 adet tarımsal ürünle birlikte üretimde çeşitlilik söz konusudur. Organik ürün üretimi mevcuttur. Kırmızı Tarım alanları sanayi ile rekabet altındadır. Arazi rantı yüksek olduğu için tarım alanlarında sanayiye kayma söz konusudur. Özellikle İhraç edilen ürün miktarı ve kalitesi yükseltilebilir. Aromatik ürünlerin ve organik ürünlerin üretim potansiyeli artırılabilir. Bilhassa 130

140 biber, kiraz, ceviz ve dondurma gibi ihraç edilebilen ürünler üretilmektedir. Tabii yollarla aromatik ürünler elde edilmektedir ve bunların üretim şansı oldukça yüksektir. pamuk üretimi yapılan alanlarda bu sebeple bir kayıp söz konusudur. Sanayi kaynaklı kirlenmeler tarım alanlarını ve su kaynaklarını kirletmektedir. Katma değeri yüksek meyvelerde (elma, kiraz v.s.) ihracat şansı yüksek durumdadır. Yalnız tasnif ve depolama konusunda büyük eksiklikler mevcuttur. I. Alt Bölgede kapama meyve bahçelerinin kurulması için çok uygun alanlar bulunmaktadır. Sulanan alanlar ağırlıklı olarak endüstri bitkilerine ayrılmalıdır.sulama imkanının bulunmadığı I, II, III. sınıf tarım alanları tahıl ve baklagil tarımı ile bağ ve antepfıstığı gibi ürünlere tahsis edilmelidir. Su Ürünleri Su ürünleri üretimi için yeterli miktarda su kaynağı vardır. Su kaynaklarının debisi ve sıcaklığı su ürünleri yetiştiriciliğine uygundur. Bu kaynaklarda yaklaşık 500 ton/yıl alabalık üretimi ve 450 ton/yıl balık avcılığı yapılmaktadır. Yemler kaliteli ve standardizasyona uygun olursa üretim daha fazla ve kaliteli olacaktır. Uygun fiyatlı yem üretimi maliyeti düşürecek ve rekabeti artıracaktır. İlin geçit bölgesinde olması sebebiyle tüm Anadolu ve Güneydoğu Anadolu ya hitap edecek bir kapasitesinin bulunması önemlidir. Tarım İşletmelerinin Durumu İlde adet tarım işletmesi vardır. Bu oran Türkiye genelinin %1,7 sini teşkil etmektedir. Tarımsal işletmeler genellikle bitkisel ve hayvansal üretimi birlikte yapmakta olup bunların oranı %77 yi bulmaktadır. Bu işletmeleri İşletmelerin çoğunluğu %70 lik bir oranla da arasında araziye sahiptir. 10 da ın altındaki işletme sayısı %17 lik bir orana sahiptir. Arazilerin büyük bir çoğunluğu parçalı yapıya sahiptir. İşletmelerin %94 lük oranı yalnızca kendi Son yıllarda bir artış söz konusudur. 131

141 sırasıyla %17 lik oranla yalnızca bitkisel üretim yapan işletmeler ve %6 lık oranla yalnızca hayvansal üretim yapan işletmeler izlemektedir. arazisini işlemektedir. 132

142 BÖLÜM 7. AMAÇ VE STRATEJİLERİN OLUŞTURULMASI 7.1. AMAÇLARIN BELİRLENMESİ Kahramanmaraş ta tarımsal kalkınmanın sağlanabilmesi için belirlenen amaçlar aşağıda verilmiştir. Tarımsal verimliliğin arttırılması, Gelirin arttırılması, Gıda güvencesinin ve güvenliğinin sağlanması, Sürdürülebilir tarımın sağlanması, Bu amaçlar İldeki mevcut problemlerin ve potansiyellerin ortaya konulması sonucu belirlenmiştir. Belirlenen bu amaçlar Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı içerisinde de ifade edilen tarım politikalarının hedefleri içerisinde yer almaktadır. Tespit edilen bu hedefler alt bölgelerin tamamı için geçerlidir. Ancak bu amaçlara ulaşmada izlenecek stratejilerde bölgelerin öncelikleri ve potansiyelleri dikkate alınacaktır. Kahramanmaraş, hem hayvansal hem de bitkisel üretimdeki üretim değerleri itibariyle, bazı ürünlerde ülke ortalamasından düşük, bazı ürünlerde de ülke ortalamasının üstünde olan bir ildir. İklim itibarı ile ürün çeşitliliği fazla olup, ilde yetiştirilen ürünlerin pazarlama şansı gerek yurt içinde, gerekse yurt dışında yüksektir. İlde tarımsal pazarlama sistemleri ve örgütlenme tam değildir. Tarımın sektör performansının incelendiği 5. bölümde, bu durum rakamlarla ortaya konulmuştur. Verimin artırılması ekonomik anlamda çiftçilerin refah seviyelerini artıracak ve olumlu bir şekilde etkileyecektir. Ayrıca gelir artışı çiftçinin köyden kette göç etmesine engel olacaktır. Tarımsal gelirin artırılması ise, verimliliğin artırılması, pazar problemi olmayan ürünlerin üretimi ve sürekliliğin sağlanması ile mümkün olabilecektir. Örneğin et, süt ve bal üretimi için iyi bir potansiyele sahip olan II.-III. alt bölgelerde ve İl genelinde tarıma dayalı sanayi kuruluşlarının belirlenen bölgelerde faaliyete geçirilmesi üretimi teşvik edecektir. AB ve DTÖ Tarım anlaşması kuralları nedeniyle önümüzdeki yıllarda tarım ürünlerinin pazarda rekabet edebilir olması ve bunun sağlanabilmesi için gıda güvencesinin ve güvenliğinin sağlanması ile mümkün olacaktır. Kaliteli ve standartlara uygun ürün üretimi Kahramanmaraş ta şu anda karşılaşılan eksikliklerden biridir. İl de uygulanacak olan gıda güvencesi ve güvenliğinin sağlanması projeleriyle, yakın bir gelecekte bu amaca ulaşmak mümkün olabilecektir. Tarımda sürekliliğin sağlanabilmesi için öncelikle mevcut kaynakların yerinde ve bilinçli bir şekilde kullanılması gerekmektedir. Kahramanmaraş hayvansal ve bitkisel üretim ile su ürünleri açısından oldukça zengin doğal kaynak potansiyeline sahiptir. Ancak bu kaynaklar yerinde ve doğru kullanıldığı takdirde diğer üç amaca ulaşmak mümkün olacaktır STRATEJİLERİN BELİRLENMESİ Amaçlara ulaşmada uygulanacak stratejiler, mevcut problemler dikkate alınarak belirlenmiştir. 133

143 Tarımsal Verimliliğin Artırılması İçin Stratejiler Tarımsal verimliliğin artırılmasında uygulanacak stratejileri belirlerken tarımsal üretim, bitkisel ve hayvansal üretim ile su ürünleri üretimi olmak üzere ayrı başlıklar altında ele alınmış ve her biri farklı stratejiler önerilmiştir Bitkisel Üretim Stratejileri 1- Üreticilerin örgütlenmeye teşvik edilmesi 2- Sözleşmeli tarımımın yaygınlaştırılması 3- Gübre tahlili ve ürün tavsiyesi konusunda il ve ilçelerde özel müteşebbisler tarafından laboratuar kurulmasının teşvik edilmesi 4- Erozyon alanlarında yem bitkileri tarımının yaygınlaştırılması 5- Arazilerin tarım dışı kullanımının engellenmesi 6- Sulanabilir alanların sulamaya açılması, modern sulama tekniklerinin tatbikinin sağlanması ve drenaj problemi olan alanların rehabilite edilmesi 7- Kırmızı bibere aflatoksin bulaşmasını önleyecek tedbirlerin alınması 8- Kırmızı biber tohumluğunun tescil edilmesi 9- II. Alt Bölgede yoğun kar yağışı olan alanlara uygun buğday çeşitlerinin temini 10- Alternatif ürünlerin yaygınlaştırılmasının ve kabulünün sağlanması 11- Sertifikalı tohum kullanımın yaygınlaştırılması 12- Bitkisel üretim materyallerinin taşınmasında iç karantina yönetmeliğine uyulması 13- Kırmızı Biber üretiminde alternatif işleme teknolojilerinin uygulanması Hayvansal Üretim Stratejileri 1- Yem bitkileri üretiminin artırılması ile hayvancılığın geliştirilmesi 2- Pazarlama ve örgütlenme sisteminin yaygınlaştırılması 3- Besi ve süt sığırcılığının desteklenerek geliştirilmesi 4- Yerli ırktan kültür ırkına geçisin hızlandırılması 5- Hayvansal ürünleri işleyecek entegre tesislerin kurulması 6- Yem bitkileri tarımının yaygınlaştırılması 7- Süt verimi yüksek keçi ve koyun ırklarının yaygınlaştırılması 8- Kümes hayvanı yetiştiriciliğinin (özellikle hindicilik) geliştirilmesi 9- Katma değeri yüksek hayvan yetiştiriciliğinin (devekuşu, angora tavşanı v.b.) teşviki 10-Yem, bakım ve beslenme şartlarının iyileştirilmesi Su Ürünleri Üretim Stratejileri 1- Yem maliyetinin düşürülmesi 2- Su ürünleri üretiminin artırılması 3- Kooperatiflerin kurulması 4- Pazarlama alt yapısının oluşturularak güçlendirilmesi 5- İşleme tesisinin temini 6- Doğal balık türlerinin korunmasına yönelik çalışmalar ve araştırmalar yapılması Tarımsal Gelirin Artırılması İçin Stratejiler 1- Meyvelerin işlenerek katma değerin yükseltilmesi 2- Pazarlama sistemi ve örgütlenmenin iyileştirilmesi 134

144 3- Ürünlerin kalite standardizasyonu, ambalajlama, marka ve etiketlenmesindeki sorunların çözümlenmesi 4- Tarıma dayalı sanayinin geliştirilmesi 5- Sözleşmeli tarımın yaygınlaştırılması Gıda Güvenliğinin Sağlanması İçin Stratejiler 1- Kaliteli ve standartlara uygun ürün üretimi 2- Etkin, yaygın ve yeterli kontrol ve denetim mekanizmasının oluşturulması 3- Gıda üretim ve işlemede kayıp ve hatalı işlemler önlenerek miktar ve kalitenin artırılması 4- Toplumun beslenme düzeyine ilişkin politikaların oluşturulmasında plan ve programların uygulanabilir hale getirilmesi 5- Kırmızı Biber üretiminde kalite kontrol sisteminin uygulamaya konulması Sürdürülebilir Tarım İçin Stratejiler 1- Organik tarımın yaygınlaştırılması 2- Jeotermal enerjinin seralarda kullanımının sağlanması 3- Balıkçılık yapılabilecek alanlarda kafes balıkçılığının yaygınlaştırılması 4- Erken tahmin ve uyarı sisteminin yaygınlaştırılması 5- Erozyonla mücadele 6- Tarıma elverişli arazilerin yerinde kullanımının sağlanması Kahramanmaraş için geliştirilen stratejilerin SWOT Analizi Tablo 78 de değerlendirmeye tabi tutulmuştur. 135

145 Tablo 78. Kahramanmaraş İçin Geliştirilen Stratejilerin SWOT Analizi. Amaç Strateji Güçlü Yönü Zayıf Yönü Fırsatlar Tehlikeler Bitkisel Üretim * Üreticilerin örgütlenmeye teşvik edilmesi * Sözleşmeli tarımın yaygınlaştırılması * Erozyon alanlarında yem bitkileri tarımının yaygınlaştırılması * Arazilerin tarım dışı kullanımının engellenmesi * Sertifikalı tohumluk kullanımı * Potansiyel var. * Yem bitkileri ekiminde artış var. * Talep var * Sulamaya açılacak alanlar * Örgütlenme zayıf * Yeterince bilinmiyor * Desteklemenin kalkması hali * Arazilerin tarım dışı kullanımında artış * Yayım çalışmaları yetersiz * Bilinçsiz sulama * Sözleşmeli tarıma uygun ürünler * Yem bitkileri tohumu için Pazar bulma şansı * Su kaynakları arazilerin sulanması için yeterli * Mera alanlarında işlemeli tarım yapılması * Bilinçsiz sulama nedeniyle çoraklaşma Tarımsal Verimliliğin Artırılması Hayvansal Üretim * Sulanan ve sulamaya açılacak alanlarında tesviye ve drenaj problemlerinin giderilmesi * Pazarlama ve örgütlenme sisteminin yaygınlaştırılması * Yerli ırktan kültür ırkına geçisin hızlandırılması * Hayvansal ürünleri işleyecek entegre tesislerin kurulması * Yem bitkileri tarımının yaygınlaştırılması * Çiftçinin deneyimi * Pazar talebi * Potansiyel var * Yayım çalışmaları yetersiz * Mera kanunundaki uygulama aksaklıkları * Hayvancılık için uygun mera ve çayır alanlarının bulunması * Yem bitkilerinin desteklenmesi * Prim sistemi * Yem fiyatlarının artması * Kontrolsüz otlatma sonucu tahribat * Yem, bakım ve beslenme şartlarının iyileştirilmesi 136

146 Su Ürünleri Üretimi * Yem maliyetinin düşürülmesi * Su ürünleri üretiminin artırılması * Kooperatiflerin kurulması * Pazarlama alt yapısının oluşturularak güçlendirilmesi * İşleme tesisinin temini * Su kaynakları alabalık ve ılık su balıkları için çok uygun * Komşu iller de dahil olmak üzere pazar ve talep var * Bürokratik engeller * Yem fiyatlarının yüksekliği * İşletme maliyetlerinin yüksek olması * Herhangi bir kurum tarafından teşvik olmayışı * Altyapı ve tecrübe var * Komşu iller de dahil olmak üzere pazar var * Kirlilik * Yasak avlanma * Doğal balık türlerinin korunmasına yönelik çalışmalar ve araştırmalar yapılması * Pazarlama sistemi ve örgütlenmenin iyileştirilmesi * Meyvelerin işlenerek katma değerin yükseltilmesi * Potansiyel var * II.ürün için uygun iklim * Örgütlenme zayıf * Marka ve standardizasyonun eksikliği * Yatırım yok * Pazar talebi var * Kullanılan kimyevi ilaçlarla oluşan kirlilik Gelirin Artırılması * Ürünlerin kalite standardizasyonu, ambalajlama, marka ve etiketlenmesindeki sorunların çözümlenmesi * Bilinçsiz yetiştiriciler * Tarıma dayalı sanayinin geliştirilmesi * Sözleşmeli tarımın yaygınlaştırılması 137

147 Gıda Güvencesinin ve Güvenliğinin Sağlanması * Kaliteli ve standartlara uygun ürün üretimi * Etkin, yaygın ve yeterli kontrol ve denetim mekanizmasının oluşturulması * Gıda üretim ve işlemede kayıp ve hatalı işlemler önlenerek miktar ve kalitenin artırılması * Toplumun beslenme düzeyine ilişkin politikaların oluşturulmasında plan ve programların uygulanabilir hale getirilmesi * Potansiyel var * Süre gelen alışkanlıklar * Kontrol hizmeti veren kuruluşların yetersizliği * Üretim planlamasının olmayışı * Ürün çeşitliliği * Tarıma dayalı sanayi kurulabilir * İhracatı artırabilir * Üretimde kısa vadeli azalma * Kırmızı Biber üretiminde kalite kontrol sisteminin uygulamaya konulması Sürdürülebilir Tarımın Sağlanması * Organik tarımın yaygınlaştırılması * Balıkçılık yapılabilecek alanlarda kafes balıkçılığının yaygınlaştırılması * Erken tahmin ve uyarı sisteminin yaygınlaştırılması * Tarıma elverişli arazilerin yerinde kullanımının sağlanması *Üreticilerin benimsemesi * Pazar şansı yüksek ürünler mevcut * Ürün çeşitliliği * Etiket ve ambalaj sorunu var * Pazarlama ve örgütlenme zayıf * İhracata gidebilir * Erozyon önlenebilir * Sözleşmeli tarım yapılmaması halinde ürünlerde değer kaybı ve dolayısıyla üretimde azalma 138

148 BÖLÜM 8. PROJELERİN VE PROGRAMLARIN BELİRLENMESİ 8.1. İLDE UYGULANAN YEREL İDARELER KAYNAKLI PROJELER Tablo 79. Hayvancılık Faaliyetleri. Proje Kategorisi Bitmiş Olan Devam Eden Teklif Edilen Projeler Hedef Grup ve Yararlanıcılar Sorumlu Kuruluşlar Kapasite 1 Hindi Yetiştirme Projesi Merkez ilçe çiftçileri 1 Hindi Yetiştirme Projesi Merkez ilçe çiftçileri 1 1 Hindi Yetiştiriciliğini Destekleme Projesi Süt Sığırcılığını Geliştirme ve Destekleme Projesi 1 Sığır besiciliği Merkez ilçe çiftçileri Afşin ilçesi büyükbaş hayvan yetiştiricileri Afşin ilçesi büyükbaş hayvan yetiştiricileri TİM ve Özel İdare TİM ve Özel İdare TİM ve S.Y.D.V. TİLÇEM TİLÇEM 2 Arıcılığı destekleme projesi Afşin ilçesi Çiftçileri TİLÇEM 1 1 Koyunculuğu Destekleme Projesi 1 Süt Keçisi Yetiştiriciliği Koyunculuğu Destekleme Projesi Süt Koyunculuğu Destekleme Projesi Koyunculuğu Destekleme Projesi 1 Süt İnekçiliği 2 Sığır Besiciliği 1 Koyunculuk Süt İnekçiliği 1 Sığır Besiciliği Koyunculuğu Destekleme Projesi Süt Sığırcılığını Geliştirme ve Destekleme Projesi 1 Süt Keçisi Yetiştiriciliği Saanen Irkı Süt Keçisi Projesi Andırın ilçesi hayvan yetiştiricileri Andırın ilçesi hayvan yetiştiricileri TİLÇEM TİLÇEM 75 ton hindi yemi alımı Hindi yeleği alımı 10 aileye 48 adet hindi palazı 200 baş 500 baş 78 Çiftçi 670 koyun 160 baş 274 baş Andırın ilçesi TİLÇEM 221 baş Ç.Cerit ilçesi çiftçileri TİLÇEM 15 çiftçi 11 adet Ekinözü ilçesi hayvan yetiştiricileri Elbistan ilçesi hayvan yetiştiricileri Elbistan ilçesi hayvan yetiştiricileri Elbistan ilçesi hayvan yetiştiricileri Elbistan ilçesi hayvan yetiştiricileri Elbistan ilçesi hayvan yetiştiricileri TİLÇEM T.K.Koop. T.K.Koop. 260 baş 200 baş 1000 baş S. Y. D. V. 90 baş T.K.Koop. ve S.Y.D.V. T.K.Koop. 900 baş 1000 baş Göksun Karadut köyü TİLÇEM 160 baş Göksun Değirmendere, Taşoluk, Çağlayan, Merkez Göksun Taşoluk Fındıklıkoyak, A. Çiftliği, Çağlayan Göksun ilçesi hayvan yetiştiricileri TİLÇEM TİLÇEM TİLÇEM ve S.Y.D.V. 39 baş 70 baş 20 aileye 58 adet keçi 139

149 Proje Kategorisi Bitmiş Olan Devam Eden Teklif Edilen Projeler Hedef Grup ve Yararlanıcılar Sorumlu Kuruluşlar Kapasite 2 Süt Sığırcılığını Geliştirme Nurhak hayvan ve Destekleme Projesi yetiştiricileri TİLÇEM 47 baş 1 Süt Sığırcılığını Geliştirme Nurhak hayvan ve Destekleme Projesi yetiştiricileri TİLÇEM 40 baş 1 Koyunculuğu Destekleme Nurhak küçükbaş Projesi hayvan yetiştiricileri TİLÇEM 100 baş 2 Arıcılığı destekleme projesi Nurhak ilçesi Çiftçileri TİLÇEM 680 koyun 1 Arıcılığı destekleme projesi Nurhak ilçesi Çiftçileri TİLÇEM 340 koyun 1 Suni Tohumlama Projesi Pazarcık ilçesi hayvan yetiştiricileri TİLÇEM 400 baş 1 Saanen Irkı Damızlık Süt Pazarcık ilçesi hayvan Keçisi Yetiştiriciliği Projesi yetiştiricileri TİLÇEM 200 baş 1 Süt Sığırcılığını Geliştirme Pazarcık ilçesi hayvan ve Destekleme Projesi yetiştiricileri TİLÇEM 200 baş 2 Süt Sığırcılığını Geliştirme Türkoğlu ilçesi hayvan ve Destekleme Projesi yetiştiricileri TİLÇEM 550 baş Tablo 80. Bitkisel Üretimle İlgili Faaliyetler. Proje Kategorisi Bitmiş Olan Devam Eden Teklif Edilen Proje Adı Yararlanıcılar Sorumlu Kuruluş Kapasite 1 Erken Tahmin ve Uyarı İstasyonu Tesis Projesi Afşin ilçesi ve Göksun Çardak ve Ericek kasabaları çiftçileri 1 Mantar Yetiştiriciliği Afşin çiftçileri 1 Silajlık Mısır Üretimini Geliştirme Projesi 1 Silaj Yapımı Projesi 1 1 Hububat Üretimini Geliştirme Projesi Bağ Bahçe Üretim Geliştirme Projesi 1 Çayır Mera Islah Projesi 2 Çilek Yetiştiriciliği 1 Bağcılık 3 Meyvecilik (Kayısı) 3 Sera Projesi Afşin ilçesi hayvan yetiştiricileri Afşin ilçesi hayvan yetiştiricileri Afşin hububat üreticileri Afşin Bağ bahçe tesisi olan işletmeler Afşin ilçesi hayvan yetiştiricileri Afşin Çilek üreticilileri Afşin üzüm üreticilileri Andırın ilçesi meyve üreticileri Andırın ilçesi sebze üreticileri TİM ve Özel İdare TİLÇEM S.Y.D.V. TİLÇEM TİLÇEM TİLÇEM TİLÇEM TİLÇEM TİLÇEM TİLÇEM TİLÇEM TİLÇEM adet ağaç 1 adet 100 da 500 ton da 300 da 50 da 20 çiftçi 21 da 7500 omca çiftçiye toplam fidan 21 köyde 60 çiftçiye ve 165 m 2 lik plastik sera 140

150 Proje Kategorisi Bitmiş Olan Devam Eden Teklif Edilen Proje Adı Yararlanıcılar Sorumlu Kuruluş Kapasite Narenciye Üretimini Geliştirme Silajlık Mısır Üretimini Geliştirme Projesi 2 Meyvecilik (Kiraz) 1 Meyvecilik (Elma, Armut, Trabzon Hurması) 1 Soğuk Hava Deposu 1 Bağcılık 1 Bağcılık 1 Bağcılık 1 1 Yem Bitkilerini Geliştirme Projesi 1 Çilek Projesi 3 Meyvecilik (Elma) Mantar Yetiştiriciliği Projesi Tam Bodur Elma Yetiştiriciliği 1 Kapama Kiraz Bahçesi 1 Çayır Mera Islah Projesi 1 Silajlık Mısır Üretimini Geliştirme Projesi 1 Silaj Yapımı Projesi Hububat Üretimini Geliştirme Projesi Mısır Üretimini Geliştirme projesi Bağ Bahçe Üretim Geliştirme Projesi Menengiç Ağaçlarının Aşılanma Projesi Tohumluk Temizleme Projesi Andırın ilçesi narenciye üreticileri Andırın ilçesi hayvan yetiştiricileri Andırın ilçesi kiraz üreticileri Andırın ilçesi meyve üreticileri Andırın ilçesi meyve üreticileri Ç.Cerit üzüm üreticilileri Ç.Cerit üzüm üreticilileri Elbistan ilçesi çiftçileri Elbistan ilçesi çiftçileri Elbistan ilçesi çiftçileri Göksun ilçe merkezi ve köyleri Göksun köyleri Göksun ilçesi çiftçileri Nurhak kiraz yetiştiricileri Pazarcık ilçesi hayvan yetiştiricileri Pazarcık ilçesi hayvan yetiştiricileri Pazarcık ilçesi hayvan yetiştiricileri Türkoğlu hububat üreticileri Türkoğlu mısır üreticileri Türkoğlu Bağ bahçe tesisi olan işletmeler Türkoğlu antepfıstığı üreticileri Türkoğlu hububat üreticileri TİLÇEM TİLÇEM TİLÇEM TİLÇEM ve S.Y.D.V. TİLÇEM TİLÇEM ve S.Y.D.V. TİLÇEM ve S.Y.D.V. T.K.B. S.Y.D.V. S.Y.D.V. TİLÇEM TİLÇEM ve S.Y.D.V. TİLÇEM ve S.Y.D.V. TİLÇEM TİLÇEM TİLÇEM TİLÇEM TİLÇEM TİLÇEM TİLÇEM TİLÇEM TİLÇEM 50 adet çiftçiye adet fidan 572 da çiftçiye toplam fidan 330 çiftçiye fidan 400 ton 12 çiftçi 100 adet 18 çiftçi 222 adet da adet omça 10 da 548 aileye toplam adet fidan 2 köyde 8 çiftçi 4 çiftçiye 950 adet fidan 5 çiftçi 50 adet 500 da 100 da 500 ton da da 200 da adet 500 ton 8.2. İLDE UYGULANAN T.K.B. KAYNAKLI ÜLKESEL PROJELER Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Tarımsal Üretim ve Geliştirme Genel Müdürlüğü tarafından yatırım programına alınan proje ile faaliyetlerin il ve müesseselere dağılımı Tablo 141

151 81 de verilmiştir. Ayrıca projeler hakkında aşağıda genel değerlendirmeler yapılmıştır. Tablo 81. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Tarımsal Üretim ve Geliştirme Genel Müdürlüğü 2002 Yılı Yatırım Programının İl ve Müesseselere Dağılımı. Proje Adı ve Faaliyetler Birimi Program Hayvancılığı Geliştirme Projesi Hindi Palazı Dağıtımı adet Sığırlarda Tabii Tohumlama baş Sığırlarda Suni Tohumlama baş Dondurulmuş Sperm Alımı doz Önsoykütüğü Faaliyetleri - - Çayır Mera Yem Bitkileri Geliştirme Projesi Yapay Mera Tesisi da 400 Çayır Mera Tesisi da 200 Yonca Ot Üretimini Geliştirme da 500 Korunga Ot Üretimini geliştirme da 500 Fiğ Ot Üretimini Geliştirme da 500 Macar Fiğ Ot Üretimini Geliştirme da 500 Silajlık Mısır Üretimini Geliştirme da 500 Silaj Yapımı ton Sorunlu Tarım Alanlarının Tespiti ve İyileştirmesi Projesi Bu Tip Arazilerin Tespit ve Değerlendirme Çalışmaları - - Su Ürünleri Üretimini Geliştirme Projesi Tesislerin Denetimi, Su Ürünleri Yetiştiricilik Taleplerinin adet 70 Değerlendirilmesi Su Ürünleri İstatistik Çalışmaları Bitkisel Üretimi Geliştirme Projesi Hububat Ürünlerini Geliştirme da Mısır Üretimini Geliştirme da Çeltik Üretimini Geliştirme da Bağ-Bahçe Üretimini Geliştirme da Yabani Ağaç Aşılama adet Polinasyon Alanı da 200 Bal Arısı Kovan Alımı adet 40 Tohum Temizleme ton Meyve Fidanı Üretimi adet Selektör Evi Onarımı adet 3 Bahçe Tesis ve Bakımı da 280 Doğu Anadolu Su Havzası Rehabilitasyon Projesi Mera Yönetimi ha 1 Sıvat Yapımı ad 1 Nadas Yemeklik Baklagil Üretimi ha 97 Agronomik Paket Uygulama ha 551 Nadas Azaltma Uygulaması ha 254 Tarla Kenarı Ağaçlandırma ad Kuruda Bağ-Bahçe ha 306 Suluda Bağ-Bahçe ha 50 Oyuntularda Bağ-Bahçe ha 10 Suluda Yem Üretimi ha

152 8.3. İLDE KAHRAMANMARAŞ TARIMSAL ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ MÜDÜRLÜĞÜNCE UYGULANAN T.K.B. KAYNAKLI BÖLGESEL PROJELER Kuruluş amacı doğrultusunda uzun yıllar pamuk üzerine yapılan çalışmalar neticesinde Adana Bölge Pamuk Araştırma enstitüsünün Kahramanmaraş ta ekilmek üzere tescil ettiği Sayar-314, enstitünün melezleme çalışmaları sonucu tescil ettirdiği Maraş-92 ve Erşan-92 pamuk çeşitlerinin orijinal kademeli tohumlukları hazırlanmaktadır. Bu çeşitler ilde ve GAP Bölgesinde ekilmektedir. Halen pamuk araştırma çalışmaları bünyesinde 7 farklı proje devam etmektedir. Bunlar; 1. Maraş-92, Erşan-92 ve Sayar-314 Pamuk Çeşitlerinin Muhafazası ve Geliştirilme ve Islahı. 2. Pamukta Doğal Renkli Lif Özelliğinin Kalıtımı, Verim, Verim Unsurları ve Teknolojik Özellikleri İle İlişkisi. 3. Kahramanmaraş Koşullarında Pamukta Yabancı Döllenme Oranı ve İzolasyon Mesafesinin Tespiti. 4. Kahramanmaraş ta Organik Pamuk Üretimi İmkanlarının Araştırılması. 5. Orijinal Pamuk tohumluğu Üretim Programı. 6. Doğu Akdeniz bölgesinde Pamukta Zararlı Pamuk Yaprak Pireleri (Empoasca decipiens Paoli; Asymetrasca decedens Paoli; Homoptera cicadelidae nin) Ekonomik Zarar Eşiğinin Belirlenmesi, Bazı Pamuk Çeşitlerinin Reaksiyonları Üzerine Araştırmalar. 7. Pamuk Çeşitlerinin Solgunluk Hastalığına (Verticillium dahliae Kleb.) Duyarlıklarının Belirlenmesi yılından beri devam etmekte olan Kahramanmaraş kırmızı biberinin ıslah projesinde son aşamaya gelinmiş olup, önümüzdeki yıllarda saf biber tohumu üreticilerimize dağıtılacaktır. Kırmızı biberle ilgili yürütülen projeler şunlardır; 1. Kahramanmaraş Kırmızı Biberlerinin (Capsicum annuum L.) Seleksiyon Yoluyla Islahı. 2. Kahramanmaraş ta Biberlerde Kök ve Kökboğazı Yanıklığı Etmeni (Phytopthhora capsici Leonian) nin İnokulum Kaynaklarının Belirlenmesi ve Entegre Mücadelesi. 3. Kahramanmaraş ta Organik Kırmızı Biber Üretiminde Geçiş Dönemi ve Ekim Nöbetinde Kullanılabilecek Ürünlerin Araştırılması. Bölgemizde ekonomik ve ticari bağcılığın gelişmesine yardımcı olmak amacıyla, yüksek terbiye sistemlerinin araştırıldığı bağ araştırma tesisi, ülkemizdeki tescilli üzüm çeşitlerinin yer aldığı koleksiyon bahçesi, Amerikan asma çubuğu anaç tesisi, tesis edilmiştir. Bu konuda da enstitüde yapılan çalışmalar şunlardır; 1. Kahramanmaraş Ovasında Yetiştirilebilecek Bağlarda En Uygun Terbiye Şeklinin Belirlenmesi 2. Kahramanmaraş ve İslahiye Koşullarında Bağ Çeşit Adaptasyonu Ayrıca enstitüde kuru fasulye, nohut, yonca, acur, fiğ ıslah çalışmaları yanında değişik konularda zirai mücadele araştırmaları devam etmektedir. Bunlar; 143

153 1. Kahramanmaraş Yöresinde Yerel Kuru fasulye Çeşitlerinin Toplanması ve Seleksiyonu Yoluyla Çeşit Geliştirme Projesi. 2. Kahramanmaraş Koşullarında Acurda Kavun Sineği (Myiopardalis pardalina Bigot. ) (Diptera:Trypetidae) nin Zarar Durumu ve Farklı Mücadele İmkanlarının Araştırılması. 3. Kahramanmaraş ta İki Farklı Yörede Yetiştirilebilecek Yonca Çeşitlerinin Belirlenmesi. 4. Kahramanmaraş Bölgesinde Zeytin Alanlarında Görülen Kurumaların Sebeplerinin Araştırılması. 5. Bazı Çilek Çeşitlerinin Kahramanmaraş Ovasında Yaz ve Kış Dikimi Sistemleri İle Farklı Yetiştirme Ortamlarının Verim ve Kaliteye Etkileri. 6. Kahramanmaraş, Afşin, Elbistan Ovalarında Serin İklim Tahılları Çeşit uyum Çalışmaları. 7. Kahramanmaraş Ovasında Sık Dikim Yazlık elma Yetiştiriciliğinin Geliştirilmesi Üzerine Araştırmalar. Tüm bunlara ilave olarak aşağıda adı geçen bitmiş projelerin de sonuç raporları hazırlanmaktadır. 1. Ege, Çukurova ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerinden Elde Edilen Pamuk (Gossypium hirsutum L.) (Upland) Liflerinin Renk, Parlaklık, Yabancı Madde, Hazırlama durumu ve Standardizasyon Yönünden Karşılaştırılması. 2. Türler Arası Melezleme Yolu İle Bölgeye Uygun Yüksek Verimli Yeni Pamuk Çeşitlerinin Elde Edilmesi. 3. Doğu Akdeniz ve Güney doğu Anadolu Bölgesinde Yetiştirilen Kırmızı Biberin (Capsicum annuum L. ) Antimikrobiyal Aktivitesinin Araştırılması. 4. Kahramanmaraş Ekolojik Koşullarında Yetiştirilebilecek Fiğ Çeşitlerinin Belirlenmesi İLDE KAHRAMANMARAŞ SÜTÇÜ İMAM ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ TARAFINDAN UYGULANMIŞ VE UYGULANMAKTA OLAN ÇEŞİTLİ KAYNAKLAR TARAFINDAN DESTEKLENEN PROJELER 1. Pamuk Alanlarında Pembekurt, Pectinophora gossypiella (Saund.) (Lep., Gelechiidae) İle Mücadele İletişimi Bozma (Mating disruption) Tekniği. 2. Güneydoğu Anadolu Bölgesi Pamuk Alanlarında Erken Dönem Zararlılarından Thrips tabaci L. Üzerinde Araştırmalar. 3. Antepfıstığı Zararlıları ve Hastalıkları. 4. Kahramanmaraş Antepfıstığı Üretim Potansiyeli. 5. Kahramanmaraş Bölgesinde Erkek İncir Seleksiyonu ve Selekte Edilen Tiplerde Çiçektozu Üretim Miktarı, Canlılık Düzeyi ile Çimlenme Yeteneklerinin Belirlenmesi. 6. Kahramanmaraş Yöresinde Yetiştirilen Kurutmalık Kırmızı Biber Tiplerinin Verim ve Kalite Özelliklerinin Belirlenmesi. 7. Alçak Tünellerde Kabak ve Hıyar Yetiştiriciliği. 8. Kahramanmaraş Koşullarında İkinci Ürün Olarak Yeşil Fasulye Yetiştiriciliğine Uygun Yer ve Sırık Çeşitlerinin Belirlenmesi. 9. Kahramanmaraş İlinin Örtüaltı Tarım Potansiyeli. 10. Kahramanmaraş İlinde Keçi Yetiştirme Sisteminin Geliştirilmesi. 11. Hindi Palazlarında Sınırlı Yemlemenin Büyütme Dönemindeki Performansa Etkileri. 144

154 12. Kahramanmaraş Tarım İşletmesi Siyah Alaca Sürüsünde Süt Verimine İlişkin Yönelim Unsurlarının Tahmini. 13. Siyah Alaca Sığırların Kahramanmaraş Tarım İşletmesi Şartlarındaki Verim Özellikleri. 14. Kahramanmaraş İli Narlı Ovası Tarım İşletmelerinde Pamuk Üretiminin Fiziki Girdileri ve Üretimin Fonksiyonel Analizi. 15. Kahramanmaraş ta Kırmızı Biber İşletmelerinin Genel durumu ve Biber İşleme Teknolojileri. 16. Kahramanmaraş ta Rüzgar Enerjisi Araştırmaları İçin Bir Rüzgar Tribünü Prototipinin Geliştirilmesi. 17. Kahramanmaraş koşullarında Ekim Zamanı ve Potasyum Gübrelemesinin Şeker Pancarında (Beta vulgaris L.) Verim ve Kalite Üzerine Etkileri. 18. Kahramanmaraş Koşullarına Uygun ve Yüksek verimli Makarnalık Buğday Çeşitlerinin Saptanması Kahramanmaraş Koşullarında Bazı Ekmeklik Buğdayların Verim, Verim unsurları ve Fenolojik Özelliklerinin İncelenmesi. 19. Kahramanmaraş koşullarında 9 Hat ve 9 Çeşit Makarnalık Buğdayda (Triticum durum) Farklılık ve Rehberlik Testi İLDE UYGULANAN SULAMA PROJELERİ Mevcut Devlet Su İşleri Yatırımları ve DSİ Tarafından Yapılan Sulamalar Tablo 82. Ön İnceleme ve Master Planı Tamamlanan Projeler. Proje Alt Bölge Sulama Alanı (ha) Kurulu Güç (MW) Yıllık Üretim (Gwh/yıl) İçme Suyu (hm 3 /yıl) Çataltepe Projesi I Söğütlü Projesi II Hasanali Projesi II Kavaktepe Projesi II Çınarlı Projesi I Kısık Projesi I Kandil Barajı ve HES Kandil I. Santrali Kandil II. Santrali Andırın HES III Küçüksu Projeleri İnekli-Azaplı IV TOPLAM

155 Tablo 83. Planlaması Tamamlanan Projeler. Proje Alt Bölge Sulama Alanı (ha) Kurulu Güç (MW) Yıllık Üretim (Gwh/yıl) İçme Suyu (hm 3 /yıl) Karakuz Sulaması II Adatepe Sulaması III Ayvalı Sulaması I Kılavuzlu Sulaması ve HES I Büyükyapalak Barajı II Sinse-Geben Projesi III Göksun II. Merhale Pom. Proj. III Özbek Projesi I Küçüksu Projeleri Püren Göleti ve Sulaması III Andırın Göleti ve Sulaması III Merkez Kurtlar Köyü Arazilerinin Sır Bar. Göl. Pom. S. I Merkez Fatmalı Köyü Arazilerinin Sır Bar. Göl. Pom. S. I Tekir Kasabası Arazilerinin Pom. S. I Elbistan Karaelbistan Kasabası Arazilerinin Pom. S. II Merkez Kızıldamlar Köyü Araz. Sır B. Göl. Pom. S. I Ç. Cerit Zeynepuşağı Göleti ve Sulaması IV TOPLAM Tablo 84. İnşa Halinde Olan Projeler. Proje Alt Bölge Sulama Alanı (ha) Kurulu Güç (MW) Yıllık Üretim (Gwh/yıl) İçme Suyu (hm 3 /yıl) Ayvalı Barajı I Kılavuzlu Barajı I Adatepe Barajı II Kalealtı I. Merhale Projesi II Kartalkaya II. Merhale Projesi I Küçüksu Projeleri Sarsap Göleti ve Sulaması II Zorkun Göleti ve Sulaması IV Merk Göleti ve Sulaması IV Meydan Göleti ve Sulaması I Merkez Kale Kasabası ve Hartlap Köyü Araz. Sır B.Göl. Pom. I TOPLAM

156 Tablo 85. İşletmede Olan Büyüksu İşleri. Proje Alt Bölge Sulama Alanı (ha) Kurulu Güç (MW) Yıllık Üretim (Gwh/yıl) İçme Suyu (hm 3 /yıl) Kartalkaya Barajı ve Sulaması* I ,3 Andırın sulaması III Göksun Sulaması III Kalealtı Pompaj Sulaması II Sır Barajı ve HES** I Menzelet Barajı ve HES I Ceyhan Santrali** I Kısık HES** I Suçatı HES** I Küçüksu Projeleri Türkoğlu Göleti ve Sulaması I İncecik Göleti ve Sulaması II TOPLAM ,3 * Kartalkaya Barajı ndan Gaziantep iline içme suyu verilmektedir. ** Diğer kuruluşlar tarafından inşa edilerek işletmeye açılan projeler İl Özel İdare Müdürlüğü Tarafından Programa Alınan Sulamalar Köy Hizmetleri İl Müdürlüğü tarafından yürütülen projeler, kurumun devredilmesi sebebiyle, İl Özel İdare Müdürlükleri tarafından uygulanmaktadır. Tablo 86. İl Özel İdare Müdürlüğü Tarafından Programa Alınan Sulamalar. GÖLETLER I. Alt Bölge Merkez-Çokyaşar Göleti da II. Alt Bölge Afşin-Esence Göleti da Elbistan-Büyükyapalak Göleti da III. Alt Bölge Göksun-Çardak Kantarma Deresi Göleti da Göksun-Değirmendere Göleti da YER ÜSTÜ SULAMALARI Merkez da I. Alt Bölge Türkoğlu 540 da Pazarcık 400 da II. Alt Bölge Afşin da Elbistan 350 da III. Alt Bölge Andırın 240 da Göksun 150 da IV. Alt Bölge Ekinözü 220 da YER ALTI SULAMALARI I. Alt Bölge Türkoğlu 600 da II. Alt Bölge Afşin da Elbistan da KAHRAMANMARAŞ TOPLAMI da 147

157 8.6. BELİRTİLEN STRATEJİLER DOĞRULTUSUNDA İLDE UYGULANABİLECEK PROGRAMLARIN VE PROJELERİN BELİRLENMESİ Bölüm 7.1. de belirtilen gayeler aşağıda başlıklar halinde verilmiş olup, bu doğrultuda geliştirilen stratejiler ayrıntılar halinde incelenmiştir. 1. Tarıma Dayalı Sanayinin Geliştirilmesi Programı Proje Konuları Meyve işleme entegre tesisinin kurulması Süt ürünlerini işleme entegre tesisinin kurulması Bakliyat eleme tasnif ve paketleme tesislerinin kurulması Üzüm ve mamullerini işleme tesisinin kurulması Kontiner zeytin işleme tesislerinin kurulması Balık yemi üretim tesisinin kurulması Balık işleme ve değerlendirme tesisinin kurulması 2. Bitkisel Üretimde Verimliliğin Artırılması Programı Proje Konuları Geniş badem plantasyonlarının kurulması Akarsu boylarına ve yayla ikliminin hakim olduğu bölgelerde ceviz plantasyonlarının kurulması Kapama vişne ve erik bahçelerinin kurulması Bodur elma bahçelerinin kurulması Arıcılığın geliştirilmesi projesi Sözleşmeli çiftçilikle sertifikalı tohum üretiminin yaygınlaştırılması Tıbbi ve aromatik bitki olarak nane ve kekik üretiminin yaygınlaştırılması Bağcılığın geliştirilmesi projesi Kuru fasulye ve nohut tarımının yaygınlaştırılması Kapama ayva bahçelerinin yaygınlaştırılması Sebze bahçelerinin yaygınlaştırılması Kayısı bahçelerinin kurulması Yağlık ayçiçeği ekiminin yaygınlaştırılması Alternatif yağ bitkilerinin ekiminin yaygınlaştırılması Tıbbi ve aromatik bitki olarak kimyon ve çemen üretiminin yaygınlaştırılması Sertifikalı fide, fidan, tohum kullanımının yaygınlaştırılması 3. Hayvansal Üretimde Verimliliğin Artırılması Programı Proje Konuları Süt verimi yüksek keçi ırklarının yaygınlaştırılması Hindiciliği geliştirme Beyaz hindi yetiştiriciliğinin yaygınlaştırılması Arıcılığı geliştirme Büyükbaş hayvan yetiştiriciliğinin yaygınlaştırılması Yem bitkileri ve silajlık bitki ekiminin yaygınlaştırılması Ara Ürün Fiğ yetiştiriciliğinin geliştirilmesi 4. Su Ürünleri Üretiminde Verimliliğin Artırılması Programı Proje Konuları Kafes balıkçığının geliştirilmesi Soğuk sularda alabalık yetiştiriciliğinin yaygınlaştırılması 148

158 Balık hali kurulması 5. Tarımsal Pazarlama Sisteminin İyileştirilmesi Programı Proje Konuları Ürünlerinin muhafazası için soğuk hava depolarının kurulması Pazarlama kanallarının iyileştirilmesi 6. Doğal Kaynakların Kullanımı Programı Proje Konuları Jeotermal enerjinin seralarda kullanımı 7. Yöreye Ait Tarımsal Ürünler ve El Sanatlarının Desteklenmesi Programı Proje Konuları El sanatlarının desteklenmesi ve yaygınlaştırılması Tarla sınırlarında urmududunun kullanımı 8. Araştırma, Geliştirme ve Planlama Çalışmaları Programı Proje Konuları Sürdürülebilir balıkçılık için doğal kaynak ve çeşitlerin korunması üzerine araştırmalar Kırmızı biber ve sarı çeltik araştırma enstitüsü Meralarda kapasite, durum tespiti ve ıslah yöntemlerinin araştırılması 149

159 8.7. ÖNCELİKLİ PROJELER Tablo 87 de yukarıda verilen programlar dikkate alınarak geliştirilip önerilen projeler özetlenmiştir. Tablo 87. Kahramanmaraş İlinde Uygulanması Önerilen Öncelikli Projeler. Projenin Proje Proje Proje Adı Uygulama Kategorisi Süresi Bölgesi Yeni Yeni Tarıma Dayalı Sanayinin Geliştirilmesi Programı Öncelikli Proje Konuları Süt Ürünlerini İşleme Entegre Tesisinin Kurulması 10 Yıl İl Geneli Yürütücüler T.K.B., Özel İdare, S.Y.D.V. ve Özel Sektör T.K.B., Özel İdare ve Özel Sektör T.K.B., Özel İdare ve Özel Sektör T.K.B., Özel İdare ve Özel Sektör T.K.B., Özel İdare ve Özel Sektör T.K.B., Özel İdare Meyve İşleme Entegre Tesisinin 10 Yıl İl Geneli Kurulması Üzüm ve Mamullerini İşleme I. ve IV. Alt 10 Yıl Tesisinin Kurulması Bölgeler Kontiner Zeytin İşleme Tesislerinin 10 Yıl I. Alt Bölge Kurulması Bakliyat Eleme Tasnif ve I., II. ve III. Alt 10 Yıl Paketleme Tesislerinin Kurulması Bölgeler Balık Yemi Üretim Tesisinin I., II. ve III. Alt 10 Yıl Kurulması Bölgeler ve Özel Sektör Balık İşleme ve Değerlendirme I., II. Ve III. Alt T.K.B., Özel İdare 10 Yıl Tesisinin Kurulması Bölgeler ve Özel Sektör Kahramanmaraş Kırmızı Biberi T.K.B., Özel İdare İşleme ve Paketleme Tesislerinin 10 Yıl I. Alt Bölge ve Özel Sektör Kurulması ve Modernizasyonu Kahramanmaraş Kırmızı Biberi T.K.B., Özel İdare Kurutma Tesislerinin 10 Yıl I. Alt Bölge ve Özel Sektör Yaygınlaştırılması Ayçiçeği Eleme Tasnif ve I., II. ve III. Alt T.K.B., Özel İdare Paketleme Tesislerinin 10 Yıl Bölgeler ve Özel Sektör Yaygınlaştırılması Bitkisel Üretimde Verimliliğin Artırılması Programı Öncelikli Proje Konuları Geniş Badem ve Ceviz I. ve IV. Alt T.K.B., Özel İdare 10 Yıl Havzalarının Oluşturulması Bölge ve S.Y.D.V. Akarsu Boylarına ve Yayla İkliminin Hakim Olduğu T.K.B. ve Özel 10 Yıl İl Geneli Bölgelerde Ceviz Plantasyonlarının İdare Kurulması Kapama Vişne ve Erik Bahçelerinin Kurulması Bodur Elma Bahçelerinin Kurulması 10 Yıl I. ve IV. Alt Bölgeler 10 Yıl İl Geneli Arıcılığın Geliştirilmesi Projesi 10 Yıl İl Geneli Sözleşmeli Çiftçilikle Sertifikalı Tohum Üretiminin Yaygınlaştırılması Tıbbi ve Aromatik Bitki Olarak Nane ve Kekik Üretiminin Yaygınlaştırılması 10 Yıl 10 Yıl I., II. ve III. Alt Bölgeler I. ve III. Alt Bölgeler T.K.B., S.Y.D.V. Özel İdare ve S.Y.D.V. T.K.B., Özel İdare ve S.Y.D.V. T.K.B. ve Özel Sektör Özel İdare ve Özel Sektör 150

160 Proje Kategorisi Yeni Yeni Proje Adı 151 Proje Süresi Projenin Uygulama Bölgesi Yürütücüler Bitkisel Üretimde Verimliliğin Artırılması Programı Öncelikli Proje Konuları Bağcılığın Geliştirilmesi Projesi 10 Yıl I. ve IV. Alt Bölgeler T.K.B. ve S.Y.D.V. Kuru Fasulye ve Nohut Tarımının II., III. ve IV. T.K.B., Özel İdare 10 Yıl Yaygınlaştırılması Alt Bölgeler ve S.Y.D.V. Kapama Ayva Bahçelerinin T.K.B., Özel İdare 10 Yıl I. Alt Bölge Yaygınlaştırılması ve S.Y.D.V. Sebze Bahçelerinin T.K.B., Özel İdare 10 Yıl İl Geneli Yaygınlaştırılması ve S.Y.D.V. Kiraz Havzalarının Oluşturulması 10 Yıl I. ve III. Alt T.K.B., Özel İdare Bölgeler ve S.Y.D.V. Kayısı Bahçelerinin Kurulması 10 Yıl I., II. ve III. Alt T.K.B., Özel İdare Bölge ve S.Y.D.V. Yağlık Ayçiçeği Ekiminin T.K.B., Özel İdare 10 Yıl İl Geneli Yaygınlaştırılması ve S.Y.D.V. Tıbbi ve Aromatik Bitki Olarak II., III. ve IV. T.K.B., Özel İdare Kimyon ve Çemen Üretiminin 10 Yıl Alt Bölgeler ve S.Y.D.V. Yaygınlaştırılması Alternatif Yağ Bitkilerinin I., II. ve III. Alt T.K.B., Özel İdare 10 Yıl Ekiminin Yaygınlaştırılması Bölgeler ve S.Y.D.V. Organik Tarım Ürünlerinin T.K.B., Özel İdare 10 Yıl İl Geneli Yetiştiriciliğinin Yaygınlaştırılması ve S.Y.D.V. Doğal Kaynakların Kullanımı Programı Öncelikli Proje Konuları Jeotermal Enerjinin Seralarda T.K.B. Özel İdare 10 Yıl I. Alt Bölge Kullanımı ve Belediye Pazarlama Programı Öncelikli Proje Konuları T.K.B., Özel İdare, Meyve Ürünlerinin Muhafazası İçin I., II. ve III. Alt 10 Yıl S.Y.D.V. ve Özel Soğuk Hava Depolarının Kurulması Bölge sektör Yeni Pazarlama Kanallarının T.K.B., Özel İdare, 10 yıl İl Geneli İyileştirilmesi Özel Sektör Yöreye Ait Tarımsal Ürünler ve El Sanatlarının Desteklenmesi Programı Proje Konuları Yeni El Sanatlarının Desteklenmesi ve II. ve III. Alt S.Y.D.V. ve 10 Yıl Yaygınlaştırılması Bölgeler Özel İdare Tarla Sınırlarında Urmududunun 10Yıl I. Alt Bölge Özel İdare Kullanımı Projesi Su Ürünleri Üretiminde Verimliliğin Artırılması Programı Öncelikli Proje Konuları Balık Hali Kurulması 3 Yıl I. ve II. Alt Bölgeler Belediye Yeni I., II. ve III. Alt TKB, Özel İdare ve Kafes Balıkçılığının Teşviki 10 Yıl Bölgeler Özel Sektör Soğuk Sularda Alabalık T.K.B., Özel İdare, 10 Yıl İl Geneli Yetiştiriciliğinin Yaygınlaştırılması S.Y.D.V. Kalite, Standardizasyon, Marka Oluşturma Programı Öncelikli Proje Konuları Kalite Standardizasyonu, Yeni Depolama, Ambalajlama ve Marka İl Geneli T.K.B., Özel İdaresi Oluşturma Araştırma, Geliştirme ve Planlama Çalışmalarının Yapılması Programı Proje Konuları Sürdürülebilir Balıkçılık için Doğal T.K.B., Özel İdare, Kaynak ve Çeşitlerin Korunması 10 Yıl İl Geneli Üniversite Üzerine Araştırmalar Yeni

161 Proje Kategorisi Proje Adı Proje Süresi Projenin Uygulama Bölgesi Yürütücüler Araştırma, Geliştirme ve Planlama Çalışmalarının Yapılması Programı Proje Konuları Kırmızı Biber ve Sarı Çeltik Araştırma Enstitüsü 10 Yıl I. Alt Bölge T.K.B., Üniversite Meralarda Kapasite, Durum Tespiti ve Islah Yöntemlerinin Araştırılması Projesi 5 Yıl İl Geneli T.K.B., Araştırma Enstitüsü ve Üniversite Hayvansal Üretimde Verimliliğin Artırılması Programı Öncelikli Proje Konuları Süt Verimi Yüksek Keçi Irklarının T.K.B., Özel İdare 10 Yıl İl Geneli Yaygınlaştırılması Projesi ve S.Y.D.V. T.K.B., Özel İdare Yeni Hindiciliği Geliştirme Projesi 10 Yıl İl Geneli ve S.Y.D.V. Beyaz Hindi Yetiştiriciliğinin Özel Sektör, Özel 10 Yıl I. Alt Bölge Yaygınlaştırılması Projesi İdare, T.K.B. Özel İdare, T.K.B., Arıcılığı Geliştirme Projesi 10 Yıl İl Geneli S.Y.D.V. Büyükbaş Hayvan Yetiştiriciliğinin T.K.B., Özel İdare, 10 yıl İl Geneli Yaygınlaştırılması Projesi Özel sektör Yem Bitkileri ve Silajlık Bitki 10 yıl İl Geneli T.K.B., Özel İdare Ekiminin Yaygınlaştırılması Projesi Yeni Ara Ürün Fiğ Yetiştiriciliğinin 5 yıl I. Alt Bölge T.K.B. Geliştirilmesi Projesi Koyunculuğun Geliştirilmesi T.K.B., S.Y.D.V., 5 yıl İl Geneli Projesi ve Özel İdare Macar Fiği Yetiştiriciliğinin II., III. Alt T.K.B., S.Y.D.V. 5 Yıl Yaygınlaştırılması Projesi Bölge ve Özel İdare 152

162 BÖLÜM 9. EKLER EK 1. ALT BÖLGELERE AİT DOĞAL KAYNAK ENVANTERİ EK 1. I. ALT BÖLGE DOĞAL KAYNAK ENVANTERİ (Merkez-Pazarcık-Türkoğlu) 1. İKLİM ( Yağış) 2. ARAZİ DAĞILIMI 3. TARIM ARAZİLERİNİN DAĞILIMI 4. BİTKİ POTANSİYELİ İklim: Akdeniz ikliminin etkisi altındadır. Şubat Temmuz Yağış (mm) Sıcaklık ( o C) 7,6 29 Toplam Yağış (mm) 677,2 Ortalama Sıcaklık ( o C) 17,8 Arazi Cinsi Alanı (ha) Oranı (%) Tarım Orman Çayır Mera Tarım Dışı Toplam Arazi Dağılımı Alanı (ha) Tarla Meyve Sebze Bağ Zeytinlik Diğer Arazi Dağılımı Oransal Dağılımı (%) Tarla 67,17 Meyve 13,71 Sebze 2,05 Bağ 10,92 Zeytinlik 1,92 Diğer 4,23 Tarla Bitkileri Ekilişi İçerisinde Ürün Desenine Göre Arazi Dağılımı Ürün Deseni Oranı (%) Tahıllar 71,80 Endüstri Bitkileri 18,38 Baklagiller 6,71 Yumrulu Bitkiler 2,75 Yem Bitkileri 0,31 Sebze Bitkileri Ekilişi İçerisinde Ürün Desenine Göre Arazi Dağılımı Ürün Deseni Oranı (%) Baklagil Sebzeleri 7,16 Meyvesi Yenen Sebzeler 78,74 Yaprağı Yenen Sebzeler 4,57 Soğan-Yumru-Kök Seb. 9,50 153

163 5. HAYVAN POTANSİYELİ Meyve Ağaçlarının Arazi Dağılımı Ürün Deseni Oranı (%) Yumuşak Çekirdekliler 8,93 Taş Çekirdekliler 11,45 Üzümsü Meyveler 5,91 Sert Kabuklular 73,71 Küçükbaş Hayvan Varlığı Koyun Keçi Toplam Büyükbaş Hayvan Varlığı Kültür Irkı Sığır Melez Irk Sığır Yerli Irk Sığır Toplam Kanatlı Hayvan Varlığı Tavuk Hindi Diğer Kanatlılar Toplam Arıcılık Arı Besleyen Köy 90 Arı Kovanı Hayvansal Üretim Kırmızı Et Üretimi kg Beyaz Et Üretimi B. Baş Süt Üretimi kg K. Baş Süt Üretimi kg Yumurta Üretimi ad. Bal Üretimi kg Balmumu Üretimi kg Alt bölgede bulunan su kaynakları; Bertiz Çayı, Erkenez Çayı, Fırnız Deresi, Kısık Deresi, Tekir Deresi, Zeytin Suyu, Çemrengeç Suyu, Deliçay, Orçan Çayı dır. 6. SU KAYNAKLARI Bölgenin toplam su yüzeyi alanı akarsular hariç ha dır. DSİ tarafından projelendirilen 2001 ve daha sonraki yıllar için yatırım programına teklif edilen sulama amaçlı barajlı ve sulama yapacağı alanlar; o Kartalkaya Projesi ha-işletmede o Kızıliniş Göleti 273 ha-işletmede o Kılavuzlu Projesi ha-inşaat halinde o Ayvalı Projesi ha-inşaat halinde o Sireşanlı Pomp. Proj ha-inşaat halinde 154

164 o Meydan Göleti 35 ha-inşaat halinde o Kale Beld. Pomp. Proj. 108 ha-inşaat halinde o Tekir Pomp. Projesi 130 ha-planlama o Özbek Projesi ha- Planlama o Çınarlı Projesi ha-planlama o Fatmalı Beld. Pomp. Proj. 121 ha-planlama o Kurtlar Pompaj Projesi 225 ha-planlama o Kızıldamlar Pomp. Proj. 124 ha-planlama o Kurucaova Göleti 155 ha- Planlama KHGM tarafından sulanan alan ha dır. Programa alınan sulamalar ve alanları ise; o Çokyaşar Göleti da o Yer üstü sulaması da o Yer altı sulaması 600 da Bölgede ha olan toplam tarım arazisinin ha lık kısmı sulanmakta olup dağılımı aşağıdadır; Devlet sulaması ha Halk sulaması ha Sulanmayan alan ha dır. Toplam tarım alanının %42 si sulanmakta olup, sulamada halk sulaması ağırlıktadır. 7. MADEN MİNERALLER ve ENERJİ KAYNAKLARI K.Maraş- Önsen de ton görünür, ton görünür-muhtemel rezervli barit, Kurucaova köyü yakınlarında linyit kömürü yatağı, Dereköy köyünün batı kısımlarında pirit madeni, Önsen-Dadağlı köyleri arasında yakınlarında mermer, Hacıbebek ve Bademli köyleri civarında ton mümkün rezervli krom yatağı, Bollukcam Tepe Yatağında ton cevher üretilmiş krom, Battalgazi de ton mümkün rezervli krom yatakları, Balıkalan da krom yatağı, Tavşantepe de krom yatakları, Akyüz de krom, Dağdelen de ton mümkün rezervli krom, Dadağlı da kurşun-çinko, Merkez-Döngel alanında jeotermal sahalar, Türkoğlu nda Şekeroba da ton görünür, ton mümkün rezervli barit, Pazarcık ta Milyanlı da fosfat, Çokyaşar, Körmeni, Kirfasan, Nasırlı, Sırttarla, Kıllıvelolar, Milyonlu, Kuzucuk, Zombo, Haydarlı ve Kısırlı da manganez, Türkoğlu-Pazarcık ta ton muhtemel rezervli tuğla-kiremit yatakları mevcuttur. 8. TARIM ALET ve MAKİNA SAYISI Toplam olarak alt bölge bazında adet traktör bulunmaktadır. Traktörlerin BG güçlerine göre dağılımları şöyle; 155

165 5-10 BG arasında 4 adet, BG arasında 10 adet, BG arasında 110 adet, BG arasında adet, 50 BG den büyük adet lastik tekerlekli traktör mevcuttur. 9. TARIMSAL AMAÇLI ÖRGÜTLENME Tarımsal Amaçlı Kooperatifler; 22 adet tarımsal kalkınma kooperatifi, 6 adet tarımsal sulama kooperatifi ve 3 adet su ürünleri kooperatifi mevcuttur. 10. SANAYİ KURULUŞLARI Merkez İlçede; 52 adet iplik fabrikası 23 adet dokuma fabrikası 40 adet örgü kumaş fabrikası 1 adet çorap fabrikası 1 adet çuval fabrikası 36 adet çırçır işletmesi 13 adet boya-kasar fabrikası 43 adet konfeksiyon atölyesi 1 adet kağıt fabrikası 2 adet kağıt bobin fabrikası 1 adet hidrofil pamuk fabrikası 1 adet lastik kaplama tesisi 3 adet hazır beton tesisi 4 adet plastik poşet tesisi 2 adet un fabrikası 2 adet bulgur fabrikası 4 adet dondurma fabrikası 9 adet yağ fabrikası 2 adet yem fabrikası 5 adet yağ fabrikası 37 adet biber tesisi 1 adet tarhana fabrikası 34 adet çelik mutfak eşya tesisi 16 adet metal levha tesisi 3 adet demir haddehanesi 1 adet çivi fabrikası 1 adet tüp imalat fabrikası 13 adet çelik konstrüksiyon tesisleri 2 adet LPG dolum tesisi, Pazarcık İlçesinde; 2 adet iplik fabrikası 2 adet örgü kumaş fabrikası 1 adet çuval fabrikası 156

166 2 adet konfeksiyon tesisi 14 adet çırçır işletmesi Türkoğlu İlçesinde; 14 adet iplik fabrikası 1 adet dokum fabrikası 2 adet boya-kasar fabrikası 7 adet çırçır işletmesi 1 adet hidrofil pamuk fabrikası 1 adet kağıt bobin fabrikası 4 adet tuğla fabrikası 2 adet prefabrik yapı tesisi 1 adet mermer levha tesisi 2 adet yağ fabrikası 1 adet un fabrikası 1 adet demir haddehanesi bulunmaktadır. 11. TURİSTİK ve TARİHİ YERLER Merkez : Tabii zenginlikler bakımından Güvercinlik, Fırnız Vadisi, Döngel Mağaraları, Ali Kayası, Tekir ve Zeytin Ilıcası, Tarhanakaya Mağarası, Pınarbaşı, Hopur İçmesi, Hartlap Ilıcası, Başkonuş Ormanları, Yavşan Ormanları gibi tarihi ve turistik mekanlara sahiptir. Tarihi zenginlikler bakımından ise Taş Medrese, Ulu Cami, Hatuniye Camii, Duraklı Camii, Kahramanmaraş Kalesi, Ceyhan Köprüsü, Üngüt, İsmailli Höyükleri, Çukur Hamam, Tüfekçi Hamamı gibi mekanlar mevcuttur. * Kahramanmaraş-Kayseri karayolunun 57. km sinde yer alan Döngel Mağaraları, üst üste üç büyük mağaradan oluşmakta ve içerisinde prehistorik kalıntılara rastlanmaktadır. Tabii görünümü bakımından etrafı orman örtüsü ve kayalıklar ile kaplı ilin en önemli turizm merkezinden biridir. * İlin 57 km kuzeyinde eski Elbistan-Kahramanmaraş kervan yolu üzerinde bulunan Zeytin Ilıcası özelliği itibarıyla böbrek, mide, romatizmal ve kadın hastalıkları v.s. hastalıklara iyi gelmektedir. Kaplıca suyu bünyesinde kükürt, petrol artığı ve az miktarda yağ karışımı bulunmaktadır. * Tekirin 5 km batısında ve Arkıt Çayının kenarında bulunan 120 m uzunluğundaki Tarhanakaya Mağarası yan yana dört mağaradan meydana gelmiş olup, içerisinde sarkıt ve dikitler bulunmaktadır. Ayrıca mağaranın biri Romalılar devrinde üç katlı ev sığınak yeri olarak kullanılmış içerisinde Romalılardan kalma yatak, oturma, misafir odaları, haberleşme ve gözetleme kuleleri taştan oyularak yapılmıştır. Pazarcık: Roma devrinden kalma bir yerleşim 157

167 bölgesi olan Evri ve Tilkiler köyü su sarnıcı ile meşhur Turistik yerlerdir. Bu sarnıçların 2000 yıllık olduğu tahmin edilmektedir. Ayrıca ilçenin Köroğlu Kalesi de görülmeye değer tarihi bir mekanıdır. Türkoğlu: Çamalan ve Tıbık Yaylası, Çataloluk, Kanlıkoz, Irmasan Pınarı ve Doluca Kalesi belli başlı tarihi ve turistik mekanlardır. Alt Bölge içinde bulunan 3 ilçede toplam 233 adet köy bulunmaktadır. Bu köylerden 58 adeti orman içi köyler, 119 adeti orman dışı köyler ve 56 adeti de ova köyüdür. Bu köylerden 20 tanesinde belediye bulunmaktadır yılı sayım sonuçlarına göre toplam nüfusu; Merkez Köy TOPLAM Alt Bölge Nüfusu / Kahramanmaraş % NÜFUS DAĞILIMI ve GÖÇ Nüfus Yoğunluğu (insan/km 2 ) yılı sayım sonuçlarına göre toplam nüfusu; Merkez Köy TOPLAM Alt Bölge Nüfusu / Kahramanmaraş % 57 Nüfus Yoğunluğu (insan/km 2 ) 115 Son iki sayım incelendiğinde toplam nüfusta Alt Bölge bazında %17 lik bir artış meydana gelmiştir. Merkez ve köy nüfusundaki artış oranları ise sırasıyla %30 ve %2 dir. 158

168 POTANSİYELLER Tarım Potansiyeli I. Alt Bölgede üretimi yapılan, önemli tarımsal ürünlerin üretim miktarları ve oranları aşağıda verilmiştir. Tarla Bitkileri Üretimi Buğday: Üretim miktarı ton olup, ilin buğday üretiminin %51.4 ünü karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ilk sırada yer almaktadır. Mısır: Üretim miktarı ton olup, ilin mısır üretiminin %48 ini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ikinci sırada yer almaktadır. Arpa: Üretim miktarı ton olup, ilin arpa üretiminin %28.4 ünü karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ikinci sırada yer almaktadır. Pamuk: Üretim miktarı ton olup, ilin pamuk üretiminin %98.3 ünü karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ilk sırada yer almaktadır. Şeker Pancarı: Üretim miktarı ton olup, ilin şeker pancarı üretiminin %23.5 ini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ikinci sırada yer almaktadır. Kırmızı Biber: Üretim miktarı ton olup, ilin kırmızı biber üretiminin %100 ünü karşılamakta ve üretim yalnızca bu bölgede yapılmaktadır. Ayçiçeği: Üretim miktarı ton olup, ilin ayçiçeği üretiminin %14.9 unu karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ikinci sırada yer almaktadır. Kuru Fasulye: Üretim miktarı ton olup, ilin kuru fasulye üretiminin %13.8 ini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında üçüncü sırada yer almaktadır. Nohut: Üretim miktarı ton olup, ilin nohut üretiminin %19.4 ünü karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında üçüncü sırada yer almaktadır. Patates: Üretim miktarı 600 ton olup, ilin patates üretiminin %2.3 ünü karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında son sırada yer almaktadır. Domates: Üretim miktarı ton olup, ilin domates üretiminin %54.2 sini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ilk sırada yer almaktadır. Hıyar: Üretim miktarı ton olup, ilin hıyar üretiminin %75.9 unu karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ilk sırada yer almaktadır. Karpuz: Üretim miktarı 750 ton olup, ilin karpuz üretiminin %2.3 ünü karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında üçüncü sırada yer almaktadır. 159

169 Kuru Soğan: Üretim miktarı ton olup, ilin kuru soğan üretiminin %86.5 ini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ilk sırada yer almaktadır. Kuru Sarımsak: Üretim miktarı ton olup, ilin kuru sarımsak üretiminin %88.1 ini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ilk sırada yer almaktadır. Yonca (Kuru Ot): Üretim miktarı ton olup, ilin yonca (kuru ot) üretiminin %9.4 ünü karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında üçüncü sırada yer almaktadır. Elma: Üretim miktarı ton olup, ilin elma üretiminin %13.4 ünü karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında üçüncü sırada yer almaktadır. Kayısı: Üretim miktarı 714 ton olup, ilin kayısı üretiminin %3.4 ünü karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında üçüncü sırada yer almaktadır. Kiraz: Üretim miktarı ton olup, ilin kiraz üretiminin %19.4 ünü karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ikinci sırada yer almaktadır Ceviz: Üretim miktarı ton olup, ilin ceviz üretiminin %63.7 sini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ilk sırada yer almaktadır. Badem: Üretim miktarı 246 ton olup, ilin badem üretiminin %100 ünü karşılamakta ve alt bölgede üretim yalnız bu bölgede yapılmaktadır. Üzüm: Üretim miktarı ton olup, ilin üzüm üretiminin %85.2 sini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ilk sırada yer almaktadır. Zeytin: Üretim miktarı ton olup, ilin zeytin üretiminin %98.7 sini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ilk sırada yer almaktadır. Hayvansal Üretim Süt: Üretim miktarı ton olup, ilin süt üretiminin %29.8 ini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ikinci sırada yer almaktadır. Yumurta: Üretim miktarı adet olup, ilin yumurta üretiminin %67.9 unu karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ilk sırada yer almaktadır. Bal: Üretim miktarı 279 ton olup, ilin bal üretiminin %35.2 sini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ilk sırada yer almaktadır. Yapağı: Üretim miktarı 472 ton olup, ilin yapağı üretiminin %44.6 sını karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ilk sırada yer almaktadır. Keçi Kılı: Üretim miktarı 98 ton olup, ilin keçi kılı üretiminin %61.6 sını karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ilk sırada yer almaktadır. 160

170 Yer Altı Kaynakları Potansiyeli Merkez ilçede Jeotermal enerji alanı mevcuttur. Maden kaynakları bakımından zengindir. Sanayileşme Bölgedeki sanayi kuruluşlarının çokluğu nedeniyle, gelir diğer bölgelere oranla daha yüksektir. Turizm PROBLEMLER Bölge tarihi eserler bakımından oldukça zengindir. Sanayileşme, arazi rantını yükselterek tarım alanlarının tarım dışı amaçla kullanılması, Örgütlenmede bilgi yetersizliği, isteksizlik ve yönetimde statükoculuk, Göl, nehir, dere, çay yatağı olmamasına rağmen, tarım alanlarının alt kısmında bulunan kumların, üst toprağın taşınarak, alttan alınması, Sulamaya yeni açılan alanlarda drenaj ve tesviyenin yapılmaması, Nadas alanlarının daraltılamaması, Sanayi artıklarının herhangi bir arıtmaya tabi tutulmaksızın su kaynaklarına deşarj edilmesi, Yoğun işgücü gerektiren ürünlerde, çalışacak tarım işçisi bulmada karşılaşılan sıkıntılar, Tarım arazilerinin parçalı ve dağınık yapıda olması, Girdi fiyatlarındaki yükseklik sebebiyle yetersiz girdi kullanımı, Su havzalarının çıplak olmasından dolayı toprak erozyonunun meydana gelmesi, Mevcut meralarda herhangi bir kapasite tespiti ve ıslah çalışmasının yapılmaması, Dondurma sektörünün ihtiyacı olan sütü karşılamak için süt verimi yüksek keçi ırklarının kullanılmaması, Dondurmacılık sektöründe kullanılan salebin bilinçsiz bir şekilde tüketimi, Küçükbaş hayvan popülasyonunda azalma, Ürünlerde pazarlama ile ilgili sorunlar. FIRSATLAR Jeotermal enerji seralarda kullanılabilir, Kaba yem ihtiyacını karşılamak gayesiyle, daraltılan şeker pancarı alanlarında, yem bitkileri, özellikle silajlık mısır ekimi teşvik edilebilir, Topografyanın ondüleli ve eğimin fazla olduğu yerlerde organik tarım özendirilebilir, Verimi düşük kıraç alanlarda ve nadasa bırakılan alanlarda yem bitkileri tarımı yaygınlaştırılabilir, Kapama meyve bahçeleri tesisi için çok uygun iklim ve topografya vardır, Hayvancılığın geliştirilmesi için meralar ıslah edilebilir, Hem il, hem de bölgede, özellikle GAP Bölgesi için ihtiyacı karşılayacak şekilde fidan üretimi yapılabilir. Bölgede alabalık yetiştiriciliği yaygınlaştırılabilir, 161

171 Entegre meyve, sebze işleme tesisleri kurulabilir, İlin sebze ihtiyacı alt bölgeden karşılanabilir, El sanatları (halı ve kilimcilik) yaygınlaştırılabilir, Bölgede melengiç ağaçları Antepfıstığına aşılanabilir. Geniş badem plantasyonları kurulabilir, Bağ alanları genişletilebilir, TEHLİKELER Tarımsal faaliyetlerle sanayi, turizm gibi alanlarda yapılan faaliyetler çakışması, Arazi rantının sanayi tesislerinin inşası ile yükselmesi ve tarım alanlarını tehdit etmesi, Su kaynaklarının hızla kirlenmesi, Yasal düzenlemelerle tarımı yapılan ürünlerin, ekim alanlarının daraltılmasıyla beraber meydana gelen ve gelebilecek istihdam problemi, Sulanan ve sulamaya açılacak yeni alanlarda bilinçsiz sulama sebebiyle meydana gelebilecek çoraklaşma, Kırsal kesimden ve diğer illerden yoğun göç alması, Bilinçsiz ve kontrolsüz kullanımdan dolayı meralarda meydana gelecek tahribat. Tarlaların alt kotlarından alınan kumlarla tarlaların çukurda kalması, yan tarlalardan şev yıkılması, Kum alınan tarlalarda tava gelmenin gecikmesi ve sulama problemleri 162

172 II. ALT BÖLGE DOĞAL KAYNAK ENVANTERİ (Afşin-Elbistan) 1. İKLİM ( Yağış) 2. ARAZİ DAĞILIMI 3. TARIM ARAZİLERİNİN DAĞILIMI 4. BİTKİ POTANSİYELİ *İklim: Karasal iklimin etkisi altındadır. Şubat Temmuz Yağış (mm) 26,5 - Sıcaklık ( o C) 2,4 25,6 Toplam Yağış (mm) 287,4 Ortalama Sıcaklık ( o C) 12,7 Arazi Cinsi Alanı (ha) Oranı (%) Tarım ,35 Orman ,22 Çayır Mera ,75 Tarım Dışı ,64 Toplam ,92 Arazi Dağılımı Alanı (ha) Tarla Meyve Sebze Bağ Diğer(Nadas-Boş) Arazi Dağılımı Oransal Dağılımı (%) Tarla 81,30 Meyve 3,98 Sebze 1,08 Bağ 5,22 Diğer 8,42 Tarla Bitkileri Ekilişi İçerisinde Ürün Desenine Göre Arazi Dağılımı Ürün Deseni Oranı (%) Tahıllar 72,56 Endüstri Bitkileri 10,98 Baklagiller 14,77 Yumrulu Bitkiler 0,85 Yem Bitkileri 0,81 Sebze Bitkileri Ekilişi İçerisinde Ürün Desenine Göre Arazi Dağılımı Ürün Deseni Oranı (%) Baklagil Sebzeleri 4,80 Meyvesi Yenen Sebzeler 86,35 Yaprağı Yenen Sebzeler 7,30 Soğan-yumru-Kök Seb. 1,53 Meyve Ağaçlarının Arazi Dağılımı Ürün Deseni Oranı (%) Yumuşak Çekirdekliler 15,19 Taş Çekirdekliler 82,80 Üzümsü Meyveler 0,83 Sert Kabuklular 1,18 163

173 5. HAYVAN POTANSİYELİ Küçükbaş Hayvan Varlığı Koyun Keçi Toplam Büyükbaş Hayvan Varlığı Kültür Irkı Sığır Melez Irk Sığır Yerli Irk Sığır Toplam Kanatlı Hayvan Varlığı Tavuk Hindi Diğer Kanatlılar Toplam Arıcılık Arı Besleyen Köy 90 Arı Kovanı Hayvansal Üretim Kırmızı Et Üretimi kg Beyaz Et Üretimi B. Baş Süt Üretimi kg K. Baş Süt Üretimi kg Yumurta Üretimi ad. Bal Üretimi kg Balmumu Üretimi kg Alt bölgede bulunan su kaynakları; Ceyhan Nehri, Hurman Çayı, Söğütlü Çayı ve Sarsap Çayı dır. Bölgenin toplam su yüzeyi alanı akarsular hariç 58 ha dır. DSİ tarafından projelendirilen 2001 ve daha sonraki yıllar için yatırım programına teklif edilen sulama amaçlı baraj ve sulama yapacağı alanlar; 6. SU KAYNAKLARI o Söğütlü projesi ha Plan. Programında o Hasanali Projesi ha Plan. Programında o Kavaktepe Projesi ha Plan. Programda o Büyükyapakalak Prj ha Planlamada o Kalealtı Pomp.Prj ha İşletmede o İncecik Göleti 44 ha işletmede o Karaelbistan Pomp. Prj. 418 ha İşletmede o Sarsap Göleti 471 ha Planlamada o Karakuz Projesi ha kati proje o Adatepe Projesi ha kati proje KHGM tarafından sulanan alan ha dır. Programa alınan sulamalar ve alanları ise; 164

174 o Esence Göleti da o Büyükyapalak Göleti da o Yer üstü sulaması da o Yer altı sulaması da ha olan topla tarım alanının ha lık kısmı sulanmakta olup dağılımı aşağıdadır; Devlet sulaması ha Halk sulaması ha Sulanmayan alan ha dır. Toplam tarım alanının %27 si sulanmakta olup, sulamada halk sulaması ağırlıktadır. 7. MADEN MİNERALLER ve ENERJİ KAYNAKLARI Afşin de Malaviz de asbest, Tulavsun da kurşun-çinko, Elbistan da Cakcak dere sahasında ton mümkün rezervli demir, Afşin-Elbistan (Mirmirin Dere) Yatağında ton görünür-muhtemel rezervli kireçtaşı (yatak termik santralde hammadde olarak kullanılmaktadır), Afşin-Elbistan (Tepekuzu Sektörü) ünde ton görünür-muhtemel rezervli kireçtaşı, Afşin-Elbistan Yatağında ton rezervli linyit kömürü (halen işlenmektedir) mevcuttur. 8. TARIM ALET ve MAKİNA SAYISI Toplam olarak alt bölge bazında adet traktör bulunmaktadır. Traktörlerin BG güçlerine göre dağılımları şöyle; 5-10 BG arasında 11 adet, BG arasında 5 adet, BG arasında 28 adet, BG arasında adet, 50 BG den büyük adet lastik tekerlekli traktör mevcuttur. 9. TARIMSAL AMAÇLI ÖRGÜTLENME Tarımsal Amaçlı Kooperatifler; 14 adet tarımsal kalkınma kooperatifi, 9 adet tarımsal sulama kooperatifi, 1 adet te pancar ekicileri kooperatifi mevcuttur. 10. SANAYİ KURULUŞLARI Afşin İlçesinde; 1 adet yem fabrikası 1 adet un fabrikası Elbistan İlçesinde; 1 adet tuğla fabrikası 165

175 1 adet mermer levha tesisi 1 adet hazır beton tesisi 2 adet şeker fabrikası 1 adet un fabrikası 1 adet yem fabrikası 11. TURİSTİK ve TARİHİ YERLER Afşin: Hurman Kalesi, özellikle Ashab-ül Kehf Külliyesi, Turaboğlu Camii, Çoğulhan, Bakraç ve Tanır Höyükleri ilçenin görülmeye değer mekanlarıdır. *Ashab-ül Kehf Külliyesi, ilçe merkezine 6 km mesafede olup ribat ve kervansaraydan ibarettir. İçerisinde Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı devirlerine ait eserler bulunmaktadır. Ashab-ül Kehf dünya putperestliğine karşı Hıristiyanlığın yayılmaya başladığı günlerde imanlı yedi kişinin (Mernuş, Debernuş, Sazenuş, Kefeştetayyuş, Yemliha, Mislina, Mekselina) 309 yıl uyudukları ortasında bir gölcük bulunan mağara olup Kur an-ı Kerim deki tariflere uymaktadır. Elbistan: Ceyhan Irmağının kaynağı olan Pınarbaşı, Kız Kalesi, Elbistan Ulu Camii, Atik Ali Camii, Hikmet Baba Camii ve Türbesi, Kara Elbistan, Akpınar, Höyücek ve Orta Ören Höyükleri ilin önemli tarihi ve turistik yerlerindendir. Alt Bölge içinde bulunan 2 ilçede toplam 132 adet köy bulunmaktadır. Bu köylerden 2 adeti orman içi köyler, 4 adeti orman dışı köyler ve 126 adeti de ova köyüdür. Bu köylerden 18 tanesinde belediye bulunmaktadır yılı sayım sonuçlarına göre toplam nüfusu; 12. NÜFUS DAĞILIMI ve GÖÇ Merkez Köy TOPLAM Alt Bölge Nüfusu / Kahramanmaraş %24 Nüfus Yoğunluğu (insan/km 2 ) yılı sayım sonuçlarına göre toplam nüfusu; Merkez Köy TOPLAM Alt Bölge Nüfusu / Kahramanmaraş %25 166

176 Nüfus Yoğunluğu (insan/km 2 ) 65 Son iki sayım incelendiğinde toplam nüfusta Alt Bölge bazında %22 lik bir artış meydana gelmiştir. Merkez nüfusu %70 oranında artarken köy nüfusu %10 oranında azalmıştır. Bu azalma Afşin ilçesinden kaynaklanmaktadır. POTANSİYELLER Tarım Potansiyeli II. Alt Bölgede üretimi yapılan, önemli tarımsal ürünlerin üretim miktarları ve oranları aşağıda verilmiştir. Tarla Bitkileri Üretimi Buğday: Üretim miktarı ton olup, ilin buğday üretiminin %33.4 ünü karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ikinci sırada yer almaktadır. Mısır: Üretim miktarı ton olup, ilin mısır üretiminin %3.1 ini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında üçüncü sırada yer almaktadır. Arpa: Üretim miktarı ton olup, ilin arpa üretiminin %63.8 ini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ilk sırada yer almaktadır. Şeker Pancarı: Üretim miktarı ton olup, ilin şeker pancarı üretiminin %70.2 sini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ilk sırada yer almaktadır. Ayçiçeği: Üretim miktarı ton olup, ilin ayçiçeği üretiminin %76.8 ini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ilk sırada yer almaktadır. Kuru Fasulye: Üretim miktarı ton olup, ilin kuru fasulye üretiminin %55.9 unu karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ilk sırada yer almaktadır. Nohut: Üretim miktarı ton olup, ilin nohut üretiminin %56.8 ini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ilk sırada yer almaktadır. Patates: Üretim miktarı ton olup, ilin patates üretiminin %67.2 sini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ilk sırada yer almaktadır. Domates: Üretim miktarı ton olup, ilin domates üretiminin %40.3 ünü karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ikinci sırada yer almaktadır. Hıyar: Üretim miktarı ton olup, ilin hıyar üretiminin %19.2 sini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ikinci sırada yer almaktadır. 167

177 Karpuz: Üretim miktarı ton olup, ilin karpuz üretiminin %28.9 unu karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ikinci sırada yer almaktadır. Kuru Soğan: Üretim miktarı ton olup, ilin kuru soğan üretiminin %5.0 ini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ikinci sırada yer almaktadır. Kuru Sarımsak: Üretim miktarı 230 ton olup, ilin kuru sarımsak üretiminin %4.6 sını karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında üçüncü sırada yer almaktadır Yonca (Kuru Ot): Üretim miktarı ton olup, ilin yonca (kuru ot) üretiminin %13.8 ini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ikinci sırada yer almaktadır. Elma: Üretim miktarı ton olup, ilin elma üretiminin %17.9 unu karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ikinci sırada yer almaktadır. Kayısı: Üretim miktarı ton olup, ilin kayısı üretiminin %88.7 sini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ilk sırada yer almaktadır. Kiraz: Üretim miktarı 520 ton olup, ilin kiraz üretiminin %0.6 sını karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında son sırada yer almaktadır. Ceviz: Üretim miktarı ton olup, ilin ceviz üretiminin %7.4 ünü karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında son sırada yer almaktadır. Üzüm: Üretim miktarı ton olup, ilin üzüm üretiminin %7.6 sını karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ikinci sırada yer almaktadır. Hayvansal Üretim Süt: Üretim miktarı ton olup, ilin süt üretiminin %36.7 sini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ilk sırada yer almaktadır. Yumurta: Üretim miktarı adet olup, ilin yumurta üretiminin %22.1 ini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ikinci sırada yer almaktadır. Bal: Üretim miktarı 226 ton olup, ilin bal üretiminin %28.5 ini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ikinci sırada yer almaktadır. Yapağı: Üretim miktarı 338 ton olup, ilin yapağı üretiminin %31.9 unu karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ikinci sırada yer almaktadır. Keçi Kılı: Üretim miktarı 3 ton olup, ilin keçi kılı üretiminin %1.9 unu karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında son sırada yer almaktadır. Yer Altı Kaynakları Potansiyeli Maden ve mineral kaynakları bakımından zengindir. Afşin-Elbistan Termik Santrali 168

178 Sanayileşme Turizm PROBLEMLER Afşin-Elbistan Termik Santralinin Bölgede olması nedeniyle, gelir yüksektir. Bölge tarihi eserler bakımından oldukça zengindir. Ashab-ül Kehf Külliyesi Örgütlenmede bilgi yetersizliği, isteksizlik ve yönetimde statükoculuk, Dışarıya göçten dolayı aktif işgücünde zayıflama, Göl, nehir, dere, çay yatağı olmamasına rağmen, tarım alanlarının alt kısmında bulunan kumların, üst toprağın taşınarak,alttan alınması, Sulamaya yeni açılan alanlarda drenaj ve tesviyenin yapılmaması, Nadas alanlarının daraltılamaması, Gelir seviyesinin düşüklüğü, Tarım arazilerinin parçalı ve dağınık yapıda olması, Girdi fiyatlarındaki yükseklik sebebiyle yetersiz girdi kullanımı, Su havzalarının çıplak olmasından dolayı toprak erozyonunun meydana gelmesi, Mevcut meralarda herhangi bir kapasite tespiti ve ıslah çalışmasının yapılmaması, Su kaynağı bakımından zengin olmasına rağmen sulu tarıma geçilmemesi, Kaba yem açığının karşılanamaması, Tarımsal ürünlerin pazarlanmasında karşılaşılan zorluklar, Bölgeye uygun, verimi yüksek ve hastalıklara dayanıklı buğday çeşitlerinin yaygınlaştırılamaması, Fasulye ve nohut ekim alanlarının giderek azalması, Bilhassa meyve bahçelerinde yoğun ve kontrolsüz zirai ilaç kullanımı, Soğuk hava depolarının yetersizliği, FIRSATLAR Kaba yem ihtiyacını karşılamak gayesiyle, daraltılan şeker pancarı alanlarında, yem bitkileri, ayçiçeği, patates ve silajlık mısır ekimi teşvik edilebilir, Verimi düşük kıraç alanlarda ve nadasa bırakılan alanlarda yem bitkileri tarımı yaygınlaştırılabilir, Kapama meyve bahçeleri tesisi için çok uygun iklim ve topografya vardır, Hayvancılığın geliştirilmesi için meralar ıslah edilebilir, Bölgede alabalık yetiştiriciliği yaygınlaştırılabilir, Entegre meyve ve süt işleme tesisleri kurulabilir, Baklagil üretimi tekrar eski miktarına ulaştırılabilir, Hayvansal ürünleri işlemek için entegre tesisler kurulabilir, Baklagil işleme üniteleri tesis edilebilir, Damızlık olarak satılmak üzere kültür ırkı hayvan yetiştiriciliği yapılabilir, El sanatları (halı ve kilimcilik) yaygınlaştırılabilir. 169

179 TEHLİKELER Yasal düzenlemelerle tarımı yapılan ürünlerin, ekim alanlarının daraltılmasıyla beraber meydana gelen ve gelebilecek istihdam problemi, Sulanan ve sulamaya açılacak yeni alanlarda bilinçsiz sulama sebebiyle meydana gelebilecek çoraklaşma, Termik santralden kaynaklanan kirlilik, Dışarıya göç ve işsizlik Tarlaların alt kotlarından alınan kumlarla tarlaların çukurda kalması, yan tarlalardan şev yıkılması, Kum alınan tarlalarda tava gelmenin gecikmesi ve sulama problemleri 170

180 III. ALT BÖLGE DOĞAL KAYNAK ENVANTERİ (Andırın-Göksun) 1. İKLİM ( Yağış) 2. ARAZİ DAĞILIMI 3. TARIM ARAZİLERİNİN DAĞILIMI 4. BİTKİ POTANSİYELİ İklim: Akdeniz ve karasal iklimin etkisi altındadır. Şubat Temmuz Yağış (mm) 64,5 1,8 Sıcaklık ( o C) 0,6 22,8 Toplam Yağış (mm) 618,4 Ortalama Sıcaklık ( o C) 9,9 Arazi Cinsi Alanı(ha) Oranı (%) Tarım ,38 Orman ,39 Çayır Mera ,03 Tarım Dışı ,79 Toplam ,62 Arazi Dağılımı Alanı (ha) Tarla Meyve Sebze Bağ Zeytinlik 99 Diğer (Nadas-Boş) 902 Arazi Dağılımı Oransal Dağılımı (%) Tarla 86,89 Meyve 6,86 Sebze 2,99 Bağ 1,65 Zeytinlik 0,15 Diğer 1,46 Tarla Bitkileri Ekilişi İçerisinde Ürün Desenine Göre Arazi Dağılımı Ürün Deseni Oranı (%) Tahıllar 66,02 Endüstri Bitkileri 8,81 Baklagiller 22,81 Yumrulu Bitkiler 1,34 Yem Bitkileri 3,99 Sebze Bitkileri Ekilişi İçerisinde Ürün Desenine Göre Arazi Dağılımı Ürün Deseni Oranı (%) Baklagil Sebzeleri 7,77 Meyvesi Yenen Sebzeler 64,99 Yaprağı Yenen Sebzeler 13,10 Soğan-yumru-Kök Seb. 13,63 Meyve Ağaçlarının Arazi Dağılımı Ürün Deseni Oranı (%) Yumuşak Çekirdekliler 46,73 Taş Çekirdekliler 39,59 171

181 5. HAYVAN POTANSİYELİ Üzümsü Meyveler 5,17 Sert Kabuklular 8,51 Küçükbaş Hayvan Varlığı Koyun Keçi Toplam Büyükbaş Hayvan Varlığı Kültür Irkı Sığır Melez Irk Sığır Yerli Irk Sığır Toplam Kanatlı Hayvan Varlığı Tavuk Hindi Diğer Kanatlılar Toplam Arıcılık Arı Besleyen Köy 68 Arı Kovanı Hayvansal Üretim Kırmızı Et Üretimi kg Beyaz Et Üretimi B. Baş Süt Üretimi kg K. Baş Süt Üretimi kg Yumurta Üretimi adet Bal Üretimi kg Balmumu Üretimi kg Alt bölgede bulunan su kaynakları; Andırın Suyu, Körsulu Çayı, Göksun Çayı, Terbüzek Çayı, Kömür Çayı ve Keşiş Suyu dır. Bölgenin toplam su yüzeyi alanı akarsular hariç 121 ha dır. 6. SU KAYNAKLARI DSİ tarafından projelendirilen 2001 ve daha sonraki yıllar için yatırım programına teklif edilen sulama amaçlı baraj ve sulama yapacağı alanlar; o Göksun Sulama Projesi ha İşletmede o Andırın Sulama Projesi ha İşletmede o Göksun Pomp. Projesi 745 ha Planlama o Sisne Geben Projesi ha Planlama o Andırın Göleti 218 ha Planlama o Hapisağzı Göleti 165 ha Planlama KHGM tarafından sulanan alan ha dır. Programa alınan sulamalar ve alanları ise; o Çardak Kantarma Deresi Göleti da 172

182 o Değirmendere Göleti da o Yer üstü sulaması 390 da ha olan toplam tarım alanının ha lık kısmı sulanmakta olup dağılımı aşağıdadır; Devlet sulaması ha Halk sulaması ha Sulanmayan alan ha dır. Toplam tarım alanının %43 si sulanmakta olup, sulamada halk sulaması ağırlıktadır. 7. MADEN MİNERALLER ve ENERJİ KAYNAKLARI Göksun da Çardak (Haytalar, Mendikli, Kenger Pınarı, Havcılar) sahasında ton mümkün rezervli demir yatağı mevcuttur. 8. TARIM ALET ve MAKİNA SAYISI Toplam olarak alt bölge bazında adet traktör bulunmaktadır. Traktörlerin BG güçlerine göre dağılımları şöyle; 5-10 BG arasında 9 adet, BG arasında 39adet, BG arasında 2 adet, BG arasında 815 adet, 50 BG den büyük 480 adet lastik tekerlekli traktör mevcuttur. 9. TARIMSAL AMAÇLI ÖRGÜTLENME Tarımsal Amaçlı Kooperatifler; 27 adet tarımsal kalkınma kooperatifi, 2 adet te tarımsal sulama kooperatifi, mevcuttur. 10. SANAYİ KURULUŞLARI Göksun İlçesinde; 1 adet yem fabrikası 1 adet yoğurt fabrikası 11. TURİSTİK ve TARİHİ YERLER Andırın: Haştırın, Azgıt, Angıt, Meyremçil, Kaleboyu, Akkale, Torun ve Anacık Kaleleri her biri birbirini görecek şekilde inşa edilmiştir. Tarihte haberleşmek ve işaretleşmek için kullanılmıştır. Bu silsile Adana ya kadar devam etmektedir. Göksun: Değirmendere Kalesi, Göksun Çarşı Camii, Çardak, Taşoluk, Bozhöyük ve Kanlıkavak Höyükleri meşhur tarihi ve turistik mekanlardır. Ayrıca ilçenin 173

183 Mehmetbey Köyü kırmızı benekli alabalığı ile meşhurdur. Fındık Köyü Boğazı da görülmeye değer ayrı bir mekandır. Alt Bölge içinde bulunan 2 ilçede toplam 112 adet köy bulunmaktadır. Bu köylerden 39 adeti orman içi köyler, 54 adeti orman dışı köyler ve 19 adeti de ova köyüdür. Bu köylerden 9 tanesinde belediye bulunmaktadır yılı sayım sonuçlarına göre toplam nüfusu; Merkez Köy TOPLAM Alt Bölge Nüfusu / Kahramanmaraş %13 Nüfus Yoğunluğu (insan/km 2 ) NÜFUS DAĞILIMI ve GÖÇ 1997 yılı sayım sonuçlarına göre toplam nüfusu; Merkez Köy TOPLAM Alt Bölge Nüfusu / Kahramanmaraş %12 Nüfus Yoğunluğu (insan/km 2 ) 39 Son iki sayım incelendiğinde toplam nüfusta Alt Bölge bazında %6 lık bir artış meydana gelmiştir. Merkez nüfusu %34 oranında artarken köy nüfusu %5 oranında azalmıştır. Bu azalma her iki ilçeden de kaynaklanmaktadır. Ama yoğunluk Andırın ilçesindedir. POTANSİYELLER Tarım Potansiyeli III. Alt Bölgede üretimi yapılan, önemli tarımsal ürünlerin üretim miktarları ve oranları aşağıda verilmiştir. Tarla Bitkileri Üretimi Buğday: Üretim miktarı ton olup, ilin buğday üretiminin %12.3 ünü karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında üçüncü sırada yer almaktadır. 174

184 Mısır: Üretim miktarı ton olup, ilin mısır üretiminin %48.8 ini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ilk sırada yer almaktadır. Arpa: Üretim miktarı 595 ton olup, ilin arpa üretiminin %0.5 ini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında son sırada yer almaktadır. Pamuk: Üretim miktarı 900 ton olup, ilin pamuk üretiminin %1.7 sini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ikinci sırada yer almaktadır. Şeker Pancarı: Üretim miktarı ton olup, ilin şeker pancarı üretiminin %5.9 unu karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında üçüncü sırada yer almaktadır. Ayçiçeği: Üretim miktarı ton olup, ilin ayçiçeği üretiminin %5.3 ünü karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında üçüncü sırada yer almaktadır. Kuru Fasulye: Üretim miktarı ton olup, ilin kuru fasulye üretiminin %28.5 ini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ikinci sırada yer almaktadır. Nohut: Üretim miktarı ton olup, ilin nohut üretiminin %21.4 ünü karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ikinci sırada yer almaktadır. Patates: Üretim miktarı ton olup, ilin patates üretiminin %27.3 ünü karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ikinci sırada yer almaktadır. Domates: Üretim miktarı ton olup, ilin domates üretiminin %4 ünü karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında üçüncü sırada yer almaktadır. Hıyar: Üretim miktarı 540 ton olup, ilin hıyar üretiminin %3.3 unu karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında üçüncü sırada yer almaktadır. Karpuz: Üretim miktarı ton olup, ilin karpuz üretiminin %68.6 sını karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ilk sırada yer almaktadır. Kuru Soğan: Üretim miktarı ton olup, ilin kuru soğan üretiminin %4.3 ünü karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında üçüncü sırada yer almaktadır. Kuru Sarımsak: Üretim miktarı 255 ton olup, ilin kuru sarımsak üretiminin %5.1 ini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ikinci sırada yer almaktadır. Yonca (Kuru Ot): Üretim miktarı ton olup, ilin yonca (kuru ot) üretiminin %76.1 ini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında birinci sırada yer almaktadır. Elma: Üretim miktarı ton olup, ilin elma üretiminin %58.6 sını karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ilk sırada yer almaktadır. Kayısı: Üretim miktarı 102 ton olup, ilin kayısı üretiminin %0.5 ini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında son sırada yer almaktadır. Kiraz: Üretim miktarı ton olup, ilin kiraz üretiminin %77.8 ini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ilk sırada yer almaktadır. 175

185 Ceviz: Üretim miktarı 639 ton olup, ilin ceviz üretiminin %15.4 ünü karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ikinci sırada yer almaktadır. Üzüm: Üretim miktarı ton olup, ilin üzüm üretiminin %3.1 ini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında son sırada yer almaktadır. Zeytin: Üretim miktarı 109 ton olup, ilin zeytin üretiminin %1.3 ünü karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ikinci sırada yer almaktadır. Hayvansal Üretim Süt: Üretim miktarı ton olup, ilin süt üretiminin %26.8 ini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında üçüncü sırada yer almaktadır. Yumurta: Üretim miktarı adet olup, ilin yumurta üretiminin %7.4 ünü karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında üçüncü sırada yer almaktadır. Bal: Üretim miktarı 210 ton olup, ilin bal üretiminin %26.5 ini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında üçüncü sırada yer almaktadır. Yapağı: Üretim miktarı 168 ton olup, ilin yapağı üretiminin %15.9 unu karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında üçüncü sırada yer almaktadır. Keçi Kılı: Üretim miktarı 41 ton olup, ilin keçi kılı üretiminin %25.8 ini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ikinci sırada yer almaktadır. Yer Altı Kaynakları Potansiyeli Turizm PROBLEMLER Maden ve mineral kaynakları bakımından zengindir. Bölge tarihi eserler bakımından oldukça zengindir. Örgütlenmede bilgi yetersizliği, isteksizlik ve yönetimde statükoculuk, Nadas alanlarının daraltılamaması, Tarım arazilerinin parçalı ve dağınık yapıda olması, Girdi fiyatlarındaki yükseklik sebebiyle yetersiz girdi kullanımı, Su havzalarının çıplak olmasından dolayı toprak erozyonunun meydana gelmesi, Ürünlerde pazarlama ile ilgili sorunlar, Mevcut sulanabilir alanlarda tesviye ve drenaj problemi Fasulye ve nohut ekim alanlarının giderek azalması, Meyve bahçelerinde yoğun ve bilinçsiz zirai ilaç kullanımı, Soğuk hava depolarının yetersizliği, Bölgeye uygun, verimi yüksek ve hastalıklara dayanıklı buğday çeşitlerinin yaygınlaştırılamaması, 176

186 FIRSATLAR Verimi düşük kıraç alanlarda ve nadasa bırakılan alanlarda yem bitkileri tarımı yaygınlaştırılabilir, Kapama meyve bahçeleri tesisi için çok uygun iklim ve topografya vardır, Hayvancılığın geliştirilmesi için meralar ıslah edilebilir, Bölgede alabalık yetiştiriciliği yaygınlaştırılabilir, Entegre meyve işleme entegre tesisleri kurulabilir, El sanatları (halı ve kilimcilik) yaygınlaştırılabilir. Bölgenin doğal yapısı ve florasından dolayı arıcılık teşvik edilebilir, Entegre süt işleme tesisi kurulabilir, TEHLİKELER Göç sorunu, Erozyon 177

187 IV. ALT BÖLGE DOĞAL KAYNAK ENVANTERİ ( Çağlayancerit-Ekinözü-Nurhak ) 1. İKLİM ( Yağış) 2. ARAZİ DAĞILIMI 3. TARIM ARAZİLERİNİN DAĞILIMI 4. BİTKİ POTANSİYELİ İklim: Karasal iklimin etkisi altındadır. Şubat Temmuz Yağış (mm) 26,5 - Sıcaklık ( o C) 2,4 25,6 Toplam Yağış (mm) 287,4 Ortalama Sıcaklık ( o C) 12,7 Arazi Cinsi Alanı(ha) Oranı (%) Tarım ,50 Orman ,65 Çayır Mera ,93 Tarım Dışı ,27 Toplam ,37 Arazi Dağılımı Alanı (ha) Tarla Meyve Sebze 212 Bağ Diğer Arazi Dağılımı Oransal Dağılımı (%) Tarla 51,60 Meyve 5,02 Sebze 0,59 Bağ 3,66 Diğer 39,13 Tarla Bitkileri Ekilişi İçerisinde Ürün Desenine Göre Arazi Dağılımı Ürün Deseni Oranı (%) Tahıllar 90,37 Endüstri Bitkileri 2,40 Baklagiller 5,40 Yumrulu Bitkiler 0,82 Yem Bitkileri 0,97 Sebze Bitkileri Ekilişi İçerisinde Ürün Desenine Göre Arazi Dağılımı Ürün Deseni Oranı (%) Baklagil Sebzeleri 6,60 Meyvesi Yenen Sebzeler 71,03 Yaprağı Yenen Sebzeler 7,12 Soğan-yumru-Kök Seb. 15,23 Meyve Ağaçlarının Arazi Dağılımı Ürün Deseni Oranı (%) Yumuşak Çekirdekliler 67,32 Taş Çekirdekliler 20,09 Üzümsü Meyveler 1,43 Sert Kabuklular 11,16 178

188 5. HAYVAN POTANSİYELİ Küçükbaş Hayvan Varlığı Koyun Keçi Toplam Büyükbaş Hayvan Varlığı Kültür Irkı Sığır Melez Irk Sığır Yerli Irk Sığır Toplam Kanatlı Hayvan Varlığı Tavuk Hindi Diğer Kanatlılar 380 Toplam Arıcılık Arı Besleyen Köy 23 Arı Kovanı Hayvansal Üretim Kırmızı Et Üretimi kg Beyaz Et Üretimi B. Baş Süt Üretimi kg K. Baş Süt Üretimi kg Yumurta Üretimi adet Bal Üretimi kg Balmumu Üretimi 450 kg Alt bölgede bulunan su kaynakları; Aksu Çayı, Göksu Çayı, Tatlar Çayı ve Nergile Deresi dir. Bölgenin toplam su yüzeyi alanı akarsular hariç 54 ha dır. DSİ tarafından projelendirilen 2001 ve daha sonraki yıllar için yatırım programına teklif edilen sulama amaçlı baraj ve sulama yapacağı alanlar; 6. SU KAYNAKLARI o Zorkun Göleti 163 ha Planlama o Zeynepuşağı Göleti 145 ha Planlama o Merk Göleti 237 ha İnşaat halinde o Kalealtı Pompaj Projesi ha İnşaat halinde KHGM tarafından sulanan alan ha dır. Programa alınan sulamalar ve alanları ise; o Yer üstü sulaması 220 da ha olan toplam tarım alanının ha lık kısmı sulanmakta olup dağılımı aşağıdadır; Devlet sulaması ha 179

189 Halk sulaması ha Sulanmayan alan ha dır. Toplam tarım alanının %29 si sulanmakta olup, sulamada halk sulaması ağırlıktadır. 7. MADEN MİNERALLER ve ENERJİ KAYNAKLARI Ekinözü nde Nergile sahasında ton muhtemel rezervli demir ve Nurhak ta Kullartatlar da grafit rezervi mevcuttur. 8. TARIM ALET ve MAKİNA SAYISI Toplam olarak alt bölge bazında 360 adet traktör bulunmaktadır. Traktörlerin BG güçlerine göre dağılımları şöyle; 5 BG den küçük 2 adet, BG arasında 57 adet, BG arasında 33 adet, BG arasında 119 adet, 50 BG den büyük 203 adet lastik tekerlekli traktör mevcuttur. 9. TARIMSAL AMAÇLI ÖRGÜTLENME Tarımsal Amaçlı Kooperatifler; 4 adet tarımsal kalkınma kooperatifi mevcuttur. 10. SANAYİ KURULUŞLARI Alt bölgede kayda değer sanayi kuruluşu mevcut değildir. Çağlayancerit: Aksu Çayının çıktığı göz ilçede bulunmaktadır. 11. TURİSTİK ve TARİHİ YERLER Ekinözü: Ekinözü Höyüğü ve Ekinözü (Cela) İçmeleri en önemli mekanlarıdır. *Romalılar döneminden bu yana şifa merkezi olarak kullanılan içmelerin cilt, mide ve böbrek hastalıklarına çok iyi gelen şifa verici suyu vardır. Suriye, Irak ve Suudi Arabistan olmak üzere dış ve iç turizm açısından önem arz eden bir yerleşim alanıdır. 12. NÜFUS DAĞILIMI ve GÖÇ Alt Bölge içinde bulunan 3 ilçede toplam 35 adet köy bulunmaktadır. Bu köylerden 3 adeti orman içi köyler, 20 adeti orman dışı köyler ve 12 adeti de ova köyüdür. Bu köylerden 7 tanesinde belediye bulunmaktadır yılı sayım sonuçlarına göre toplam nüfusu; 180

190 Merkez Köy TOPLAM Alt Bölge Nüfusu / Kahramanmaraş %7 Nüfus Yoğunluğu (insan/km 2 ) yılı sayım sonuçlarına göre toplam nüfusu; Merkez Köy TOPLAM Alt Bölge Nüfusu / Kahramanmaraş %6 Nüfus Yoğunluğu (insan/km 2 ) 26 Son iki sayım incelendiğinde toplam nüfusta Alt Bölge bazında %9 luk bir azalma meydana gelmiştir. Merkez nüfusunda %0.8 lik cüzi bir artış olurken köy nüfusu %16 oranında azalmıştır. Köy nüfusundaki azalma her üç ilçede de görülmektedir. POTANSİYELLER Tarım Potansiyeli IV. Alt Bölgede üretimi yapılan, önemli tarımsal ürünlerin üretim miktarları ve oranları aşağıda verilmiştir. Tarla Bitkileri Üretimi Buğday: Üretim miktarı ton olup, ilin buğday üretiminin %2.9 unu karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında son sırada yer almaktadır. Mısır: Üretim miktarı 90 ton olup, ilin mısır üretiminin %0.1 ini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında son sırada yer almaktadır. Arpa: Üretim miktarı ton olup, ilin arpa üretiminin %7.3 ünü karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında üçüncü sırada yer almaktadır. Şeker Pancarı: Üretim miktarı ton olup, ilin şeker pancarı üretiminin %0.4 ünü karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında son sırada yer almaktadır. Ayçiçeği: Üretim miktarı 410 ton olup, ilin ayçiçeği üretiminin %3.0 ünü karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında son sırada yer almaktadır. 181

191 Kuru Fasulye: Üretim miktarı 510 ton olup, ilin kuru fasulye üretiminin %1.8 ini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında son sırada yer almaktadır. Nohut: Üretim miktarı 520 ton olup, ilin nohut üretiminin %2.4 ünü karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında son sırada yer almaktadır. Patates: Üretim miktarı 800 ton olup, ilin patates üretiminin %3.2 sini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında üçüncü sırada yer almaktadır. Domates: Üretim miktarı ton olup, ilin domates üretiminin %1.5 ini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında son sırada yer almaktadır. Hıyar: Üretim miktarı 250 ton olup, ilin hıyar üretiminin %1.6 sını karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında son sırada yer almaktadır. Karpuz: Üretim miktarı 75 ton olup, ilin karpuz üretiminin %0.2 sini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında son sırada yer almaktadır. Kuru Soğan: Üretim miktarı ton olup, ilin kuru soğan üretiminin %4.2 sini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında son sırada yer almaktadır. Kuru Sarımsak: Üretim miktarı 115 ton olup, ilin kuru sarımsak üretiminin %2.2 sini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında son sırada yer almaktadır. Yonca (Kuru Ot): Üretim miktarı 170 ton olup, ilin yonca (kuru ot) üretiminin %0.7 sini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında son sırada yer almaktadır. Elma: Üretim miktarı ton olup, ilin elma üretiminin %10.1 ini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında son sırada yer almaktadır. Kayısı: Üretim miktarı ton olup, ilin kayısı üretiminin %7.4 ünü karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında ikinci sırada yer almaktadır. Kiraz: Üretim miktarı ton olup, ilin kiraz üretiminin %2.2 sini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında üçüncü sırada yer almaktadır. Ceviz: Üretim miktarı ton olup, ilin ceviz üretiminin %13.5 ini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında üçüncü sırada yer almaktadır. Üzüm: Üretim miktarı ton olup, ilin üzüm üretiminin %4.1 ini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında üçüncü sırada yer almaktadır. Hayvansal Üretim Süt: Üretim miktarı ton olup, ilin süt üretiminin %6.7 sini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında son sırada yer almaktadır. Yumurta: Üretim miktarı adet olup, ilin yumurta üretiminin %2.6 sını karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında son sırada yer almaktadır. 182

192 Bal: Üretim miktarı 77 ton olup, ilin bal üretiminin %9.8 ini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında son sırada yer almaktadır. Yapağı: Üretim miktarı 80 ton olup, ilin yapağı üretiminin %7.6 sını karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında son sırada yer almaktadır. Keçi Kılı: Üretim miktarı 17 ton olup, ilin keçi kılı üretiminin %10.7 sini karşılamakta ve alt bölgede üretim bazında üçüncü sırada yer almaktadır. Yer Altı Kaynakları Potansiyeli Maden ve mineral kaynakları bakımından zengindir. Turizm Romalılar döneminden bu yana şifa merkezi olarak kullanılan içmelerin cilt, mide ve böbrek hastalıklarına çok iyi gelen şifa verici suyu vardır. PROBLEMLER Örgütlenmede bilgi yetersizliği, isteksizlik ve yönetimde statükoculuk, Nadas alanlarının daraltılamaması, Tarım arazilerinin parçalı, engebeli ve dağınık yapıda olması, Girdi fiyatlarındaki yükseklik sebebiyle yetersiz girdi kullanımı, Su havzalarının çıplak olmasından dolayı toprak erozyonunun meydana gelmesi, Ürünlerde pazarlama ile ilgili sorunlar, Fasulye ve nohut ekim alanlarının giderek azalması, Bölgeye uygun, verimi yüksek ve hastalıklara dayanıklı buğday çeşitlerinin yaygınlaştırılamaması, Pazarlama ile ilgili problemler Bağ alanlarında azalma Gelir düşüklüğü FIRSATLAR Verimi düşük kıraç alanlarda ve nadasa bırakılan alanlarda yem bitkileri tarımı yaygınlaştırılabilir, Kapama meyve bahçeleri tesisi için çok uygun iklim ve topografya vardır, Hayvancılığın geliştirilmesi için meralar ıslah edilebilir, Bölgede alabalık yetiştiriciliği yaygınlaştırılabilir, El sanatları (halı ve kilimcilik) yaygınlaştırılabilir, Yamaç arazilerde bağcılık yapılabilir, Geniş ceviz plantasyonları kurulabilir, Büyükbaş ve küçükbaş hayvancılık yaygınlaştırılabilir, TEHLİKELER Göç sorunu, Erozyon 183

193 KAYNAKLAR 1-Türkiye İstatistik Yıllığı 2003, DİE, 2004, Ankara,. 2-Ekonomik ve Sosyal Göstergeler/Kahramanmaraş, DİE, 1998, Ankara. 3-Yeni Bin Yılın Eşiğinde Kahramanmaraş ın Sosyoekonomik Yapısı, Kahramanmaraş Ticaret ve Sanayi Odası, 2003, Kahramanmaraş. 4-Kahramanmaraş Çevre Durum Raporu, Sağlık Müdürlüğü, Kahramanmaraş. 5-Köy Hizmetleri Kahramanmaraş İl Müdürlüğü 2003 Envanter Bilgileri, 2003, Kahramanmaraş. 6- I. Hayvancılık Kongresi Sonuç Raporu, 4-5 Kasım 1998, Ankara. 7- I. Tarım Şurası Sonuç Raporu, Kasım 1997, Ankara. 8- İzmir Tarım Master Planı, Mart 2002, Ankara. 9- Sivas Tarım Master Planı, 2001, Ankara. 10- Kahramanmaraş İlinin 1996 Yılı Yıllık Durum Raporu, K.Maraş Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüğü, Eylül 1997, Kahramanmaraş. 11- Orman Bölge Müdürlüğü Verileri, 2003, Kahramanmaraş. 12- DSİ XX. Bölge Müdürlüğü Verileri, 2003, Kahramanmaraş. 13- Tarım İl ve İlçe Müdürlükleri İstatistik Verileri, 2006, Kahramanmaraş. 14- Kahramanmaraş Tarım İşletmesi Müdürlüğü Verileri, 2003, Kahramanmaraş. 15- Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dekanlığı Verileri, 2003, Kahramanmaraş. 16- Kahramanmaraş ın Tarihi Turistik ve Kültürel Değerleri, İl Kültür Müdürlüğü, 2003 Kahramanmaraş. 17- Karayolları Genel Müdürlüğü, 5. Bölge Müdürlüğü, 55. Bakım Şube Şefliği Verileri, 2002, Kahramanmaraş. 18- Kahramanmaraş Belediyesi Verileri, 2003, Kahramanmaraş. 19- Kahramanmaraş Ticaret Borsası Verileri, 2003, Kahramanmaraş. 20- Kahramanmaraş Tarım Kredi Kooperatifi Verileri, 2003, Kahramanmaraş. 21- Kahramanmaraş Milli Eğitim Müdürlüğü Verileri, 2003, Kahramanmaraş. 22- Kahramanmaraş Çevre Müdürlüğü Verileri, 2003, Kahramanmaraş. 23- Kahramanmaraş Toprak Mahsulleri Ofisi Verileri, 2003, Kahramanmaraş. 24- Kahramanmaraş Tarımsal Araştırma Enstitüsü Verileri, 2003, Kahramanmaraş. 25- Kahramanmaraş Ticaret Borsası Durum Raporu, 2000, Kahramanmaraş. 26- Gündoğan, R., Land Use Interpretations at Taxonomic Categories Level for Kahramanmaraş Province, Turkey. M. Şefik Yeşilçay. International Symposium on Arid Region Soil, S: , Eylül, 1998, İzmir. 27- Paksoy, M., Kahramanmaraş İlinde Kırmızı Biber Üretim Ekonomisi, 2003, Ankara. 28. Anonim, Kahramanmaraş Valiliği ve Bağlı Kuruluşlar. 29. Kahramanmaraş Valiliği,

194 EK 2. HARİTALAR 1 Kahramanmaraş İl Haritası 2 Kahramanmaraş Alt Bölge Haritası 3 Kahramanmaraş Arazi Dağılım Haritası 4 Kahramanmaraş Toprak Haritası 5 Kahramanmaraş Su Kaynakları Haritası 6 Kahramanmaraş İklim Haritası 7 Kahramanmaraş Maden Haritası 8 Kahramanmaraş İlinin Uydudan Genel Görünümü 9 Dsi Vaziyet Planı 185

195 186

196 187

197 188

198 189

199 190

200 191

201 192

202 193

203 194