BURDUR TARIM MASTER PLANI

Transkript

1 T.C. TARIM VE KÖYİŞLERİ BAKANLIĞI T.C. BURDUR VALİLİĞİ TARIM İL MÜDÜRLÜĞÜ İL TARIM VE KIRSAL KALKINMA MASTER PLANLARININ HAZIRLANMASINA DESTEK PROJESİ IL BURDUR TARIM MASTER PLANI TEMMUZ-2006

2 T.C. TARIM VE KÖYİŞLERİ BAKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı Burdur İl Tarım Müdürlüğü M. Rasih ÖZBEK Vali Ferhat PEŞİN Vali Yardımcısı Kadir GÜVEN İl Müdürü Ayhan KOÇ İl Müdürü Yardımcısı V. Muhiddin SAĞLAM Proje ve İstatistik Şube Müdürü Burdur İl Tarım Master Planını Güncelleyen Atila Selman AKCÜRE Ziraat Yük. Mühendisi 2

3 İÇİNDEKİLER...3 KISALTMALAR... 6 TABLOLAR... 7 GRAFİKLER... 8 SUNUŞ SUNUŞ BURDUR İLİ TARIM MASTER PLANI BÖLÜM 1. GİRİŞ BÖLÜM 2. PLANLI KALKINMA VE TARIM TARIMSAL PLANLAMA SÜRECİ POLİTİKA ÇERÇEVESİ Türk Tarım Politikasının Gelişimi Uluslararası Tarım Politikasının Ulusal Tarım Politikalarına Etkileri VIII. Beş Yıllık Kalkınma Planı nda Tarım TARIMSAL KALKINMANIN GEREKLİLİKLERİ MEVCUT PLAN VE PROGRAMLAR Türkiye Hayvancılık Stratejisi Raporu Ulusal Ormancılık Programı Diğer Projeler BÖLÜM 3. İLİN ÖZELLİKLERİ BİYOFİZİKSEL ÖZELLİKLER İlin Genel Tanımı Agro ekolojik Alt Bölgeler Topografya İklim Bitki Örtüsü İl Arazisinin Niteliklerine Göre Dağılımı SOSYO EKONOMİK YAPI Nüfus Kişi Başına Gelir Eğitim Sağlık Ulaşım Köy İçme Suyu TARIMSAL ÜRETİM SİSTEMİ TARIMSAL PAZARLAMA SİSTEMİ Burdur da Süt ve Süt Ürünleri Pazarlaması Şekerpancarı Üretimi Haşhaş Üretimi Anason Üretimi İhracaat

4 3.5 TARIMSAL HİZMETLER Tarıma Hizmet Sağlayan İlgili Kuruluşlar İldeki Girdi Piyasaları BÖLÜM 4. DOĞAL KAYNAK ENVANTERİ YENİLENEBİLİR KAYNAKLAR YENİLENEMEYEN KAYNAKLAR TOPRAK YAPISI BURDUR İLİ TARIM ARAZİLERİNİN SULAMA DURUMU Sulama Suyu Projeleri ÇAYIR MERA ALANLARININ DAĞILIMI ORMAN VE FUNDALIKLAR BÖLÜM 5. TARIMIN PERFORMANSININ GÖZDEN GEÇİRİLMESİ TARIM SEKTÖRÜNÜN GSYİH YA KATKISI VE BÜYÜME HIZI Tarım Sektörünün Türkiye de GSMH ya Katkısı ve Büyüme Hızı Tarım Sektörünün Burdur İli Ekonomisindeki Yeri TARIMSAL ÜRETİM VE VERİMLİLİK Bitkisel Üretim Bitkisel Üretimde Yıllara Göre Değişimler HAYVANSAL ÜRETİM VE HAYVAN VARLIĞI Büyükbaş Hayvan Varlığı Küçükbaş Hayvan Varlığı Kanatlı Hayvan Varlığı Kovan Varlığı Su Ürünleri Üretimi Kaba Yem Üretimi ÇAYIR - MER A ÇALIŞMALARI BÖLÜM 6. PROBLEMLER POTANSİYELLER VE KISITLAR PROBLEMLER VE KISITLAR Sosyo Ekonomik Problemler Üretim Problemleri POTANSİYELLER Meralar Su Kaynakları Yem Bitkileri Üretimi Hayvansal Üretim Kullanılmayan Araziler BÖLÜM 7. AMAÇLAR VE STRATEJİLER AMAÇLARIN BELİRLENMESİ VE UYGUN STRATEJİLERİN GELİŞTİRİLMESİ Amaçlar Tarımsal Gelirin Artırılması Gıda Güvenliğinin Sağlanması Su Ürünleri Üretimi TARIMSAL VERIMLILIĞIN ARTIRILMASI Hayvansal Üretim Bitkisel Üretim Sürdürülebilir Tarım...89BÖLÜM 8. PROGRAM VE PROJELER

5 8.1. AMAÇ VE STRATEJİLER KAPSAMINDA YER ALAN MEVCUT PROJELER Kooperatif Faaliyetleri Yayım Faaliyetleri Hayvancılığın Desteklenmesi İle İlgili Uygulanan Projeler PROGRAMLARIN VE PROJELERİN BELİRLENMESİ Hayvancılığın Geliştirilmesi Programı Yem Bitkileri Yayım Çalışmalarının Geliştirilmesi Programı Tarıma Dayalı Sanayinin Geliştirilmesi Programı Tarım Ürünleri Pazarının Ve Borsasının Geliştirilmesi Programı Kooperatiflerin Güçlendirilmesi Ve Daha Etkin Hale Getirilmesi Su Ürünleri Yetiştiriciliğinin Güçlendirilmesi Yöreye Uygun Kekik, Salep, Ahududu Gibi Ürünlerin Üretiminin Teşvik Edilmesi Araştırma, Geliştirme Ve Planlama Çalışmalarının Yapılması Burdur'da Tarım ve Gıda Sanayi, Hayvancılık Sektörleri ile ilgili Görüş ve Öneriler ÖNCELIKLI PROJELER EKLER EK-1 ALT BÖLGELER I. Alt Bölge Kaynak Envanteri II. Alt Bölge Kaynak Envanteri III. Alt Bölge Kaynak Envanteri IV. Alt Bölge Kaynak Envanteri EK -2 YARDIMCI TABLOLAR VE GRAFIKLER EK 3 BURDUR İLİ HARİTALARI Büyük Toprak Grupları Şimdiki Arazi Kullanım Şekli Arazi Kullanım Kabiliyet Sınıflaması Erozyon Dereceleri Sınırlar - Karayolları Burdur İli Altbölgeleri Burdur İli Nüfus Yoğunluğu Burdur ili Turizm Haritası KAYNAKLAR

6 KISALTMALAR DPT BYKP DTÖ OTP AB IMF TMO TŞFAŞ KHK GSYİH DSİ KOBİ : Devlet Planlama Teşkilatı : Beş Yıllık Kalkınma Planı : Dünya Ticaret Örgütü : Ortak Tarım Politikası : Avrupa Birliği : Uluslararası Para Fonu : Toprak Mahsulleri Ofisi : Türkiye Şeker Fabrikaları Anonim Şirketi : Kanun Hükmünde Kararname : Gayri Safi Yurt İçi Hasıla : Devlet Su İşleri : Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler SYDV: Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı KHGB TKB DİE : Köylere Hizmet Götürme Birliği : Tarım ve Köyişleri Bakanlığı : Devlet İstatistik Enstitüsü 6

7 TABLOLAR TABLO NO KONUSU SAYFA NO Tablo 1 Burdur İlinin Agro-Ekolojik Alt Bölgeleri 23 Tablo Yılı Burdur İlinde ve Alt Bölgelerinde Arazi Dağılımı 27 Tablo 3 Burdur İlinde Altbölgelere Göre Nüfus ve Nüfus Yoğunluğu 29 Tablo 4 Burdur İlinde İşgücünün İktisadi Faaliyet Kollarına Göre Dağılımı 30 Tablo 5 Burdur İlinde Arasında İçe Göç, Net Göç ve Net Göç Hızı 31 Tablo 6 Burdur da Yıllara Göre Kişi Başına Düşen GSYİH 32 Tablo 7 Burdur da Yıllarında Altbölgelere Göre Alıcı Fiyatlarıyla GSYİH 33 Tablo 8 Burdur İlinde Altbölgelere Göre Temel Veriler 34 Tablo 9 Burdur İlinde Öğretim Dönemi Öğrenci Sayısı 34 Tablo 10 Burdur İlinde Süt Üretimi ve Pazarlaması (Swot Analizi) 41 Tablo 11 Burdur İlinde Şeker Pancarı Üretimi (Swot Analizi) 45 Tablo 12 Burdur İlinde Anason Üretimi (Swot Analizi) 47 Tablo 13 Burdur İlinden 2001, 2002, 2003 Yıllarında İhracatı Yapılan Ürünler 48 Tablo 14 Tarımsal Organizasyonların Fonksiyonları ve Sorumlulukları 49 Tablo 15 Burdur İlinde T.C. Ziraat Bankası Tarafından Kullandırılan Zirai Krediler 50 Tablo 16 Yenilenebilir Kaynaklar 52 Tablo 17 Yenilenemeyen Kaynaklar 54 Tablo 18 Burdur İlinde Orman Alanlarının Altbölgelere Göre Dağılımı 58 Tablo 19 Burdur İlindeki Bazı Sektörlerin Cari Fiyatlarla Sektör Payları ve Gelişme Hızı 60 Tablo 20 Burdur İlinde Tarım Arazilerinin Dağılımı 61 Tablo 21 Burdur İlinde Altbölgelere Göre Hububat Üretimi 63 Tablo 22 Burdur İlinde Altbölgelere Göre Endüstri Bitkileri Üretimi 65 Tablo 23 Burdur İlinde Altbölgelere Göre Baklagil Üretimi 66 Tablo 24 Burdur İlinde Altbölgelere Yem Bitkileri Üretimi 67 Tablo 25 Burdur İli Altbölgeler Bazında Sebze Üretim Alanları 68 Tablo 26 Burdur İli Altbölgelere Göre Seralarda Sebze Üretim Alanları 69 Tablo 27 Burdur İli Yıllara Göre Bazı Ürünlerin Üretim Miktarlarındaki Değişimler 70 Tablo 28 Burdur İlinde Altbölgelere Göre Hayvansal Üretim 76 Tablo 29 Burdur İlinde Altbölgeler Bazında Su Ürünleri Potansiyeli 77 Tablo 30 Burdur da Avcılık ve Yetiştiricilik Yoluyla Elde Edilen Su Ürünleri Üretiminin Son 78 5 Yıllık Değerleri Tablo 31 Burdur İlinde Altbölgelere Göre Kabayem Üretimi 78 Tablo 32 Burdur İlinde Üretilen Yemlerden Hazırlanan Rasyon Örneği 79 Tablo 33 Potansiyellerin Tespiti 87 Tablo 34 Önemli Tarımsal Ürünlerin Değerlendirilmesi 89 Tablo 35 Master Plan Stratejilerinin SWOT Analizi 93 7

8 Tablo 36 Burdur İlinde Uygulanan Özel İdare ve SYDV Kaynaklı Projeler 95 Tablo 37 Öncelikli Proje Konusu Önerileri 103 GRAFİKLER GRAFİK NO KONUSU SAYFA NO Grafik 1 Burdur İli Uzun Yıllar Aylık Ortalama Meteorolojik Verileri 26 Grafik 2 İl Arazisinin Dağılımı 27 Grafik 3 Türkiye-Burdur Nüfus Artış Oranları Karşılaştırması 28 Grafik 4 Burdur İlinde Altbölgelere Göre Nüfus 29 Grafik 5 Türkiye-Burdur Yıllık Gelişme Hızı Değerleri 33 Grafik 6 Burdur İlinde Kişi Başına GSYİH 33 Grafik 7 Burdur İlinde Tarım İşletmelerinin Faaliyet Alanlarına Göre Dağılımı 36 Grafik 8 Burdur İlinde Tarın İşletmeleri Arazi Büyüklükleri 36 Grafik 9 Burdur İlinde Hayvan Varlığı 37 Grafik 10 Burdur İlinde Süt Fiyatlarındaki Dalgalanma 39 Grafik 11 Burdur İlinde Yıllara Göre Şeker Pancarı Ekiliş Alanları 44 Grafik 13 Burdur İlinde Yıllara Göre Haşhaş Ekiliş Alanları 45 Grafik 14 Burdur İlinde Yıllara Göre Kapsül Üretim Miktarları 46 Grafik 15 Burdur İlinde Yıllara Göre Anason Ekiliş Alanları Ve Üretim Miktarları 47 Grafik 16 Burdur İlinde Arazi Kabiliyet Sınıfları Ve Dağılımı 55 Grafik 17 Türkiye de GSYİH da Tarım Sektörünün Payı Ve Büyüme Hızı 59 Grafik 18 Türkiye Geneli Sektörlere Göre Burdur İli GSMH Payı 60 Grafik 19 Burdur İlinde Sektörlere Göre Büyüme Hızı 61 Grafik 20 Burdur İlinde Ürünlerin Altbölgelere Göre Dağılımı 62 Grafik 21 Burdur İlinde Altbölgelere Göre Hububat Ekiliş Alanları 63 Grafik 22 Burdur İlinde Altbölgelere Göre Tarla Bitkileri Ekiliş Oranları 64 Grafik 23 Burdur İlinde Altbölgelere Göre Endüstri Bitkileri Ekiliş Alanları Dağılımı 64 Grafik 24 Burdur İlinde Altbölgelere Göre Baklagil Bitkileri Ekiliş Alanları Dağılımı 65 Grafik 25 Burdur İlinde Altbölgelere Göre Yem Bitkileri Üretimi 66 Grafik 26 Burdur İlinde Altbölgelere Göre Meyve Ağaçları Dağılımı 67 Grafik 27 Burdur İlinde Altbölgelere Göre Meyve Üretimi 68 Grafik 28 Burdur İlinde Altbölgelere Göre Sera Alanlarının Dağılımı 69 Grafik 29 Burdur İlinde Bazı Sebzelerin Üretimlerinin Yıllara Göre Oransal Dağılımı 71 Grafik 30 Burdur İlinde Bazı Meyvelerin Üretimlerinin Yıllara Göre Oransal Dağılımı 71 Grafik 31 Burdur İlinde Bazı Tarla Ürünlerinin Üretimlerinin Yıllara Göre Oransal Dağılımı 72 Grafik 32 Burdur İlinde Antepfıstığı Üretiminin Yıllara Göre Oransal Dağılımı 72 Grafik 33 Burdur İlinde Altbölgelere Göre Büyükbaş Hayvan Varlığı 73 Grafik 34 Burdur İlinde Bir Büyükbaş Hayvana Düşen Tarım Alanı 73 Grafik 36 Burdur İlinde Altbölgelere Göre Büyükbaş Hayvan Varlığının Irklara Göre Dağılımı 74 Grafik 37 Burdur İlinde Altbölgelere Göre Küçükbaş Hayvan Varlığının Dağılımı 75 Grafik 38 Burdur İlinde Altbölgelere Göre Kanatlı Hayvan Varlığının Dağılımı 75 Grafik 39 Burdur İlinde Altbölgelere Göre Arı Kovanlarının Dağılımı 76 8

9 SUNUŞ Ülkemizde tarım sektörü, insanların beslenmesi, istihdamı, ekonomiye katkısı ve ihracat potansiyeli bakımından büyük önem taşımaktadır. Özellikle Avrupa Birliği ne uyum sürecinde, kırsal alandaki sorunların tespiti ve bu sorunlara kalıcı çözümler bulunması öncelikli bir konudur. Çiftçilerimizin; iç ve dış pazarlar için üretim yapar hale gelmeleri, daha iyi gelir düzeyine kavuşabilmeleri için üretim kaynaklarını daha etkin kullanmaları gerekmektedir. Ülkemiz için; sahip olduğu tarımsal kaynakların tespiti, geliştirilmesi, amacına uygun kullanılması ve bu çalışmaların, kaynakları kullananlarla beraber planlanması önem arz eden bir husustur. Dolayısıyla, il ve bölge Tarım Master Planlarının hazırlanması; tarımsal kaynakların ve problemlerin belirlenmesi, kaynak ve potansiyelin değerlendirilerek verimliliğin ve çiftçi gelirlerinin artırılması, tarımın çevre, sanayi, turizm gibi diğer sektörlerle ilişkilerinin değerlendirilmesi, doğal kaynakların ve çevrenin korunması açısından önem taşımaktadır. Tarım Master Planlarının hazırlanmasının amacı; sürdürülebilir kalkınmanın sağlanması için, bölgenin mevcut kaynaklarının, fırsatlarının ve kısıtlarının analiz edilmesi suretiyle ihtiyaçlarının belirlenmesi ve potansiyelin verimli bir şekilde kullanılmasına yönelik stratejiler geliştirerek, bölgeye uygun tarımsal program ve proje alanlarının belirlenmesidir. Bu bağlamda, master planlar; yerel kurum ve kuruluşlar ile üniversite, sivil toplum örgütleri ve özel sektör temsilcilerinin katılımları sağlanarak, tarımın kısa, orta ve uzun vadeli kalkınma faaliyetlerinin planlanmasına, problemlerin çözüm yollarının yerinden ve doğru bir şekilde ortaya konulmasına ve uygulanmasına rehberlik etmektedir. Tarım sektörünün temsilcileri olarak görevimiz; sektörün yapısal sorunlarını çözecek politikaları belirlemek ve bunları en kısa sürede hep birlikte uygulamaya koymaktır. Bu çerçevede, yöre halkının yaşam standardını yükseltmeye yönelik ihtiyaçların tespit edilmesi, bunların en kısa yoldan çözüme kavuşturulması için gerekli çalışmaların yapılmasına ışık tutması amacıyla hazırlanan ve tarımsal planlamanın yerelleşmesi anlamına gelen Tarım Master Planlarının, kamu ve özel sektör girişimcilerine yol gösterici ve faydalı olmasını temenni ederim. Mehmet Mehdi EKER Bakan 9

10 SUNUŞ Coğrafi konumu, doğal kaynakları ve ekolojisi ile tarımsal üretim açısından Dünya da önemli bir yere sahip olan ülkemiz, iç tüketimi karşılayabilecek potansiyele ve uluslar arası pazara yönelik olarak üretim yapabilecek bir potansiyele sahiptir. İl Tarım Master Planları hazırlanmasının amacı; tarımsal kaynakların belirlenmesi (toprak, su, ekoloji, işgücü ve teknik bilgi düzeyi vb.), kısıtların ortaya konulması (üretim tekniği, örgütlenme, yatırım gereksinimi, işgücü ve pazarlama problemleri gibi), tarımsal kaynak ve potansiyelin değerlendirilerek tarımda verimliliğin ve çiftçi gelirlerinin artırılması, ürün arzında sürekliliğin sağlanması yanında, tarımın çevre, sanayi, turizm gibi diğer sektörlerle ilişkilerinin belirlenmesi, doğal kaynakların ve çevrenin korunmasıdır. Tarımsal kalkınma, planların hazırlanması ve bu planların bir disiplin içinde uygulanması ile mümkündür. Master planların hazırlanmasında, kamu kurum kuruluşları ile üniversite, sivil toplum örgütleri ve özel sektör temsilcilerinin katılımları sağlanmıştır. Bu bağlamda, planların yerel olarak hazırlanması anlamına da gelen İl Tarım Master Planları ile, tarımsal ve kırsal kesimi sadece talep eden değil, aynı zamanda planlayan ve yetki kullanan konuma getirmek hedeflenmiştir. Yapılacak planlarla; bir yandan sınırlı kaynakların daha etkin ve verimli kullanılması sağlanırken, diğer yandan da yöre insanının gerçek sorunlarına yönelik çözümler daha kısa sürede üretilebilecektir. Bölge halkının refah düzeyini artırmaya yönelik olarak hazırlanan ve bölgenin gerçek ihtiyaçları ile bunların çözüm yollarının ortaya konulmaya çalışıldığı bu değerli dokümanların, kamu ve özel sektör girişimcilerine yol gösterici ve faydalı olmasını temenni ediyorum. M. RASİH ÖZBEK VALİ 10

11 BURDUR İLİ TARIM MASTER PLANI BÖLÜM 1. GİRİŞ Türkiye de Kalkınma Stratejileri, 1923 lü yıllardan itibaren kendi kendine yeterlilik ve ithal ikamesine dayalı sanayileşmenin benimsenmesi şeklinde tanımlanabilir. Her ne kadar 1980 li yıllardan itibaren dışa açılma politikası uygulansa da kendi kendine yeterlilik temel politika olarak her zaman benimsenmiştir. Türkiye de 1963 yılında başlayan, planlı kalkınma döneminde amaç; artan nüfusun dengeli ve yeterli beslenmesinin sağlanması, ihracatta mukayeseli üstünlüğe sahip olduğumuz ürünlerde üretimin artırılması, tarımsal ve hayvansal ürünlerde verimliliğin artırılması, üretici gelirinin yükseltilmesi ve kamu kaynaklarının rasyonel olarak kullanılmasıdır. Günümüzde, ülke nüfusunun yıllık ortalama % 2 dolaylarında artmaya devam etmesi ve kişi başına gelir artışı gıda ürünleri talebini artıran önemli iki unsurdur. Diğer yandan Türkiye de gıda güvencesinin tam olarak sağlandığı söylenemez. Çünkü düşük gelir grupları ve kırsal kesimde temel besin elementleri her birey tarafından yeterli miktarda tüketilememektedir. Ülkede yaşayan her birey günlük asgari tüketilmesi gereken besin maddeleri miktarını tüketebildiği zaman tam gıda güvenliğine ulaşıldığı söylenebilir. Kişi başına gelir artışı, gelir dağılımındaki dengesizliğin azaltılması, nüfus artışı, gıda fiyatlarının ucuzlaması, kentleşme, nüfusun yaş piramidindeki değişme ve ülkemize gelen turist sayısındaki artış gibi faktörler gelecek yıllarda gıda talep büyümesini daha da hızlandıracaktır. Ulusal üretim, tüketimin gerisinde kaldığı sürece ithalat miktarındaki artış kaçınılmazdır Ülke nüfusunun sağlıklı-dengeli beslenmesi ve gelecek nesillerinde sağlıklı olması çevre ve biyolojik çeşitliliğin korunarak sürdürülebilir bir ekonomik kalkınmanın sağlanması, iç ve dış piyasada rekabet gücü yüksek ürünlerin üretilmesi ile çiftçilerin gelirinin artırılması, çevreye zarar vermeden veya en az zararla kaynakların rantabl kullanılması ve tarımsal alt yapının iyileştirilmesi için gerekli olan politika araçlarının belirlenerek uygulanması giderek daha fazla önem taşımaktadır. Türkiye son 10 yıl içerisinde bir dizi yapısal reform başlatmış olup, ülkenin insan ve fiziki kaynaklarının modern, pazara dayalı bir ekonomiye destek verecek bir tabana oturtulması hedeflenmektedir. DTÖ Tarım Anlaşmasının imzalanması(1995) ve Avrupa Gümrük Birliği Türk tarımının geniş ölçüde iyileştirilmesi gerektiğini ortaya çıkarmıştır. Tüketicilerin dış ürünlere gelecekte daha kolayca erişebilmeleri ve tarıma verilen iç desteklerde beklenen zorunlu azalmalar karşısında Türk çiftçilerinin uluslararası pazarlarda başarılı olabilmeleri için bu iyileştirme gereklidir. Türkiye de tarımsal planlama geleneksel olarak ülkenin Beş Yıllık Ulusal Kalkınma Planları (BYKP) kapsamında yapılmaktadır. Ancak, yedinci BYKP ( ) kalkınma stratejisini yerinden planlama sürecine kaydırmaktadır. Bunun önemli bir özelliği de yerel kurumların güçlendirilmesi ve il idaresinin kolaylaştırılmasıdır. Diğer bir özellik ise hükümetin 81 ilin her birinde, on yıllık dilim içerisinde 2010 yılına kadar tarımsal master planları hazırlıklarını başlatması kararıdır. Bu durum her ilin kendi yerel halkının kalkınma vizyonlarını, amaçlarını ve stratejilerini ulusal plan ve programlarda yansıtmaları için bir fırsat ve mücadele sahası yaratmaktadır. 11

12 Sekizinci BYKP ( ) kırsal kalkınma projelerinin yerel tarım üreticileri tarafından belirlenmesi ve hazırlanmasında daha fazla sorumluluklar verilmesi de dahil olmak üzere bölgesel kalkınma girişimlerine daha fazla önem vermiştir. İl seviyesinde entegre kalkınma planlaması Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) tarafından halen iki ilde pilot olarak uygulanmaktadır (Düzce ve Mersin). Bu uygulama bütün önemli ekonomik sektörleri (tarım yanında, sanayi, madencilik, enerji ve hizmet sektörleri) kapsamaktadır. Aynı zamanda sosyal, ekonomik ve ölçümsel boyutları ilin genel kalkınma planı içerisinde entegre etmeyi öngörmektedir. İyi hazırlanmış il tarım planları bu entegre yerinden planlama süreçlerinin önemli bir tamamlayıcısı olacaktır. Tarım master planın amacı; tarımsal kaynakların belirlenmesi (toprak, su, ekoloji, işgücü ve teknik bilgi düzeyi vb.), kısıtların ortaya konulması (üretim tekniği, örgütlenme, yatırım gereksinimi, işgücü ve pazarlama problemleri gibi), tarımsal kaynak ve potansiyelin değerlendirilerek tarımda verimliliğin ve çiftçi gelirlerinin artırılması, ürün arzında sürekliliğin sağlanması; tarımın çevre, sanayi, turizm gibi diğer sektörlerle ilişkilerinin belirlenmesi, doğal kaynakların ve çevrenin korunması olarak ifade edilebilir. Master Planlar tarıma uzun vadeli yol göstermesinin yanında orta ve kısa vadelerde kalkınma faaliyetlerinin planlanmasına ve uygulanmasına da rehberlik edecektir. Kalkınma için gerekli potansiyeller ve fırsatlar da dahil olmak üzere ilin ihtiyaçları ve gerçeklerine dikkat çekecektir. Planlamanın kapsamı tarım sektörü ile sınırlı olması nedeniyle, yönetim sorumluluğu Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ndadır. Bununla beraber, İlde hizmetleriyle tarım sektörünü doğrudan veya dolaylı şekilde etkileyen diğer kuruluşlarla sıkı işbirliğine önem verilmelidir. Tarım Master Planı hazırlanacak olan iller kendi içerisinde genellikle biyofiziksel ve sosyo-ekonomik koşullar bakımından tekdüze bir yapıya sahip olmayıp, bazı farklılıklar göstermektedirler. Bu durum göz önüne alınarak, İlin daha detaylı incelenebilmesi bakımından agro-ekolojik alt bölgelere ayrılması ve çalışmaların bu alt bölgeler bazında yapılması gerekmektedir. Bu nedenle paydaş toplantısından sonra Burdur iline bağlı ilçelerin Tarım Müdürleri ile ikinci bir toplantı yapılarak ilçelerle ilgili detay bilgilerin bulunduğu İlçe brifing raporları göz önüne alınarak, il agro-ekolojik alt bölgelere ayrılmıştır. Her alt bölgede yer alan ilçelerin, tarım müdürlerinin tümünün birlikte katıldığı bu toplantıda alt bölgelerin tarımla ilgili problemleri, potansiyelleri, fırsatları ve kısıtları tartışılmış, çalışma programı belirlenmiştir. Bu programa göre problemler ve problemlerin çözümü için neler yapılabileceği çiftçilerle birlikte tartışılmış, böylelikle planlama sürecinin en önemli aşamalarından birisi olan yerel katılım sağlanmıştır. Master plan dönemi için hazırlanmakta olup; kalkınma amaçları, bu amaçlara ulaşmada stratejiler ve bu stratejilerin desteğinde muhtemel program ve projeleri içermektedir. Burdur ili tarım master planı sekiz bölümden oluşmaktadır. Plan öncesi durum (background), amaç, kapsam ve yöntemi birinci bölümde; planı etkileyebilecek plan, politikalar ise ikinci bölümde sunulmaktadır. Üçüncü bölümde; ilin biyo-fiziksel, sosyo-ekonomik özellikleri, üretim sistemleri, pazarlama sistemleri ve tarım hizmetlerini içine alan il yapısına yer verilmiştir. Dördüncü bölümde; ilin doğal, fiziksel, insan ve 12

13 kurumsal kaynak boyutunu içine alan tarımsal kaynak envanteri tanımlanmıştır. Beşinci bölümde; tarımın performansı (yerel ekonomiye katkısı, üretim ve verimlilik, bölgesel ve ulusal ekonomi ile bağlantılar) ele alınmıştır. Altıncı bölümde ise; ilin kalkınmasıyla ilgili problemleri, potansiyelleri, ve sınırlılıkları incelenmiştir. Yedinci bölümde; kalkınma amaçları ve stratejiler formüle edilmiştir. Sekizinci bölümde; program ve projeler tanımlanmış olup program ve projeleri içeren birleştirilmiş (consolidated) kalkınma önerileri belirlenmiştir. 13

14 BÖLÜM 2. PLANLI KALKINMA VE TARIM 2.1 TARIMSAL PLANLAMA SÜRECİ 1963 yılında planlı dönemin başlamasıyla birlikte, ulusal düzeydeki tarımsal planlama, beş yıllık kalkınma planları içinde (BYKP) yer almaya başlamıştır. Böylece tarımsal planlamada merkezi planlamanın yönlendirmesi artmıştır. Bununla birlikte, VII. BYKP nında ulusal düzeyin altındaki düzeylerde yerinden planlamaya yönelik bir strateji değişikliğinin işaretleri görülmektedir. Bu değişiklik, il özel idarelerinin etkin hale getirilmesi ve yerel kurumların güçlendirilmesini içine alan kapsamlı yapısal reform için genel bir altyapı oluşturmaktadır. VIII. BYKP nında yerinden planlamaya verilen önem daha da artmıştır. Plan da İl planlama ve koordinasyon birimleri güçlendirilecektir ve Tarım sektörü ile ilgili her türlü konuda, her aşamada ve düzeyde katılımcı proje planlaması ve yönetim esas alınacaktır ibarelerine yer verilmiştir. Bu çerçevede, 81 ilin her birinde tarımsall master planların hazırlanması çalışmaları başlamıştır. Diğer yandan Devlet Planlama Teşkilatı (DPT), il düzeyinde (Mersin ve Düzce illerinde) entegre kalkınma planı pilot uygulamalarını başlatmıştır. Tarım dahil bütün önemli sektörleri kapsayacak şekilde hazırlanacak bu entegre planlara, il tarım master planlarının önemli katkısı olacağı umulmaktadır POLİTİKA ÇERÇEVESİ Türk Tarım Politikasının Gelişimi Cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren tarımsal sorunları aşmak ve tarımı geliştirebilmek için çeşitli programlar uygulanmıştır. Tarıma ilişkin geniş çaplı kurumsallaşmanın gerçekleştirilmesinin yanında, fiyat politikaları ve dış ticaret koruması yoluyla tarım desteklenmiştir yılında planlı döneme geçilmesiyle birlikte, tarıma yönelik politikalar kalkınma planları çerçevesinde belirlenmeye başlamıştır. Geçmişten günümüze ülkemizdeki tarımsal politikalar incelendiğinde; destekleme alımları, girdi destekleri, zirai kredi faiz sübvansiyonları, doğal afet ödemeleri, süt teşvik primi ödemeleri, destekleme primleri ve ekim alanlarının sınırlandırılması; araştırma, eğitim,yayım ve denetim gibi kamu hizmetleri, tarımsal alt yapı yatırımları, yatırım teşvikleri, ihracat iadesi ödemeleri, ithalat korumaları ve vergi politikaları gibi araçlarla tarımın desteklendiği ve yönlendirildiği görülmektedir. Uygulanan tarım politikaları bir çok amaca yönelik olmakla birlikte, temel amaç kendi kendine yeterlilik olmuştur. Bu açıdan değerlendirildiğinde, şimdiye kadar uygulanan tarım politikaları başarılı olmuştur. Ancak, mevcut politika uygulamalarının en önemlilerinden biri olan destekleme alımları zamanla, üretimin pazar koşullarına uygun olarak gelişmesini engellemiş, üretici gelirlerinde istikrarsızlık yaratmış ve bazı ürünlerin iç ve dış pazarlarda değerlendirilmesini zorlaştıracak şekilde aşırı stokların oluşmasına neden olmuştur. Ayrıca, sürdürülen tarım politikaları, sağlanan desteklerin üreticiye yeteri kadar yansımaması nedeniyle sosyal amaçların gerçekleştirilememesi yanında, kamu kaynaklarına önemli ölçüde yük getirmesi bakımından da olumsuz etkilere sahiptir. 14

15 Uluslararası Tarım Politikasının Ulusal Tarım Politikalarına Etkileri Türkiye de 1990 lı yılların ikinci yarısında başlatılan tarım politikalarının yeniden şekillendirilmesine ilişkin yoğun arayışta, uluslararası kuralların yönlendirmesinin etkisi büyüktür. Son yıllarda ülkemiz tarım politikaları, Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) Tarım Anlaşması, AB ile imzalanan 1/95 sayılı Ortaklık Konsey Kararı ile girilen Gümrük Birliği Anlaşması ve IMF ile imzalanan Stand-By Anlaşması sonucunda yeniden gözden geçirilerek tarım sektöründeki devlet müdahalelerinin azaltılması ve destekleme sisteminde buna yönelik değişiklikler yapılması gündeme gelmiştir. Bu çerçevede ülkemizin üstlendiği yükümlülükler şu başlıklar altında sıralanabilir: 1- Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) Tarım Anlaşması ile ilgili yükümlülükler; Dünya tarım ürünleri ticaretinin serbestleşmesini hedefleyen DTÖ Tarım Anlaşması, üzerinde yoğunlaştığı alanlar açısından üçlü bir yapıya sahiptir. i)tarifelendirme ve tarife indirimi (Pazara Giriş) Türkiye ekonomik liberalizasyon süreci içerisinde birçok üründe koruma yöntemi olarak gümrük vergilerini kullandığı için tarifelendirme konusunda fazla sorun yaşamamıştır. Anlaşma çerçevesinde Türkiye nin, 2004 yılına kadar gümrük tarifelerinde ortalama % 24, her bir üründe ise % 10 oranında indirim gerçekleştirmesi gerekmektedir. ii) İhracat Sübvansiyonları İhracat sübvansiyonlarının azaltılması Tarım Anlaşmasının bir diğer taahhüdüdür. Türkiye yılları arasında verilen sübvansiyonları tavan olarak bildirmiş, gelecekte ihracat sübvansiyonu verilmesi gerekirse, on yıl içinde eşit taksitler halinde kaynak tahsisinde %24, sübvansiyonlu mal miktarlarında ise % 16 indirim yapılacağı taahhüt edilmiştir. Türkiye de son yıllarda bu kapsamda tarım ürünleri ihracatının da desteklenmesi azaltılmıştır. Bu nedenle, Türkiye nin tarım ürünleri ihracatına uygulanan sübvansiyonlarla ilgili yükümlülükleri, bu alanda ciddi politika değişikliğinin ortaya çıkmasına neden olmayacaktır. iii) İç Destekler Ülkelerin ulusal tarım politikaları çerçevesinde sağladıkları iç destekler de dünya ticaretini dolaylı yoldan olumsuz etkilemektedir. Bu çerçevede iç destekler ticaret üzerinde yarattıkları olumsuz etkiye göre kırmızı kutu, mavi kutu ve yeşil kutu uygulamaları olmak üzere üç kategoriye ayrılmıştır. Kategorilerin belirlenmesinde ilgili sübvansiyonun üretimi hangi ölçüde teşvik ettiği esas alınmıştır yılları arasında yılları baz alınarak destekler değer olarak % 24 miktar olarak ise % 14 oranında azaltılacaktır. Ancak yeşil kutu kriterleri olarak belirtilen (araştırma, yayım, kontrol, alt yapı, pazarlama sistemlerinin iyileştirilmesi, gıda güvenliği stokları,ürün sigortaları, doğal afet yardımları, yurtiçi gıda yardımları, gelir desteği,yapısal uyum, çevre programları, üretimden bağımsız gelir desteği uygulamaları (decoupled) ) alanlarda indirim taahhüdünde bulunulmayacaktır. İç desteklerin indirimi konusundaki diğer bir istisna da de minimis uygulamasıdır. Türkiye gelişmekte olan ülkeler için uygulanan asgari destek ( de minimis) kuralı uyarınca, destekleme düzeyi, üretim değerinin % 10 unun altında olduğundan iç desteklerle ilgili herhangi bir taahhütte bulunmamıştır. Bu çerçevede, DTÖ nezdinde 2004 yılına kadar iç desteklerin indirimi ile ilgili bir taahhüdümüz bulunmamakla birlikte, 15

16 bu taahhütle gelecekte de hiç bir ürün için %10 luk desteğin üzerinde bir destek verilmemesi taahhüdü altına girilmiştir. DTÖ Tarım Antlaşmasıyla Türkiye nin üstlendiği yükümlülükler Türk tarım politikalarında belli düzenlemeleri öngörse de, Burdur ili tarımında önemli değişiklikler yaratması beklenmemektedir. 2-Türk Tarımının Avrupa Birliği (AB) Ortak Tarım Politikasına(OTP) Uyumu: Genel olarak, Türkiye nin OTP ye uyumu, tarım sektöründe fiyat ve pazar mekanizmalarının yakınlaştırılması, yapısal politikaların uyumlaştırılması ve mevzuatın yakınlaştırılması olmak üzere üç ana başlık altında değerlendirilebilir. AB de fiyat desteğinin ağırlığının giderek azaldığı, Türkiye de ise halen tarımsal destekleme politikasının esas unsuru olarak fiyat desteğinin kullanıldığı görülmektedir. Ancak, Türkiye 2000 yılı içerisinde doğrudan gelir desteği için çalışmaları başlatmış 2001 yılında bu uygulamayı ülke genelinde uygulamaya başlamıştır. Türkiye nin uyguladığı ikinci önemli destek olan girdi desteği OTP çerçevesinde hiç kullanılmamaktadır. Türkiye de yıllarında uygulanan gübre desteği sabit tutulup, yine 2001 yılı içinde kaldırılmıştır. Türkiye nin yapısal uyum açısından da önemli eksikleri bulunmaktadır. AB kırsal kalkınma adı altında bütünleştirilmiş bir yaklaşım belirleyerek, kırsal alanlarda tarım faaliyetlerinin turizm, küçük ölçekli sanayi, el sanatları ve benzeri ekonomik faaliyetlerle desteklenmesi için çaba göstermektedir. Avrupa Birliği (AB) Ortak Tarım Politikası (OTP) uyum amacıyla 1/95 Sayılı Ortaklık Konsey Kararının 8. Maddesi Türk mevzuatında ticaretin önündeki teknik engellerin 5 yıl içinde kaldırılması öngörülmüştür. 8 Kasım 2000 yılı içinde AB ile imzalanan Katılım Ortaklığı Belgesini (KOB) takiben 24 Mart 2001 yılında yürürlüğe giren Ulusal Programda Türkiye tarımında kısa ve uzun vadede yapılması gerekenler belirlenmiştir. Kısa vadede çiftçi kayıt sistemi, hayvan kimlik sistemleri ve bitki sertifikası oluşturulması, pazar piyasa sistemlerinin düzenlenmesi, çevresel, yapısal ve kırsal kalkınma önlemlerinin uygulanması konularını kapsamaktadır. Orta vadede ise tarımsal ve kırsal kalkınma politikalarında AB müktesebatına uyumun tamamlanması, gıda işleme tesislerinin AB normlarında modernize edilmesi, balıkçılıkta toplam kalite ve güvenirliliğin geliştirilmesi hedeflenmiştir. AB tarım politikalarının Gündem 2000 doğrultusunda tahıllar, sığır eti ve 2005/2006 dan itibaren süt için doğrudan ödemeler şeklinde olması öngörülmüştür. Türkiye de 2000 yılı içinde tarımsal destekleme aracı olarak üretimden ve girdi kullanımından bağımsız olarak Doğrudan Gelir Desteği pilot uygulamasına 4 ilde (Ankara, Antalya, Adıyaman ve Trabzon) 7 ilçede başlanılmış ve dekar başına 5 $ verilmiştir. Ancak 200 dekardan büyük araziye sahip çiftçiler sadece 200 dekar için ödemeden yararlanmıştır. Çiftçi Kayıt Sistemi ve Doğrudan Gelir Desteği ödemeleri ve ülke çapında uygulama başlatılmasına ilişkin 21 Haziran 2001 tarihinde çıkan uygulama tebliğ ile doğrultusunda çiftçiye işlediği tarım arazisi dikkate alınarak 200 dekara kadar olan tarım arazisi için dekara 10 Milyon TL. ödenmesi, 5 dekar altındaki tarım işletmeleri için toplam 50 Milyon TL. ödenmesi karara bağlanmıştır. 16

17 Üretim fazlası olan ürünlerde ise Alternatif Ürün Projesi gündeme gelmiştir. Proje ile üretim fazlası olan ve destekleme alımları nedeniyle bütçeye büyük yük getiren fındık, tütün ve şeker pancarı gibi ürünlerde üretim alanlarının azaltılması yoluyla kazanılan tarım alanlarında üretim açığı olan ürünlerin (yağlı tohumlu bitkiler ve yem bitkileri) ekilişinin yaygınlaştırılması amaçlanmaktadır. 3-IMF Niyet Mektubu Türkiye nin IMF ile imzalamış olduğu Stand By anlaşması (anti-enflasyon programı) çerçevesinde verilmiş olan ülke taahhütleri aşağıda verilmektedir. Mevcut destekleme politikaların kademeli olarak kaldırılması yerine fakir çiftçiye yönelik DGD uygulanması, (Bu konudaki pilot uygulama yukarıda açıklanmıştır). Tarım Satış Kooperatifleri Birliklerine (TSKB) özerklik verilmesi. Konuyla ilgili olarak 16 Haziran 2000 tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan kanun ile TSKB özerk ve mali yönden bağımsız bir yapıya kavuşturulması hedeflenerek Yeniden Yapılandırma Kurulu oluşturulmuştur. Girdi sübvansiyonlarının kademeli olarak kaldırması, (gübre ve kredi) Bu konuda yıllarında gübre desteği sabit tutulup, 2001 yılı ortasında tüm girdi destekleri kaldırılmıştır. Tarımsal amaçlı kredilerde de faiz oranları düşürülmüştür. Tarımsal amaçlı KİT lerin özelleştirilmesi. Tarımsal amaçlı KİT lerin bu doğrultuda yeniden yapılandırılması çalışmaları devam etmektedir. TEKEL, TŞFAŞ, ÇAYKUR için özelleştirme gündemde olup,tmo 2001 yılında küçülecek stratejik ve olağanüstü hal stoku bulunduracak ve 2002 yılında borsada oluşan fiyat ile alım yapacaktır. Türkiye de tarım ürünleri pazarlama sistemi kamu, özel ve kooperatifler olmak üzere üç kurumsal yapıda yer almaktadır. Pazarlama sistemi içinde kamu kurumları; hububat. haşhaş (TMO), şeker pancarı (TSFAŞ), çay (ÇAYKUR) ile tütün, tuz, alkol, anason ve haşhaş (TEKEL) ürünlerinin pazarlanmasında aktif olarak yer almakta ve fiyat oluşumunda satın aldıkları ürün miktarının üretim miktarına oranı kadar etkili olmaktadırlar. Türkiye Hükümeti ile IMF arasında imzalanan stand-by anlaşmasında yer alan tarım reformu kapsamında bu kurumların bazılarının özelleştirilmesi öngörülmektedir. TMO ve TŞFAŞ ne yönelik uygulamalardan Burdur ili tarımının doğrudan etkilenmesi kaçınılmazdır. Çünkü Burdur İlinde buğday ve şeker pancarı çiftçinin üretimini yaptığı en fazla tarımsal ürünlerden ikisidir VIII. Beş Yıllık Kalkınma Planı nda Tarım I- Mevcut Durum: Geçmişte uygulanan destekleme politikaları ile üretici gelirlerinde istikrar sağlanamamış, dünya fiyatları üzerindeki destekleme alım fiyatları bazı ürünlerin ekim alanlarının aşırı genişlemesine, üretim fazlası oluşmasına ve devletin fazla alım yaparak yüksek stok maliyetine katlanmasına sebep olmuştur. Türkiye de 2000 yılı içinde tarımsal destekleme aracı olarak üretimden ve girdi kullanımından bağımsız olarak Çiftçi Kayıt Sistemi ve Doğrudan Gelir Desteği ödemeleri ve ülke çapında uygulama başlatılmasına ilişkin 21 Haziran 2001 tarihinde çıkan uygulama tebliğ doğrultusunda çiftçiye işlediği tarım arazisi dikkate alınarak 200 dekara kadar olan tarım arazisi için dekara 10 Milyon TL., 5 dekar altındaki tarım işletmeleri için toplam 50 Milyon TL., 2002 yılında ise dekar arasında ekili arazisi olan arazisini işleyen çiftçilere dekar başına 13,5 Milyon TL. ödenmiştir. 17

18 Fark ödemesi olarak adlandırılan prim uygulaması 1998 yılında zeytinyağı ve pamuk için yapılmıştır yılında prim ödemesi adı altında çiftçiye pamuk, soya ve ayçiçeği için fark ödemesi yapılmıştır yılında ise çiftçiye kütlü pamuk için 9 cent/kg, soya fasulyesi ve kanola için 8 cent/kg, zeytinyağı için 28 cent/kg, yağlık ayçiçeği için 6 cent/kg verilmektedir. Üretim fazlası olan ürünlerde ise Alternatif Ürün Projesi gündeme gelmiştir. Proje ile üretim fazlası olan ve destekleme alımları nedeniyle bütçeye büyük yük getiren fındık, tütün ve şeker pancarı gibi ürünlerde üretim alanlarının azaltılması yoluyla kazanılan tarım alanlarında üretim açığı olan ürünlerin (yağlı tohumlu bitkiler ve yem bitkiler) ekilişinin yaygınlaştırılması amaçlanmaktadır. Tarımda yeniden yapılanma ve reform programı çerçevesinde aşağıda belirtilen konularda politika değişikliğine gidilmesi gündeme gelmiştir. Destekleme politikaların kademeli olarak kaldırılması yerine fakir çiftçiye yönelik DGD uygulanması Tarım Satış Kooperatifleri Birliklerine (TSKB) özerklik verilmesi Konuyla ilgili olarak 16 Haziran 2000 tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayınlanan kanun ile TSKB özerk ve mali yönden bağımsız bir yapıya kavuşturulması hedeflenerek Yeniden Yapılandırma Kurulu oluşturulmuştur. Girdi sübvansiyonlarının kademeli olarak kaldırması, (gübre ve kredi). Gübre desteği yıllarında sabit tutulup, eylül 2001 tarihinde kaldırılmıştır. Tarımsal amaçlı kredilerdeki destek ise 2000 yılından itibaren kaldırılmıştır. Tarımsal amaçlı KİT lerin özelleştirilmesi. Tarımsal amaçlı KİT lerin bu doğrultuda yeniden yapılandırılması çalışmaları devam etmektedir. TEKEL, TŞFAŞ, ÇAYKUR için özelleştirme gündemde olup,tmo 2001 yılında küçülecek stratejik ve olağanüstü hal stoku bulunduracak ve 2002 yılında borsada oluşan fiyat ile alım yapmıştır. Türkiye de yukarıda belirtilen tarım politikalarında değişikliğe gidilirken yapılan yasal düzenlemeler ise aşağıda verilmektedir Sayılı Mera Kanunu 1998 yılında yürürlüğe girmiştir. Tarımda Yeniden Yapılanma ve Destekleme Kurulu oluşturulmuştur. 552 Sayılı Yaş Meyve ve Sebze Ticaretinin Düzenlenmesi ve Toptancı Halleri hakkında Kanun Hükmünde Kararname çıkarılmıştır (4367 sayılı Kanunla söz konusu KHK de değişiklikler yapılmıştır) Sayılı Tarım Satış Kooperatifleri ve Birliklerinin Özerkleştirilmesiyle ilgili kanun yürürlüğe girmiştir. Şeker ve tütün üretiminde devlet müdahalelerinin kaldırılmasını amaçlayan Şeker ve Tütün Kanunları hazırlanmış olup, Şeker Kanunu 4 Nisan 2001 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Tütünde, ise Tütün Üretiminden Vazgeçip Alternatif Ürü Yetiştiren Üreticilerin Desteklenmesi 12/07/2001 tarih ve 2001/2705 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı uygulamaya konulmuştur. Bakanlıklar arası Tütün Kurulu Kararı gereğince, tütün üretiminin kır ve kır taban araziler dışındaki taban arazilerde yapılmaması ve tütünde 2002 yılı ülke kotasının ton, Ege Bölgesi kotasının ise ton olması kararlaştırılmıştır. Ayrıca, tarım politikaları belirlenirken çevresel ve doğal kaynakların korunması, sürdürülebilir tarımın önemi dikkate alınmaktadır. Bu çerçevede ülkesel biyo güvenlik sisteminin kurulması gündemdedir. Transgenik Kültür Bitkilerinin Alan Denemeleri, 18

19 Transgenik Kültür Bitkilerinin tescili ve üretilmesi, pazara sürülmesi kapsamında çalışmalar yapılmakta olup, Transgenik Kültür bitkilerinin alan denemeleri konusunda Mayıs 1998 tarihinde yönetmelik çıkmış ve mevzuat çalışmaları devam etmektedir. Ancak; VII. Plan döneminde, Tarımsal Politikalar ile ilgili Yapısal Değişim Projesi çerçevesinde öngörülen Tarımının Yeniden Düzenlenmesi, Ürün Sigortası, Türkiye Ziraat Odaları Birliği, Tarım ve Köyişleri Bakanlığının Yeniden Organizasyonu Kanunları çıkarılamamıştır. Üretici Birlikleri Kanun Tasarısı son aşamaya gelmiştir. Burdur ilinin tarım master planının hazırlanırken yukarıda belirtilen genel tarım ve dış ticaret politikalarının ildeki tarımsal faaliyet üzerindeki etkisi dikkate alınmıştır. II-Amaçlar, İlkeler ve Politikalar Türkiye kendi tarım politikası ihtiyaçları, dünya tarımındaki gelişmeler ve Türk tarımının OTP ye uyumu zorunluluğunu göz önünde bulundurarak VIII. Planda aşağıdaki amaç, ilke ve politikaları belirlemiştir: Kaynakların etkin kullanımı ilkesi çerçevesinde ekonomik, sosyal, çevresel ve uluslararası gelişmeler boyutunu bütün olarak ele alan örgütlü, rekabet gücü yüksek, sürdürülebilir bir tarım sektörünün oluşturulması temel amaçtır. Gıda güvenliği ilkesi çerçevesinde artan nüfusun dengeli ve yeterli beslenmesi esas alınacaktır. Piyasa fiyat oluşumu üzerinde olumsuz etkileri olan ürün fiyatlarına devlet müdahaleleri yerine, üretimin piyasa koşullarında talebe uygun olarak yönlendirilmesini sağlayacak politika araçları devreye sokularak, üretici gelirlerinin artırılması ve istikrarlı bir yapıya kavuşturulması esas alınacaktır. Üretim maliyetlerini azaltıcı ve teknolojik gelişimi hızlandırıcı tedbirler uygulamaya konulacaktır. Tarım politikalarının esasları; DTÖ Tarım Anlaşmasının öngördüğü yükümlülükler ile AB'ye tam üyelik sürecine girerken AB Ortak Tarım Politikasında ve uluslararası ticaretteki gelişmeler çerçevesinde belirlenecektir. İnsan kaynakları başta olmak üzere, üretim faktörlerinin daha etkin kullanılması, verimliliğin artırılması, tarımla ilgili kuruluşlarda kurumsal kapasitenin güçlendirilmesi, kurumsal hizmet akışında gözlenen sorunların giderilmesi, sektör içi kaynak dağılımında etkinlik ve rasyonel kullanımın sağlanması, üretici örgütlerinin güçlendirilmesi, tarımsal işletmelerin rekabet güçlerinin artırılması ve pazarlama ağlarının geliştirilmesine ağırlık verilecektir. Çiftçi Kayıt Sistemi, Tapu-Kadastro Sistemi, Coğrafi Bilgi Sistemi ve Çiftlik Muhasebe Veri Ağının geliştirilmesi sağlanacaktır. Tarımsal veri tabanını kullanan Tarım Bilgi Sistemi kurulacaktır. Üretici ve üretim düzeyini risklere karşı korumak amacıyla risk Yönetimi araçları geliştirilecektir. Bu çerçevede; tarım ürünlerine yönelik sigorta sistemi, vadeli işlemler borsası, sözleşmeli tarım ve stok yönetimi araçlarının geliştirilmesi, yaygınlaştırılması ve etkin şekilde uygulamaya konulması sağlanacaktır. Tarımsal gelişmede bölgesel nitelikli programların önemi nedeniyle Tarımda Sorunlu ve Öncelikli Üretim Alanlarının Tespit Çalışmaları çerçevesinde bölgesel özel programlar geliştirilecektir. Tarım sektörü ile ilgili her türlü konuda, her aşamada ve düzeyde katılımcı proje planlaması ve yönetimi esas alınacaktır. Üreticilerin katılımını ve sorumluluğunu esas alan ve doğrudan üreticilere finansman sağlayan Kırsal Kalkınma Projelerine ilişkin çalışmalar sürdürülecektir. Bu çerçevede, gerçekleştirilmekte olan ve kırsal kesimdeki gelir seviyesini artırmayı amaçlayan Doğu Anadolu Su Havzası Rehabilitasyon Projesi halen 11 ilde uygulanmaktadır. 19

20 Kırsal alanda tarım-dışı sektörlere destek verilmesi ve kırsal sanayinin yaygınlaştırılması sağlanacaktır. Tarımdan çekilecek nüfusa yeni istihdam imkanları yaratacak projeler geliştirilecektir. Tarımsal araştırma kurumları etkili bir yapıya kavuşturulacak, çeşitli kurum, kuruluş ve üniversiteler tarafından yapılan araştırma faaliyetlerinde koordinasyon sağlanacaktır. Tarımsal araştırma önceliklerinin belirlenmesinde üretici talepleri dikkate alınacak ve uygulamaya yönelik araştırma projelerinin geliştirilmesi ve uygulanmasında üreticilerin katılımı ve katkısı esas alınacaktır. Tarım-sanayi entegrasyonunun geliştirilmesi, tarımsal ürünleri işleme sanayinin rekabet edebilirliğini artırıcı nitelikte uygun ve kaliteli hammaddenin temini ile tarımsal sanayiye dönük sözleşmeli üretimin yaygınlaştırılması sağlanacaktır. Tarım Satış Kooperatifleri ve Birliklerinin kooperatifçilik ilkeleri doğrultusunda özerkleştirilmesi sağlanırken, söz konusu kurumların yeniden yapılandırılması durumunda sürdürülebilirliği sağlayıcı gerekli önlem ve politikalar uygulamaya konulacaktır. Kamu tarafından yapılmakta olan bir kısım görevler üretici organizasyonlarına devredilecektir. Doğal kaynak kullanımında havza bazında katılımcı proje planlaması ve yönetimi benimsenecektir. Doğal kaynakların sürdürülebilir biçimde kullanılması, gen kaynakların korunması ve saklanması sisteminin kurulması sağlanacaktır. Tarımsal politikalar doğrultusunda dengeli ve çevreyle uyumlu tarımsal kalkınmanın sağlanmasına yönelik olarak tarımsal altyapı yatırımlarının her aşamasında yatırımdan faydalananların her türlü katılımı sağlanacak, mevcut altyapının etkin kullanımı ve yeni yatırımların gerçekleştirilmesinde kaynakların rasyonel kullanımı temin edilecektir. Detaylı toprak etütlerinin ve toprak haritalarının yapılması ile toprakların kullanım ve korunmasına ilişkin bir Kanunun çıkarılması, kadastro çalışmalarının tamamlanması ve toprak veri tabanının oluşturulması sağlanarak Arazi Kullanım Planı hazırlanacaktır. Bölünemeyecek en küçük parsel anlamında optimum işletme büyüklükleri bölgelere göre tespit edilecek, belirlenecek ekonomik işletme büyüklüklerine bağlı özendirici tedbirler geliştirilecektir. Hayvansal ürünler üretimi geliştirilecek, toplumun hayvansal protein bakımından dengeli ve yeterli beslenebilmesini sağlamak amacıyla hayvan ıslahı, hayvan hastalık ve zararlılarıyla mücadele ile kaliteli kesif yem ve yem bitkileri üretiminin artırılmasına, meraların ıslahına ve yayım hizmetlerine ağırlık verilecektir. Su ürünlerinde sürdürülebilir üretimin artırılması amacıyla; doğal kaynakların rasyonel kullanımı sağlanacak, yetiştiricilik ve açık deniz balıkçılığı geliştirilecek, araştırma ve geliştirme faaliyetlerine önem verilecek ve kamuda etkin kurumsal bir yapının oluşturulması için gerekli düzenlemeler yapılacaktır. Ormanlar; toplumun ormancılık sektörü ürün ve hizmetlerine olan gereksinimlerini, sürdürülebilir ormancılık, biyolojik çeşitlilik ile yaban hayatını koruma ve çok yönlü yararlanma ilkeleri doğrultusunda ekonomik, sosyal, çevresel ve ergonomik kriterler çerçevesinde yönetilecek, işletilecek ve korunacaktır. Türkiye de ormansızlaşma, çölleşme, toprak erozyonu, sel, heyelan ve çığ gibi afetleri önlemek amacıyla; ağaçlandırma, erozyon kontrolü, mera ıslahı ve sosyal ormancılık faaliyetleri geliştirilecek, gerçek ve tüzel kişilerin orman yetiştirme etkinlikleri desteklenecektir. 20

21 III-Hukuki ve Kurumsal Düzenlemeler Tarım sektörü ile ilgili konuları bir bütünlük içinde ele alan Çerçeve Tarım Kanunu çıkarılacaktır. Ziraat Odalarının etkin olarak faaliyetlerini sürdürmeleri ve geliştirilmeleri yönünde düzenlemeler yapılacaktır. Kamudan bağımsız bir yapıda üreticilere üretimden pazarlamaya kadar olan safhalarda hizmet vermek üzere kar amacı gütmeyen organizasyonlar oluşturmaya yönelik Üretici Birliklerine ilişkin bir kanun tasarısı hazırlanmış olup, Başbakanlığa sunulmuştur. Örgütlü çiftçi kesiminin desteklenmesi ve bu yönde teşvik önlemlerinin uygulamaya geçirilmesi sağlanacaktır. Söz konusu örgütlerde denetimin özerkleştirilmesi yönünde düzenlemeler yapılacaktır. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ile tarımsal nitelikli Kamu İktisadi Teşebbüsleri yeniden yapılandırılacaktır. Tarımsal Ürün Sigortaları Kanununun ve buna ilişkin eylem planının hazırlanmasına ilişkin çalışmalar tamamlanacaktır. 2.3 TARIMSAL KALKINMANIN GEREKLİLİKLERİ Tarım sektörü ekonomik, sosyal, politik ve teknik yönleriyle diğer sektörlerden farklı özellikleri olan ve vazgeçilmez öneme sahip bir sektördür. Tarım ürünlerinin temel ihtiyaç maddeleri oluşu, bu ürünlere stratejik bir önem kazandırmıştır. Bütün ülkeler tarımsal ürünlerde; özellikle, tahıl, şeker, süt, et ve bitkisel yağ gibi temel tarımsal ürünlerde kendi kendine yeterli olma çabası içerisinde olup tarım politikalarını bu hedef doğrultusunda yönlendirmektedirler. Türkiye de tarım sektörü 2004 yılı itibariyle GSYİH içindeki payı %11.2 olmasına karşılık, tarımsal sivil istihdam içindeki payı %34 dür. Görülmektedir ki nüfusun önemli kısmı geçimini tarım sektöründen sağlamaktadır. Bununla birlikte, tarım sektöründe istihdam edilenlerin gelirleri diğer sektörlere göre daha düşüktür. Bunun sonucu ortaya çıkan kır kent farklılığı, köyden kente yoğun göçe sebep olmuştur. Ayrıca tarım, sanayiye hammadde sağlama yanında, sanayinin pazarı olması bakımından da büyük önem taşımaktadır. Büyüyen bir tarım sektörü, istihdamın artmasına ve ekonominin gelişmesine önemli katkılarda bulunacaktır. 2.4 MEVCUT PLAN VE PROGRAMLAR Türkiye Hayvancılık Stratejisi Raporu Bu rapor, hayvancılık sektörünün gelişmesiyle ilgili temel amaçları, sorunların boyutlarını ve planlama çatısını içeren ve 2005 yılına kadar uzanan bir stratejiyi sunmaktadır. Strateji seçenekleri olarak belirlenen temel seçenekler ise; üretim bazını ve hayvansal verimliliği geliştirmek, gerçek ürün fiyatını ve ithalatı artırmak şeklindedir Ulusal Ormancılık Programı Ormancılık sektöründe üstlenilmiş olan uluslararası ve bölgesel sorumlulukların yerine getirilmesini ve takibini kapsayan Ulusal Ormancılık Programı çalışmaları devam etmektedir. 21

22 Diğer Projeler Aşağıda bahsi geçen projeler Türkiye genelinde projeler olup, ayrıca Burdur ilinde çeşitli kamu kurum ve kuruluşları tarafından yürütülmekte olan tarımsal projelere ait bilgiler de ileriki bölümlerde ele alınmıştır. Çayır-Mer a Yem Bitkileri ve Hayvancılığı Geliştirme Projesi : 1991 yılında Doğu ve Güney Doğu Anadolu Bölgesindeki 18 ilde başlatılan proje, 1996 yılında ülkesel hale getirilmesiyle 81 ilde uygulanmaktadır.proje faaliyetlerinin devam ettirilmesi, ülkemiz hayvancılığının geliştirilmesi için, gerekli olan kaba yem üretiminin artırılmasına önemli katkı sağlayacağı kanısıyla proje 2001 yılından itibaren 5 yıl süre ile 2006 yılına kadar uzatılması kararı alınmıştır. Hayvancılığın geliştirilmesine yönelik olarak tarih ve sayılı Resmi Gazete de 2000/467 sayı ile Hayvancılığın Desteklenmesi Hakkındaki Bakanlar Kurulu Kararı ve Hayvancılığın Desteklenmesi Hakkındaki Bakanlar Kurulu Kararı Uygulama Esasları Tebliği (Tebliğ No: 2000/22) yayımlanmıştır. 2000/467 sayılı Hayvancılığın Desteklenmesi Hakkında Bakanlar Kurulu Kararı ile hayvancılığa verilmiş olan teşvikler aşağıda belirtilmektedir. 1.Yem Bitkileri Desteği a.tek yıllık yem bitkileri için gerekli olan girdi, tarımsal alet ve ekipmanların masrafların % 20 si kadar, b.çok yıllık yem bitkileri için gerekli olan girdi, tarımsal alet ve ekipmanların masrafının % 30 u kadar destekleme ödemesi yapılmaktadır. 2.Suni Tohumlama Desteği Suni tohumlama bedelinin kalkınmada öncelikli illerle soy kütüğüne kayıtlı işletmelerde % 50 si, diğer iller ve işletmelerde ise % 25 i suni tohumlama primi olarak ödenecektir. Bu destekleme 5 yıl sürecek olup, bu süre içinde suni tohumlamadan yararlanan inek sayısı en fazla 10 milyon baş olacaktır. 3.Damızlık Teşviki Yurt içinde çiftçi veya TİGEM tarafından yetiştirilen veya Bakanlıkça yada Bakanlık tarafından yetki verilmiş kuruluşlarca damızlık sertifikası veya sertifika verilmiş damızlık gebe düveleri alanlara, damızlık belgesi veya pedigriye sahip süt sığırları için her yıl ırk bazında hayvan fiyatının % 30 u, saf ırk sertifikasına sahip kültür ırkı için bu fiyatın % 15 i ödenir. 22

23 BÖLÜM 3. İLİN ÖZELLİKLERİ 3.1. BİYOFİZİKSEL ÖZELLİKLER İlin Genel Tanımı Burdur ili; ve kuzey enlemleri ile ve doğu boylamları arasında, Güney-Batı Anadolu da, Göller Bölgesi olarak da adlandırılan Batı Akdeniz Bölgesinde yer alır. Yüzölçümü su yüzeyleri hariç km 2 olup, ülke topraklarının yüzde 0.87 sini kaplamaktadır. İli; kuzeydoğu, doğu ve güneyden Isparta İlinin Keçiborlu, Merkez ve Sütçüler ilçeleriyle, Antalya nın Merkez ve Korkuteli ilçeleri, güneybatı ve batıdan Muğla İl toprakları ve Denizli nin Çameli, Acıpayam, Çardak İlçeleri, kuzeyden de Afyon İlinin Dazkırı ilçesi kuşatır. İl toprakları güneyden Batı Toroslar ın uzantıları üzerindeki Boncuk Dağları, Elmalı Dağı ve Katrancık Dağı, doğudan yine Batı Toroslar ın uzantıları üzerindeki Kuyucak ve Dedegöl dağı, kuzeyden Burdur Gölü ve Karakuş dağ sırası, batıdan ise Acıgöl ve Eşeler Dağları gibi doğal sınırlarla çevrilmiştir. Burdur Bölgesi, Türkiye Deprem Bölgeleri Haritasında birinci derece, Yeşilova ve Tefenni ilçe merkezleri ise üçüncü derece deprem bölgesindedir. Kütahya, Afyon ve Isparta illerini Antalya Limanına bağlayan yollar üzerindeki konumuyla Burdur, Batı ve Orta Anadolu nun Güneybatı Anadolu ile ilişkisini sağlamaktadır. Genel olarak Torosların iç kısmında yer alan Burdur, dalgalı plato görünümündedir. Yüzey şekilleri açısından; İl topraklarını çevreleyen dağlar ve aralarına sıkışmış düzlükler, güney ve güneydoğudaki yüksek yaylalar ve güneybatıdaki taban kesimi ovalık, engebeli plato olmak üzere üç ana bölüme ayrılabilir. İl arazisinin yüzde 60.6 sı dağlık alan, yüzde 2.7 si yayla, yüzde 19 u ova ve yüzde 17.6 sı ise platodur. İl toprakları tektonik ve karstik çöküntü alanlarını kapsamaktadır. Bu nedenle sularla dolu çöküntü çanaklarının, vadilerin, mağaraların, inlerin ve dehlizlerin bulunduğu bölge Göller Bölgesi adını almıştır. İl de rakım 500 metreden metreye kadar değişir. Ormanlar daha çok dağlar üzerindedir. Güneyde sedir, batı ve kuzey kesimlerde karaçam, güney kesimde ise meşe ve kızılçam ağaçlarına rastlanır. Burdur Merkezde Burdur gölü ( ha.) ve Karataş gölü (4.720 ha.) çevresi yaban hayatı koruma sahası ve Burdur gölü Ramsar alanı ( ha), Yeşilova ilçesi Salda gölü Doğal Sit alanı sulak alan (4.370 ha.), Ağlasun İlçesi Çamova bölgesi (1.333,5 ha.) yaban keçisi koruma sahası olarak, hassas bölgeler içine alınmıştır Agro ekolojik Alt Bölgeler Agro-ekololojik bölgelendirme, arazinin çevresel özellikleri, potansiyel verim ve arazi uygunluğu benzer olan özelliklere sahip alt alanlara bölünmesini ifade eder. Bir agro-ekolojik bölge iklim, arazi formu, toprak yapısı ve/veya arazi örtüsüne göre belirlenir. Bu kapsamda Burdur İli 4 agro-ekolojik bölgeye ayrılmıştır. Tablo 1 de Burdur ilini oluşturan alt bölgeler belirtilmektedir. Toprak yapısı ile ilgili araştırmalar yeni ilçeler oluşturulmadan önce yapıldığı için ve meteorolojik veriler Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğünden her ilçe için verilemediğinden, zonlar tam olarak oluşturulamamış, ancak eldeki verilere göre bölgelere ayrılmıştır. IV. Altbölgeyi oluşturan Bucak ilçesi Antalya ya yakın olması nedeniyle Burdur İlinin diğer alt bölgelerinden sıcaklık ve yağış bakımından tamamen ayrılmakta ve Antalya iklimine benzer özellikler göstermekte olup, seracılık oldukça yaygındır. III. Alt bölge; iklim verileriyle II. alt bölge ile benzeşmekte ancak arazi yapısının genelde orta diklikte, su erozyonuna daha çok maruz kalması, orman 23

24 toprağının ağırlıklı olması ve arazilerin küçük parseller halinde olmasından dolayı bu zondan ayrılmaktadır. I. Altbölge ve II. Altbölge toprak yapısı olarak birbirinden ayrılmaktadır. Burdur İlinde İlçeler ve Alt Bölgeler (Zonlar) : Burdur İlinde; Merkez İlçe ile birlikte 11(Onbir) ilçe vardır. Burdur İlinde İlçeler; sırasıyla Merkez,Ağlasun,Altınyayla, Bucak, Çavdır, Çeltikci, Gölhisar, Karamanlı, Kemer, Tefenni ve Yeşilova İlçeleridir. Alt Bölgelere (Zonlara) göre ilçelerin dağılımı: I.Alt Bölge :Merkez,Çavdır,Çeltikçi ve Gölhisar ilçeleri, II.Alt Bölge :Karamanlı,Kemer,Tefenni ve Yeşilova ilçeleri, III.Alt Bölge :Ağlasun ve Altınyayla ilçeleri, IV.Alt Bölge :Bucak ilçesi. dir. Altbölgelerin oluşturulmasında ekler bölümündeki 7,9,10 ve 11 nolu tablolardan yararlanılmıştır. Tablo 1. Burdur İlinin Agro-Ekolojik Alt Bölgelerinde İklim Verileri Alt Bölgeler I. Alt Bölge II. Alt Bölge III. Alt Bölge IV. Alt Bölge Merkez Karamanlı Ağlasun Bucak Gölhisar Çavdır Çeltikçi Tefenni Yeşilova Kemer Altınyayla Şubat Ayı Ortalama 2,6 / 5 0 / 2,5 0 / 2,5 2,6 / 5 Sıcaklık (Cº) Temmuz ayı Ortalama 25< 25< 25< 25> Sıcaklık (Cº) Yıllık Yağış Miktarı (mm) 400 / / / > KAYNAK : Devlet Meteoroloji Gn.Md Topoğrafik Yapı Göller Bölgesinin en karakteristik topoğrafik özelliğini Burdur ili gösterir.değişik rakımlı dağ ve tepe yapısında ova ve vadi karakteristiğinde düzlükler ve göller mevcuttur Dağlık Arazi % 60.6 Ovalık Arazi % 19.1 Dalgalı Arazi % 17.6 Yaylalık Arazi % Dağlar: Bölgeye engebeli bir yapı kazandıran dağların büyük bölümü Batı Torosların uzantısıdır. En önemlileri güneyde Boncuk Dağları, Elmalı Dağı, Beydağları ve 24

25 Katrancık Dağı, doğuda Kuyucak ve Dedegöl Dağları, kuzeyde Karakuş Dağları, batıda ise Acıgöl ve Eşeler Dağlarıdır. Katrancık Dağının en yüksek tepesi Kestel Dağı olup, tamamen çam ve ardıç ormanıyla kaplıdır. Ağlasun ilçe merkezinin kuzey doğusundaki Akdağ da tarihi Sagalassus kenti kalıntıları vardır. Eşeler Dağları geniş meralar ve zengin krom yatakları barındırır. Güneybatı Anadolu nun Toroslara bağlanan yükseltileri olan Koçar Dağlarında güney sahiline geçit veren Karınca Beli vardır. Ovalar: Burdur İli çevresinde sıralanan dağların arasında, eski kapalı havzaların dolmasıyla oluşmuş, dar ve derin boğazlarla birbirinden ayrılan ovalar bulunmaktadır. Ovalar birbirinden dar ve derin boğazlarla ayrılmaktadır. Bu durum ova tabanlarının eskiden bir göl yatağı olduğunu göstermektedir. Doğal Görünümleri bozkır karakterindedir. Ovalar İl topraklarının yaklaşık olarak %19 unu kaplar. Tabanları eski birer göl yatağı olan bu ovalar arasında; Burdur, Ağlasun, Bucak, Kestel, Tefenni, Gölhisar, Karamanlı ve Yeşilova ovaları sayılabilir. Platolar-Yaylalar: İlimizdeki yaylalar daha çok dağlar üzerindedir. Başlıca yaylalar arasında Kocayayla, Başpınar Yaylası, Bayındır Yaylası, Menekşeli Düz ve Eğneş Yaylaları, Eşeler Yaylası gösterilebilir. Akarsular: Kapalı bir havza olan Burdur da Dalaman Çayı ve Aksu Çayı dışında denize ulaşan akarsu yoktur. Dere ve çay niteliğindeki küçük akarsuların bir bölümü göllere dökülürken bir bölümü de düdenlerde kaybolur. Merkez İlçedeki; Alakır, Burdur, Çerçin ve Gravgaz Çayları Burdur Gölüne dökülür. Bunlardan Burdur ve Gravgaz Çaylarından tarım arazilerinin sulanmasında faydalanılmaktadır. Tekke köyünden çıkan Arvallı Çayı, Onaç Barajının yapımıyla burada toplanmaktadır. Ağlasun ilçesindeki Başköy Çayı; Aksu Çayı ve Isparta Çayı ile birleşerek Serik Ovasından Akdenize dökülür. Karaevliler gölü ve çevresindeki dağlardan çıkan Çeltikçi Çayı, önceleri döküldüğü Kestel Gölü kurutulduğundan suyunun tamamı tarım alanlarında kullanılmaktadır. Gölhisar ilçesi sınırları içinden geçen Dalaman Çayı Fethiye den Akdenize dökülmekte olup, çayda kereste taşımacılığı yapılmaktadır. Yeşilova İlçesindeki Armut Çayı Bayındır Gölüne; Doğanbaba, Salda ve Köpek Çayları Salda Gölüne, sulamada kullanılan Yarışlı Çayı da Yarışlı Gölüne dökülür. Göller: Burdur da sularla dolu çöküntü çanakları, vadiler, mağaralar, inler ve dehlizler bölgenin doğal oluşumları arasındadır. Yöre, bu doğal oluşuma bağlı olarak aynı zamanda GÖLLER BÖLGESİ adını da almaktadır. Burdur topraklarında çok sayıda karstik kökenli göl vardır. İlin belli başlı gölleri şu şekilde sıralanabilir. Burdur Gölü, Pınarbaşı (Eğneş) Gölü, Karaevli Gölü, Bereket Gölü, Mamak Gölü, Salda Gölü, Karataş Gölü, Yazır (Gölcük) Gölü, Gölhisar Gölü, Söğüt Gölü. Bölgenin en büyük gölleri Burdur Gölü ve Salda Gölüdür. Burdur Gölü: Türkiye nin en büyük göllerinden biridir. Kendi adını taşıyan çöküntü alanının en çukur yerini kaplayan Burdur Gölü, oldukça geniş bir havzanın içinde bulunmaktadır. Yapısı bakımından tektonik bir göldür. Gölün kuzeydoğusu ve kuzeyi ovalarla çevrilidir. Doğusu ve kuzeybatısı ise hemen yükselen dağlarla 25

26 sınırlanmıştır. Gölün beslenimi, göl alanına düşen yağışlar, göle ulaşan mevsimlik ve sürekli akarsular ile akiferlerin yer altı suyu akımı ile, boşalımı ise, buharlaşma ile olmaktadır. Kapalı bir havzada yer alan gölün dışarıya akıntısı yoktur. Göl suları tuzlu ve arseniklidir. Bu nedenle balık yetişmemektedir. Göl; kış ve ilkbahar aylarında yükselmekte; yazın çekilmektedir. Havza dışına boşalım olmadığı için göl su seviyesi ve alanı, yağışlara bağlı olarak, yıllara ve mevsimlere göre değişiklikler göstermektedir. Göl su seviyesindeki aşırı düşüşe, gölü besleyen dereler üzerine inşa edilen barajlar ile son yıllarda yörede yaşanan kuraklığın etkili olduğu tahmin edilmektedir. Burdur Gölü şehre çok yakındır. Denizden yüksekliği 854 metre olup, uzunluğunun 34 km, yüzölçümü km² arasında değişmekte ve derinliği 110 metreyi bulmaktadır. Burdur Gölü, Türkiye'nin en derin göllerinden biridir. Yapılan araştırmalarda gölün oligotrophic karaktere sahip, besin maddeleri yönünden fakir bir göl olduğu belirtilmektedir. Buna karşın 300 bine yakın su kuşunu barındırması araştırmaya değer bir konudur. Yine, nesli tehlikede olan ve toplam dünya nüfusunun civarında kaldığı tahmin edilen dikkuyruk ördeğinin bazı yıllar 2/3'ünün gölde kışlaması kuş bilimcileri ve gözlemcilerinin ilgisinin göl üzerinde yoğunlaşmasına neden olmuştur. Başta su kuşları olmak üzere, barındırdığı yaban hayatının yanı sıra göl ve yakın çevresi doğa turizmi yönünden önemli bir potansiyele sahiptir. Burdur Gölü dikkuyruk adlı ördek türünün Avrupa ve Yakındoğu daki en büyük kışlama alanıdır. Bu nedenle önem taşıyan Göldeki kirlenme 1989 yılında ele alınmaya başlanmış, Doğal Hayatı Koruma Derneği ile Belediye nin ortaklaşa düzenlediği Burdur Gölü ve Dikkuyruk Sempozyumu ile uluslararası boyut kazanmıştır. Yarışlı Gölü: Yeşilova ilçe sınırları içinde 16 km 2 alanı kaplayan Yarışlı Gölü çeşitli kuş türlerini barındırmakta olup yağışsız geçen kış ayları sonunda yazları suları oldukça çekilmektedir. Karataş Gölü: 6 km 2 lik alandaki Bahçeözü Gölü olarak da adlandırılan Karataş Tepesi ve Kağılcık Dağları önündeki Göl, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü nün kontrolünde sulamada kullanılmaktadır. Gölhisar Gölü: İlçenin aynı adla anılan büyük ovasında oluşmuştur. En çok 10 metre derinliği olan gölün suları Dalaman Çayına akıtılarak kontrol edilmektedir. Salda Gölü: Yeşilova İlçe merkezine 6 km. uzaklıkta; Doğanbaba, Salda, Eşeler Dağları ve Kayadibi taşı önünde oluşmuş olup, tektonik yapıdadır. Denizden metre yüksekliktedir. 45 km 2 alan kaplayan Göl, 185 metre derinliği ile Türkiye nin en derin gölleri arasındadır. İçinde balık yaşayan, suyu tatlı, çevresi ormanla kaplı turizme uygun bir göldür İklim Burdur da ili kışları soğuk ve yağışlı,yazları sıcak ve kurak iklim koşulları hüküm sürmektedir. Ege, Akdeniz ve Orta Anadolu arasında bir geçit alanı olması nedeniyle Burdur iklimi değişik bir karakter gösterir. Güneybatı ve batıda yükselen dağlar, denizlerden gelen ılık ve nemli havanın iç kısımlara girmesine engel olur. İç kısımlarda yer yer yükselen dağlar ve tepeler de iklimi biraz sertleştirir. İl toprakları Akdeniz iklimi etkisinden uzakta kaldığından ve il topraklarının güneybatı yönünde mevcut yükseltiler nedeniyle kışlar soğuk, yazlar da sıcak geçer. Yağış bakımından Akdeniz iklimini andırır. Yıllık yağışın büyük bir kısmı kış aylarında yağmur ve kar biçiminde olur. Burdur İli Merkezinde yıllık ortalama sıcaklık 13.1 o C dir. En sıcak ay ortalaması 24.9 o C, en soğuk ay ortalaması 2.2 o C, yıllık yağış tutarı milimetredir. 26

27 Grafik 1: Burdur İli Uzun Yıllar Aylık Ortalama Meteorolojik Verileri Bitki Örtüsü Burdur İli, arazi yönünden engebelidir. İlde ormanlar daha çok dağlık alanlar ve dik yamaçlarda yer almaktadır. Eşik kısımlarda ise, maki ve sert yapraklardan oluşan bir bitki örtüsü vardır. Burdur-Göller havzasında doğal bitki örtüsü, Tefenni güneyi, Burdur Merkez ve Acı göl kuzeyinde çok zayıf olup, bozuk mer a karakterinde, diğer bölgelerde genel olarak orman ağaç ve ağaççıkları halindedir. Sürülerek tarım yapılan arazilerde doğal bitki örtüsü yerini kültür bitkilerine terk etmiştir. Drenajı bozuk çorak arazilerde ise bu ortamda yetişen bitki türleri bulunmaktadır. Havzada yaygın olan ağaç çeşitleri arasında Burdur gölünün güney doğusunda Bayındır ve Bereket köyü dağlarında ardıç yer alır. Yeşildağ köyünden sonra tamamen karaçam ormanları başlar. Kapaklı ve Aziziye köyleri arasında seyrek kızılçam vardır. Kestel dağının zirvelerinde ise ardıç ve yaşlı meşeler bulunmaktadır. Tefenni- Yeşilova nın batısında bulunan Eşeler dağında tamamen karaçam, Salda gölünün çevresinde ise kızılçam ormanları, Burdur gölünün batısındaki Söğüt dağlarında ardıç ve seyrek karaçam ormanları vardır. Acı gölün güney batısında karaçam, kuzey batısında ise ardıç, meşe türleri ve pırnal meşesi, Keçiborlu nun kuzey ve batısındaki sahalarda ise meşe ve karaçam ormanları bulunmaktadır. Bucak Karacaören köyünde Sığla ormanı bulunmaktadır. Yaygın olan ağaççık cinsleri ise sürünücü bodur ardıç, karaçalı, kocayemiş ve böğürtlendir. Havzanın diğer bitki örtüsü arasında çayır ve baklagil türlerine de rastlanmaktadır. Bunlar arasında; köpek dişi, arpa çimi, yumrulu arpa, yüksek otlak ayrığı, otlak ayrığı, domuz ayrığı, kır bromu, tarla bromu, çavdar bromu ve İtalyan çimi vardır. Baklagil türleri arasında ise Korunga, gazel boynuzu, yonca, geven, beyaz tırfıl, gelemen tırfılı, kaba tüylü fiğ, adi fiğ ve kaba fiğdir. Göl kenarlarında hidromorfik alüvyal ve fena drenajlı yüksek taban suyu bulunan sahalarda kamış ve saz türleri, çorak sahalarda ise yüksek tuza dayanıklı çorak otları bulunmaktadır. Çeşitli tıbbi ve ıtri bitkilerde doğada kendiliğinden (kapari,kekik vb.) yetişmektedir. Kapari Burdur Merkez ilçede dekarlık bir alanda doğal olarak yetişmekte ve halk tarafından toplanarak tüccarlara veya işleyen firmalara satılmaktadır. Özel firmalar tarafından fidan üretimi yapılmakta ve çeşitli illere satışı yapılmaktadır. Kültür olarak tarlada yetiştirilen kaparilerin tomurcuklarının 27

28 toplanmasında işçilik ücreti doğal olarak toplanan kapariden pahalıya geldiği için kültür olarak fazla oranda yetiştiriciliği yapılmamaktadır İl Arazisinin Niteliklerine Göre Dağılımı İlin yüzölçümü hektardır.su satıhları çıkarıldıktan sonra toplam arazisi ha olup, bunun ha ı tarım arazisi, hektarı çayır mera arazisi, hektarı orman-fundalık arazi ve hektarı tarım dışı araziler olarak dağılım göstermektedir. İlin toplam arazisi içinde tarıma elverişli arazinin oranı %30,67, çayır-mera arazisinin oranı %1,26, orman-fundalık arazinin oranı %45,67 tarım dışı arazilerin oranı da %22,39 dur. %22.39 Grafik 2: İl Arazisinin Dağılımı %30.67 TARIMA ELVERİŞLİ ARAZİ MER'A ARAZİSİ ORAMANLIK FUNDALIK ARAZİ TARIM DIŞI ARAZİ %45.70 %1,26 Grafik 2 den görüldüğü üzere Burdur da orman-fundalık alanlarının oranı yüksek (%45,67), çayır-mera alanlarının oranı ise düşüktür (%1,26). Türkiye genelinde ise mera alanlarının oranı ile orman alanlarının oranı birbirine eşit olup %26 dır. Burdur ilinde çayır mera alanlarının azlığı hayvancılık için bir kısıt teşkil etmekte, mera otlakçılığı yeterli olmadığından süt sığırcılığı yapan çiftçilerin yem bitkileri ekilişine yönelmesi gerekmektedir. Tablo 2 : 2003 Yılı Burdur İlinde ve Alt Bölgelerinde Arazi Dağılımı (hektar) Bölgeler Tarım Alanı Orman ve Fundalık Çayır-Mera Tarım Dışı Arazi Yüzölçümü I.Alt Bölge II.Alt Bölge III. Alt Bölge IV.Alt Bölge BURDUR Kaynak : Burdur Tarım İl Müdürlüğü 2003 Tablo 2 de Burdur ili altbölgelerine göre arazilerin dağılımı görülmektedir. Buna göre tarım alanı büyüklüğü I, II, IV ve III. altbölge olarak sıralanmakta, orman alanları ise I, IV, II, III. altbölge olarak yer almaktadır. 28

29 3.2. SOSYO EKONOMİK YAPI Nüfus Burdur ili Türkiye de nüfus kaybeden illerdendir.ayrıca Türkiye nüfus artış trendinin oldukça altındadır. Burdur ilinin nüfusu; arasında hızlı bir yükseliş göstermiş, ancak sonraki yıllarda Grafik 2 den de görüldüğü üzere 1960 dan sonra Türkiye nüfus artış hızının gerisinde giderek (kalarak), azalmış, 1997 de ise bu oran eksilere düşmüştür. Bu durumun nedenlerinden biri çevre illere olan göçtür. 50 Grafik 2: Türkiye-Burdur Nüfus Artış Oranları 40 Nüfus Artış Oranı Burdur 16,63 44,19 10,27 16,42 28,14 26,57 16,5 15,19 11,6 10,58 10,76 5,49-8,33 15,62 Türkiye 21,1 19,59 10,59 21,73 27,75 28,53 24,63 25,19 25,01 20,65 24,88 21,71 15,49 Yıllar 1990 nüfus sayımında olarak belirlenen toplam nüfus, 1997 yılında e düşmüş, 2000 yılında ise olarak tespit edilmiştir. Toplam nüfusun (%54,47) si ilçe merkezinde, (%45.53) sı ise köy ve beldelerde bulunmaktadır. Bu rakamlar 1990 yılı nüfus sayımı ile karşılaştırıldığında, 10 yıl içinde Burdur ilinde kırsal nüfusunun % 7,32 oranında azaldığı ve şehir nüfusunun ise % 8,02 oranında arttığı görülmektedir yılında ilçe merkezindeki nüfus artış oranı %2,66 iken köy ve beldelerin nüfus artış hızı % -4,69 olarak belirlenmiştir. İlimizde 1935 yılında erkeklerin yarısı 19, kadınların yarısı 25 yaşından daha küçüktür Yılları arasında ortalama 21 olan nüfusun medyan yaşı (Bir nüfusu oluşturan kişilerin küçükten büyüğe sıralandığında ortada kalan kişinin yaşıdır.buna göre, nüfusun yarısı bu yaştan büyük, yarısı da bu yaştan küçüktür.) 1970 yılından sonra sürekli bir artma (artış) göstermiştir yılında erkeklerin yarısı 30 yaşından, kadınların yarısı 32 yaşından daha küçüktür. Genel olarak kadınların ortalama ömrü erkeklerden uzun olduğu için kadınların medyan yaşı daha büyüktür. Burdur ilinin 1955 yılı nüfusunun en önemli özelliği çocuk yaştaki nüfusun (0-9 yaş) fazla olmasıdır. Bu durum, doğurganlık düzeyinin yüksek olduğunu göstermektedir Yılı nüfusunun diğer özelliği de ülke genelinde olduğu gibi, Cumhuriyet öncesi savaş döneminde doğan ve 1955 yılında yaş grubunu oluşturan kuşağın kendisinden daha genç ve yaşlı kuşaklardan daha az nüfusa sahip olmasıdır. Bu yılda yaşlı kuşaklardaki nüfus her iki cins içinde (kadın-erkek) ölüm hızının yüksek olması nedeniyle hızla azalmaktadır yılında ise 1955 yılına göre çok farklılık göstermektedir yılında 15 yaş altı kuşakta yaş küçüldükçe o kuşakların nüfusu azalmaktadır ki bu da doğum sayısının azaldığını göstermektedir yılında ölüm oranının azalmasına bağlı olarak ileri 29

30 yaştaki kişilerin nüfusundaki azalma da 1955 yılına göre daha yavaştır Yılı nüfusu gelişmiş ülkelerin nüfus özelliğine benzer bir yapı göstermektedir. Ancak bu durum çalışabilecek işgücüne sahip kişilerin de giderek azaldığını göstermektedir Grafik 3: Burdur İinde Alt Bölgelere Göre Nüfus I.Alt Bölge II.Alt Bölge III.Alt Bölge IV.Alt Bölge 0 İlçe Merkezi Nüfusu Köy Nüfusu İlçe Merkezi Nüfusu Köy Nüfusu İlçe Merkezi Nüfusu Köy Nüfusu Toplam T.Nüfus Tablo 3: Burdur İli Alt Bölgelere Göre Nüfus ve Nüfus Yoğunluğu Alt Bölgeler Nüfus Toplam Nüfus İlçe Merkezi Köy nüfusu Yüzölçümü (km²) Yoğunluk I.Alt Bölge (Merkez Çavdır ,44 Çeltikçi Gölhisar) II.Alt Bölge (Karamanlı Kemer ,37 Tefenni Yeşilova) III.Alt Bölge (Ağlasun ,14 Altınyayla) IV.Alt Bölge (Bucak) ,20 TOPLAM ,54 Kaynak : DİE Yılında Burdur ilinde %21,5 olan şehirde yaşayan nüfusun payı, 1950 yılına kadar azalmış ve bu yıldan sonra sürekli artış göstermiştir. Burdur ilinde şehirde yaşayan nüfusun oranı, ülke ortalamasına göre daha yavaş artmıştır. Burdur da 1990 yılına kadar köy nüfusu fazla iken, ilk kez 1990 yılında şehir nüfusu köy nüfusundan fazla olmuştur Yılında şehir nüfusunu payı %54,5 e yükselmiştir. 30

31 Tablo 4: Burdur İlinde İşgücünün İktisadi faaliyet kollarına göre dağılımı İlçe Bucak ve İl Merkezi Ekonomik Faaliyet Merkezleri Köyler Toplam Toplam Nüfusa Oranı ( % ) Kadın Erkek Kadın Erkek Kadın Erkek Ziraat, avcılık, ormancılık ve balıkçılık ,13 Madencilik ve taşocakçılığı ,14 İmalat Sanayi ,88 Elektrik, gaz ve su ,30 İnşaat ,38 Toptan ve perakende ticaret, lokanta ve oteller ,11 Ulaştırma, haberleşme ve depolama ,95 Mali kurum, sigorta, taşınmaz mallara ait işler, yardımcı iş hizmetleri ,84 Toplum hizmetleri sosyal ve kişisel hizmetler ,08 İyi tanımlanmamış faaliyetler ,19 TOPLAM (1) 12 ve daha yukarı yaştaki nüfus Not: Bilgiler işsiz olup iş arayanları kapsamamaktadır. Kaynak : DİE ,00 Burdur da kadın işgücünün büyük çoğunluğu tarım sektöründe çalışmaktadır. Tarımda çalışan kadın işgücünün çoğu ücretsiz aile işçisi statüsündedir. Tarımsal istihdam içinde kadın işgücü oranının yüksekliği, esas itibariyle bir başka tartışmanın konusunu teşkil eden ve sahil kentleri dışında diğer iller için olduğu kadar Burdur için de büyük önem taşıyan kırdan kente göç ve özellikle erkek işgücünün geçici/mevsimlik istihdam alanı araması sonucu diğer kentlere gitmesini destekleyen bir gerçektir. İlimizde çalışma çağındaki nüfus olarak kabul edilen 12 ve daha yukarı yaştaki nüfus toplam nüfustan daha hızlı artmakta ancak işgücündeki nüfusun artış hızı, hem toplam nüfustan hem de 12 ve daha yukarı yaştaki nüfustan daha düşüktür döneminde 12 ve daha yukarı yaştaki nüfusun artış hızı %o 10,1 iken, işgücündeki nüfusun artış hızı %o -0,2 olarak gerçekleşmiştir. İşgücündeki erkek nüfus artış gösterirken kadın nüfusta azalma olmuştur yılında, işgücüne katılma oranında yaş grubunda gerek erkeklerde gerekse kadınlarda önemli bir azalmanın olması eğitime verilen önemin artmasıyla açıklanabilir döneminde 45 yaşından sonra erkeklerin işgücüne katılma oranı düşmeye başlamış ve ileri yaşlara kadar bu devam etmektedir. Kadınların ise evlendikten veya çocuk sahibi olduktan sonra işgücüne katılma oranı yaş grubunda azalmış ancak 35 yaşından sonraki yaş grubunda tekrar yükselmekte ve 60 yaşından sonra azalma eğilimi göstermektedir döneminde istihdamın sektörel yapısında yavaş bir değişim olduğu gözlenmiştir. İstihdamın çoğunluğunu kapsayan tarım sektörünün toplam istihdam içindeki payı bu dönemde çok az küçülürken son on yılda bir değişim göstermemiştir. Buna karşılık hizmet sektörünün payı % 40 oranında artarak 2000 yılında % 28 e ulaşmıştır. Yine yılı döneminde tarımsal iş yapan erkeklerin oranında bir azalma olurken, kadın nüfusun oranında değişim olmamıştır Yılında istihdam edilen kadınlar %86.7, erkekler ise %44.4 ile tarım sektöründe yoğun olarak çalışmaktadır. Toplam istihdam edilen nüfusun %35 i ücretsiz aile işçisi olarak çalışmaktadır. Bu oran erkek nüfus içinde yaklaşık %11, kadınlarda %76 dır. Kadın nüfusun yaklaşık %13 ü, erkek nüfusun %42 si ücretli olarak çalışmaktadır. 31

32 Tablo 5: Burdur İli Arasında İçe Göç, Net Göç ve Net Göç Hızı Nüfus Türkiye Burdur İçe Göç Toplam Göç İçindeki Pay (%o) Nüfusu İçindeki Pay (%o) Dışa Göç Toplam Göç İçindeki Pay (%o) Nüfusu İçindeki Pay (%o) Net Göç Net Göç Hızı Kaynak : DİE 1998 Türkiye de nüfus hareketlerinin büyük çoğunluğunu kırdan kente göç teşkil etmektedir. Burdur ili için yılları nüfus artış hızı köylerde % -7,32 olurken şehir merkezlerinde % 8,02 olmuştur. Bu da köylerden kente olan göçü belirgin olarak göstermektedir. Toplam nüfus artışı ise % 0,74 olmuştur. Nüfus artış hızının giderek azalması Burdur dan çevre illere özellikle turizm ve sanayide gelişmiş olan Antalya ve Denizli illerine olmaktadır. Göçlerin çoğunluğu ekonomik sebeplerden kaynaklanmakta olup bunu eğitim, sağlık gibi nedenler takip etmektedir. Okumak üzere il dışına gidenlerin büyük çoğunluğu mezun olduktan sonra iş imkanlarının daha fazla olduğu illeri tercih etmektedirler. Burdur da 2000 yılı nüfus sayımına göre işsizlik %4.7 dir. Bu oran erkek nüfusta %4.9 iken kadınlarda %4.3 tür. İşsizlik oranı il merkezinde %8, ilçe merkezlerinde %9.5, köylerde ise %2.4 tür. İl ve ilçe merkezlerinde kadınların işsizlik oranı erkeklerden fazla iken köylerde erkeklerin işsizlik oranı kadınlardan fazladır döneminde işgücüne dahil olmayan nüfusun yıllık artış hızı % 2.68 dir. Bu hız erkeklerde % 3.44, kadınlarda ise % 2.33 tür Yılında işgücüne dahil olmayan nüfusun yaklaşık %66 sını kadınlar oluşturmaktadır. İşgücüne dahil olmayan kadın nüfus içinde en fazla paya sahip olan ev kadınların oranı döneminde azalmasına rağmen, bu oran 2000 yılında %74.2 ile hala yüksek bir seviyededir. İşgücüne dahil olmayan nüfus içinde emeklilerin oranında döneminde her iki cinsiyette de artış görülmektedir. Emeklilerin oranındaki artış döneminde kadınlarda erkeklerden daha yüksektir. İşgücünde olmayan toplam nüfus olup bunun ayrıntılı tablosu ekler bölümünde verilmiştir. Hane Halkı Büyüklüğü: Burdur ilinde bulunan yaklaşık hane halkının %54 ü şehirde yaşamaktadır. İl genelinde ortalama hane halkı büyüklüğü 3,64 tür. İl merkezindeki hane halklarının %99 u ve ilçe merkezlerindeki hane halklarının %95 i içinde borulu suyu olan konutlarda yaşarken, köylerde her 100 hane halkından 17 sinde konutun içinde borulu su bulunmamaktadır.il genelinde hane halklarının %78 i kendi evinde oturmaktadır. Kendi evinde oturan hane halklarının oranı il merkezinde %61, ilçe merkezlerinde %69 ve köylerde %93 e kadar yükselmektedir. 32

33 Kişi Başına Gelir Burdur da yılları arasında kişi başına düşen gayri safi yurtiçi hasıla cari fiyatlarla tablo 6 da verilmiştir. Tablo 6. Burdur da Yıllara Göre Kişi Başına GSYİH (Cari Fiyatlarla) BURDUR YILLAR GSYİH ( Milyar TL. ) Gelişme Hızı ( % ) Kişi Başına Düşen GSYİH ( $ ) , , , , , , , , , , , Kaynak : DİE 2002 Tablo 6 da görüldüğü gibi 1987 den 1993 e kadar kişi başına düşen GSYİH artarak gelirken 1994 de hızlı bir düşüş yaşanmıştır. Lira bazında iki kat bir artış gözlendiği halde döviz bazındaki %26 lık düşüşün nedeni 1994 yılı içinde yaşanan devalüasyondur. Grafik 4 te görüldüğü gibi Türkiye ve Burdur ili gelişme hızı değerleri birbirinden pek farklı olmamakla birlikte grafik 5 te kişi başına düşen GSMH ya bakıldığında Türkiye ortalamasının Burdur ili ortalamasının $ üzerinde bir değerde olduğu ancak yıllara göre değişme oranının Burdur ile yaklaşık değerlerde olduğu görülmektedir. 33

34 Gr afik 4: Tür kiye-bur dur Yıllık Gelişme Hızı Değer ler i (Car i - % ) Burdur Türkiye Grafik 5: Burdur İlinde Kişi Başına GSMH ( Cari - $ ) Burdur Türkiye Tablo 8 de Burdur ili altbölgelerine göre temel veriler verilmiş olup altbölgelerin büyüklüğü hakkında bir fikir vermektedir. Tablo 8: Burdur İlinde Alt Bölgelere Göre Temel Veriler I.alt bölge Merkez Çavdır Çeltikçi Gölhisar II.alt bölge Karamanlı Kemer Tefenni Yeşilova 34 III.alt bölge Ağlasun Altınyayla IV.alt bölge Bucak Tüm ilçeler İlçe sayısı Köy sayısı Toplam nüfus Toplam şehir nüfus Toplam kırsal

35 nüfus Yüzölçümü (km²) Nüfus yoğunluğu 62,44 18,37 27,14 42,20 37,54 Tarım alanı (ha) Kişi başına tarım yapılan alan (ha) 0,64 1,69 0,58 0,57 0,81 Kaynak DİE Eğitim Burdur da 160 okul öncesi öğretim, 148 ilk öğretim, 41 orta öğretim, okulu bulunmaktadır. Ayrıca Veterinerlik ve Eğitim Fakülteleri ile 4 adet Meslek Yüksek Okulu bulunmaktadır. Tablo 9: Burdur İlinde Öğretim Dönemi Öğrenci Sayısı İl Geneli Okul Öncesi İlköğretim Ortaöğretim Zonlar Okul Öğrenci Öğretmen Okul Öğrenci Öğretmen Okul Öğrenci Öğretmen Sayısı Sayısı Sayısı Sayısı Sayısı Sayısı Sayısı Sayısı Sayısı I. Altbölge II. Altbölge III. Altbölge IV. Altbölge İl Toplamı Kaynak: İl Milli Eğitim Müdürlüğü 2003 İl genelinde okuma yazma bilenlerin oranı %90 olup, cinsiyetler arasında önemli bir fark gözlenmemektedir. Bu oran erkek nüfus için %96 iken kadın nüfus için %84 tür. Üniversite bitirenlerin okul bitirenlere oranı % 6.64 ve ilköğretim okullaşma oranı %2.4 dür. Ortaöğretim okullaşma oranı % iken meslek liseleri okullaşma oranı % 17 dir. Burdur da 15 özel dershane, 2 özel ilköğretim okulu, 1 özel lise mevcuttur Sağlık İlde sağlık hizmetleri Sağlık Bakanlığına bağlı 4 Devlet Hastahanesi, 3 sağlık merkezi, 50 sağlık ocağı, 91 köy sağlık evi, 1 verem savaş dispanseri 1 AÇSAP merkezi ve 1 halk sağlığı laboratuarı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına bağlı 1 hastane, 3 dispanser ve 1 sağlık istasyonu ile 1 Özel Sağlık Polikliniği tarafından yürütülmektedir. İl genelinde yataklı tedavi kurumlarındaki toplam yatak sayısı 700 iken yatak başına düşen nüfus sayısı 366 dır. İlde.76 uzman hekim, 155 pratisyen hekim olmak üzere toplam hekim sayısı 231 dir ve hekim başına düşen hasta sayısı 1111 dir. Sağlık hizmetleri hususunda, Türkiye genelinde yaşanan sorunlar Burdur ilinde de yaşanmaktadır. Öncelikle görev yapan sağlık personeli sayısı arttırıldığında, sağlık personeli başına düşen nüfus sayısı da azalmış olacaktır. 35

36 Ulaşım Burdur ilinden karayolu ile çevre illere ulaşımda herhangi bir problem yoktur. Ancak ilin Antalya ve Fethiye gibi turistik il ve ilçelere bağlantılı olması özellikle yaz mevsiminde karayolunun yetersiz kalmasına neden olmakta taşıt trafiğini taşıyamamaktadır. Bu nedenle Burdur ilinin gelişmesi açısından turizm merkezi ile bağlantılı olan yolların düzenlenmesi gerekmektedir. İldeki köy yolu ağı 2010 km olup, bunun 1234 km si asfalt, 590 km si stabilize, 184 km si tesviye yoldur. Yılın her zamanı köylere ulaşım mümkün olmaktadır. Burdur ilinden İzmir, İstanbul ve Ankara ya demiryolu ağı bulunmaktadır. İl merkezine yaklaşık 21 km mesafede sivil bir havaalanı açılmış ancak sonradan yeterli kapasiteye ulaşamadığı için kapatılmıştır. Burdur da köylerin tamamında telefon iletişimi bulunmaktadır Köy İçme Suyu Burdur İlinde toplam 202 köyden sadece IV. altbölgede bulunan 3 köy susuz olup 1 köyde yetersiz suya sahiptir. Geri kalan 182 köy şebekeli içme suyuna sahiptir TARIMSAL ÜRETİM SİSTEMİ İlimizde aile tarımla uğraşmakta ve tarım işletmeleri Aile İşletmeciliği şeklindedir. Kullanılabilir tarım arazisinin %34.15 i cüce aile işletmeleri (0-20 da), %34.15 ini küçük aile işletmeleri (21-50 da), %16.43 ünü orta aile işletmeleri ( da), geri kalan %5.9 u büyük aile işletmeleri ( da ve fazlası) oluşturmaktadır. Söz konusu işletmelerin %85 inden fazlası yalnız sahip olduğu araziyi işlemektedir. Gerisi ise arazilerini yarıcılık, ortakçılık ve kiracılıkla işletmektedir. Tarımla uğraşan ailenin; faaliyet alanı bakımından 7049 u (%25.62) bitkisel ürün yetiştirmekte 832 si (%3.02) hayvan yetiştiriciliği yapmakta ve ü (%71.28) hem bitkisel ürün hem de hayvan yetiştiriciliği işini yürütmekte, 21 aile su ürünleri üretimi yapmaktadır. (Grafik 7) Grafik 7: Burdur İlinde Tarım İşletmelerinin Faaliyet Alanlarına Göre Dağılımı 25.62% 3.02% Bitkisel Üretim Hayvansal Üretim Bitkisel + Hayvansal Üretim 71.28% Kaynak : Tarım İl Müdürlüğü

37 Grafik 8: Burdur İlinde Tarım İşletmeleri Arazi Büyüklükleri (da) 17% 5% 1% 0% 1% 4% 1% 3% 10% % 28% Kaynak : 1997 Köy Envanteri DİE Burdur ilindeki tarım işletmeleri kırsal kesimdeki işgücü nüfusunun giderek azalması sonucu tarım sektöründe istihdam edilen kesim azalmış, bu sektörlerde iş gücü talebinin nüfus artışına uygun düzeyde artırılamaması; tarımın gelişim hızının nüfus artışını karşılamada yetersiz kalması ve miras yoluyla arazilerin bölünmesi gibi nedenlerle giderek küçülmüştür. Grafik 7 ve 8 de görüldüğü gibi işletmelerin %70 i bitkisel ve hayvansal üretimi bir arada yapmakta iken toplam arazi miktarı içinde %30 luk bir kısmı dekarlık bir alana sahiptir. Buda bize hayvansal üretim yapan işletmelerin çoğunluğunun yeterli arazi miktarına sahip olmadığını göstermektedir. Grafik : Altbölgelere Göre Hayvan Varlığı I. Altbölge II.Altbölge III.Altbölge IV.Altbölge BB Hayvan Mevcudu KB Hayvan Mevcudu Burdur İli Türkiye genelinde İşletme varlığı bakımından 16., büyükbaş hayvan varlığı bakımından ise 9. sırada yer almaktadır. İşletme sayısı ve hayvan varlığına göre bir işletmeye 5-6 hayvan düşmekte olup buda il genelinde hayvancılığın aile işletmeciliği 37

38 dışına çıkmakta zorlandığını göstermektedir. İlde bulunun büyükbaş hayvan mevcudunun yaklaşık %97 ünü süt ırkı oluşturmaktadır TARIMSAL PAZARLAMA SİSTEMİ İl Tarımsal Master Planı kapsamında ilde üretim bakımından önemli olan süt, anason, haşhaş ve şeker pancarı üretim ve pazarlama durumları detaylı olarak incelenmiştir. Bu ürünlerden şeker pancarı ile haşhaş kapsülünün tamamı, anasonun çoğunluğu devlet kuruluşları tarafından alınmakta bunun dışında ticaretini yapan kişilerce alınıp satılmaktadır. Sütün pazarlaması ise kooperatifler ve özel firmalar tarafından toplanmakta ve süt işleme tesislerine, süt fabrikalarına verilmektedir. İlimizde ayrıca hububat borsası kuruluş aşamasındadır. Burdur İlinde büyük marketler zincirinin bir halkası bulunmamakta ancak ilde kişilere ait il çapında marketler yer almaktadır. Bu marketlerde sadece et ihtiyaçlarını il içinden karşılamaktadırlar. Burdur ili un üretiminde ton/yıl kapasiteye sahip olup bunun tonluk kısmı 3 fabrika tarafından kalanı ise değirmenler tarafından karşılanmaktadır. Ancak bu kadar büyük kapasiteye göre üretim ise ancak %25 i kadardır. Holstein Damızlık Süt Sığırı Yetiştiricileri Birliği tarafından diğer illere damızlık süt sığırı satışı yapılmakta ve damızlık süt sığırı ihtiyaçları Burdur ilinden karşılanmaktadır Burdur da Süt ve Süt Ürünleri Pazarlaması Burdur için en önemli geçim kaynağı hayvancılıktır. Bununda büyük bölümünü süt inekçiliği oluşturmaktadır çiğ süt işletmesi inek günde ortalama 600 ton süt üretimi gerçekleştirmektedir. İlimizde küçük ölçekli 12 süt ürünleri işleme tesisi faaliyet göstermektedir. İlimizde faaliyet gösteren bu süt işleme tesislerinde üretilen sütün ancak %30 u işlenmektedir. %70 lik gibi büyük bir kısmı ise çiğ süt olarak il dışına pazarlanmaktadır. Yüksek miktarda çiğ süt üretimi gerçekleştiren Burdur da ekonomik kalkınmanın hızlanabilmesi için tesislerin AB normlarına paralel duruma gelmesi gerekir. Burdur da Türkiye genelinde olduğu gibi en önemli problemlerden biri küçük işletme ölçeklerinin (aile işletmeciliği) olmasıdır. Dolayısı ile üretim maliyetleri yüksek ve ürünlerinin (et,süt) pazarlaması da yetersiz olmaktadır. Fabrika yemi ve kaba yem maliyetlerinin sürekli artış göstermesi de diğer bir sorundur. İlimizde süt üreticilerden kooperatifler aracılığı ile toplanarak 6 ayda yapılan ihaleler sonucu belirlenen süt fiyatları ile firmalara verilmektedir. Ayrıca üretici ürününü doğrudan tüketicilere de satmaktadır (sokak sütçülüğü). İşletmeler aile işletmeciliği şeklinde olduğu için genelde evlerin yanına kurulan ahırlarda hayvan yetiştiriliciliği yapılmakta ve yerleşim merkezinde olduğu için çevre faktörleri açısından sakıncalar ortaya çıkmaktadır. 38

39 450 Grafik : Süt Fiyatlarındaki Dalgalanma (1000 TL. / LT) Grafikte görüldüğü gibi süt fiyatları 3 yıl boyunca fazla değişmemiş üretici bu dönemde artan fiyatlar karşısında ürününün değerini koruyamamış ancak son bir yıl içersinde ürününün değerini koruyabilmiştir. Üretici zaten süt satarak ancak yetiştirmekte olduğu hayvanın yem masraflarını karşılamakta yavrusunu sattığında para kazanabilmektedir. Hayvancılıkla ilgili teşviklerin verilmesinde mutlaka verimliliğin artırılması, yem maliyetlerinin düşürülmesi ve işletme ölçeklerinin büyümesi de göz önünde bulundurulmalıdır. Burdur da yıllık ortalama yaklaşık 250 bin ton süt üretimi gerçekleşmektedir. Bunun dondurmacılar, pastaneler ve halk pazarlarında satılan süt ve mamulleri için kullanılan süt miktarı hariç olmak üzere tarımsal amaçlı kooperatifler tarafından 2001 yılı içerisinde ton süt toplanarak Burdur ilinde bulunan süt ve ürünleri işletme tesislerine verilmiş, 50 tonu Burdur ilinde işlenmiş kalan kısmı ise diğer illere gönderilmiştir. Ayrıca özel işletmeler tarafından da süt toplama merkezleri kurulmuş olup kooperatifler haricinde de süt toplanmaktadır yılında TL süt teşvik pirimi verilmiştir. İlde bulunan 13 süt ve süt ürünleri imalathanesi 2003 yılı içinde ilde üretilen süt miktarının yaklaşık %34 ünü alıp işlemişlerdir (Burdur Tarım il Müdürlüğü verileri). İlde, üreticilerle yapılan görüşmede üreticiler ürettikleri sütü satarak ancak yem masraflarını karşılayabildiklerini belirtmişlerdir. İlde üretilen sütün bir kısmı ildeki süt işleme tesisleri tarafından bir kısmı da kooperatiflerce ülke genelinde süt ürünleri işleyen firmalar adına toplanarak ilde yapılan ihalede belirlenen birim süt fiyatına göre pazarlanmaktadır. Bunun yanı sıra çiftçi ürününü peynir, yoğurt, tereyağı yada süt olarak açık halk pazarlarında satmaktadır yılında ise Burdur ilinde bulunan süt işleme tesislerinin süt teşvik primlerine göre üretimde kullandıkları süt miktarı ton olmuştur. 39

40 Burdur ilinde süt pazarlamasının geliştirilmesi ; işletme ölçeklerinin artmasına, süt ürünlerindeki çeşitliliğin ve rekabette ürün farklılaştırma konusunun önemini kavramalarına bağlıdır. Sütün sanayiye ulaşmadan çiğ olarak tüketiciye ulaştığı pazarlama zincirinde süt üreticisi-toplayıcıları-sokak sütçüsü gibi aracılar bulunmaktadır. Çoğu zaman üretici aynı zamanda sokak sütçüsü görevini de yerine getirip sütü tüketiciye ulaştırmaktadır. Sütün işlenip çeşitli süt mamulleri olarak tüketiciye ulaştırıldığı durumda ise üreticiden çıkan süt, toplayıcı-sanayici-toptancı ve perakendeciden oluşan bir pazarlama zinciri ile pazarlanmaktadır. Burdur İlinde süt işleme tesislerinde genelde ayran, peynir ve çoğunlukla yoğurt üretimi gerçekleştirilmekte ve ilde tüketilmektedir. Yaz sezonunda ise turizm sezonu nedeniyle Antalya iline de pazarlanmaktadır Yılı Tarım İl Müdürlüğü verilerine göre; Burdur ilinde toplam 11 adet Süt ve Süt Ürünleri İmalathanesi mevcut olup kapasite ve üretim miktarları aşağıdaki tabloda verilmiştir : Ürün Kapasite (ton/yıl) Üretim (ton) Yoğurt Beyaz Peynir K.Peynir Ayran Süzme Yoğurt Toplam Tarım İl Müd.2003 İlde pastörize süt üretimi yapılmadığı için üretilen süt tamamen hammadde olarak tüketilmekte sütün süt olarak tüketimi olmamaktadır. Burdur da süt pazarlama kanalları aşağıdaki şemada gösterilmektedir. SÜT PAZARLAMA KANALLARI Üretici Öz Tüketim Kooperatifler Özel Süt Toplama Merkezleri Yerel Pazarda Satış (Tereyağ, Peynir, Yoğurt vb) Süt Fabrikası 40 Süt Fabrikası Perakende Satış noktası Tüketici

41 Süt pazarında istikrarı sağlayacak çözümler araştırılmalıdır. Burdur ilinde üretilen sütün yine Burdur ilinde işlenmesi için gerekli yatırımlar ve bunu özendirecek çalışmalar ( teşvik, kredi vb.) yapılmalıdır. Sütün beslenmedeki önemi toplumun tüm kesimlerine en etkin şekilde anlatılmalı ve okul sütü uygulaması yaygınlaştırılmalıdır. Süt kampanyalarının maliyetine artan talepten yarar sağlayacak tüm kesimlerin (süt sanayi, yem sanayi, veteriner ilaç sanayi gibi) katkıda bulunması sağlanmalıdır. Fakirlik sınırları altında yaşayan kesimlere gıda yardım programı altında süt yardımı yapılabilir. Tüm bu çalışmalar üreticinin kazancını artıracağı dolayısıyla süt ve ürünlerinin de fiyatını artıracağı için tüketiciyi de korumak amacıyla bu çalışmaların tam bir denge içinde olması gereklidir. Tablo 10 : Burdur İlinde Süt Üretimi ve Pazarlaması (SWOT Analizi) Strateji Güçlü Yönler Zayıf Yönler Fırsatlar Tehlikeler Süt Üretimi ve Pazarlaması -Süt Üretimi Yüksek -Süt Sığırı (Kültür Irk) Yetiştiriciliği Çok Fazla (%94) -Süt işleme tesislerinin kapasiteleri yetersiz -Aile işletmeciliği yapıldığı için üretim maliyetleri yüksek -Pastörize süt üretiminin olmaması -Damızlık süt sığırı satışının çok fazla olması -Damızlık süt sığırı yetiştiriciliğinin tekniğine uygun yapılmaması -Suni tohumlamada kaliteli tohumluk seçimi -Özelleştirilen SEK fabrikasının kurulu olması -SEK fabrikasının özelleştirmeden sonra kapatılması -Süt alım fiyatlarındaki istikrasızlık Şekerpancarı Üretimi Burdur ilinde Şeker fabrikasının da kurulu olması nedeniyle uzun yıllardan beri şeker pancarı üretimi yapılmaktadır. Ancak 1999 yılında ekim alanlarının daraltılmasıyla üretimde azalma meydana gelmiştir. Ürün devlet tarafından alındığı için pazarlama problemi yoktur ancak üretici, taban fiyatların düşük tutulmasından ve birim alandan beklediğinden fazla verim aldığında sözleşmede belirttiğinden fazla ürün teslim ettiğinde belirttiğinden fazla ürünü için daha düşük fiyatla almaktadır yılında Burdur da ton şeker pancarı üretimi gerçekleştirilmiş olup, Burdur Şeker Fabrikasınca; Burdur, Antalya, Afyon, Denizli, Muğla ve Isparta İllerinden gelen ton Şeker Pancarının tonu işlenmiş, kalan tonu Afyon Şeker Fabrikasına gönderilmiştir. Şeker üretim miktarı ton olup şeker pancarı üretici sayısı kişidir. Geçen 10 yıllık süre içerisinde şeker pancarı 1998 yılında 41

42 en yüksek üretim alanı olan da. alana ulaşmış, ancak daha sonra üretim alanlarının kısıtlanmasıyla %29 luk bir düşüş gerçekleşmiş, üretici diğer ürünlere yönelmek zorunda kalmıştır. Şeker pancarı ekimine uygulanan kota nedeniyle çiftçi bu üründe tedirginlik yaşamaktadır. Üreticin tamamen bu üründen uzaklaşıp farklı ürünlere yönelmesi durumunda Burdur ilinde bulunan fabrika kapasitesinin çok altında çalışmak zorunda kalacak ülke ekonomisi de zarar görecektir. Bu nedenle kapasitesinin çok altında çalışan şeker fabrikalarının bulunduğu bölgelerde çiftçiler o yörelerde daha kazançlı ürünlere yöneltilmeli, Burdur gibi kar eden fabrikaların bulunduğu yerlerde de üretici teşvik edilmeli yada üretilen kristal şekerin pazarlanma yolları bir an önce ortaya konmalıdır. Tablo 11: Burdur İlinde Şeker Pancarı Üretimi (SWOT Analizi) Strateji Güçlü Yönler Zayıf Yönler Fırsatlar Tehlikeler Şeker Pancarı Üretimi -Ekim sahası fazla, toprak yapısı uygun -Üretilen şeker pancarında şeker oranı yüksek -Üreticinin yabancı olmadığı ve önceki yıllarda kazanç sağladığı bir ürün -Pazarlama problemi olmaması -Çiftçinin tamamen başka bir ürüne yönelme düşüncesi -Kurulu bulunan şeker fabrikasının Ülke genelinde kar getiren fabrikaların ön saflarında yer alması -Şeker politikasındaki sınırlamalar -Üretimde uygulanan kota sistemi -Şeker ithalatının yapılması -Şeker kamışından şeker üretim maliyetinin pancara göre % daha ucuz olması Grafik : Yıllara Göre Şeker Pancarı Ekiliş Miktarı (ha)

43 Haşhaş Üretimi Burdur İlinde çiftçinin kazanç sağladığı ürünlerden birisi de haşhaş tır. Grafik 12 de görüldüğü gibi geçen 10 yıl içinde ekim alanları yükselen bir grafik göstermiştir. Türkiye haşhaş üretiminin %13,5 i Burdur ilinde üretilmektedir. Grafik : Yıllara Göre Haşhaş Ekim Alanları Haşhaş Haşhaş dane ve kapsül fiyatlarının yüksek olması ve pazarlamada bir problem olmaması çiftçinin bu ürünü tercih etmesinin en büyük etkenlerinden biridir. Son 10 yıl içinde dekardan ortalama 80 kg. tohum ve 74 kg. kapsül verimi elde edilmiştir. Haşhaş kapsülü TMO tarafından, tohumu ise TMO ve tüccarlar veya ilde bulunan haşhaş tohumunu işleyen küçük işletmeler tarafından alınmaktadır Grafik :Kapsül Üretim Miktarları Ton Kapsül

44 2000 Yılından itibaren Haşhaş ekimi münavebeli olarak yaptırılmaktadır. Bölgemizde bulunan Bolvadin alkoloid fabrikasının yıllık ton işleme kapasitesi olmasına rağmen 2003 yılında toplam haşhaş kapsülü üretimi ton dur. Her yıl izin verilen alandan dekar ekim alanı kalacak şekilde haşhaş ekim izni verilmektedir.bu nedenle üretici için büyük kazanç getiren haşhaş bitkisinin ekim izninin serbest bırakılması mümkün değildir. Alkoloid Fabrikasının üretimini yaptığı morfin oranının maliyetinin düşürülmesi için TMO Tarafından dağıtımı yapılan yüksek tohumlu haşhaş tohumlarının kullanılması gerekir Anason Üretimi 2002 Yılı istatistiklerine göre Türkiye anason üretiminin %37,8 i Burdur ilinde gerçekleştirilmiştir Yılı Burdur ili anason ekilişlerinin %84 ü II.altbölgede gerçekleşmiş olup Türkiye genelinde II.altbölgenin söz sahibi olduğu görülmektedir. Ürün tekel ve tüccarlar tarafından alınmaktadır. Ancak tekel kayıtlı çiftçileri ile sözleşme karşılığı ürünü ektirmekte ve sözleşmede üreticinin teslim edeceğini belirttiği miktar üzerindeki ürünü almamaktadır. Ayrıca ürünün yetiştirilmesinde bakım masraflarının çok olması ürün fiyatının düşük olması gibi nedenlerle yıldan yıla ekiliş alanlarıyla birlikte verimde de bir düşüş gözlenmektedir. Üretici masrafları azaltmak amacıyla bazı bakım masraflarını (sulama, zirai mücadele) azaltmakta yeterli bakımı alamayan ürünün verimi de düşmektedir Grafik : Anason Üretim ve Ekim Alanı (ton/ha) Üretim Ekilen Alan yılın da Türkiye de hektar Alana ekilen anasonun üretim miktarı ton iken ha ekilmiş ve üretim miktarı ton olarak gerçekleşmiştir yılında ise grafikte de görüleceği gibi hektar alana ekim yapılmış olup verim 548(kg/hektar)ve kaldırılan ürün miktarı tondur. 44

45 Tablo 12: Burdur İlinde Anason Üretimi (SWOT Analizi) Strateji Güçlü Yönler Zayıf Yönler Fırsatlar Tehlikeler Anason Üretimi - Üreticinin tanıdığı bir ürün -Türkiye üretimin %39,6 sının Burdur dan karşılanması -İklim ve toprak şartlarının uygun olması -Tekel in sözleşme yaparken bir nevi kota uygulaması -Tekel in sözleşmede belirtilenden fazla ürünü almaması -Üretim masraflarının fazla olması -Ürün fiyatının düşük olması -Ülke üretiminin yarıya yakınının Burdur ilinden karşılanması -Fiyatların düşük olması nedeniyle üreticinin üründen uzaklaşması Burdur ilinin anason üretiminin Türkiye üretimine olan büyük ölçüdeki katkısı nedeniyle üreticinin bu üründen uzaklaşması önümüzdeki yıllarda büyük bir problem olarak karşımıza çıkacaktır. Bu nedenle üreticiyi anason üretimine teşvik edecek desteklemelerin sağlanması gerekmektedir İhracat İlimizde faaliyet gösteren ve ihracat yapan firmalar ve ürünleri adına düzenlenen gıda güvenirliği sertifikaları ve miktarları ile ilgili cetvel aşağıya çıkarılmıştır. Tablo 13: Burdur İlinden yıllarında ihracatı yapılan ürünler 2001 Üretici Firma Ürün Adı İhraç Edilen Ülke Miktar RC Sade Gazoz Irak lt. Şifa Tabii Soda ve Meşrubat RC Kola Kıbrıs lt. Gıda Sanayi Limited Şirketi RC Gazoz İngiltere lt. Maden Suyu Sodası Kıbrıs lt. Burdur Şeker Fabrikası Kristal Toz Şeker Suriye kg. Fırınlanmış Tel Hastel Gıda San. Tic.Ltd. Şti. Kadayıf Arnavutluk kg Şifa Tabii Soda ve Meşrubat Gıda Sanayi Limited Şirketi Alkolsüz Gazlı İçecek Hollanda lt. Burdur Şeker Fabrikası Kristal Toz Şeker Azerbeycan kg. Fırınlanmış Tel Hastel Gıda San. Tic.Ltd. Şti. Kadayıf Belçika kg. Aşçı Murat Dondurma Turşu İml. Kapari Salamurası italya gr Şifa Tabii Soda ve Meşrubat Gıda Sanayi Limited Şirketi Burdur Şeker Fabrikası Hastel Gıda San. Tic.Ltd. Şti. Alkolsüz Gazlı İçecek Hollanda lt. Kristal Toz Şeker Fırınlanmış Tel Kadayıf Azerbeycan-KKTC- Gürcistan-Irak Belçika kg kg. 45

46 3.5 TARIMSAL HİZMETLER Tarımsal üretimi destekleme hizmetleri (tarımsal teknoloji, hayvan sağlığı, tohum ve damızlık gibi girdi dağıtımı ve pazarlama) büyük ölçüde devlet kuruluşları, kooperatifler sivil toplum örgütleri ve özel sektör kuruluşları tarafından sağlanmaktadır Burdur da tarıma destek veren kuruluşlar ve sağladığı hizmetler tabloda gösterilmiştir. Tablo 14. Tarımsal Organizasyonların Fonksiyonları ve Sorumlulukları Verilen Hizmetler İlgili Kurum Yayım- Eğitim Tarım İl Müdürlüğü Araştırma Tarım Bak. Araştırma Enstitüleri (Diğer İllerden) Sulama DSİ (Büyük ölçekli), Köye Yönelik Hiz. (Küçük ölçekli) Orman Köylerini Kalkındırma Orman Bakanlığı Veteriner Hizmetleri Tarım İl Müdürlüğü ve Özel Veteriner Hekimler Sun i Tohumlama Tarım İlçe Müd. Vet.Sağ.Tek., Özel Veteriner Hekimler, Holstein Damızlık Süt Sığırı Yetiştirici Birliği Damızlık Holstein Damızlık Süt Sığırı Yetiştirici Birliği Tarımsal Girdiler (tohum, Özel Şirketler, Tarım İl-İlçe Md., Ziraat Odası, gübre, zirai mücadele ilaçları) TarımKredi Koop., diğer çiftçiler Tarımsal Kredi T.C. Ziraat Bankası, Tarım Kredi Kooperatifleri Ürün Pazarı TMO, TEKEL, Şeker Fabrikası, Tüccarlar Canlı Hayvan Pazarı Burdur Merkez, Çavdır, Gölhisar ve Yeşilova canlı hayvan pazarı Süt toplama ve Pazarlama Tarımsal Kalkınma Kooperatifleri (Süt Top. Mer.), Özel Sektör Et İşleme Para Kaynakları Tarım İl Müd Tarıma Hizmet Sağlayan İlgili Kuruluşlar DSİ Bölge Müdürlüğü Özel Kuruluşlar KOBİ, TEMA Vakfı, Tarım Bakanlığı,İl Özel İdaresi K.H.G.B, S.Y.D.V. DSİ faaliyetleri kapsamında bugüne kadar yaptığı baraj, gölet ve açmış olduğu kuyularla toplam hektar net tarım arazisinin sulu tarıma açılmasını sağlamış, hektar alanı da sulamaya açmak üzere baraj,gölet ve kuyu çalışmaları devam etmektedir. Ayrıca İlimizde bulunan Karacaören Barajı enerji ve sulama amaçlı kullanılmakta olup Antalya ili sınırları içinde hektar alanı sulamakta olup santral 1990 yılından itibaren elektrik üretimine başlamıştır Orman İşletme Müdürlüğü Burdur ili sınırları içerisinde toplam ha orman ve fundalık alanı mevcut olup ilin genel olarak %45,67 si oranındadır Toprak Mahsulleri Ofisi TMO bir kamu iktisadi teşekkülü olup, amacı yurtta hububat fiyatlarının üreticiler yönünden normalin altına düşmesini ve tüketici halk aleyhine anormal derecede yükselmesini engellemektir. TMO Burdur da haşhaş kapsülü, buğday, arpa ve çavdar alımı yapmaktadır. TMO nun Burdur da 2003 yılında hububat alımı 68. ton olup hububat alımlarının 29 tonu arpa, 39 tonunu ise makarnalık buğday oluşturmaktadır. 46

47 T.C. Ziraat Bankası Burdur da yılları arasında T.C. Ziraat Bankası tarafından tarımsal amaçlı kullandırılan krediler toplamı ve geri dönüş oranları Tablo 15 de gösterilmiştir. Tablo 15: Burdur İlinde Ziraat Bankası tarafından kullandırılan krediler Yıllar Kullandırılan kredi miktarı (Milyon TL) Geri Dönüş Oranı (%) , , , , Kaynak : Ziraat Bankası Kooperatifler: Burdur İlinde kooperatifleşme ile ilgili detaylı tablo ekler bölümünde verilmiştir. Tarım Kredi Kooperatifleri:Türkiye genelinde yaygın olarak örgütlenmişlerdir. Çiftçiye üretimde girdi desteği ve nakit kredi imkanı sağlamaktadır. Burdur ilinde 29 adet Tarım Kredi Kooperatifi bulunmaktadır. Tarımsal Kalkınma Kooperatifleri: Burdur da 101 adet Tarımsal Kalkınma Kooperatifi bulunmaktadır. Bu kooperatiflere adet üye kayıtlıdır. Örgütlenmeyi sağlayarak üretimden pazarlamaya kadar olan süreçte ortaklarına ucuz girdi teminini ve ürünlerinin değerinde pazarlanmasını amaçlamaktadır. Kooperatiflerin süt toplama ve ortaklarına yem temini dışında uzun vadeli olarak düşünülmüş kar amaçlı üretime yönelik bir çalışmaları yoktur. Sulama Kooperatifleri : Bu kooperatiflerle yeraltı ve yerüstü sularının çiftçiler tarafından kullanımı amaçlanmaktadır. Bu amaçla kurulmuş 112 adet kooperatif bulunmakta ve bu kooperatiflere adet ortak üyedir. Su Ürünleri Kooperatifleri: Su ürünleri üretim işleme amacıyla kurulmuş olan 7 adet kooperatif bulunmakta ve bu kooperatiflere 338 çiftçi ortaktır. Pancar Ekicileri Kooperatifi: Pancar üreticisi çiftçilere girdi temini amacıyla kurulmuş 1 adet kooperatif ve üyesi vardır. Holstein Süt Sığırı Yetiştiricileri Birliği: 1995 Yılında kurulmuş olan birliğin biri İl merkezinde diğeri ilçede olmak üzere 2 kuruluşu vardır. Toplam üye sayısı dir Kooperatifler Üst Birliği: 198 Kooperatif üyedir. Arı Yetiştiricileri Birliği :2004 Nisan ayında kurulmuş olup 120 üyesi vardır Ziraat Odası Burdur da biri Merkez ilçede olmak üzere toplam 3 adet ziraat odası bulunmaktadır. Toplam üye sayısı dir. Burdur merkez ziraat odası gübre, yem ve tohum satışı yapmakta ayrıca bazı tarım alet ve makinalarını da çiftçilerin kullanımına sunmaktadır. 47

48 Şirketler 2003 yılında İlde, Sanayi ve Ticaret Odası nın verdiği bilgilere göre 1 Komandit, 44 Kollektif,759 Limited ve 191 Anonim Şirket bulunmaktadır Sivil Toplum Örgütleri Tema Vakfı: Amacı erozyonla mücadele, ağaçlandırma ve doğal varlıkları korumadır Özel İdare, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Fonu, Köylere Hizmet Götürme Birlikleri: Tarımın geliştirilmesi yönünde bitkisel ve hayvansal projelere önemli derecede maddi kaynak sağlayarak destekleme hizmeti vermektedirler. Özel İdare ve S.Y.D.V. kaynaklı projeler 8. bölümde verilmiştir İldeki Girdi Piyasaları Tohum: Tohum bayileri, Tarım Kredi Kooperatifleri, Pancar Ekicileri Kooperatifi, Merkez Ziraat Odası ve Tarım İl Müdürlüğü Döner Sermaye işletmesi tarafından çiftçilerin tohumluk talepleri karşılanmaktadır. Yem: İlde toplam 85 ton/saat kapasiteli 6 adet yem fabrikası mevcut olup 25 ton/saat kapasiteye sahip 2 fabrika üretim yapmamakta 1 fabrikada 2002 yılında faaliyete geçmiştir Yılı yem üretimi toplam tondur. Yem ihtiyacı ilde bulunan yem fabrikalarından ve bayilerden temin edilmektedir. Ayrıca İl Müdürlüğü ve Ziraat Odası çiftçiye silaj makinası temin ederek mısır silajı üretimini teşvik etmekte olup silaj üretiminin yaygınlaşması sağlanmış, son birkaç yılda üretimde 7-8 kat artış sağlanmıştır. Burdur ilinde 2003 yılı itibariyle 6 yem fabrikası 85 (ton/saat)kapasite ile ton yem üretimi yapmaktadır. İlaç: İlde 2003 yılı itibariyle 39 adet ilaç bayisi faaliyette olup, ,83 kg-lt. ilaç kullanılmıştır. Ayrıca 1 adet Zirai Mücadele İlaç Toptancısı,29 adet zirai Mücadele Alet Bayi 1 aet Alet Makine İmalathanesi bulunmaktadır. İl Müdürlüğümüz Bitki Koruma Şubesince kullanılan ilaç miktarı ,94 kg/lt dir. Döner Sermaye Saymanlığınca 4470,5 kg. zehirli buğday satışı yapılmıştır. Gübre: İlde gübre üreten fabrika bulunmamaktadır. Gübre ihtiyacı kooperatifler ve ilde bulunan gübre bayilerinden temin edilmektedir. İlde 2003 yılında toplam gübre kullanılan alan ha dır.bu alanda 67,807 ton kimyevi gübre, ton çiflik gübresi kullanılmıştır. Toplam gübre tüketimi tondur.dekar başına 46 kg kimyevi41 kg çiflik gübresi olmak üzere 87 kg gübre kullanılmıştır. Kredi: İlde bulanan kredi kuruluşları T.C.Ziraat Bankası ve Tarım Kredi Kooperatifleridir. BÖLÜM 4. DOĞAL KAYNAK ENVANTERİ İlin doğal kaynaklarının bilinmesi tarımsal ve kırsal kalkınma potansiyellerinin ve kısıtlarının tanımlanması bakımından önemlidir. Doğal kaynaklar yenilenebilir ve yenilenemez kaynaklardan oluşmaktadır. Her ikisi de sürdürülebilir biçimde kullanılmalı, tarım ve tarım dışı kullanımlara uygunluğu ve kayıplarıyla ilgili tehlikeler açısından 48

49 dikkatli olunmalıdır. Bu bölümde Burdur da bulunan ana doğal kaynakların kısa tanımlamaları, mevcut durumları ve kullanımlarıyla ilişkili potansiyeller verilmektedir YENİLENEBİLİR KAYNAKLAR Güneş ve rüzgar enerjisi gibi enerji kaynakları sürekli ve koşulsuz olarak kullanılabilen yenilenebilir kaynaklardır. Tarım ekolojisinde bulunan toprak, bitki örtüsü/ormanlar, flora ve fauna/yaban hayatı ve su eko-sistemleri gibi diğer kaynaklar uygun kullanım koşullarında yenilenebilen, uygun olmayan kullanımlarla tüketilebilirler. Bu önemli kaynakların oluşumları ve büyüklükleri ile ilgili niceliksel ve niteliksel tanımlamalar aşağıda verilmiştir. Tablo 16: Yenilenebilir Kaynaklar Kaynak Tanımlama a) Güneş ve Yağış: Güneş: Mevcut verilere göre Burdur il geneli olarak yılda ortalama 150 gün güneşli geçmektedir. İl Merkezinde günlük güneşlenme süresi 7 saat 21 dakika olup alt bölgelerin hepsi için bir veri olmasa da güneşlenme süresinin 6 saatin altına düşmediği tahmin edilmektedir.il genelinde yılda ortalama gün kapalı geçmekte gün ise bulutlu geçmektedir. Yağış: I inci,ii inci ve III üncü alt bölgeler yılda ortalama >400 mm, IV üncü alt bölge ise 631 mm yağış almaktadır. Burdur Merkezde yıllık ortalama yağış 413 mm olurken II inci alt bölge içinde yer alan Kemer İlçesi 284 mm yağış ile en az yağış alan ilçedir. b) Tarımsal Topraklar ve Tarımsal Topraklar: Burdur da toprak yapısı bölgelere Ekilebilir Arazi göre farklılıklar gösterirken Kahverengi orman toprakları, Kireçsiz kahverengi orman toprakları ve kestane rengi topraklar il genelinin % 52,9 unun oluşturmaktadır. IV. Altbölgede ise %52.9 unu Kırmızı kahverengi akdeniz toprakları ile kırmızı akdeniz toprakları oluşturmaktadır. En eğimli bölge III. altbölgedir. Ekilebilir Arazi: Burdur'daki toplam ekilebilir arazi ha olmakla birlikte, I-IV. sınıf arazi miktarı yalnızca ha dır. Ekilebilir arazinin hektarlık alanı diğer sınıf (V-VIII) arazilerden oluşmaktadır ki, bu da uygun olmayan marjinal arazilerin tarımsal üretimde kullanıldığını göstermektedir. I IV sınıf arazilerin %39 unu II. sınıf arazi oluşturmaktadır. 49

50 c)su:(sulama,hidroelektrik ve termik enerji kaynakları) d) Su ve Balıkçılık Kaynakları DSİ ve KH Müdürlüklerince 5 baraj 13 gölet ve 60 adet kuyudan sulama sağlanmaktadır. Ayrıca halk sulaması da yapılmaktadır. 3 Baraj ve 1 göletin inşaatı devam etmektedir. Sulama: Sulanan toplam arazi miktarı hektardır. Bunun % 38'i halk sulaması ve % 62'si devlet sulamasıdır (DSI ve KHGM). Ayrıca inşaatı tamamlandıktan sonra faaliyete girecek olan barajlar ve göletle birlikte hektar alan daha sulamaya açılacaktır. Hidro-elektrik: Burdur İli IV.altbölgede Karacaören Barajında elektrik santralı bulunmaktadır. Termik Enerji: Burdur ilinde termik santral bulunmamaktadır. Göller, barajlar ve göletlerin toplam su yüzeyi hektardır. Baraj göllerinde kafes balıkçılığı akarsular üzerinde ise havuz balıkçılığı şeklinde alabalık yetiştiriciliği yapılmaktadır. Burdur gölünde balık yetişmemekle birlikte İldeki diğer göl ve baraj göllerinde kerevit, levrek, yayın ve sazan türleri yetişmektedir. e) Ormanlar ve Muhafaza Doğal ve plantasyon olarak ha ormanfundalık bulunmaktadır. Ormanlar daha çok dağlar üzerindedir. Özellikle Karaçam (pinnunsnigra), ardıç (juniperus), kızılçam (pinnus brutia), pırnal meşesi (quercus cerris) ve meşe (quercus) ağaçlarından oluşmaktadır. Güneyde sedir, batı ve kuzey kesimlerde karaçam, güney kesimde ise meşe ve kızılçam ağaçlarına rastlanır. Yaygın olan ağaççık cinsleri ise sürünücü bodur ardıç (juniperus nana), karaçalı (paliurus aculatus), kocayemiş (arbutus unedo) ve böğürtlen (rubus fricticosus) dur. f) Diğer Flora ve Fauna Doğal Türler: Gerek orman arazileri gerekse açık otlaklar ve meralar flora ve fauna bakımından zengindir. Kapari, kekik, salep yörede doğal olarak yetişen aromatik bitkilerdir. Tarımsal Çeşitler: Dlmrit üzüm Burdur a has bir çeşit olarak yetiştirilmektedir. Virginia tütünü ülkemizde sadece Burdur ilinde yetiştirilmekte, kapari doğal olarak yetiştiği gibi ayrıca yetiştiriciliği de yapılmaktadır. 50

51 4.2. YENİLENEMEYEN KAYNAKLAR Yenilenemeyen kaynaklar arasında madenler, fosil yakıtlar (gaz/petrol) ve yerel turistik, tarihi ve kültürel yerler bulunmaktadır. Yenilenemeyen kaynaklar tarımda doğrudan kullanılmamalarına rağmen kırsal ekonomi üzerinde bir bütün olarak olumlu ve olumsuz etkileri olmaktadır. Bu kaynaklarla bağlantılı ekonomik faaliyetler tarım gelirlerinin arttırılmasına yardımcı olur ve gerek tarım gerekse tarım dışı kırsal kesimin yararlanabileceği yerel altyapı ve sosyal yapı yatırımlarına katkıda bulunurlar. Ancak bu çalışmalar arazi, su ve tarım işgücü unsurlarıyla rekabet ederek tarım fiyatlarının yükselmesine ve işgücünün tarımdan uzaklaşmasına neden olabilir. Burdur daki yenilenemeyen kaynaklar tablo 17 de gösterilmiştir. Tablo 17: Yenilenemeyen Kaynaklar Kaynak Tanımlama Madenler Tefenni (II. altbölge) ilçesi Başpınar köyünde 1754 kcl/kğ alt ısı değerine sahip ton, Merkez Sultandere sahasında 2800kcal/kğ alt ısı değerine sahip ton mümkün kömür rezervi bulunmaktadır. Yeşilova (II.altbölge) İlçesi Gençali ve Yarışlı köylerinde m 3 orta, iyi kalitede Burdur Kahverengi ticari ismiyle bilinen mermer rezervi mevcuttur. Bunlardan başka %47 MgO ton manyezit görünür rezerv, % Mn ton Manganez muhtemel rezerv, %37-44 Fe ton demir muhtemel rezerv bulunmakta %20-50 Cr 2 O 3 krom zuhurlarına rastlanmış ancak rezerv tam olarak Tarihi ve turistik yerler Sıcak ve Mineral Su Kaynakları tespit edilememiştir. Yörede çok sayıda karstik göl, vadi, mağara, düden ve dehliz bulunmaktadır. İyi bir tanıtım ve alt yapının geliştirilmesiyle, doğa turizmi ile yöre ekonomisine önemli bir katkı sağlayabilecektir. Roma çağına ait 3 şehrin kalıntıları, Osmanlı ve Selçuklu dönemi eserleri ve çok sayıda höyük Burdur ilinde bulunmaktadır. Merkez ilçede İnsuyu mağarası içinde kaynak C debisi 0,03 lt/sn, Karakent köyünde kaynak 20 0 C debisi 2 lt/sn, Yarıköy köyünde kaynak 18 0 C debisi 2,5 lt/sn ve Tefenni ilçesinde kaynak 24 0 C debisi 0,27lt/sn olan su kaynakları bulunmaktadır. Tefenni barutlu suyu içmece olarak kullanılmakta olup mineralce fakir sular sınıfında yer almaktadır. Merkez ilçe Gökçebağ köyünde ise kaynak 14 0 C debisi 1 lt/sn olan magnezyumlu, kalsiyumlu, bikarbonatlı, sülfatlı sular sınıfından su kaynağı mevcut olup maden suyu üretimi yapılmaktadır. 51

52 Doğal Koruma Alanları Burdur gölünün çekilmesiyle birlikte oluşan boş alanda başta dikkuyruk ördekleri (Oxyura leucocephala) ve flamingolar olmak üzere çok sayıda kuş türüne barınaklık ettiği gerekçesiyle Valilikçe bu alanın korunmasına yönelik Yeşil Kuşak projesi kapsamına alınmış ve Ramsar sözleşmesi kapsamında gölde mahalli idareler birliği kurulması çalışmaları tamamlanmak üzeredir TOPRAK YAPISI İlde görülen iklim ve jeolojik yapı farklılıkları ile vejetasyondaki çeşitlilik değişik özelliklere sahip toprakların oluşumuna neden olmuştur. Grafik 16: Burdur İlinde Arazi Kabiliyet Sınıfları ve Dağılımı 45% 8% 5% 7% 12% 11% 1% 3% 8% I.Sınıf II.Sınıf III.Sınıf IV.Sınıf V.Sınıf VI.Sınıf VII.Sınıf VIII.sınıf Su Satıhları Burdur da I-IV. sınıf tarım arazileri ha olup, genelde tarım bu araziler üzerinde yapılmaktadır ha. alanı olan V-VIII. sınıf arazilerin bir kısmında işlemeli tarım yapılmakta, mer a alanları ve orman-fundalık alanları bu araziler üzerinde yoğunlaşmaktadır. Kullanma kabiliyet sınıfları sekiz adet olup, toprak zarar ve sınırlandırmaları I.sınıf tan VIII.sınıf a doğru giderek artmaktadır. SINIF - I: Topografyaları hemen hemen düzdür, su ve rüzgar erozyonu zararı yok veya çok azdır. I.Sınıf arazilerin kapladığı alan ha olup il yüzölçümünün % 7,1 ini teşkil etmektedir. I. Sınıf arazilerin; % 27,9 unu alüvyal, % 49,3 ünü kolüvyal topraklar, kalanını diğer araziler oluşturmaktadır. SINIF- II: hektarlık yüzölçümüyle % 13,3 lük bir orana sahiptir. Bu arazilerin % 19,4 ünü alüvyal, % 33,8 ini kolüvyal, % 26,8 ini kestane rengi topraklar, kalanının diğer araziler oluşturmaktadır. Bu arazilerin % 21 inde eğim % 0-2, % 76,4 ünde %2-6 arasındadır. 52

53 SINIF- III: III. sınıf araziler ha kapladığı alan ile % 9,6 sını teşkil eder. Bu arazinin toprak gruplarına göre dağılımı ise % 22,2 si alüvyal, % 11,1 i kolüvyal, % 24,6 sı kahverengi orman, % 24 ü kestane rengi topraklar kalanı diğer araziler şeklindedir. SINIF- IV: 4 sınıf araziler ha ile % 3 lük bir alanı kaplamaktadır. IV üncü sınıf arazilerin toprak gruplarına göre dağılımı ise şöyledir; % 7 alüvyal, % 1 kolüvyal topraklar, % 34,7 kahverengi orman, % 32 si kireçsiz kahverengi orman, % 17,6 sı kestane rengi topraklar kalanı diğer arazilerden oluşmaktadır. SINIF- V: 4,298 Hektar alanı ile ilin % 0,6 sını kaplamaktadır. SINIF- VI: ha alanı ile ilin % 11,8 ini kaplar ve toprak gruplarına göre dağılımı ise % 43,7 sini kahverengi, %18,5 i kestane rengi, % 24,3 ü kireçsiz kahverengi orman toprağı, kalanı diğer araziler şeklindedir. SINIF- VII: ha alanı ile ilin % 52,4 lük kısmını kaplar. Bu alanların toprak gruplarının dağılımı ise % 27,5 i kahverengi orman, % 12,1 I kestane rengi, % 22,6 sı kireçsiz kahverengi orman, % 19,6 sı kırmızı Akdeniz, % 17,5 i kırmızı kahverengi Akdeniz toprağı kalanı diğer araziler şeklindedir. SINIF- VIII: Bitki yetiştirmek için uygun olmasalar da yaban hayatı için ve dinlenme yeri olarak kullanılabilirler. Bu sınıfta Burdur daki araziler 797 hektardır. Arazileri tarımsal potansiyellerine göre sınıflandıracak olursak ; I. Derecede Önemli Tarım Arazileri : Bu araziler mutlak tarım arazileridir ve mutlaka tarım altında tutulmalıdır. Bu grupta yer alan araziler hektarlık alanlarıyla İlin % 18,34 ünü teşkil eder. II. Derecede Önemli Tarım Arazileri : Bu grupta Ülke ekonomisinde önemli yeri olan tahıl ve bazı endüstri bitkileri yetiştirilen ve yetiştirilmesine uygun olan araziler yer alır. Burdur ilinde hektara sahip olan bu araziler % 8,4 lük bir alanı kaplamaktadır. III. Derecede Önemli Olan Araziler : Tarım dışında kalan arazilerden üzerinde ekonomik olarak ürün elde edilebilecek nitelikte bağ bahçe tesis edilmiş olanlarla özel ürün yetiştirilenler bu gruba girer. Burdur ilinde bu araziler 8139 hektar alan kaplamaktadır. IV. Diğer araziler : İşlemeli tarıma uygun olmayan veya sınırlı olarak uygun olan arazilerle orman rejimindeki arazilerdir hektar orman ve funda örtüsü altında bulunan bu arazilerin toplamı hektarlık bir alanla il yüzölçümünün % 73,1 ini kaplar. 53

54 4.4. BURDUR İLİ TARIM ARAZİLERİNİN SULAMA DURUMU Burdur ili tarım arazilerinin ( ha.) hektarı sulanmakta, hektarı da sulanabilir olup henüz sulanmayan arazidir Hektarı ise sulamaya uygun olmayan kısmını teşkil etmektedir. Sulanan arazilerin % 62 si DSİ ve KHM tarafından (devlet sulaması), %38 lik kısım halk tarafından sulanmaktadır. Devlet Su İşleri ve Köye Yönelik Hizmetler Müdürlüklerince hektarlık alanın sulamaya açılması için baraj, gölet ve kuyu çalışmaları da projeleri kapsamında devam etmekte olup baraj ve göletlerde inşaat çalışmaları sürmektedir Sulama Suyu Projeleri DSİ çalışmalarına göre Burdur iline ait 6 büyük ovada tespit edilen emniyetli yer altı suyu rezervi 76,6 hm 3 /yıl dır. 1. Burdur ovası 2,8 hm 2. Çine ovası 28,5 hm 3. Kestel ovası 3,3 hm 4. Erli-Irla-Yazı ovası 14,5 hm 5. Tefenni ovası 7,5 hm /yıl /yıl /yıl /yıl /yıl 6. Gölhisar ovası 20,0 hm /yıl 3 DSİ tarafından baraj ve göletlerle ; I. alt bölgede ha II. alt bölgede ha III. alt bölgede 962 ha IV. alt bölgede ha alan sulanmakta, I. alt bölgede ha II. alt bölgede 922 ha IV.alt bölgede 70 ha alanı sulamaya açmaya yönelik çalışmalar devam etmektedir. (Yeraltı suyu sulamaları inşası dahil). Burdur ilinde 65 sulama kooperatifinde 334 işletme kuyusu ile hektar net arazi yer altı suyundan sulanmaktadır. Halen inşası devam eden 14 kooperatif ve ünitede enerji ve motopomp montajı yapılacak toplam 44 kuyu ile 1305 hektar net arazinin yer altı suyundan sulanması sağlanacaktır Hektar net arazi ise baraj ve göletlerden sulanmakta olup yer altı sulamalarıyla birlikte toplam DSİ tarafından hektar net arazi sulanmaktadır. KHGM tarafından göletler ile; I. alt bölgede 336 ha II. alt bölgede 915 ha III. alt bölgede 85 ha alan sulanmakta, I. alt bölgede ha II. alt bölgede 556 ha III. alt bölgede 384 ha alanı sulamaya açmaya yönelik çalışmalar devam etmektedir. (İnşaat çalışmaları devam ediyor.) 54

55 Ayrıca Müdürlüğünce küçük su çalışmaları ile yeraltı suları ile 9727 hektar, yerüstü suları ile hektar, 6 adet gölet ile 1336 hektar, toplam hektar arazi sulanmaktadır. Burdur ilinde hektarlık halk sulaması da dahil olmak üzere toplam hektar net arazi sulanmaktadır ÇAYIR MERA ALANLARININ DAĞILIMI Burdur ilinde 2001 yılına kadar çayır ve mera alanlarının miktarı ile ilgili bir çalışma yapılmadığından ve tapu kadastro çalışmaları da yetersiz olduğundan istatistiklerimize göre hektar olarak gözükmektedir. İlimizde tespit ve tahdit çalışmaları 4342 sayılı mera Kanunu kapsamında 5 teknik ekip tarafından yürütülmüş olup yapılan çalışmalara göre çayır-mer a alanı hektar çalışmanın tamamlanmasıyla hektar civarında olacağı tahmin edilmekte istatistiklerde görülen fazlalığın orman alanı olduğu belirtilmektedir. Burdur ili çayır-mer a çalışmaları yerleşim birimi olarak ekler bölümünde tablo şeklinde verilmiştir. Burdur İli Çayır Mera Çalışmaları Bölgeler 1. Bölge 2. Bölge 3. Bölge 4. Bölge TOPLAM Köy Mera Alanı(ha) ORMAN VE FUNDALIKLAR Burdur yüzölçümünün % sini ( ha) orman ve fundalık alanlar oluşturmaktadır. Ormanlar ağırlıklı olarak Meşe, Çam ve Ardıç tan oluşmaktadır. IV.Altbölgede (Bucak) Karacaören barajı kıyısında Sığla ormanları yer almaktadır. Tablo 18: Burdur İlinde Orman Alanlarının Alt Bölgelere Göre Dağılımı Alt bölgeler Orman Alanı (hektar) Orman Alanı ( % ) I. Alt bölge II. Alt bölge III. Alt bölge IV. Alt bölge Toplam Kaynak : Orman İşletme Müdürlüğü

56 BÖLÜM 5. TARIMIN PERFORMANSININ GÖZDEN GEÇİRİLMESİ 5.1. TARIM SEKTÖRÜNÜN GSYİH YA KATKISI VE BÜYÜME HIZI Tarım Sektörünün Türkiye de GSMH ya Katkısı ve Büyüme Hızı Tarımın, Türkiye ekonomisinde her zaman önemli bir yeri olmuştur. Tarım sektör olarak 2004 yılı itibari ile GSMH nın % 11.2 sini oluşturmuştur. Nüfusun % 35,1 i kırsal alanda yaşamakta olup, çalışan nüfusun % 34 ü tarımda istihdam edilmektedir. Gelişmiş ülkelerde tarımda istihdam edilen nüfusun oranı % 5 civarındadır. Ülkemizin fındık, kuru incir, çekirdeksiz kuru üzüm, kuru kayısı, tütün, zeytinyağı, turunçgil gibi tarımsal ürünlerde dünya pazarında önemli bir yeri vardır. Son yıllarda tarım ürünlerinin dış ticareti giderek işlenmiş ürünlere doğru kaymaktadır lı yıllarda tarımın toplam ihracat içindeki payı % 80 lerde iken sanayileşme ile işlenmiş tarım ürünleri ihracatı önem kazanmış ve bu oran giderek düşmüş, tarım ürünlerinin ihracatının oranı % 11 e kadar gerilemiştir. Tarım ürünleri ithalatının toplam ithalat içindeki oranı ise % 6 ya kadar çıkmıştır. Türkiye bazı tarım ürünlerinde (yağlı tohumlar, yem bitkileri, pirinç, buğday gibi) ithalatçı ülke konumuna düşmüştür. VIII. 5 Yıllık Kalkınma planının uzun dönem stratejilerinde tarımsal nüfusun % 10 a düşürülmesi fakat göreceli olarak ta tarımsal gelirin artırılması hedeflenmiştir. Tarımın GSMH içindeki payı 1960 lı yıllarda % 38 iken, bu pay gittikçe düşerek 1999 yılında % 12,4 olarak gerçekleşmiştir. Tarım sektöründeki büyüme hızı ise yıllar itibari ile dalgalanmalar göstermektedir. Gelişmiş ülkelerde tarımın GSMH içindeki payı ise % 2-3 civarındadır. Grafik 17: Türkiye de GSYİH da Tarım Sektörünün Payı ve Büyüme Hızı ( Cari ) Grafik 19. Türkiye 'de GSYİH 'da Tarım Sektörünün Payı ve Büyüme Hızı Oran (%) (Cari) 20,0 15,0 10,0 5,0 0,0-5,0-10, Yıllar Sektör Payı Büyüme Hızı 56

57 Tarım Sektörünün Burdur İli Ekonomisindeki Yeri Tarım Sektörü Burdur ilinde GSYİH içinde önemini hep korumuştur Yılında hızlı bir yükseliş göstermiş ancak sonraki yıllarda tekrar önceki konumuna dönüş yapmıştır. Bu dönemde tarım içinde Çiftçilik ve Hayvancılık %144,3, Ormancılık %98,5 ve Balıkçılıkta %182,0 gibi oldukça yüksek bir gelişme hızı oranı sağlamıştır. Burdur İlinde 2003 yılı içinde tarımın istihdam ettiği nüfus kişidir. Tablo 19: Burdur İlindeki Bazı Sektörlerin Cari Fiyatlarla Sektör Payları ve Gelişme Hızı Sektör Payı ( % ) Tarım 27, ,5 26,3 20,2 Sanayi 8,8 8,6 8,2 7,6 9,5 Ticaret 17,7 15,6 15,6 17,4 18,5 Ulaştırma 24,3 21,9 23,6 26,9 29,6 Gelişme Hızı ( % ) Tarım 88,5 142,1 26,4 30,4 5,7 Sanayi 81 90,7 34, ,9 Ticaret 86,7 71,9 41,4 68,9 46,4 Ulaştırma 118,4 76,3 51,4 72,6 51,4 Kaynak : DİE 40 Grafik : Türkiye Geneli Sektörlere Göre Burdur İli GSMH Payı 35 Tarım 30 Oran (%) Sanayi Ticaret Ulaştırma

58 500 Grafik : Sektörlere Göre Büyüme Hızı (Cari) Oran (%) Tarım Sanayi Ticaret Ulaştırma TARIMSAL ÜRETİM VE VERİMLİLİK Bitkisel Üretim Burdur da toplam hektar tarım arazisi mevcut olup bunun %39,32 si sulanmaktadır. Tablo.20 de tarım arazilerinin kullanım durumuna göre dağılımları verilmiştir. Tablo 20: Burdur İlinde Tarım Arazilerinin Dağılımı ARAZİNİN CİNSİ MİKTARI (hektar) TARIM ARAZİSİNE ORANI ( % ) Hububat Arazisi ,5 49,44 Nadas Arazisi 5107,1 2,43 Yem Bitkileri 8604,9 4,10 Endüstri Bitkileri 5867,5 2,79 Yemeklik Baklagiller 21165,5 10,08 Meyvelik 11341,2 5,40 Sebzelik ,20 Bağ 2850,9 1,35 Diğer Tarla Bitkileri (Yumru, yağlı 7249,2 3,45 tohumlar) Gül, Zeytin, Kavak 1394,5 0,66 Kullanılmayan Tarım Arazisi 35770,6 17,04 Toplam Tarım Arazisi Kaynak : Burdur Tarım İl Müdürlüğü

59 Grafik 20: Burdur İlinde Ürünlerin Altbölgelere göre Dağılımı (ha) I. Altbölge II. Altbölge III. Altbölge IV. Altbölge Tarla Bitkileri 95733, , Sebze 3956,3 1032, Gül Zeytin 2, İşlenmeyen Alan 22034,7 279,5 2666, ,9 Bağ Meyve 1933,7 8630, ,7 Nadas 226, Kaynak Tarım il Müdürlüğü-2003 Türkiye genelinde tarla bitkileri içerisinde en fazla (%74,8) hububat tarımı yapılmaktadır. Burdur ilinde de aynı şekilde olup il genelinde hububat üretimi içinde ekim alanı en fazla olan ürün buğdaydır. Daha sonra arpa gelmektedir. Altbölgeler bazında karşılaştırma yapıldığında, I inci altbölge buğday ekim alanları bakımından en fazla paya sahiptir.ii inci altbölge ise az bir farkla ikinci sırada gelmektedir. 59

60 Grafik : Altbölgelere Göre Hububat Ekiliş Alanları ( Hektar) I. Altbölge II. Altbölge III. Altbölge IV. Altbölge Buğday Arpa Çavdar Yulaf Tablo 21: Burdur İlinde Alt Bölgelere Göre Hububat Üretimi Ürün Üretim (ton) I. Alt bölge II. Alt bölge III. Alt bölge IV. Alt bölge Toplam Arpa Buğday Çavdar Yulaf Mısır Kaynak : Tarım İl Müdürlüğü-2003 Altbölgeler bazında karşılaştırma yapıldığında il genelinde toplam buğday üretiminin %85,83ünü gerçekleştiren I ve II. altbölgedir. Arpa üretiminde ise % 45,03 lik payla II.altbölge ilk sırada yer almaktadır. I. Altbölge %35,01 lik payla 2.sıradadır. III. ve IV. altbölgeler sırasıyla üretimin %2,04 ve %4,24 ini gerçekleştirmektedirler. Çavdar üretiminin %91,37si I. altbölgede, %8,62 si II.altbölgede yapılmaktadır. III ve 4 üncü alt bölgede ise çavdar üretimi yapılmamaktadır. Yulaf üretiminin %57,53 lik büyük bir bölümü I.altbölgede gerçekleştirilmiştir. Bunu %22,89 ile II. altbölge izlemektedir. III. altbölgede yulaf üretimi yapılmamakta olup IV. altbölgede de ancak %19,57 lik bir üretim vardır. 60

61 Grafik 22: Burdur İlinde Tarla Bitkileri Ekiliş Oranları ( % ) Hububat Endüstri Bitkileri Baklagil Yumrulu Bitkiler Yağlı Tohumlu Bit. Yem Bitkileri I. Altbölge 49,36 7,10 6,49 1,56 2,48 4,23 II. Altbölge 53,04 12,38 19,53 0,12 1,19 3,36 III. Altbölge 62,33 4,68 10,03 1,63 3,45 4,83 IV. Altbölge 39,82 1,78 1,23 0,33 2,07 5,24 Burdur ilinde altbölgelere göre tarla bitkileri ekiliş alanlarının oransal dağılımı Grafik 22 de gösterilmiştir. Grafiğe göre tarla bitkileri ekilişlerinin altbölgelerin arazi miktarlarına göre oranı incelendiğinde en fazla olduğu alan hububat üretiminde 3, alt bölge,nin en fazla üretimi gerçekleştirdiği endüstri bitkileri ve baklagil üretiminde 2, alt bölgenin yumrulu bitkilerde 1, alt bölgenin,yem bitkilerinde ise 4,alt bölgenin daha fazla üretim yaptığı görülmektedir. Grafik : Endüstri Bitkileri Ekilişi Dağılımı (hektar) I. Altbölge II. Altbölge III. Altbölge IV. Altbölge Şeker Pancarı Anason Haşhaş Ayçiçeği Patates Türkiye genelinde endüstri bitkilerinin tarla bitkileri içerisindeki payı ekilen alan olarak %7,6 dır. Burdur İli genelinde tarla bitkileri ekiliş alanı içerisinde endüstri bitkilerinin payı ise %0,82 dir. Alt bölgeler bazında karşılaştırma yapıldığında endüstri bitkilerinden şeker pancarı ekiminin I.alt bölgede, anason ekiminin II.altbölgede, haşhaş ekiminin I, II ve IV.altbölgede yoğunlaştığı görülmektedir. 61

62 Tablo 22: Burdur İlinde Endüstri Bitkileri Üretimi Üretim(Ton) ÜRÜNLER I. Altbölge II. Altbölge III. Altbölge IV. Altbölge TOPLAM Anason Ayçiçeği 200 2, ,5 Haşhaş , Kekik Kırmızı Biber Kimyon 7 10, ,5 Patates Susam Şeker Pancarı Tütün Yer Fıstığı Kaynak : Tarım İl Müdürlüğü 2003 Tablo 22 de görüldüğü gibi Burdur da şeker pancarı, anason ve haşhaş endüstri bitkileri üretiminde önemli bir paya sahiptir. Tütüne uygulanan kotadan sonra ekiliş alanları itibariyle oldukça fazla bir azalma olmuş ve sadece ilimizde yetiştirilmekte olan virginia tipi tütün bölgede cazibesini kaybetmeye başlamıştır Yılında ton olan tütün üretimi 2002 yılında 680 tona düşmüştür yılında üretim 965 tondur Yılı verilerine göre Türkiye anason ekiminin %39,6 sı, haşhaş ekiminin ise %13,5 i Burdur da yapılmakta olup üretim miktarları da yine yaklaşık bu değerlerdedir. Grafik : Baklagiller Ekiliş Alanları Dağılımı (hektar) I. Altbölge II. Altbölge III. Altbölge IV. Altbölge Nohut Fasulye Mercimek Türkiye genelinde tarla bitkileri içerisinde baklagil tarımının payı %10,6 dır. İl genelinde ise bu oran %14,24 tür. Baklagiller içerisinde mercimek III. Ve IV. Altbölgede üretilmemektedir. Nohut üretimi ise II.altbölgede yoğunlaşmıştır. 62

63 Tablo 23: Burdur ilinde Baklagil Üretimi Ürün Üretim (ton) I.alt bölge II.alt bölge III.alt bölge IV.alt bölge Toplam Fasulye Mercimek Nohut Kay.:Tarım İl Müd.2004 BURDUR İLİN DE YEM BİTKİLERİ ÜRETİMİ Hayvansal üretimin gelişmiş olduğu ülkelerde yem bitkileri tarımı, ekili alanların %25-30 unu teşkil ederken bu oran ülkemizde ancak %3,25 dolayındadır. Bu durum yem bitkileri yetiştiriciliğinin yetersizliğinin açık bir göstergesidir. Burdur da 2003 yılında yem bitkilerinin tarım alanı içindeki payı %4,10 dir. Fiğ ekilişi IV.altbölgede en fazla ekilişe sahip olup toplam fiğ ekilişinin %63 ünü karşılamaktadır. Korunga ekişinin %34 ü I.Bölgede,%30 u II.Bölgede yapılmaktadır. Grafik : Yem Bitkileri Üretimi (Ton) Fiğ Hayvan Pancarı Yonca Yeşil Yem Korunga Silajlık Mısır Triticale Yonca Kuru ot I. Altbölge II. Altbölge III. Altbölge IV. Altbölge 63

64 Tablo 24: Burdur İli Yem Bitkileri ÜRETİMİ (TON) I. Altbölge II. Altbölge III. Altbölge IV. Altbölge TOPLAM Fiğ (Kuru Ot) Fiğ (Yeşil Yem) Hayvan Pancarı Korunga (Kuru Ot) Korunga (Yeşil Yem) Silajlık Mısır Triticale Yonca (Kuru Ot) Yonca (Yeşil Yem) TOPLAM Kaynak : Tarım İl Müdürlüğü-2003 Yem bitkileri üretim miktarları alt bölgeler bazında karşılaştırıldığında yonca üretimi il genelinde toplam ton üretilmiş olup bunun tonu yeşil yem, tonu kuru ot olarak üretilmiştir.bunun %47 lik kısmını II.alt bölge gerçekleştirmiştir. III. Altbölgede korunga, fiğ ve yonca ekilişleri de sadece yeşil yem olarak hasat edilmiştir. Silajlık mısır üretimi de bu bölgede oldukça azdır. Silajlık mısır üretimi III. altbölge dışında diğer bölgelerde üretimi hızla artmakta olup daha dar alandan daha yüksek miktarda ürün elde edildiği için bu ürüne yönelim fazladır. Yem bitkileri ekiliş sahasında son birkaç yıl içinde Tarım ve Köyişleri Bakanlığınca sağlanan desteklemelerde etkili olmuş ve ekiliş alanının artmasına yol açmıştır. GRAFİK : MEYVE AĞACI DAĞILIMI (Adet) Armut I. Altbölge II. Altbölge III. Altbölge IV. Altbölge Kay: Tarım İl Müdürlüğü 2003 Ayva Elma Erik Kiraz Şeftali Vişne Kayısı Badem Ceviz Üzüm Tt 64

65 Türkiye genelinde meyve üretimi yapılan alanlar tarım alanlarının %5 ini oluşturmaktadır. Burdur da bu oran %6,51 dir. İlde genelde kapalı meyve bahçesi ve ağaç sayısı olarak üzüm ve elma ön plana çıkmakta, ağaç sayısına göre bu sırayı armut, şeftali, badem ve erik takip etmektedir. Son yıllarda ceviz üretimi de yaygınlaşmaya başlamıştır. Özellikle III.altbölgede çilek ve kiraz üretimi son iki yılda ağırlık kazanmış olup önümüzdeki yıllarda ön plana çıkmaya başlayacaktır. GRAFİK : BÖLGELERE GÖRE MEYVE ÜRETİMİ (TON) BÖLGE 2. BÖLGE 3. BÖLGE 4. BÖLGE ARMUT AYVA ELMA ERİK KİRAZ ŞEFTALİ VİŞNE BADEM CEVİZ ÜZÜM KAYISI 2003 yılı verilerine göre İl genelinde meyve veren ağaç sayısı adet olup bu meyve ağaçlarından toplam olarak ton/yıl meyve üretimi yapılmıştır. Tablo 25: Burdur İli Alt Bölgeler Bazında Sebze Üretim Alanları Ürünler Ekiliş Alanları ( Hektar ) I. Altbölge II. Altbölge III. Altbölge IV. Altbölge TOPLAM Bamya 6,2 3, ,7 Biber Domates Havuç Hıyar 140,8 65 2, ,3 Ispanak 48 19, ,2 Kabak 50,7 1, ,8 Karpuz 27, Kavun Kuru Soğan Lahana 5 2,4 3,5 4 14,9 Maydanoz 4,3 0 0,5 0 4,8 Nane 3 0 0,5 0 3,6 Patlıcan 59, ,5 Pırasa 30, ,5 Sarımsak 9, ,2 Taze Soğan 17,7 50,

66 Tere 0, ,5 Marul 42,5 23, ,6 Fasulye Turp 5, ,5 Tarım İl Müdürlüğü 2003 Türkiye genelinde tarım alanlarının %3 ün de sebze üretimi yapılırken, Burdur da sebze tarımı yapılan alan %2,91 de kalmaktadır. Antalya da sera üretimi hasat sezonu bittiği zaman Burdur da tarla sebzeciliği hasat sezonu başlamakta olduğundan Pazar yönünden fazla bir sıkıntı yoktur. Ayrıca seralarda da üretim yapılmakta olduğundan yıl boyunca her dönem sebze yetiştirilebilmektedir. Tablo 26: Burdur İli Altbölgelere Göre Seralarda Sebze Üretim Alanları Ürünler Ekiliş Alanları ( Dekar ) I. Altbölge II. Altbölge III. Altbölge IV. Altbölge TOPLAM Biber 0, ,03 Domates Fasulye Hıyar Karanfil (adet) Marul 5, ,3 Patlıcan 27, ,5 Çilek ,4 20,04 Tarım İl Müdürlüğü yılı verilerine göre İl genelinde ton sebze üretimi gerçekleştirilmiştir. Burdur ilinde en fazla sırasıyla domates, kavun, karpuz, havuç ve biber ekilişi yapılmaktadır. Türkiye de 2000 yılı içinde üretimi sağlanan ton havucun %9.72 si Burdur ilinde gerçekleşmiştir. İlimiz de 2003 yılında 713 ha da havuç ekimi yapılmış olup ton ürün alınmıştır.1807 ha domates ekimi yapılmış olup ton ürün alınmıştır. Grafik 28: Sera Alanlarının Dağılımı (Dekar) I. Altbölge II. Altbölge III. Altbölge IV. Altbölge Tarım İl Müdürlüğü 2003 Cam sera Plastik sera Yüksek Tünel Alçak Tünel Ta 66

67 Grafik 28 de görüldüğü gibi sera alanları iklim şartlarının daha uygun olması nedeniyle IV. alt bölgede yoğunlaşmış olup üretimin büyük bir kısmı da bu bölgeden sağlanmaktadır yılı itibariyle sera alanlarında 713 ton sebze üretimi yapılmıştır Bitkisel Üretimde Yıllara Göre Değişimler Tablo 27: Burdur da Yıllara Göre Bazı Ürünlerin Üretim Miktarlarındaki Değişimler (ton) ÜRÜNLER Domates , Kavun Karpuz Havuç , Biber 5224,5 3487,9 3516,6 5844,5 3725, ,5 7088,7 7192,2 6518, Üzüm , , ,9 9158, , , Elma , Armut , , Çilek ,3 25,3 Kiraz 1302,5 1399,3 1565,7 1549, ,1 1860, Vişne , ,4 720,9 625,3 752, Şeftali ,3 4826, , , Ceviz 2093, , ,9 1870, Antep Fıstığı , , Haşhaş (Tohum) 544,6 632,3 1730, ,8 1472, Haşhaş (Kapsül) 505,1 593,8 1439, ,1 1329, ,5 2638,5 Anason , , , Şeker Pancarı Tütün Hububat , , , Nohut , Kaynak : Tarım İl Müdürlüğü-2003 Tablo 27 de bazı ürünlerin Burdur ilinde son 10 yıl içindeki üretim miktarları verilmiş olup kiraz ve domatesteki artış ile anason, tütün ve armut üretimindeki düşüş dikkat çekmektedir. Bunun yanı sıra kavun üretimin son yıllarda yine artışa geçtiği görülmektedir. Kavun ve karpuz üretimindeki dalgalanmaya bir dönem ilimizde ortaya çıkan fusarium hastalığı etkili olmuştur. Domatesteki üretim artışı ise seraların kurulmasıyla daha belirgin hale gelmiş ve Antalya ilinde sera ürünlerinin hasadından sonra pazar payında Burdur ilinde tarlada yetişen sebze ürünlerinin devreye girmesi etkili olmuştur. Kiraz üretiminin artışına ise çevre illerden Isparta da yetiştirilen kiraz ürününün dış pazarda yer bulması ile İlimizde de bu ürüne yönelim artmış ve çiftçi daha kolay pazar payı bulabileceği ürünlere yönelmeye başlamıştır. Endüstri ürünlerinin üretimin özellikle sadece ilimizde yetiştirilebilen Virginia tipi tütün üretiminin azalmasının en etkin sebebi şüphesiz ki uygulanan kotalardır. Anason üretimindeki azalışa ise sebep üreticinin ürününü istediği fiyatlarla satamaması ve pazar sıkıntısı sonucu beklediği geliri elde edememesidir yılında anason üreticileri haşhaş fiyatlarının iyi olduğunu düşünerek haşhaş üretimine ağırlık vermiş ve haşhaş üretimi iki katına çıkmıştır. Kiraz üretimi artarken armut üretimindeki düşüş ise oldukça fark edilir şekildedir. Bunun en büyük nedeni ise armutlarda görülen hastalık (erwinia amylorora) ve zararlılar

68 (caco psylla pyria, caco psylla piricola) olmuştur. Üreticinin mücadelede süreklilik isteyen bu hastalık ve zararlılarla mücadelede gereken önemi göstermemesi ve zamanında müdahale etmemesi ağaçların kurumasına, üretimin azalmasına neden olmuştur Yılında Tarım İl Müdürlüğünün ve Özel İdare Müdürlüğünün katkılarıyla üretici çilek üretimine yönlendirilmiş ve çilek üretiminde 2001 yılında %100, 2002 yılında da %51 artış sağlanmış olup ilerleyen yılarda çiftçinin alternatif olarak çilek üretimine de yönlenmeye başlayacağının işareti olmuştur.2003 yılı çilek üretimi 25,3 tondur. Grafik : Bazı Sebzelerin Üretimlerinin Oransal Değişimi (%) 85,00 70,00 55,00 40,00 25,00 10,00-5, ,00-35,00-50,00 Domates Kavun Karpuz Havuç 105 Grafik 29: Burdur İlinde Bazı Meyvelerin Üretimlerinin Yıllara Göre Oransal Değişimleri (%) Üzüm Elma Armut Çilek Kiraz 68

69 Grafik : Bazı Tarla Ürünlerinin Yıllara Göre Oransal Değişimleri (%) 175,00 125,00 75,00 25,00-25, ,00 Haşhaş (Tohum) Haşhaş (Kapsül) Anason Şeker Pancarı Tütün Hububat Nohut Grafik : Antep Fıstığı Üretiminin Yıllara Göre Oransal Değişimi 1340, ,00 940,00 740,00 540,00 340,00 140,00-60, Burdur İlinde antepfıstığı üretimi 1999 yılında hızlı bir artış göstermiş ve bu artışı sonraki yıllarda da korumuştur HAYVANSAL ÜRETİM VE HAYVAN VARLIĞI Hayvansal üretim Burdur için önemli bir geçim kaynağıdır. Et ve yumurta tavukçuluğu yanında büyükbaş hayvan yetiştiriciliği konusunda önemli gelişmeler kaydedilmiştir. Üretim miktarları da dikkate alınmaya değer boyuttadır. 69

70 Büyükbaş Hayvan Varlığı Burdur İlinde 2004 yılı Temmuz ayı itibariyle büyük baş hayvan varlığı adet olup bunun adedi süt ırkı olup hem süt hem de et verimi yüksek olan simental ırkı buna dahil değildir. İşletme mevcudu olup işletme başına düşen hayvan varlığı 4,31dir.Buda hayvancılığın daha çok aile işletmeciliği şeklinde olduğunu göstermektedir. Grafik : Altbölgelere Göre Büyükbaş Hayvan Varlığı I. Altbölge II. Altbölge III. Altbölge IV. Altbölge GRAFİK : BİR BÜYÜKBAŞA DÜŞEN TARIM ALANI(da) Altbölge 2.Altbölge 3.Altbölge 4.Altbölge TARIM ALANI 15,1 30,5 19,2 20,7 Grafik 34 den anlaşılacağı gibi Burdur da tarım alanı içinde 1 büyükbaş hayvan başına düşen tarım arazisi miktarları karşılaştırıldığında altbölgeler II IV III, I, ve sırasını takip etmektedir. Ancak büyükbaş hayvan varlığı bakımından sırasıyla I, II, IV ve III.altbölgeler gelmektedir. II. altbölge fazla sayıda hayvana sahip olmasına karşın hayvan başına düşen en fazla tarım arazisine de sahiptir. Ancak bir büyükbaş hayvana düşen tarla bitkileri alanına bakacak olursak arazisinin gerçekte yeterli olmadığı görülecektir. 70

71 Ortalama kaba yem miktarı için büyükbaş hayvan başına 5 dekarlık bir alana gereksinim vardır. Eldeki büyükbaş hayvan sayılarına ve bir hayvanın günlük kabayem ihtiyacına bakarak yaklaşık değerlerle altbölgeler sahip oldukları tarım alanlarının; I. Altbölge 1/3 ünü, II. Altbölge 1/6 sını, III. Altbölge 1/4 ünü ve IV. Altbölge 1/4 ünü yem bitkileri ekilişine ayırmak zorundadır. BÜYÜKBAŞHAYVAN VARLIĞININ IRKLARA GÖRE DAĞILIMI KÜLTÜR KÜLTÜR YERLİ IRK TOPLAM MELEZİ I.BÖLGE BÖLGE BÖLGE BÖLGE TOPLAM BÜYÜKBAŞ HAYVAN VARLIĞININ IRKLARA GÖRE DAĞILIMI KÜLTÜR K,MELEZİ YERLİ BÖLGE 2.BÖLGE 3.BÖLGE 4.BÖLGE Grafikten de izlenebileceği gibi kültür ırkı büyükbaş hayvan sayısının en yüksek olduğu alt bölge, I. altbölge olan Burdur-Çavdır-Çeltikçi-Gölhisar alt bölgesidir. Burdur ilindeki büyükbaş hayvan varlığının % si kültür ve kültür melezi ırklardan oluşmaktadır. Büyükbaş hayvan varlığı ile ilgili ayrıntılı tablo ekler bölümünde verilmiştir. 71

72 Küçükbaş Hayvan Varlığı 2003 Yılı Tarım il Müdürlüğü verilerine göre Burdur da küçükbaş hayvan varlığı adettir. Bunun adedi kıl keçisi, adet koyunun i merinos adedi de yerli koyun ırkıdır. Grafik 36: Burdur İlinde Altbölgelere Göre Küçükbaş Hayvan Varlığı IV. Altbölge 22,31% III. Altbölge 8,6% I. Altbölge 48,31% II. Altbölge 20,68% Küçükbaş hayvan sayısındaki dağılım yine büyükbaş hayvan varlığında olduğu gibi I, II, IV ve III.altbölge şeklinde olmuştur. Burdur ilinde yetiştirilen keçilerin tamamı kıl keçisi olup koyunlar yerli ve merinos olarak ikiye ayrılır Kanatlı Hayvan Varlığı 2003 yılı itibarı ile Burdur ili kanatlı hayvan sayısı adet olup bunun adedi tavuk mevcududur. Geriye kalan adedini ördek, hindi ve kaz mevcudu oluşturmaktadır. Bu kanatlılarda ticari anlamda yetiştirilmeyip evlerde ailenin kendi ihtiyacı için beslenen kesimdir. GRAFİK : KANATLI HAYVAN VARLIĞI(ADET) BROİLER YUMURTACI DİĞER Altbölge 2 Altbölge 3 Altbölge 4 Altbölge 72

73 Kovan Varlığı 2003 yılı verilerine göre Burdur ilinde 2106 ilkel kovan, fenni kovan olmak üzere toplam adet kovan bulunmaktadır. Burdur da kovan başına düşen bal üretim miktarı Türkiye ortalamasına oldukça yakın olup 15 kg dır. Altbölgelerin yüzölçümlerini de göz önüne alarak bir değerlendirme yaparsak birim alana düşen kovan sayısı bakımından III.altbölgenin en fazla kovan sayısına (19,13 adet) sahip olduğunu görebiliriz. Bunun sırasıyla I.altbölge (8,84 adet), II.altbölge (2,69 adet) ve IV.altbölge (0,35 adet) takip etmektedir. GRAFİK : ALT BÖLGELERE GÖRE ARI KOVAN DAĞILIMI Altbölge 2.Altbölge 3.Altbölge 4.Altbölge Burdur İlinde üretilen balın tüketimi iç pazarda olmaktadır. Çevre illerde de halk pazarlarında satışı yapılmaktadır. Tablo 28: Burdur İlinde Altbölgelere Göre Hayvansal Üretim Ürün Üretim (ton) I. alt bölge II. alt bölge III. alt bölge IV. alt bölge Toplam Bal 317,8 66,8 222,9 14,4 621,9 Bal Mumu 10,5 1,1 12,9 0,5 25 Et Süt Yumurta (milyon Adet) Deri(adet) Kıl-Tiftik 22,1 6,9 6,2 16,8 52 Yapağı-Yün 109,3 45, Kaynak : Tarım İl Müd Burdur ili Devlet İstatistik Enstitüsü verilerine göre 2001 hayvansal ürünler üretimi tablo 28 de çıkarılmış olup sırayla inceleyecek olursak; Arıcılığın daha çok I ve III.altbölgelerde yapıldığı görülmekte, III.altbölgenin I.altbölgeye göre 4 kat daha küçük olduğu da gözönüne alınırsa en fazla bu bölgede yaygınlaştığı ortaya çıkmaktadır. Bunun genel sebebi ise bölgenin aşırı eğimli bir topoğrafik yapıya sahip olmasından dolayı (tarım alanının oldukça kısıtlı, arazilerin küçük parçalar halinde olması) bölge halkının farklı alanlara yönelmiş olmasıdır. 73

74 Burdur ilinin kırmızı et üretimi 3.838,2 ton olup, üretimin %80 inin I inci alt bölgede yapıldığı görülmektedir. Et üretim merkezlerinin genelde bu bölgede toplanması buna en büyük etkendir. Beyaz et üretimini ise kümes hayvanı yetiştiriciliğinin en yaygın olduğu IV.altbölge tek başına sürdürmektedir. Diğer bölgelerde sadece çiftçiler ailelerinin kendi ihtiyaçlarını karşılamak için kesim yapmakta olup buda bir istatistik oluşturmamaktadır. Burdur ilinin 2001 yılı süt üretimi istatistiklere yansıyan kısım ,64 ton olarak gözükse de gerçek üretimin yılda ortalama ton civarında olduğu tahmin edilmektedir. Tüm altbölgelerde hayvan yetiştiriciliği nüfuslarına oranla hemen hemen eşit oranda yapılmaktadır. Sütün bir kısmı Burdur ilinde işlenmekte bir kısmı da il dışına gönderilmektedir. Burdur il merkezinde Süt Endüstri Kurumunun satılmasından sonra bu fabrikada üretim tamamen durmuş Burdur ili ekonomisi için büyük bir kayıp oluşmuştur. İl genelinde yılda toplam olarak adet deri üretimi yapılmaktadır. Kesim merkezlerinin I.altbölgede toplanması nedeniyle deri üretimi de bu bölgede yoğunlaşmıştır. Ayrıca, yılda toplam olarak 350,2 ton yapağı üretilmektedir.yapağı üretimi I. ve II.altbölgelerde toplanmış olup %86 sı bu bölgelerden temin edilmektedir Su Ürünleri Üretimi Tablo 29 : Burdur ilinde Alt Bölgeler Bazında Su Ürünleri Potansiyeli Türü Altbölgeler Kafes Havuz Proje Kapasitesi (ton/yıl) Üretim (ton/yıl) Proje Kapasitesi (ton/yıl) Üretim (ton/yıl) I.Altbölge ,2 II.Altbölge ,5 76 III.Altbölge ,2 IV.Altbölge ,750 52,5 43,1 Toplam , ,5 Burdur ilinde çok sayıda bulunan baraj gölleri, göletler ve doğal su kaynakları üzerinde kurulan kafes ve havuz türündeki balık üretim tesislerinde 2003 yılında 467,25 ton alabalık üretimi gerçekleştirilmiştir.bunun yanında baraj gölleri ve doğal göllerde avcılık yolu ile su ürünleri üretimi gerçekleştirilmiştir.ilde bulunan ve inşaatı devam eden baraj göllerinin tamamlanması ve su ürünleri üretimine açılan göletlerin istihdama açılması sonucu proje sahaları genişleyecektir. 74

75 Tablo 30: Burdur da Avcılık ve Yetiştiricilik Yoluyla Elde Edilen Su Ürünleri Üretiminin Son 5 Yıllık Verileri (kg) Yıllar Levrek Sazan Aynalı Sazan Yayın Havuz Balığı TOPLAM Kaba Yem Üretimi Burdur ili 2003 yılı kaba yem üretimi Tablo 31 de gösterilmiştir. Tablo 31: Burdur İli Kaba Yem Üretimi (Ton) I. Altbölge II. Altbölge III. Altbölge IV. Altbölge TOPLAM Fiğ (Kuru Ot) Fiğ (Yeşil Yem) Hayvan Pancarı Korunga (Kuru Ot) Korunga (Yeşil Yem) Silajlık Mısır Triticale Yonca (Kuru Ot) Yonca (Yeşil Yem) Hububat Samanı TOPLAM İl genelinde kaba yem üretimindeki dağılım incelendiğinde; kaba yem üretiminin %66 sının hububat samanından karşılandığı görülmektedir. Kaliteli kaba yem üretimi sırasıyla %13,1 silaj, %7,1 yonca (yeşil yem), %5,88 hayvan pancarı, %2,25 yonca (kuru ot) ve %1,9 korunga (yeşil yem) yer almaktadır. 75

76 Tablo 32: Burdur İlinde Üretilen Yemlerden Hazırlanan Rasyon Örneği (Üretilen yem miktarlarına göre yemlerin tamamı aynı süre yetecek şekilde hazırlanmıştır.) Miktarı (kğ.) K.M. Oranı (%) Toplam KM (kğ.) Protein Oranı Protein (gr) N.D. Oranı N.D. Fiğ 0,45 0,9 0, ,4 0,18 H. Pancarı 1 0,2 0, ,3 0,3 Korunga 0,37 0,9 0, ,5 0,4 0,148 Mısır silajı 3,1 0,18 0, ,35 1,085 Triticale 0,2 0,9 0, ,4 0,2 0,04 Yonca 1,48 0,85 1, ,2 0,35 0,518 Saman 0,5 0,99 0, Bitkisel yağ 0, ,25 0,9 TOPLAM 7,5 3, ,1 3,171 Yeşil yemleri kurutarak yedirdiğimizi varsayarak üretilen toplam kaba yemi hesaplarsak toplam fiğ 9389 ton, Toplam korunga 6500 ton ve toplam yonca ton olarak bulunur. Buna göre toplam kaba yem miktarı ton olur. Tüm bu kaba yemleri aynı süre yetecek şekilde Tablo 32 deki rasyon örneğini hazırlayarak hayvanları besleyecek olursak; Ortalama bir büyükbaş hayvan ağırlığı = 300 kğ. Kuru Madde İhtiyacı = Ortalama canlı ağırlık x % 2,5 = 7,5 kğ. K.M. Oranı = 2, Kuru Maddeye göre Yem ihtiyacı = 16,40 kğ. Toplam Protein = 1091,64 gr. Toplam Nişasta Değeri = 6,94 Yaşama payı protein ihtiyacı = 180 gr. Yaşama payı nişasta değeri ihtiyacı = 2,26 1 lt süt için gerekli protein = 60 gr. 1 lt süt için gerekli N.D. = 0,3 Kaba yemden sağladığı fazla protein = 911,64 gr. Kaba yemden sağladığı fazla N.D = 4,68 Fazla proteinden elde edilen süt = 15,194 lt. Fazla N.D. 'den elde edilen süt = 15,586 Büyükbaş Hayvan Sayısı adet 1 BB Günlük Tük.Kaba yem 14, kğ. Günlük Tüketilen Yem 1512,76 ton Yıllık Tüketilen Yem Miktarı ,34 ton Üretilen top.kaba yemin yet. Gün 113,35441 gün Bu rasyona göre büyükbaş hayvanları beslediğimiz takdirde ortalama günlük 15 kg süt verimiyle (sadece kaba yemden sağlanan süt miktarı) 85 gün sonra Burdur ilinde üretilmekte olan kaba yem tükenmiş olacak ve yıl içinde geri kalan 280 gün boyunca tamamen fabrika yemi ve samana dayalı dengesiz bir beslenme yada pahalı veya yetersiz beslenme ortaya çıkacaktır. 76

77 Tüm bu verilere dayanarak Burdur ilinde yem bitkileri ekilişlerinin 4,3 kat daha artırılması gerektiği ortaya çıkmaktadır. Kullanılan tarım alanında kısıtlı olması Burdur ili çiftçilerinin birim alandan en fazla verimi almaya ve üretim planlaması yapmaya yöneltmektedir. Bu nedenle kaba yem üretiminde kaliteli ve yüksek verimli tohumların kullanılması, bitki için en uygun yetiştirme şartlarının yerine getirilmesi şarttır. Üretim alanlarını artırmak içinde nadas alanları mümkün olduğunca azaltılmalı tarıma uygun olupta tarımda kullanılmayan alanların bir an önce tarıma kazandırılması gerekmektedir. Süt sığırı yetiştiriciliği yönünden ön plana çıkan Burdur ilinin ucuz besleme kaynağı olan kaba yemden faydalanmak ve birim alandan daha fazla gelir elde etmek amacıyla hububat üretiminden vazgeçip, dekara daha fazla gelir getiren kaba yem üretimin artırılması ile mümkün olacaktır. Bu durum aynı zamanda süt veriminin artmasına ve kesif yem tüketiminin azalmasına neden olacağından üreticilerin daha fazla gelir elde etmelerini sağlayacak, hayvancılığın ve hayvansal üretimin sürdürebilirliği sağlanmış olacaktır. Yem bitkilerinin ekim alanının artırılması toprak muhafazası açısından da yararlı görülmektedir ÇAYIR - MER A ÇALIŞMALARI Burdur ilinde 2003 yılı itibariyle çayır-mer a çalışması yapılmayan köy yoktur.toplam 212 yerleşim yerinde yapılan çalışmalara göre 8605,7 hektar mera alanı olduğu tespit edilmiştir. 77

78 BÖLÜM 6. PROBLEMLER POTANSİYELLER VE KISITLAR 6.1. PROBLEMLER VE KISITLAR Burdur un ekonomik yapısı, tarım sektörü ve performansı önceki bölümlerde incelenmiştir. İlin profili ve tarımsal performansı incelenirken Burdur ilinin problemleri de tanımlanmıştır. Burdur ilinde tarımsal üretimi etkileyen başlıca problemler aşağıda gruplandırılarak verilmiştir Sosyo Ekonomik Problemler Göç: 1927 den bu yana Türkiye nüfusu 5 kat artış gösterirken Burdur ilinin nüfusu 3 kat artmıştır Yılında Burdur ili ülke nüfusu içinde %0,6 lık bir paya sahipken 2000 yılında %0,4 ten daha az bir paya sahiptir. İl geneli incelendiğinde köylerden kente hızlı bir göçün olduğu ve kırsal kesimde üretime katkının giderek azaldığı görülmektedir. Ancak il genelinde nüfus artışı yılları arasında %0,74 olmuştur. Eğitim: İl genelinde okuma yazma bilenlerin oranı %90 olup bu oran erkeklerde %96 iken kadınlarda % 84 tür. Burdur İlinde tarımda çalışan nüfusun %53 ünü kadınların oluşturmaktadır. Tarım Bakanlığının Kadın Çiftçilerin Eğitimi Projesi (KAÇEP) kapsamında kadın çiftçilerin eğitimine önem verilmiş ve projenin başlangıcından itibaren 3 yıl içinde 6 farklı köyde çeşitli tarımsal konularda kadın çiftçilere eğitim verilmiş ve halen devam etmektedir. Öz sermaye yetersizliği: Burdur da yeni tarım teknolojilerinin kullanımının yaygınlaşması, yeni yatırımların yapılması ve böylece üretim miktarlarının arttırılması, verimliliğin yükseltilmesi için işletmelerin büyük çoğunluğu gerekli girdileri teminde yeterli ve dengeli sermayeye sahip değildirler.işletmelerin yeterli sermayeye sahip olmamaları bitkisel ve hayvansal üretimi olumsuz etkilemektedir. Sermaye yetersizliği üretimde girdilerin yetersiz ve kalitesiz kullanımına sebep olmaktadır. Gelir düşüklüğü: Gerek Türkiye de gerekse Burdur da tarımda çalışanların geliri diğer sektörlerde çalışanlara oranla genellikle düşüktür yılı istatistiklerine göre kişi başına düşen gelir Burdur da 2146 dolar olmuştur. Burdur da esas mesleğe göre çalışanların nüfusu olup bunun ü (%60) tarım, hayvancılık, ormancılık, balıkçılık ve avcılık sektöründe çalışmaktadır. Toplam nüfusun %60 ı tarım ve ormancılıkla uğraşan Burdur da 2001 yılı GSMH içinde tarımın payı %20,2 dir Üretim Problemleri Hayvansal Üretim Hayvansal üretim problemlerini ırka ait, bakım ve beslemeye ait problemler olmak üzere iki ana başlık altında işleyebiliriz. Hayvan ırkına ait problemler : Suni tohumlamada besi ve süt hayvancılığına en uygun ırkların tohumunun kullanılmaması (Kan bağı kontrolü yapılmıyor) 78

79 Suni tohumlamanın talimatlara uygun olarak yapılmaması (15 Aylık süreyi tamamlamadan erken tohumlama yapılması) Yurtdışından kredili, damızlık süt sığırı olarak getirtilen sığırların düşük verimli olması Kaliteli damızlık sığır satışları sonrası yetiştirilen yeni sığırlarda kalitenin düşmesi, damızlık sığır yetiştiriciliğine gerekli önemin yeterince verilmemesi Hayvancılıkta sadece süt sığırı yetiştiriciliğinin öne çıkması ve besi ırkı sığır yetiştiriciliğine yeterince önem verilmemesi Besi ırkı büyükbaş hayvan yetiştiriciliğinin yetersiz olması (Et işleme tesislerinin işlemek üzere yeterli girdi temin edememesi) Bakım ve beslemeye ait problemler Hayvan barınaklarının uygun şartları taşımaması Kaba yem üretiminin yetersiz olması Mera alanlarının yetersiz olması (Kadastrosu tamamlanan 6872,5 hektar olup tahmini mera alanı hektar) Hayvancılığın aile işletmesi şeklinden çıkarılıp yerleşim alanı dışında (kooperatif veya birlikler altında birleştirilerek) daha büyük işletmeler halinde uygulanamaması Hayvan sevkıyatında hayvan kontrollerinin yetersiz olması Hijyenik şartların tam olarak yerine getirilememesi Hayvansal ürünlerin üretimlerinin artırılması ve kalitelerinin yükseltilebilmesi için kaynakların doğru kullanımı ve geliştirilmesi gerekmektedir. Yeni teknik ve teknolojilerin tarımsal üretimde yaygın ve doğru kullanımının sağlanması gereklidir. Burdur ilindeki büyükbaş hayvanların %98,76 sının kültür ve kültür melezi ırk olduğu gözönüne alındığında verimi etkileyen kısıtların başında yem ve besleme problemi gelmektedir. Kaliteli kaba yem miktarının yeterli olmaması ve besin değeri düşük ot/saman gibi kuru ot ile beslenmeleri buna en büyük etkendir. İlin mera alanının az olması ve bu alanlardaki ot kalitesinin yeterince kaliteli olmaması da beslenmeye etki eden bir başka faktördür. Hayvan bakımı ve hayvancılık yönetimi ile ilgili faktörler de verimi kısıtlayan diğer faktörlerdir. Hayvanların büyük bölümü ev altlarında barınma şartları kötü, havasız ahırlarda tutulmaktadır. Sağım şartlarının uygun olmaması mastitis ve diğer enfeksiyonlara neden olabildiği gibi süt kalitesini de etkilemektedir. Sun i tohumlamada hayvanın ırkına, kan bağı kontrol sonucuna göre uygun olan tohum kullanımı tam olarak sağlanamamıştır. Buda hayvanın ırk özelliklerini tam olarak göstermesine engel bir durum oluşturmaktadır Bitkisel Üretim Tarım arazilerinin çok parçalı ve küçük, arazi toplulaştırmasının tam olarak yapılmamış olması, miras hukukunda gerekli değişikliklerin yapılamamış olması. Sertifikalı anaç seviyesinde kaliteli tohumluk kullanımındaki yetersizlik. Yeni üretim tekniklerini çiftçilerin benimsemesinin zaman alması (Örneğini görmeden kabullenmemeleri). Herkesin tek başına bir tarım alet-makinesine sahip olma isteği, mekanizasyonun pahalı bir girdi olması ve bu nedenle yeterince kullanılamaması. Eldeki makinelerin gerektiği gibi kullanılamaması. Tarıma elverişli olduğu halde, köylerde genç nüfusun azlığı ve kiralama, icar sorunları nedeniyle işlenmeyen araziler. Üreticilerin gelir düşüklüğü nedeniyle kaliteli girdi kullanımının sağlanamaması gibi nedenlerle düşük verim elde edilmesi. 79

80 Erozyon problemi ( Ülkemizde ve ilimizde rüzgar ve su erozyonunun çok yaygın olması ). Sözleşmeli tarım modelinin ve tarım sigortasının uygulamaya sokulamaması. Tarım deseni, üretim planlaması oluşturulmamış olması. Önceki yıllarda üreticinin yüzünü güldüren ve sadece Burdur ilinde üretimi yapılan Virginia tipi tütün yetiştiriciliği son yıllarda uygulanan kota nedeniyle oldukça azalmış kota ve taban fiyatlar çiftçinin bu üründen uzaklaşmasına yol açmıştır. Türkiye üretiminin %40 ının karşılandığı anason üretiminin bölgede hızla azalması (Fiyatlardaki olumsuz gelişmeler ve pazarlamadaki sorunlar nedeniyle). Devletin kontrolünde olan şeker pancarı üretiminde kota uygulaması Merkez ilçede topraktaki kireç fazlalığından dolayı kloroz problemi Burdur ilinde arazilerin küçük parçalar halinde olması, il merkezinde toprak yapısında kireç oranının yüksekliği, III. altbölgenin dik bir araziye sahip olması, makineli tarımın küçük ve meyilli arazilerde kullanılamaması, kooperatifleşmenin çok olmasına rağmen ortak makine kullanımının yaygın olmaması ve aile işletmeciliği şeklinde küçük ölçekli işletmelerin çoğunlukta olması gibi problemlerin sonucu olarak birim arazi, hayvan ve işletme başına üretimin düşüklüğü, maliyetin yüksekliği, kalitenin düşüklüğü nedeniyle üreticilerin net gelirleri de düşük seviyelerde gerçekleşmektedir. Su Kaynakları ve Sulama Problemleri : Sulama yapılan sahalarda su satıhları kenarlarında drenaj problemlerinin çözümlenmemiş olması. Tarım ürünlerinin yetiştiriciliğinde sulama önemli bir önceliğe sahiptir. Sulama tarımsal üretimde verimi çok etkilemekte olup, mevcut su kaynaklarının kullanımında bölgenin ve ürünün özelliklerine göre sulama yönteminin belirlenmesi üreticilerin bu konuda daha fazla bilinçlendirilmesi gerekmekte çok sulamanın uzun dönemde fayda değil zarar getireceği konusu belirginleştirilmelidir. İlde mevcut göl ve göletlerde balıkçılık yapmak isteyenlerin kooperatif çatısı altında bir araya gelerek üretimde bulunmaları olumlu bir gelişmedir Yayım Hizmetlerindeki Problemler Kadın çiftçilere yönelik yayım hizmetlerini karşılayabilecek yeterli sayıda teknik eleman eksikliği. Tarımsal yayım çalışmalarında pazarlama ve örgütleme gibi konularda gerekli kooperatiflerle eğitim çalışmaları yapılmakta olup, kooperatiflerin uygulamaları mevcut durumda yeterli olamamaktadır. Burdur ili hayvancılığı ile ön plana çıkan bir il olmasına rağmen hayvansal üretimde verim oldukça düşüktür. Hayvansal üretimde sağmal süt sığırlarında (Holstein) büyükbaş hayvan başına süt verimi 15 kg. olup yine olması gereken verimden 3 kat daha düşüktür. Mevcut durumda, gerek tarla ürünlerinde gerekse hayvansal üretimde verimin düşüklüğü kalitesiz ve yetersiz girdi kullanımı ile yetiştiricilik şartlarının tam olarak yerine getirilememesinden kaynaklanmaktadır. Özellikle sözleşmeli çiftçilik uygulamasının yapılmaması kaliteli girdi temini, üretim ve pazarlamada fiyat dengelerini olumsuz etkilemektedir. Burdur ilinin tanıtımı yeterince yapılamamaktadır Örgütlenme Problemleri Burdur da 11 ilçede 202 köyde toplam 224 adet tarımsal amaçlı kooperatif olmasına rağmen mevcut çoğu kooperatifin ortaklarının sütlerini toplama, ortaklarına yem temin etme ve bazı kooperatiflerde ise kooperatif otobüsüyle taşımacılık yapma dışında başka bir hizmet ve fonksiyonları bulunmamaktadır. Bununla birlikte bazı 80

81 kooperatifler ise bu işlerin yanı sıra soğuk hava deposu ve yem kırma, karıştırma makineleriyle bu hizmetleri de vermekte olup bu tür farklı hizmetlerin tüm kooperatiflere yaygınlaştırılmasına çalışılmaktadır. AB ye uyum ve DTÖ Tarım Antlaşması kapsamında ortaya çıkan yeni ticaret anlayışı içerisinde, piyasalaşmalarına uygun esnek yapıda kuruluş ve organizasyonların oluşturulması önemlidir. Tarımsal Üretici Birliklerinin oluşturulması ve geliştirilmesi kurumsal reform çalışmalarının bir aşamasıdır. Gerek Türkiye de gerekse Burdur da tarım sektöründe bir çok tarımsal örgütler bulunmaktadır. Burdur da tarımsal amaçlı kooperatifler, Ziraat Odaları, Tarım Kredi Kooperatifleri tarımsal çalışmalar yapmaktadırlar. Ancak bu tarımsal amaçlı kooperatif ve birlikler yetiştirici birlikleri dışında AB ne üye ülkelerdeki çiftçi örgütleri gibi ürün çeşitleri ve değişik tarımsal konularda ihtisaslaşmış bir şekilde görev yapmamaktadırlar. Üretici Birlikleri Yasa Tasarısı kanunlaştığı takdirde, pazarlama, yayım, girdi temini, üretim planlaması, çiftçilerin pazarlık gücünün arttırılması, fiyatların uygun bir şekilde belirlenmesinde çiftçilerin söz sahibi olması konusunda yardımcı olacaktır. Burdur da tarımsal amaçlı kooperatifler bakımından yeterli sayıda örgütlenme mevcuttur. Ancak mevcut tarımsal kalkınma kooperatifleri konusunda tecrübe ve bilgi sahibi yöneticilerle çalışmadıkları ve kooperatif anlayışındaki eksiklikler nedeniyle ortaklarının yem temini, süt toplama dışında görev ve ilkelerini tam olarak yerine getirememekte kooperatiflerin daha ileri seviyelere ulaşmasını sağlayamamaktadırlar. Kooperatifler dışında üst örgütlenme olarak birlikler yeteri kadar oluşmamıştır. Örgütlenme ve örgütlerin görevlerini yerine getirmeleri halinde kırsal kesimin ve tarımsal üretimin gelişimini sağlayabilecektir. Kooperatiflerin bulunduğu köydeki üreticilerin ürünlerini tek elden toplayıp pazarlayamaması ürün fiyatlarını olumsuz etkilemektedir Tarım Politikalarının Etkisiyle Oluşan Problemler Tarım sektörüne kullandırılan kredilerin faizlerinin yüksekliği. TMO, Tekel gibi tarımsal kuruluşların destekleme alımlarının yıldan yıla azalması. Devlet tarafından verilen desteklemelerin doğrudan ürüne verilmemesi. Desteklemelerin, bölgenin toprak ve iklim şartlarına uygun ürünlerin yetiştirilmesini teşvik edecek şekilde, doğrudan üretilen ürüne verilmesi durumunda ürün deseni oluşturulması sağlanabilecektir. Türkiye AB ye yaptığı tam üyelik başvurusunun ışığında ve DTÖ Tarım Anlaşması kuralları çerçevesinde, kendi tarımsal kurumlarının ve uygulamalarının AB normlarına uyumlu hale getirilmesini kapsayan bir tarımsal politika reformu süreci yaşamaktadır. Tarım reformu kararları arasında Ziraat ve Halk Bankası tarafından çiftçilere verilen kredilerin Devlete olan maliyetinin azaltılması amacıyla kredi sübvansiyonunun kademeli olarak kaldırılması yer almaktadır. Çiftçilerin tarımsal üretim aşamasında ihtiyaç duydukları kredi talebi, tarımsal kredi faiz oranlarının yüksekliği nedeniyle yıldan yıla azalmaktadır. Burdur da da ülke genelinde olduğu gibi üreticiler ürünlerine verilen düşük taban fiyatlarından olumsuz etkilenmektedirler. Burdur da geniş bir alanda şeker pancarı ekimi yapan üreticiler arasında şeker pancarı ekilişlerine uygulanan kota ve şeker fabrikalarının özelleştirilmesi konusunun tam olarak belirginleşmemesi şeker pancarı üreticilerinde bir tedirginlik oluşturmaktadır. Pazarlama problemi Pazarlama konusunda gerekli alt ve üst seviyede bir organizasyonun bulunmaması. Tarımsal sanayinin bulunmaması nedeniyle, hammaddenin işlenememesi ve bu nedenle gerekli istihdamın sağlanamaması. 81

82 Özellikle Burdur da yılda ortalama ton üretilen sütün İlde tonu işlenmekte, kalan ton sütün büyük bir kısmı Burdur dışındaki diğer illerde işlenmek üzere gönderilmekte, az bir kısmı da halkın kendi tüketimine harcanmaktadır. Burdur da mevcut Tarımsal Kalkınma, Sulama ve Zirai Ürünler Kooperatifleri ve Kooperatifler Üst Birliği süt toplama, pazarlama, ihalede fiyat belirleme, uygun kalite ve fiyatla fabrika yemi temin etme konularında görev ve sorumluluklarını tam anlamıyla yerine getirememektedirler. Burdur da tarımsal üretimde; standardizasyon, kalite kontrolü, işaretleme, ambalajlama, sınıflandırma, marka oluşturulması, reklam gibi üretim ve pazarlama hizmetleri çok yetersiz olup, bunun sonucu olarak da fiyatlar çok düşük gerçekleşmekte ve ihracat imkanları çok azalmaktadır. Bitkisel ve hayvansal ürünlerde bir borsanın olmayışı kalitenin yükselmesine, standardizasyonun sağlanmasına ve uygun fiyatın oluşmasına engel oluşturmaktadır. İlde gerek bitkisel gerekse hayvansal ürünler için tüm alanlarda en kısa zamanda fonksiyonel bir borsanın oluşturulması çok önem arz etmektedir. Üretici birliklerinin oluşturulmamış olması Diğerleri Et ve ürünlerinin pazarlama problemi olmamasına rağmen et ve ürünlerini işleyen işletmelerde hammadde sıkıntısının olması. Besi ırkı sığır yetiştiriciliğinde süt sığırı yetiştirici birliğine verilen imkanlar verilmemesi nedeniyle tercih edilmemesi, besi hayvanı satılıncaya kadar sıcak para akışının olmaması (süt sığırı yetiştiricilinde sürekli süt satışı ile sıcak para akışının sağlanması). Besi ırkı büyükbaş hayvan sayısının yeterli olmaması, süt ırkı büyükbaş hayvanlarda kemik firesinin fazla olması üretim maliyetini artırıyor. Et ürünlerinde vakumlama ile paketlemede kullanılan shrink poşeti nin yurt dışından getiriliyor olması üretim maliyetini artırıyor. Gerçek çiftçilerin belirlenememesi. Buzağı maması olarak ithal edilen süttozunun yoğurt imalatında da kullanılması. Hububat taban fiyatlarının düşük olması üreticiyi başka ürünlere yönlendiriyor, Burdur ilinde bulunan un ve makarna fabrikaları hammadde temininde güçlük çekiyor başka illerden temin edilen hammadde üretim maliyetini artırıyor. Makarnalık buğdaylarda ürün kalitesi yeterince iyi değil. İhraç edilen ürünlerde devlet desteği sağlanması ve döviz fiyatlarındaki dalgalanmalardan işletme sahiplerinin olumsuz etkilenmeleri önlenmeli. Tarım ve hayvancılık organize sanayinin olmaması. Göç Sanayileşme oranının (IV.altbölge) fazla olması tarım alanlarının amaç dışı kullanımına sebep olması. İlin tanıtımının yeterince yapılamaması, Burdur ilinin coğrafi konum olarak turizm ve sanayisi gelişmiş Antalya, Muğla, Denizli, Afyon ve Isparta gibi iller arasında yer alması hem bir olumsuzluk hem de dikkat çekmesi ve piyasayı hareketlendirebilecek bir durum oluşturması yönünden olumluluk oluşturmaktadır. Köylerde sosyal yaşantının olmaması, yaşam standartlarının düşük olması. 82

83 6.2. POTANSİYELLER Meralar Burdur da mevcut büyük ve küçük baş hayvan populasyonuna yeterli olabilecek oranda çayır-mer a yoktur. İlde toplam sığır olmasına karşılık, kadastro işlemleri tamamlandıktan sonra olması muhtemel çayır-mera arazisi hektar civarındadır. Büyükbaş hayvan başına düşen mera arazisi 0,9 dekar olup, olması gerekenin çok altındadır Su Kaynakları Burdur ilinde su ürünleri yetiştiriciliği için uygun olan halihazırdaki akarsu, baraj gölleri ve göletler kapasitelerini tamamlamış olduklarından ancak yeni yapılacak veya inşaat halinde bulunan baraj ve göletlerin tamamlanmasından sonra bu alanda yeni projeler için alan sağlanabilecektir. İlde 31 adet Su Ürünleri tesisi olup yıllık 991,5 ton alabalık üretme kapasitesine sahiptirler. İl tarım arazilerinin hektar alanı sulamaya uygun olup, hektar halen sulanmaktadır. Projeleri doğrultusunda inşaatı devam eden projelerin tamamlanmasıyla hektar alan daha sulamaya açılacaktır. Sulamaya uygun olmayan alan hektardır Yem Bitkileri Üretimi Burdur da mevcut yem bitkisi üretimi gerekli üretimin çok altındadır. Burdur ilindeki büyükbaş hayvan sayısı : Saman Üretimi : ,5 ton Toplam Yem Bitkisi Üretimi : ton olup büyükbaş hayvan başına 1,87 ton kaliteli kaba yem düşmektedir. Bu miktarı artırmak için kota uygulaması sonucu ekiliş alanları daralan ürünlerin yerine yem bitkileri ekilişi yapılması üretimi artıracaktır. Burdur da sertifikalı yem bitkileri tohumluğu üretimi yapılmamaktadır Hayvansal Üretim İlde mevcut hayvan populasyonunda en ideal bakım ve besleme şartları yerine getirildiğinde verimlerde de artış olacaktır Kullanılmayan Araziler İlde hektar tarım arazisi olup, tüm arazi içindeki oranı %34.29 dur. Tarıma elverişli olduğu halde çeşitli nedenlerle kullanılmayan tarım arazisi ,6 hektar olup tarım alanı içindeki payı %20,8 dir. 83

84 Arazi sınıfları ve kullanım şekli Tablo 33 : Potansiyellerin Tespiti İşlenemeye n arazi Sulama durumu Nüfus Örgütlenme durumu Tanımlama Mevcut Durum Gelişme Potansiyeli I-IV Sınıf arazilerin dışında, V- IV sınıf arazilerde tarıma elverişli olmadıkları halde bir miktarında tarımsal üretim yapılmaktadır. -Burdur da hektar alanda hiç veya hafif erozyon mevcuttur. Bunlar düz ve derin topraklardır, diğer toprakların etkisiyle I. den IV. ye kadar farklı kullanma kabiliyeti sınıfında yer almaktadırlar. -Toplam hektar tarım arazisinin %88,99 u I-IV sınıf olup %11.11 i V-VII.sınıf arazidir. III.sınıf arazilerin %75,7 sinde, IV.sınıf arazilerin 24 ünde orta derecede erozyon, IV.sınıf arazilerin %64 ünde şiddetli erozyon hüküm sürmektedir. -Toplam tarım arazisi ha olup, tarıma elverişli olduğu halde kullanılmayan tarım arazisinin oranı %20.8 dir hektar tarım alanı sulanabilir niteliktedir 2000 yılı sayımlarına göre Burdur İli toplam nüfusu olup, %45.52 si kırsal alanda yaşamaktadır. 97 adet ortaklı Tarımsal Kalkınma Koop, 109 adet ortaklı Sulama Koop, 7 adet 319 ortaklı Su Ürünleri Koop, 29 adet Tarım Kredi Koop, 1 adet ortaklı Pancar Ekicileri Koop,1 adet 188 ortaklı Kooperatifler Birliği, 1 adet 847 ortaklı Holstein Dam. Sut Sığ. Yet. Birl. ve 3 adet üyeli Ziraat Odası vardır. Toprak yağısı olarak uygun ancak aşırı meyilli ve taşlı olduğu için kullanılmıyor. Ayrıca arazilerin küçük parçalar halinde olduğundan ve miras sonucu paylaşımlardaki anlaşmazlıklar nedeniylede kullanılmadan atıl durumda bekletiliyor hektar alan DSİ, hektar alan Köy Hizm. ve hektar alanda halk sulaması şeklinde toplam hektar alan yer altı ve yerüstü su kaynaklarıyla sulanmaktadır. Göç nedeniyle kırsal kesimde hızlı bir azalma olmaktadır yılları arasındaki 10 yıllık dönemde İl toplam nüfusu %0.74, şehirler nüfusu %8.02 artarken, köyler nüfusu % oranında azalmıştır. Bu oranlar köylerden ilçe merkezlerine ve merkezden de başka illere oldukça yüksek oranda bir göçün olduğunu göstermektedir. Kooperatif mevcuduna bakıldığında yüksek oranda bir örgütlenme vardır. Üyeler birden fazla kooperatife kayıtlı olabildikleri için toplam üye sayısını tam olarak vermek mümkün olmamaktadır. İlde yem bitkileri üretimi mevcut hayvan populasyonunun ihtiyacını karşılamamaktadır. V-VII sınıf arazilerde korunga yetiştiriciliğine ağırlık vermek gerekir. -Eğim fazla olduğu yerlerde ilimizde doğal olarakta yetişebilen ve ilimizde işlenip ihracatı yapılan kapari bitkisinin üretimi yapılabilir. Böylece erozyonunda bir derece engellenmesi sağlanabilir. Bu araziler arazi toplulaştırılması yapılması sonucu ve miras hukukunun yeniden düzenlenmesiyle tarıma kazandırılabilir. Devam eden projelerin tamamlanmasıyla hektar alan daha sulanabilecektir yılında Burdur da nüfusun olması beklenmektedir. Örgütlenme oranı çok yüksek olmasına rağmen Kooperatifler sözleşmelerinde belirtilen görevlerinin çoğunu yerine getirmemektedir. Kooperatiflerin üreticileri bir araya toplamaları ve ortakların tüm ürünlerini tek bir elden pazarlama imkanlarını ortaya koymaları hedeflenmektedir. 84

85 85 Tablo 34 : Önemli Tarımsal Ürünlerin Değerlendirilmesi Yem Bitkileri Üretimi Hayvansal Ürünler Su Ürünleri Hububat Üretimi Tanımlama Burdur da 2002 yılında 8274,4 hektar alanda yem bitkileri ekilişi yapılmış olup toplam tarım alanının %3,5 ini oluşturmaktadır. İlde tüm sektörler arasında en önemli geçim kaynağı hayvancılıktır. Mevcut hayvan varlığının %58 i I.altbölgededir. İl genelinde yerli ırk hayvan sayısı 1356 olup, oranı %1.24 tür. Kültür melezi 1907 baş olup oranı %1,7, saf kültür baş olup oranı %97 dir. Akarsu kaynakları havuz balıkçılığı için değerlendirilebilecektir. Şeker Pancarı Kay:Tarım İl Müd.2004 İlde şeker pancarı tüm alt bölgelerde yetiştirilmektedir. Ancak en fazla I. Alt Bölgede yetiştirilmektedir. Toplam üretimin %51,47 si I. altbölgede, %38.96 sı II. altbölgede, %2.49 u ise III. altbölgede ve %7,05 i IV. altbölgededir. Mevcut Durum ve Verimlilik Düzeyi Yem bitkilerinin verimleri Türkiye ortalamasının üzerindedir. İlde çayır-mera alanı ha civarında olup, mevcut hayvan populasyonunun beslenmesinde kaba yem açığının doğmasında önemli bir etkendir. İlden diğer illere Damızlık süt sığırı satışları devam etmektedir. Süt verimi yıllık ortalama 4575 lt/baş tır. Bal verimi 14 kg/kovan dır. Et verimi büyükbaş hayvanda ortalama kg/baş, küçükbaş hayvanlarda kg/baş tır. Havuz balıkçılığı için mevcut su kaynakları kapasitelerini tamamlamıştır. Akarsu kaynakları üzerinde havuz balıkçılığı üretimi yapma imkanı açıktır. Su ürünleri tesislerinde 2001 yılında toplam 552 Ton/Yıl üretim yapılmış olup, kurulu kapasite 991,5 Ton/Yıldır. Kapasite kullanma oranı %56 dır. Hububat üretiminde hububat nadas sistemi uygulanmaktadır. Üretim miktarı ve değeri bakımından buğday diğer hububat çeşitleri içinde birinci sıradadır. İlde yetiştirilen endüstri bitkileri arasında şeker pancarının büyük bir ağırlığı vardır. Gelişme Potansiyeli En fazla yem bitkisi I.altbölgede, daha sonra II. ve IV. altbölgelerde üretilmektedir. Şeker pancarı ekim alanlarının daraltılması halinde alternatif ve zorunlu ürünlerin yem bitkileri olması gerekir. Büyükbaş hayvan populasyonunun hemen hemen tamamını kültür ırkının oluşturması süt veriminin artırılmasına yönelik çalışmaları teşvik etmektedir. Bakım ve beslenme şartları yerine getirilerek ortalama 30 kğ/baş verim almak hedef olarak belirlenmiştir. Damızlık süt sığırı yetiştiriciliğinde tohumlama yaparken kan bağı kontrolü ile daha kaliteli damızlıklar yetiştirilebilecektir. Balık yemi fiyatlarının düşürülmesi, su ürünleri maliyetlerinin düşürecek ve ucuzlayan fiyatlarla tüketim artacak, kapasite kullanım oranı yükselecektir. Ayrıca yeni tesislerin kurulması da teşvik edilmiş olacaktır. Nadas alanlarının ve tarıma elverişli olup kullanılmayan arazilerin değerlendirilmesi halinde daha fazla üretim ve değer elde edilebilir. Ayrıca verimi yüksek çeşitler ile anaç ve sertifikalı seviyede tohumlukların kullanılması halinde verim, üretim miktarı ve üretim değeri yükselecektir. Şeker Kanunu nedeni ile İlde şeker pancarı ekim alanları azalacak olup, üretim de düşecektir. Şeker pancarı-nın ekilmeyeceği alanlarda alternatif üretim olarak hayvancılık için çok zaruri olan yem bitkileri ekilişi yapmak uygun olacaktır. Ayrıca bu alanlarda ayçiçeği de düşünülebilir.

86 86 BÖLÜM 7. AMAÇLAR VE STRATEJİLER 7.1. AMAÇLARIN BELİRLENMESİ VE UYGUN STRATEJİLERİN GELİŞTİRİLMESİ Amaçlar Burdur da kırsal kalkınmanın gerçekleştirilebilmesi için belirlenen amaçlar dört başlık altında toplanmıştır. Bu amaçlar İldeki mevcut problemlerin ve potansiyellerin ortaya konulması sonucunda belirlenmiştir. Burdur da mevcut problemler aslında Türkiye de genel problemlerdir. Türkiye de uygulanmakta olan sekizinci 5 yıllık kalkınma planı içerisinde yer alan tarım politikalarının amaçları, ilin kalkınma problemlerini çözmeye yönelik amaçları da kapsamaktadır. Bu amaçları şöyle sıralayabiliriz. - Tarımda verimliliğin arttırılması. - Tarımsal sektörde gelirin arttırılması ve böylece tarımsal gelirin ülke GSYİH içindeki oranın yükseltilerek kırsal kesimde tarımsal üretimde bulunan nüfusun refah düzeyinin yükselmesini sağlamak, sosyal dengenin kurulması. - Gıda güvencesinin ve güvenliğinin sağlanması. - Gelişmiş bir tarımsal üretimi sağlamak ve bunun sürdürülebilirliğini temin etmek. Bu amaçlar tüm alt bölgelerin her biri için geçerlidir. Tespit edilen bu genel amaçlara ulaşılırken takip edilecek yöntemde alt bölgelerin birbirlerine kıyasla öne çıkan öncelik ve ivediliklerine özen gösterilecektir. Burdur da bitkisel ve hayvansal üretimde bazı ürünlerde verimde istenen gelişme tam olarak sağlanamamıştır. İl tarımının mevcut yapısı incelendiği 5 inci bölümde üretimler rakamlarla belirtilmiştir. Her türlü tarımsal üretimde verimliliğin arttırılması; maliyetin düşürülmesini, gelirin yükseltilmesini ve üreticilerin ekonomik olarak daha üst düzey refah seviyesine ulaşmasını sağlayacaktır. Refah seviyesinin ve sosyal imkanların arttırılması köyden kente göçün önlenmesine de yardımcı olacaktır. Üreticilerin gelirinin arttırılabilmesi için verimliliğin arttırılmasının yanısıra katma değeri yüksek, daha kaliteli ve daha cazip ürünlerin üretimi ile de olabilir. Burdur da süt, et gibi oldukça fazla miktarda üretilen tarımsal ürünlerin işleme, paketleme gibi tesislerin sayılarının arttırılması üretim miktarını arttıracak ve ürün kalitesini yükseltecektir. Ülkemizin üyesi olacağı AB ve DTÖ Tarım Anlaşması kuralları nedeni ile gelecek yıllarda tarım ürünlerinin Avrupa pazarlarında rekabet edilebilir özelliklerde olması gerekmektedir. Tarım ürünlerinin rekabet edebilmesi de gıda güvenliğinin sağlanması ülke genelinde ürün deseninin oluşturulması ile mümkün olabilecektir. Gerek Ülke gerekse İl olarak uygulanacak projelerle kısa sürede gerekli kalite, standardizasyon ve gıda güvenliğine ulaşmak mümkündür. Burdur öncelikle süt sığırcılığı ve uygulanan tarımsal politikalar sonucunda yavaş yavaş yetiştiriciliği azalan Virginia tipi tütün, gül, haşhaş, şeker pancarı ve anason gibi ürünlerde ülke genelinde bir üretim yapıyor olmasına rağmen artık çiftçilerimiz bu ürünlerden uzaklaşmakta ne yetiştireceğini bilemez bir hale gelmektedir. Ancak yetiştirilecek ürünlerin eldeki kaynaklara (toprak, iklim, su vb.) en uygun olan yerlerde ve ihtiyaca göre üretilmesi pazar imkanlarını artıracak ürünlere verilecek desteklemelerin ülke genelinde bir üretim planlaması yapılacak şekilde düzenlenmesi tarım ürünlerindeki üretim ve fiyat dalgalanmalarını en aza indirecektir. Belirlenen amaçlara ulaşmak için ortaya konan problemleri çözümlemek uzun sürede mümkün olabilir.

87 Tarımsal Gelirin Artırılması Strateji : -Üretim maliyetlerinin düşürülmesi, -Girişimcilik, yeni üretim sahalarına yönelinmesi, -Tarımsal mekanizasyonun, ortak makine kullanımı ile birlikte sağlanması, -Özellikle katma değeri yüksek ürünlerle, İlin toprak ve iklim gibi özellikleri bakımından avantajlı ürünlerin üretimine ağırlık verilmesi, -Örgütlenmenin amaçlarının kavranarak gereklerinin yerine getirilmesi- Pazarlama sisteminin gereklerinin uygun olarak oluşturulması, -Arazilerin miras yoluyla parçalanmasının engellenmesi, parçalanmış arazilerin arazi toplulaştırılması ile birleştirilmesi ve toprağı işleyecek olan kişiye verilmesinin temini, -Tarımsal Ürünlerine dayalı sanayinin kurulup geliştirilmesi, Gıda Güvenliğinin Sağlanması Strateji : - AB standartlarına uygun ürün üretimi, -Genetik hizmetlerinin en iyi şekilde yapılması ve bunun için gerekli önlemlerin alınması, -Mümkün olduğu kadar özellikle pazarlamada risk yaşanan veya ihracata dönük tarım ürünlerinde sözleşmeli üretimin yaygın ve yoğun olarak yapılması, Su Ürünleri Üretimi Strateji : -Yem maliyetlerinin düşürülmesi, -Tüm akarsu, baraj gölü ve göletlerde mevcut su ürünleri yetiştiriciliği potansiyelinin tam olarak kullanılması, -Saklama ve soğuk hava deposu sisteminin yeterli kapasitede kurulması, 7.2. TARIMSAL VERIMLILIĞIN ARTIRILMASI Tarım Üretimini üç ana grupta toplayabiliriz ki bunlar; bitkisel üretim, hayvansal üretim ve su ürünleri üretimidir. Tarımsal üretimde verimliğinin artırılması için uygulanacak stratejileri belirlerken bitkisel ve hayvansal üretimle birlikte sürdürülebilir tarım için ayrı stratejiler geliştirilmiştir Hayvansal Üretim Strateji : -Sun i tohumlamada kan bağı kontrolüne göre tohumlama yapılması -Besleme, bakım şartlarının iyileştirilmesi ve hayvan barınaklarının tekniğe uygun hala getirilmesi, -Şehir içinde bulunan hayvan barınaklarının bir araya getirilerek, üretimde ve ürün işlemede organize sanayinin kurulması -Yem bitkileri ekilişinin artırılması, bakım şartlarının iyileştirilmesi -Yemlerde ve sütte aflatoksin kontrol denetiminin sağlanması Bitkisel Üretim Strateji : -Burdur iklim ve toprak yapısına uygun sertifikalı veya anaç seviyede tohumluk kullanılması, -Tarımsal üretimde belirlenen ihtiyaçlara göre girdi kullanılması,

88 88 -Nadasa bırakma yönteminden vazgeçip ürünlerin topraktan kaldırdığı ve verdiği mikroelementlere göre planlı (münavebe veya oluşturulacak tarım deseni üretim planlamasına göre) ekimin sağlanması. -Tarıma elverişli olup, ekilip dikilmeyen arazilerin tarıma kazandırılması, Sürdürülebilir Tarım Strateji : -İlde mevcut tarım arazilerinin sınıflarının ve kapasitelerinin göz önüne alınarak değerlendirilmesi, -Her türlü yerüstü ve yer altı doğal kaynağın en iyi şekilde kullanılması, -Son yıllarda tüm gelişmiş ülkelerde uygulanan ekolojik (organik) tarımın uygulanması, -Tüm dünyada olduğu gibi ilde de önemli bir sorun olan erozyonla gereken mücadelenin yapılması, Tablo 35 : Master Plan Stratejilerinin SWOT Analizi Amaçlar Fırsatlar Bitkisel Üretim Strateji -Yöreye uygun sertifikalı tohumluk kullanımı -Ortak Makine kullanımı -Drenaj problemi olan alanların rehabilite edilmesi -Münavebeli ekim sisteminin yerleştirilmesi (Ürünlerin topraktan kaldırdıkları ve verdikleri element ve minerallere göre) Mevcut durum ve güçlü yönü İklim ve toprak yapısı uygun Zayıf Yönü Fırsatlar Tehlikeler Kooperatif üyeleri arasındaki çekişmeler Yem bitkileri tohumu için pazar bulma şansı yüksek Su kaynakları, su ürünleri üretimi ve sulama için yeterli Erozyon Arazilerin çok parçalı ve küçük olması -Tarıma elverişli kullanılmayan arazilerin değerlendirilmesi Yem Bitkileri ekim alanı için yer oluşturması Arazilerin dik ve taşlı olması -Arazi toplulaştırmasının sağlanması Miras yoluyla parçalanması Hayvansal Üretim -Bakım ve beslenme şartlarının iyileştirilmesi, yem bitkileri ekilişinin artırılması Kültür ırkı oranının çok fazla olması Kaba yem açığı Kota uygulanan ürünlerden açığa çıkan arazilerde kaba yem üretimi yapılabilir Kullanım dışı arazilerin kiraya verilememesi -Hayvan barınaklarının açık ve yarı açık hale dönüştürülmesi -Su ürünleri üretiminin artırılması Yemlerde ve sutte Alabalık yetiştiriciliği yapılabilecek su satıhlarının yeterli olması Ahırların ev altlarında olması Balık yem fiyatlarının yüksek olması Kontrol Hayvancılıktan sağlanan ürünün pazar payı olması Su kaynakları kirliliği

89 89 Tarımsal gelirin arttırılması Gıda güvenliği Sürdürülebilir tarım aflatoksin denetiminin oluşturulması -Pazarlama sisteminin ve örgütlenmenin iyileştirilmesi -Sözleşmeli üretim modelinin yerleştirilmesi -Üretim maliyetlerinin azaltılması -Organize tarım ürünleri sanayinin kurulması, girişimcilik ruhunun geliştirilmesi -Kaliteli ve standartlara uygun ürün üretimi -Kontrol ve denetim hizmetlerinin güçlendirilmesi -Arazilerin kullanım kabiliyet ve sınıfları dikkate alınarak kullanımı -Erozyonla mücadele -Ekolojik tarım Örgütlenme oranı yüksek Verim düşük Arazinin dik oluşu (Özellikle III. altbölge) mekanizmasının olmaması Kooperatif çalışmaları genele yayılmamış süt ve yem üzerine odaklanmış Kooperatiflerde konuyu bilen sorumlu müdür sisteminin olmaması Üretilen ürünleri işleme imkanı yok yada yetersiz. Eski alışkanlıkların sürdürülmesi Kontrol hizmetlerinin birkaç kuruluş tarafından yapılması, yetki karmaşası Üretilen ürünün pazar garantisinin olması Ürün değişikliğine gidildiğinde gelir artacak dolayısıyla gıda güvencesi sağlanacak Kapari gibi bitkiler erozyonla mücadelede kullanılabilir Ürün deseni oluşturulabilir Rüzgar ve su erozyonu Doğal Kaynakların Kullanımı Güneş Enerjisi araştırması İlin turizm yönünden tanıtımının yapılması Kay.:Tarım İl Müdürlüğü-2004 İl genelinde ortalama açık gün sayısı 150 gün olup, güneşlenme süresi 7 saattir. Birçok antik şehrin varlığı ve yayla turizminin yapılabilir olması İlçe merkezlerinde ve kırsal kesimde sosyal hareketlilik sağlanması, yeni gelir imkanlarının oluşturulması

90 90 Bitm iş Olan x BÖLÜM 8. PROGRAM VE PROJELER 8.1. AMAÇ VE STRATEJİLER KAPSAMINDA YER ALAN MEVCUT PROJELER Tablo 36: Burdur İlinde Uygulanan Özel İdare ve SYDV Kaynaklı Projeler PROJE KATEGORİ Dev am Ede n Tekli f Edil en PROJELER PROJ E SÜRE Sİ HEDEF GRUP VE YARARLANICILAR SORUMLU KURULUŞLAR Proje Bedeli (1000TL.) X Elektronik Meteorolojik Set(Öİ) 2004 Merkez İlçe İl Müdürlüğü 30,000,000 HPLC (Yüksek X PerformansLikit Merkez 2004 Kramatografi İlçe(Laboratuar) İl Müdürlüğü 101,000,000 Cihaz)(İÖ) X Deijonize Su Cihazı 2004 Bucak İlçe Müdürlüğü İl Müdürlüğü 2,165,000 X Ot Slaj makinesı 2 Bucak İlçe 2004 Merkez ve İlçeler adet(iö) Müdürlüğü 6,8000,000 X Pnömatik Mibzer(iö) 2004 Merkez ve İlçeler İl-İlçe Müdürlüğü 6,8000,000 X Karma Yem Üretim Ünitesi1 ADET İÖ) 2004 Merkez ve İlçeler İl Müdürlüğü 14,000,000 Karma YEM Üretim X 2004 Merkez ve İlçeler İl-İlçe Müdürlüğü 14,000,000 Ünitesi(1 adet)(iö) X Bio Enerji Tesisi(İÖ) 2004 Merkez ve İlçeler İl-İlçe Müdürlüğü 5,000,000 X Selektör Slaj Makinesi(İÖ) 2004 Merkez ve İlçeler İl-İlçe Müdürlüğü 30,000,000 X Selektör Binası Hayvan Pazarı Tamir ve Onarım(İÖ) 2004 Merkez ve İlçeler İl-İlçe Müdürlüğü 30,000,000 X X X X X Basın Yayın Kırtasiye Giderleri(İÖ) Hayvan Hastalıkları İle Mücadele(İÖ) Proje akaryakıt Giderleri(İÖ) Bitki Hastalıkları ile Mücadele(İÖ) Hastalıklara Dayanıklı Karpuz Yetiştirıciliği(İÖ) Hastalıklara Dayanıklı Karpuz Yetiştirıciliği(İÖ) 2004 Merkez ve İlçeler İl-İlçe Müdürlüğü 20,000, Merkez ve İlçeler İl-İlçe Müdürlüğü 20,000, Merkez ve İlçeler İl-İlçe Müdürlüğü 20,000, Merkez ve İlçeler İl-İlçe Müdürlüğü 20,000, İl-İlçe Müdürlüğü 3,000, Merkez ve İlçeler İl-İlçe Müdürlüğü 15,000,000 X Antep Fıstığı Aşılaması(İÖ) 2004 Merkez ve İlçeler İl-İlçe Müdürlüğü 2,500,000 X Yabani Zetin Aşılaması(İÖ) 2004 Merkez ve İlçeler İl-İlçe Müdürlüğü 2,500,000 X Badem Ağacı Aşılaması(İÖ) 2004 Merkez ve İlçeler İl-İlçe Müdürlüğü 2,500,000 X Bodur Kiraz Yetiştiriciliği(İÖ) 2004 Merkez ve İlçeler İl-İlçe Müdürlüğü 16,000,000 X Bodur Elma Yetiştiriciliği(İÖ) 2004 Merkez ve İlçeler İl-İlçe Müdürlüğü 72,,000,000 X Çilek Yetiştiriciliği(İÖ) 2004 Merkez ve İlçeler İl-İlçe Müdürlüğü 3000,000 X Nar Yetiştiriciliği(İÖ) 2004 Merkez ve İlçeler İl-İlçe Müdürlüğü 3,000,000 X Ceviz Yetiştiriciliği(İÖ) 2004 Merkez ve İlçeler İl-İlçe Müdürlüğü 8,700,000 X Bağ Tesisi(İÖ) 2004 Merkez ve İlçeler İl-İlçe Müdürlüğü 16,500,000 X X Plastik Sera Tesisi(İÖ) Yonca Üretim Gelişt. (İÖ) 2004 Merkez ve İlçeler İl-İlçe Müdürlüğü 27,500, Merkez ve İlçeler İl-İlçe Müdürlüğü 46,000,000

91 91 X Korunga Üretim Geliştirme(İÖ) 2004 Merkez ve İlçeler İl-İlçe Müdürlüğü 13,000,000 X Slajlık Mısır Üretimi Geliştirme(İÖ) 2004 Merkez ve İlçeler İl-İlçe Müdürlüğü 38,000,000 x Tohumluk Temini(İÖ) 2004 Merkez ve İlçeler İl-İlçe Müdürlüğü 19,924,000 x Erken Uyarı Sistemi Merkez-Bucak ( (Özel İd.) adet) İl-İlçe Müdürlüğü x Buğday Toh. Alımı (Özel İd.) 2003 Merkez ve İlçeler İl-İlçe Müdürlüğü x Pnömatik Mibzer Merkez ve İlçeler ( Alımı(Öz. İd.) adet) İl-İlçe Müdürlüğü x Baskı Mak. Alımı (Özel İdare) 2003 Merkez (1 adet) İl Müdürlüğü x Bilgisayar Alımı (Özel Merkez ve İlçeler ( İdare) adet) İl-İlçe Müdürlüğü x Çilek Yet. Teşviki (Özel İdare) 2003 Merkez ve İlçeler İl-İlçe Müdürlüğü x Bodur Elma Yet.Teş. (Özel İd.) 2003 Merkez ve İlçeler İl-İlçe Müdürlüğü x Bodur Kiraz Yet.Teş. (Özel İd.) 2003 Merkez ve İlçeler İl-İlçe Müdürlüğü x Ceviz Yet.Teş. (Özel İdare) 2003 Merkez ve İlçeler İl-İlçe Müdürlüğü x Nar Yet. Teş. (Özel İdare) 2003 Merkez ve İlçeler İl-İlçe Müdürlüğü x Narenciye Yet. Teş. (Özel İd.) 2003 Merkez ve İlçeler İl-İlçe Müdürlüğü Bitm iş Olan PROJE KATEGORİ Dev am Ede n x Tekli f Edil en x x x x x x x x x x x PROJELER Antep Fıstığı Yet.Teş. (Öz.İd.) Yağlık Ayçiçeği Yet. (Özel İd.) Nohut Yet.Geliştirme Pr.(Öz.İd.) Bağ Tesisi Gel. Pro. (Özel İd.) Zir.Müc.Yayın Pro. (Özel İd.) Plastik Sera Yapımı (Özel İd.) Çayır Biçme Mak.Alımı (Öz.İd.) Silaj Mak. Alımı (Özel İdare) Çukur Açma Mak.Alımı (Öz.İd.) VCD Player Alımı (Öz. İd.) Un Değirmeni ve Tohum Temizleme Ünitesi (Özel İdare) Süt İneği Rasyonlarına Katılan Aspir Tanesinin Süt PROJ E SÜRE Sİ HEDEF GRUP VE YARARLANICILAR 2003 Merkez ve İlçeler 2003 Merkez ve İlçeler 2003 Merkez ve İlçeler 2003 Merkez ve İlçeler 2003 Merkez ve İlçeler 2003 Merkez ve İlçeler SORUMLU KURULUŞLA R İl-İlçe Müdürlüğü İl-İlçe Müdürlüğü İl-İlçe Müdürlüğü İl-İlçe Müdürlüğü İl-İlçe Müdürlüğü İl-İlçe Müdürlüğü Proje Bedeli (1000TL.) Merkez (2 adet) İl Müdürlüğü Merkez (2 adet) İl Müdürlüğü Merkez (2 adet) İl Müdürlüğü Merkez ve İlçeler (11 adet) İl Müdürlüğü Merkez İl Müdürlüğü Merkez (Vet.fak.) İl Müdürlüğü

92 92 x x Verimi, Bazı Rumen ve Kan Parazitleri Üzerine Etkisi (Özel İdare) Bütün Pamuk Tohumunun Süt İneklerinde Kullanımı (Öz.İd.) Sera Yapımı (Özel İdare) Ağlasun (25 aile ) x Koyunculuk (SYDV) 2002 Ağlasun (20 aile) x x Okul Sütü Projesi (SYDV) Bodur Elma Yetiştiriciliği (SYDV) 2002 Ağasun 2002 Ağlasun (6 dekar) x Seracılık (SYDV) 2002 Bucak (10 aile) x x Seracılığı Teşvik Prj. (SYDV) Bodur Elma Yet. (SYDV) 2002 x Koyunculuk (SYDV) 2002 x Koyunculuk (SYDV) 2002 x Tohumluk Buğday Alımı (SYDV) Gölhisar (10 aile x 250 m2 ) 2002 Gölhisar (10 aile x 2002 x Koyunculuk (SYDV) 2002 x x x x x x Bulgur-Yem Kırma Mak. Razaki Üzüm Çeşidine Uygun Budama ve Terbiye Şekilleri Silaj Mak. Alımı (Özel İdare) Kekik yetiştiriciliği (Özel İd.) Ph ve Oksijenmetre Alımı(Ö.İ.) Hindi Palazı Yet. (SYDV) Gölhisar (10 Aile x 20 adet) Kemer (15 ailex 1 adet) Tefenni ( 84 aile x 100 kğ.) Merkez (20 aile x 11 adet) 2002 Ağlasun 2002 Merkez-Yeşilova (2 x 5 dekar) İlçe Müdürlüğü İlçe Müdürlüğü İlçe Müdürlüğü İlçe Müdürlüğü İlçe Müdürlüğü İlçe Müdürlüğü İlçe Müdürlüğü İlçe Müdürlüğü İlçe Müdürlüğü İlçe Müdürlüğü İlçe Müdürlüğü İlçe Müdürlüğü İl-İlçe Mdl.- Manisa Bağcılık Araş.Enst Merkez (3 adet) İl Müdürlüğü Merkez ve İlçeler (833m2 fide) İl-İlçe Müdürlüğü Merkez (1 adet) İl Müdürlüğü x Koyun Yet. (SYDV) 2000 x Sera Yapımı 2000 x x x x Erken Uyarı Sistemi (Özel İd.) Domates Fidesi Alımı(Öz.İd.) Damla Sulama Tesisi(Özel İd.) Bodur Elma Bahçe Tesis(Ö.İ.) 2000 Merkez (75 ailex50 adet) Merkez (10 ailex10 adet) Bucak (10 ailex210 m2) Merkez-Bucak (3 adet) 2000 Bucak 2000 Bucak 2000 x Arıcılık (SYDV) 1999 x Meyvecilik (SYDV) 1999 x Süt Sığırcılığı (SYDV) 1999 x Süt Sığırcılığı (SYDV) 1999 Merkez ve İlçeler (2500 fidan) Gölhisar (18 ailex20 kovan) Gölhisar (Meyve Fidan Dağıtımı) Karamanlı (22 ailex1 baş) Kemer (18 ailex 1 baş) İl Müdürlüğü İl Müdürlüğü İlçe Tarım Müdl İl-İlçe Müdürlüğü İlçe Tarım Müdl İlçe Tarım Müdl İl-İlçe Müdürlüğü İlçe Tarım Müdl İlçe Tarım Müdl İlçe Tarım Müdl İlçe Tarım Müdl

93 93 x Hindi Palazı Yet. (SYDV) 1999 x Koyun Yet. (SYDV) 1999 x Arıcılık (SYDV) 1999 Kemer (58 aile-6000 adet) Kemer (9 aile-95 adet) Yeşilova (37aile-400 kovan) x Seracılık (SYDV) 1999 Kemer (19ailex220m) x Arıcılık (SYDV) 1999 x Koyunculuk (SYDV) 1999 x Kültür Mantarı Yet. (SYDV) 1999 x Seracılık (SYDV) 1999 Çavdır (24 ailex10 kovan) Çavdır (21 ailex11 baş) Çavdır (3 aile-670 m2) Çavdır (20 ailex216m2) x Süt Sığırcılığı (SYDV) 1999 Çavdır (24 ailex1 baş) x Seracılık (SYDV) 1999 x Arıcılık (SYDV) 1999 x Seracılık (SYDV) 1999 x Yumurta Tavuğu Yet. (SYDV) 1999 x Süt Sığırcılığı (SYDV) 1999 x Süt Sığırcılığı (SYDV) 1999 x Koyunculuk (SYDV) 1999 x Süt Sığırcılığı (SYDV) 1999 x Seracılık (SYDV) 1999 x Süt Sığırcılığı (SYDV) 1999 x Süt Sığırcılığı (SYDV) 1999 x Seracılık (SYDV) 1999 x x x Çilek Yetiştiriciliği (Özel İdare) Ahududu Yet. (Özel İdare) Böğürtlen Yet. (Özel İdare) x Bağcılık (Özel İdare) 1999 x Seracılık (Özel İdare) 1999 x x Alet Bakım Onarım (Özel İd.) Zir. Müc.İlaç Alımı (Özel İd.) x Arıcılık (SYDV) 1998 x Süt Sığırcılığı (SYDV) 1998 x Seracılık (SYDV) 1998 Çavdır (1 ailex 1000 m2 plastik sera) Merkez (44 ailex10 kovan) Merkez (10 ailex 225 m2) Merkez ( 237 ailex30 adet) Merkez ( 15 ailex 1 baş) Altınyayla (40 ailex 1 baş) Ağlasun (17 ailex10 baş) Ağlasun (200 ailex1 baş) Bucak (20 ailex210 m2) Bucak (20 ailex1 düve) Çeltikçi (14 ailex1 baş) Çeltikçi (10 ailex210m2) Ağlasun ( fide+damla sulama) Merkez ve İlçeler (2000 adet) Merkez ve İlçeler (2000 adet) Merkez ve İlçeler ( adet) Merkez-Tefeni (3 adetx210m2) Silaj Mak. Yedek Parça Alımı Projeli Seralarda Mücadele Altınyayla (10 ailex15 kovan) Altınyayla (19 ailex1 baş) Ağlasun (20 ailex200 m2) x Süt Sığırcılığı (SYDV) 1998 Bucak (2 ailex 1baş) İlçe Tarım Müdl. İlçe Tarım Müdl. İlçe Tarım Müdl. İlçe Tarım Müdl. İlçe Tarım Müdl. İlçe Tarım Müdl. İlçe Tarım Müdl. İlçe Tarım Müdl. İlçe Tarım Müdl. İlçe Tarım Müdl İl Müdürlüğü İl Müdürlüğü İl Müdürlüğü İl Müdürlüğü İlçe Tarım Müdl. İlçe Tarım Müdl. İlçe Tarım Müdl. İlçe Tarım Müdl. İlçe Tarım Müdl. İlçe Tarım Müdl. İlçe Tarım Müdl. İlçe Tarım Müdl. İl-İlçe Müdürlüğü İl-İlçe Müdürlüğü İl-İlçe Müdürlüğü İl-İlçe Müdürlüğü İl Müdürlüğü İl Müdürlüğü İlçe Tarım Müdl. İlçe Tarım Müdl. İlçe Tarım Müdl. İlçe Tarım Müdl

94 94 x Arıcılık (SYDV) 1997 x Yumurta Civcivciliği (SYDV) Altınyayla (21 ailex10 kovan) 1997 Altınyayla (980 adet) x Etlik Civciv (SYDV) 1997 Altınyayla (970 adet) x x Alabalık Yetiştiriciliği (SYDV) Mantar Yetiştiriciliği (SYDV) 1996 x Etlik Civciv (SYDV) 1996 x Arıcılık (SYDV) 1996 Kay.:Tarım İl Müd.2004 Altınyayla-(1 tesis yavru) 1996 Altınyayla-(1 tesis) Altınyayla-( 980 adet) Altınyayla (15 ailex10 kovan) İlçe Tarım Müdl. İlçe Tarım Müdl. İlçe Tarım Müdl. İlçe Tarım Müdl. İlçe Tarım Müdl. İlçe Tarım Müdl. İlçe Tarım Müdl Kooperatif Faaliyetleri Tarımsal amaçlı kooperatiflerin Bakanlık destekli olarak uyguladıkları projelerden önceki yıllarda tamamlanmış olanları ve halen uygulanmakta olan projeler aşağıya çıkarılmıştır. Leblebi fabrikası projesi : Yeşilova-Niyazlar Tarımsal Kalkınma Koop ton/yıl Kapasiteli soğuk hava deposu projesi : Bucak-Karapınar Tarımsal Kalkınma Kooperatifi Ayrıca Ortaklar Mülkiyetinde 200 Baş Süt Sığırcılığı Projesi Bakanlıkça hazırlanan tip projelerden olup proje kapsamında işletme binası, ahır inşaatlarının yapımı, süt soğutma tankı, canlı demirbaş (Gebe düve) ve süt nakil aracı bulunmaktadır. Proje süresi finans kaynağı T.C. Ziraat Bankası olanlar 5 yıl, Bakanlık olanlar 7 yıldır. Bu projeyi uygulayan kooperatiflere ayrıca işletme kredisi verilmektedir. Ortaklar Mülkiyetinde 200 baş(100x2) süt sığırcılığı projesini uygulayan tarımsal amaçlı kooperatifler: Aziziye Tarımsal Kalkınma Kooperatifi de başlamış 2000 de tamamlanmıştır. Kuşbaba Tarımsal Kalkınma Kooperatifi de başlamış 2002 de tamamlanmıştır. Kayış Tarımsal Kalkınma Kooperatifi da başlamış 2001 de tamamlanmıştır. Kılavuzlar Sulama Kooperatifi da başlamış 2001 de tamamlanmıştır. Büğdüz Tarımsal Kalkınma Kooperatifi de başlamış 2000 de tamamlanmıştır. Yassıgüme Sulama Kooperatifi de başlamış 2002 de tamamlanmıştır. Kayaaltı Tarımsal Kalkınma Kooperatifi de başlamış 2000 de tamamlanmıştır.

95 95 Kozluca Tarımsal Kalkınma Kooperatifi de başlamış 2000 de tamamlanmıştır. İlyas Sulama Kooperatifi de başlamış 2000 de tamamlanmıştır. Yarıköy Tarımsal Kalkınma Kooperatifi da başlamış 2003 de tamamlanmıştır. Kozluca Sulama Kooperatifi de başlamış 2007 de tamamlanacaktır. Kuzköy Sulama Kooperatifi de başlamış 2008 de tamamlanacaktır. Ortaklar Mülkiyetinde 200 Baş (50x4) Damızlık Sığır Yetiştiriciliği Projesi : İğdeli Sulama Kooperatifi de başlamış 2007 de tamamlanacaktır. Ortaklar Mülkiyetinde 5 ton/gün kapasiteli soğuk hava depolu mandıra projesi: Gölhisar Merkez Tarımsal Kalkınma Kooperatifi Yılında başlamış olup 2003 yılında tamamlanmıştır. Merkez İlçe SS Çallıca Köyü Tarımsal Kalkınma Kooperatifi 2004 yılı yatırım Programına alınmış,yatırım kredisi tahsis edilmiştir. Burdur ilinin hayvan varlığının %97,01 i kültür ve %1,75 i kültür melezi olan bir il olarak diğer illere damızlık süt sığırı sattığı da göz önüne alındığında ildeki Kültür ırkının oranını artırmaya yönelik olarak uygulanan Ortaklar Mülkiyetinde 200 baş Süt Sığırı Yetiştiriciliği Projelerinin bundan sonra yararlı olmayacağı ortaya çıkmaktadır. Çünkü damızlık süt sığırları yine Burdur ilinden seçilmekte ve hayvan bir ahırdan diğerine aynı il sınırları içinde yer değiştirmektedir. Bu nedenle Burdur da hayvancılığı geliştirmek açısından Damızlık Süt Sığırı Yetiştiriciliği projelerinin süt üretmekten çok kaliteli damızlık üretimine yönelmesi ve işletmecilik şeklinde 2 baş hayvan yerine en az 15 baş hayvanla uygulanması küçük işletmelerin çiftlikler şekline dönüştürülmesi için destek verilmesi daha uygun olacaktır Yayım Faaliyetleri Yayım konusunda Burdur İl Müdürlüğünce sürdürülmekte olan 4 tane Bakanlık projesi mevcuttur. Bunlar : Yaygın Çiftçi Eğitim Projesi (YAYÇEP) : Bu proje çiftçilerimizin tarım kültürünü geliştirmek ve tarımın çeşitli alanlarında bilgi ve beceri kazanmalarını sağlamak amacıyla televizyon ile YAYÇEP yılları arasında I. si uygulanan projenin yılları arasında uygulanmak üzere II. si uygulamaya konmuştur. Proje kapsamında kayıt yaptıran çiftçilere televizyon yayınları dışında kitap ve uygulamalı eğitim desteği de sağlanmaktadır. Ulusal Eğitime Destek Kampanyası Projesi : 2001 Yılında uygulamaya konulan projenin amacı sosyoekonomik yönden yoksulluk içinde bulunan, zorunlu eğitim çağını geçmiş eğitimsiz yaş arası genç kızlarımız ve kadınlarımız başta olmak üzere yetişkin nüfusun tümünün eğitim

96 96 ihtiyaçlarını belirleyerek eksik eğitimlerini tamamlayabilmelerine yönelik programlar uygulamak, yöre ve ülke ekonomisinin gelişmesi doğrultusunda temel yaşam becerileri kazanmalarına, aileye gelir veya ek gelir getirici çeşitli konularda istihdama yönelik meslek edindirmektir. Ayrıca temel sağlık, beslenme, hijyen gibi konularda program ve materyal geliştirmek uygulamaya koymak, bu konularda televizyon programları hazırlamak ve yayınlanmasını sağlamaktır. Proje Bakanlık ve İl Müdürlüğü sorumluluğunda devam etmektedir. Kadın Çiftçi Eğitim ve Yayım Projesi : Proje 2000 yılında başlamış olup 2004 yılında da devam etmektedir.. Projenin amacı, işletme ve tarım faaliyetlerinde bulunan kadın çiftçileri (ev ekonomisi eğitimi dışında) tarımsal konularda tarımsal üretimin geliştirilmiş yayım yöntemleri ile eğitmek ve önerilerde bulunmaktır. İl Müdürlüğü sorumluluğunda proje devam etmekte olup önümüzdeki yıllarda da devam edilmesi uygun olacaktır. Er ve Erbaşların Eğitimi Projesi : Tarım Bakanlığı ile Genel Kurmay Başkanlığı ve Milli Eğitim Bakanlığı işbirliğinde silah altında bulunan er ve erbaşlara tarımsal konularda bilgi ve beceri kazandırmak için kurslar düzenlenmektedir. Er ve erbaşlardan talep geldiği takdirde ilgili konularda uygulamalı kurslar düzenlenmektedir. Katkı Kalıntı İzleme Planları : a-yaş Meyve ve Sebzelerde Kalıntı İzleme Planı: Burdur ilinde uygulanmaya 2002 yılında başlanmıştır. İlde üretilen yaş meyve ve sebzelerde zirai ilaç kalıntıları aranmaktadır. Halen devam etmektedir. b-çiğ Sütlerde Genel Bakteri ve Somatik Hücre Sayısı Denetim Planı (Süt-1) : Çiğ Sütlerde Genel Bakteri ve Somatik Hücre Sayısı Denetim Planı tarihinden itibaren Bakanlığımızın talimatı gereği ilimizde uygulanmaya başlanmıştır Yılında ilimizde faaliyet gösteren 6 işletme programa alınmıştır. Aynı konu ile ilgili olarak İlçe Müdürlükleri personelimiz ve ilçelerimizde faaliyet gösteren kooperatif başkanlarının katıldığı eğitim çalışmaları düzenlenmiştir Yılında da köylerimizde aynı konu ile ilgili eğitim çalışmasına Şube Müdürlüğümüz ve Çiftçi Eğitim ve Yayım Şube Müdürlüğümüz ile birlikte devam edilmektedir. c.çiğ Sütte Kalıntı İzleme Planı (Süt-2) Çalışmaları Çiğ Sütte Kalıntı İzleme Planı gereği süt işleme tesislerinden süt numunesi alınarak Aflatoksin M1 ve Veteriner İlaç kalıntılarının tespiti için, Ankara İl Kontrol Laboratuar Müdürlüğü, Pendik Veteriner Kontrol ve Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü ile Bornova Veteriner Kontrol ve Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü ve Etlik Veteriner Kontrol ve Araştırma Enstitüsü Müdürlüğüne gönderilmektedir. Konu ile ilgili olarak Çiftçi Eğitim ve Yayım Şube Müdürlüğü ve Kontrol Şube Müdürlüğü koordineli olarak çiftçilerimizin eğitim faaliyetleri sürdürülmektedir. :

97 97 d- Bal da Kalıntı İzleme Planı Çalışmaları : Bakanlığımızın Ulusal Kalıntı İzleme Genelgesi 2003 yılında ilimizde uygulanmaya başlanmıştır. e- Su Ürünlerinde Kalıntı İzleme Planı: 2002 yılında uygulamaya başlanmış olup Yasaklı maddeler (hormonlar ve bazı antibiyotikler), antihelmentikler, elementler, antibakteriyeller ve boya kalıntısı olup olmadığı, balıklarda araştırılmakta, ayrıca balık yemlerinde aflatoksin analizi yapılmaktadır Hayvancılığın Desteklenmesi İle İlgili Uygulanan Projeler Bu kararnamenin amacı; Türkiye hayvancılığının geliştirilmesi ve hayvansal üretimin artırılması maksadı ile kaliteli kaba yem açığının giderilmesi için yem bitkileri üretiminin teşvik edilmesi genetik ıslahın yaygın hale getirilmesi, soy kütüğü kayıtlarının tutulması ve belgeli damızlık kullanımının teşvik edilmesidir. Çayır Mera Yem Bitkileri ve Hayvancılığı Geliştirme Projesi 1991 yılında 18 ilde başlayan proje tüm illerde uygulanır hale getirilmiş ve 2006 yılına kadar sürecektir. Projenin amacı yem bitkileri ekilişlerinin arttırılarak kaliteli kaba yem açığının giderilmesi ve meralar üzerindeki baskıyı azaltmak için silaj yapımını teşvik etmektir. Ayrıca ıslah programları ile kültür ırkı hayvancılığın teşvik edilecektir. Uygulama safhasında tarım alet-makinaları alımı, boğa barınağı yapımı, damızlık boğa alımı, suni tohumlama uygulamaları ve yem bitkileri tohumu desteği yapılmaktadır. Bu kapsamda Burdur İlinde 2003 yılında destekleme, teşvik primi olarak ; -Yem Bitkileri Desteklemeleri: İl genelinde 567 proje onaylanmış ödemesi yapılmıştır. ve 1,242,355,306,730 TL destekleme Hayvancılık Desteklemeleri: Tutarı:126,510,264,000 TL dir. -Suni Tohumlama Desteği:3883 Yetiştiriciye 9389 baş TL dir. -Gebe Düve Alım Desteği :Damızlık sertifikalı 5 yetiştiriciye 15 baş TL, Saf ırk sertifikalı 111 yetiştiriciye 213 baş ,000 TL -Su Ürünleri Desteklemesi: 2 İşletmeye 30,045 kg balığa TL Ana Arı Alıp Kullanan Arıcılara İlişkin Desteklemeler :5 üreticiye 137 ana arı için 548,000,000 TL dir. Ayrıca yıllarında akanlıkça belirlenen şartlarda erkek danası olanlara ;

98 98 -Süt Teşvik Primi Desteklemeleri : Toplam çiftçiye TL süt teşvik primi desteklemesi yapılmıştır. Mera Islahı ve Amenajman Projeleri Bu projelerle İllerde Mera Kanunu gereğince tespit ve tahdit işlemleri tamamlanmış olan meraların ıslah edilmesi amaçlanmıştır. Bu projelerin bedelinin tamamı Mera Fonu tarafından karşılanmakta olup Burdur İlinde 790 ha. mera alanının ıslah projeleri hazırlanarak uygulamaya konulmuştur. Ön Soy Kütüğü Projesi Bu proje ile tüm sığırların kayıt altına alınması ve suni tohumlama yapılan hayvanların tümünü kayıt altına alması amaçlanmaktadır. Nisan 1998 den itibaren Merkez ilçe suni tohumlama işleri Holstein Damızlık Sığır Yetiştiricileri birliğine devredilmiş ve birkaç yıl içinde tamamen birliğe bırakılmıştır. Özel sektör tarafından yapılmakta olan suni tohumlama faaliyetleri bu proje ile denetlenecektir PROGRAMLARIN VE PROJELERİN BELİRLENMESİ Hayvancılığın Geliştirilmesi Programı Proje Konuları : -Besi ırkı büyükbaş hayvan ırklarının geliştirilmesi projesi, -İl içi ve çevre illerin ihtiyaçlarını karşılamak üzere damızlık hayvan üretim işletmelerinin kurulması, -Bakım ve beslemenin geliştirilmesi projesi, -İlin iklimine çok uygun olan açık ve yarı açık süt ve besi sığırcılığının yaygınlaştırılması projesi, -İl içi ve çevre iller için besi sığırcılığına uygun olan genç yaştaki hayvanların tespiti, dağıtımı ve beslenerek daha fazla ve kaliteli et üretimi çalışmaların yapılması, -İlde yeterli sayıdaki resmi ve serbest çalışan veteriner hekim ve veteriner sağlık teknisyenlerinin çalışmalarının organize edilerek mevcut hayvan populasyonunun sağlığının en üst seviyeye yükseltilmesi, -Hayvan hareketlerinin en iyi şekilde denetlenmesi, -Besi hayvanlarının besi süresi ve beslenme teknikleri konusunda gerekli eğitim ve yayımın yapılması, -İlde mevcut meraların iyileştirilmesi, -İlde ve çevresinde farklı dönemlerde ekili-dikili alanın yeterince değerlendirilmesi için; arı kovanı ve arı ailesi temini, ana arı üretimi, arı hastalıkları ile mücadele ve gezginci arıcılık gibi konularda gerekli eğitim ve yayımın yapılması, -Yerleşim merkezlerinde bulunan hayvancılık işletmelerinin yerleşim alanı dışında toplanarak bir araya getirilmesi, -Hayvansal üretimlerden elde edilecek hammaddelerin işlenmesi için organize sanayinin oluşturulması. -Suni tohumlama teşviklerinin üreticiye değil tohumlamacıya verilmesi (Üreticiden alınacak ücretten teşvik miktarının düşülmesi) kayıtların daha düzgün ve güvenilir olmasını sağlayacaktır Yem Bitkileri Tohum ve Üretimin arttırılması Programı; Proje Konuları : -İlde kota uygulanan ürünlerin yerine yem bitkileri yetiştiriciliğinin sağlanması,

99 99 -Yem bitkileri ekilişi için gerekli olan tohum üretimine ağırlık verilmemesi, Yayım Çalışmalarının Geliştirilmesi Programı Proje Konuları; -Mera kanunu ile meraların hayvan yetiştiriciliğinde yemleme tekniğine uyulmasının ve kaba yem bitkileri ile silajın öneminin çiftçilere anlatılması, -Kaliteli girdi üretimi, temini ve dağıtımı ile tekniğine uygun hayvan yetiştiriciliğinin sağlanması konusunda özel sektörün daha aktif hale getirilmesi, -Hayvansal üretiminde yoğun rol oynayan kadın çiftçilere yönelik teknik ve sağlık konularını kapsayan eğitim ve yayım çalışmalarına ağırlık verilmesi, -Yayım hizmetlerinde üreticiye hizmet veren özel sektör devreye sokulması. kuruluşlarının da Tarıma Dayalı Sanayinin Geliştirilmesi Programı Proje Konuları: - Entegre su ürünleri işleme ve şoklama tesislerinin kurulması, - Entegre süt ürünleri işleme tesislerinin kurulması, - Mevcut tesislerin faaliyete geçirilmesi, Tarım Ürünleri Pazarının Ve Borsasının Geliştirilmesi Programı Proje Konuları; -Canlı hayvan borsasının kurulması ve çiftçi yararına yönlendirilmesi, -Sütün pazarlanmasında kooperatiflerin Kooperatifler Birliği çatısı altında birlikte hareket ederek değeri fiyatında satılmasının ihale yöntemiyle sağlanması, -Su ürünleri üretiminin arttırılması için mevcut su kaynaklarının yeterince değerlendirilmesi, şoklama ve depolama sistemlerinin kurulması, -Paketleme, tanıtım, derecelendirme, sınıflama çalışmalarının yapılması, Kooperatiflerin Güçlendirilmesi Ve Daha Etkin Hale Getirilmesi -İlde Kooperatif olmayan köylerde örgütlenme yapısının düzenlenmesi, -Aynı köyde hem sulama hem tarımsal kalkınma kooperatifinin önlenmesi ve tek bir kooperatif bulunmasının sağlanması, -Kooperatiflerde sorumlu yöneticilik kavramının geliştirilmesi, ürünlerin etkin bir şekilde tek elden değerlendirilmesinin sağlanması, -Aynı amaçlarla kurulmuş ve faaliyette bulunan zirai ürünler kooperatiflerinin daha etkin hale getirilmesi, Su Ürünleri Yetiştiriciliğinin Güçlendirilmesi Proje Konuları ; -Yavru balık üretiminin yeterli ve sağlıklı yapılabilmesi için gerekli tedbirlerin alınması, -İlde 991,5 ton/yıl olan mevcut su ürünleri tesisleri kurulu kapasitesi dikkate alınarak ucuz ve kaliteli balık yemi üretim tesisinin kurulması, -Mevcut tüm su ürünleri üretim kapasitelerinin kullanılabilmesi için yeni tesislerin kurulmasının teşvik tedbirlerinin alınması, -Daha uzun süreli muhafaza yönteminin sağlanması, üretilen ürünün tüketiminin aylara yayılabilmesi ve fiyat dengesinin kurulabilmesi için şoklama ve depolama tesislerinin kurulması, Yöreye Uygun Kekik, Salep, Ahududu Gibi Ürünlerin Üretiminin Teşvik Edilmesi -Kekik, salep, ahududu vs. üretiminin desteklenmesi, kurutma, paketleme tesislerinin kurulması,

100 Araştırma, Geliştirme Ve Planlama Çalışmalarının Yapılması Proje Konuları: -Üretimde rolü yüksek olan kadın çiftçilerin tarımsal ve hayvansal üretim, ürünlerin değerlendirilmesi, hijyen, verimlilik gibi konularda eğitilmeleri, -Tarımsal arazilerin tamamının tarımsal üretimde verimli olarak kullanılması için gerekli tedbirlerin alınması, -Süt, et, bal gibi ürünlerin yetiştirme tekniği, işlenmeleri, pazarlanmaları konusunda gerekli araştırma ve eğitimlerin yapılması, -Çiğ sütlerde tespit edilen aflatoksin M1 in yemlerden bulaşabileceği ihtimalinin yüksek olması nedeniyle Burdur ilinde faaliyette bulunan ve yem fabrikaları ve yem bayilerinde aflatoksin M1 izleme planının uygulamaya konulması. Aflatoksin M1 : Küf mantarları tarafından üretilen ve bilinen en kuvvetli mikotoksinlerdendir. Hayvanlar tarafından süt, dışkı ve idrarla dışarı atılır. Ülkemizde geviş getiren hayvanların karma yemlerinde 50 ppb, süt ve süt ürünlerinde ise 0,05 ppb kabul edilebilir limit olarak tespit edilmiştir. Mikotoksin : Çeşitli mantar türleri tarafından sentezlenen, insan ve hayvanlar tarafından alındıklarında öldürücü, akut veya kronik zehirlenmelere neden olan kimyasal maddelerdir Burdur'da Tarım ve Gıda Sanayi, Hayvancılık Sektörleri ile ilgili Görüş ve Öneriler Burdur ili coğrafi konumu ve ikliminden kaynaklanan önemli avantajlara sahiptir.ilin kalkınma stratejilerini planlarken yalnızca ilin gereksinim ve Pazar olanaklarını değil bölge ve Türkiye nin Pazar olanaklarını ve ihracata yönelik yatırım alanlarını değerlendirerek üreticiyi bu sektörlere yönlendirmek gereklidir. Burdur da fiğ,slajlık mısır,yonca,korunga hayvancılık yapılan ilimizin en önemli yem bitkilerindendir. Anason üretimi arttırılarak sürdürülmelidir. Hayvancılığa ağırlık verilirken bitkisel üretim gelişme hızı düşük seyretmektedir. Taze sebze üretimi arttırılarak yaz aylarında Antalya nın taze sebze gereksinimi karşılanabilir. Diğer öneriler: Tahıllar,mısır nohut, mercimek üretimi gereksinimden azdır. Sürekli artan talep,geniş yurt içi ve yurt dışı Pazar olanakları birim alandan yüksek verim alabilme olanağı ile yüksek gelir alanı olduğundan verimin arttırılması,ısıtmalı seraların yaygınlaştırılması, ihracata uygun üretim yapılması sulanan alanların arttırılması gerekmektedir. Meyvecilik birim alandan yüksek gelir elde etme imkanı,iklim koşullarının uygun olması nedeniyle önemli bir sektördür. Meyve üretimi için dayanıklı çeşitlerin yetiştirilmesi, depolama,sınıflandırma tesislerinin kurulması ve çeşit farklılığının giderilmesi önerilebilir. Yağlı tohumlar ülkenin ham yağ açığı olduğu için önem arz eder Tıbbi ve aromatik bitkilere artan talepten faydalanılabilir. Organik tarım ürünlerine dünya da ve Türkiye de artan talepten faydalanılabilir. Üreticinin ve tüketicinin bilinçlendirilmesi için eğitim çalışmaları yapılarak organik üretim ile çevre turizm potansiyelinden faydalanılabilir.

101 101 Tarıma Dayalı Gıda Sanayi Burdur da 45 adet ekmek fırını, 3 un fabrikası, 1kadayıf, 3 Kemalpaşa tatlısı İmalathanesi, 2 Makarna Fabrikası,4 Sucuk İşletmesi,12 adet süt ürünleri fabrika ve mandırası, 5 adet şekerleme,lokum küp şeker imalathanesi3 helva,1tuz işletmesi,2 Meyve suyu Kola Gazoz Fabrikası2 Baharat ve Kuruyemişçi-2 Turşu imalathanesi1 Gıda ambalaj imalathanesi olmak üzere toplam 111 tarıma dayalı gıda sanayi mevcuttur. Öneriler 1-Kuru meyve sebze ihraç olanağının varlığı sofralık dışı ürünü değerlendirme imkanı ile önem verilmesi gereken bir alandır. Küçük ölçekli basit kapasiteli maliyeti düşük tesis olanakları yaratılabilir. Alt Yapı Önerileri 1-Tarıma uygun olduğu halde işlenmeyen tarım arazileri uygun ürün motifiyle değerlendirilebilir. 2-Yeni arazi toplulaştırması projeleri uygulanabilir 3-Pazar durumu göz önüne alınarak üretim deseni oluşturulabilir. 4-Toplam tarım alanlarının olanaklar ölçüsünde sulamaya açılması gerçekleştirilebilir. 5- Sebze ve meyve hali kurulabilir. 6- Tohum üretim ve sertifikasyonu için fakülte ve laboratuvar kurulması (Tohum ıslahı) Üretim Önerileri Tarımsal ürün işleme tesisleri arttırılmalı 2-Sanayide kullanılacak ağaç yetiştiriciliği teşvik edilebilir. 3-Tıbbi ve aromatik bitkiler açısından zengin olan ilimizde bu ürünlerin üretim ve işlenmesi sağlanabilir. 4-İşletme ve köy ölçeğinde ürün işleme tesisleri kurulabilir.reçel, turşu,konserve gibi ürünlerin pazarlanması üretici örgütleri tarafından sağlanabilir. 5-Örtü altı erken fide dikim ve kesme çiçek üretim olanakları değerlendirilebilir. 6-İlimizde ikinci ürün kavun yetiştiriciliği yapılarak eylül sonu ekim başında Pazar olanaklarından faydalanılabilir. 7-Mantar yetiştıriciliği düşük maliyette aile işletmelerinde yapılabilir. 8-İlimizde kuru koşullarda yetişebilecek ürünlerin üretimi teşvik edilebilir. 9-Ülkemizde kaliteli ve yeterli miktarda yem hammadde üretiminin olmamasından dolayı ithal ettiğimiz yemin ilimiz bazında da kaliteli hammadde yeterli mineral katkılarıyla kesif yem üretiminin arttırılması için gerekli çalışmalar yapılabilir. 10-Şaraplık üzüm çeşitleri yetiştirilmesi sağlanmalı 11-İlimizde 2. ürün olarak hıyar yetiştiriciliği teşvik edilmeli HAYVANCILIK Hayvansal üretim işletmeler için çok çeşitli kazanımlar sağlamaktadır. Bitkisel üretimden elde edilen bazı ana ve yan ürünlerin daha iyi değerlendirilebilmesi, iş gücünün dengeli olarak kullanılabilmesi, riskin azaltılması, işletmelerde nakit akışına devamlılık kazandırması ve işletme üretiminin pazara yönelik duruma getirilmesi ile oldukça önemli bir sektördür. Burdur da hayvancılık önemli bir potansiyele sahiptir. İlimizde birlik kanalı ile damızlık düve üretimi önemli bir düzeye ulaşmıştır. Dış alımın yasaklandığı 1996 yılına kadar Burdur da ithal düve getirilmiş olup bu gün kooperatifler, yetiştiriciler Birliği,üretici ve il müdürlüğü çalışmaları sonucunda toplam sığır varlığının tamamına yakını kültür ve kültür melezi haline dönüşmüştür.

102 102 İlimizde sağlıklı yürüyen bir kayıt sistemi vardır. Ilimzdeki işletmedeki hayvan kayıt altına alınarak hayvanlar küpelenmiş ve pasaportları çıkartılmıştır.ayrıca D.S.Y.B. de hayvanın verim kayıtlarını tutarak soy kütüğü hizmetleri vermektedir. Burdur da 2003 yılı itibariyle Türkiye geneline satılan damızlık düve sayısı baş dolayındadır. Bu da Türkiye açısından kayda değer bir değerdir. Hayvansal üretim Burdur için önemli bir geçim kaynağı niteliğindedir. Et ve yumurta tavukçuluğu yanında üyükaş hayvan yetiştiriciliği bilhassa süt inekçiliği konusunda önemli gelişmeler kaydedilmiş ve üretim miktarları dikkate alınmaya değer boyuta ulaşmıştır. Bu nedenle organize sanayi bölgesi kurulası alinde kente ve yörenin ekonomik yapısına önemli katkı sağlanmış olacaktır. Böylece üretilen et ve sütü işleyecek entegre tesise daha kolay ulaşılacaktır. Hayvancılık Organize Sanayi Bölgesi kurulması çalışmaları aşlamış olup ilimiz Tefeni içesi Seydiler Köyü hazine arazisinde yer tesisi yapılmış olup tahsis çalışmaları devam etmektedir. Kooperatifler üst Birliği ve Kooperatif yöneticileri,türkiye nin Hollanda sı olan ilimizde kaba yem açığını kapatmak, kesif yemin daha az yedirilerek süt üretim maliyetini düşürmek için ortaklarına daha fazla yem bitkisi ekmeleri konusunda çalışmalarda bulunmalıdır. Ayrıca kooperatifler süt aldıkları işletme sahiplerini bakanlığımız süt tebliği gereğince sütteki bakteri sayısını düşürmesi ve temiz süt elde edilmesi konusunda çalışmalar yapmalıdır. Özet olarak Burdur hayvancılığının başlıca sorunları: 1-Süt işleme olanakları yetersiz. 2-Yem bitkileri üretim alanı az. 3-Küçük ölçekli hayvancılık ve su ürünleri işletme yapısı hakim. Gelişmeye Yönelik Potansiyeller 1- İşletmelerin daha yüksek bir kapasite ile pazara girmeleri sağlanabilir. 2- Organik hayvan ve hayvansal ürün üretimi 3- Süt ve yumurta fazlalığı için Pazar olanakları ve bölgesel açık değerlendirilebilir. 4- Kültür balıkçılığı üzerinde durulabilir. 5- Süt teşvik primleri arttırılmalı 6- Hayvanlar da karma yem tüketimi azaltılıp yem bitkisi, küspe,slaj kullanarak maliyet düşürülmelidir. 7- Yem Bitkisi ekim alanı artırılmalıdır. 8- Yerli ırk hayvanlar melezleme ile verimleri artırılabilir. Uygulanacak Proje Alanları 1-Modern Sanayi Tesisi 2-Kültür Balıkçılığı 3-Canlı Hayvan Borsası 4-Damızlık İşletme Merkezleri 5-Organize Sanayi Bölgesi

103 ÖNCELIKLI PROJELER Tablo 37: Öncelikli Proje Konusu Önerileri Program Proje Kategorisi Proje ismi Uygulama Hayvancılığın Geliştirilmesi Yem Bitkileri Üretiminin Artırılması Devam eden: Yeni Proje Önerileri: Devam Eden: 1-Hayvancılığın Geliştirilmesi Projesi 1-Hayvan ırkını geliştirme projesi -Damızlık üretim işletmelerinin kurulması -Besi sığırı yetiştiriciliğinin desteklenmesi 2-Küçükbaş hayvancılığı teşvik projesi 3-Arıcılığı teşvik ve hastalıklarla mücadele 4-Hayvan barınaklarının geliştirilmesi 1-Çayır-Mera Yem Bitkileri Geliştirme Projesi Süresi 6 Yıl 5 Yıl 5 Yıl 5 Yıl 10 Yıl Yürütücüler TKB TKB-Özel İdare TKB-Özel İdare TKB-Özel İdare TKB-Özel İdare-Özel sektör TKB Yeni Proje Önerileri: 1-Bazı ürünlerdeki kota uygulamasıyla boşalan tarım arazilerine yem bitkileri ekilmesi projesi 5 yıl TKB Yayım Devam Eden: 2-Yem bitkileri tohumu üretiminin artırılması projesi 1-KAÇEP 5 yıl TKB Yeni Proje Önerileri 1-Kadın çiftçi eğitim projesi (Bu yıl sona erecek olan KAÇEP ne devam edilmesi) 5 Yıl TKB 2-Hayvan beslemede kullanılan yem çeşitlerinin geliştirilmesi, silaj yapım teknikleri ve sap samanın kimyasallarla muamelesi 5 Yıl TKB Pazarlama Su Ürünleri Yetiştiriciliğinin Güçlendiril mesi Tarıma Dayalı Sanayinin Geliştirilmesi Yeni Proje Önerileri Yeni Proje Önerileri Yeni Proje Önerileri 3-Yayım hizmetlerinde özel sektörün devreye sokulması 1- Pazar bilgi sisteminin oluşturulması 2- Su ürünleri için soğuk hava deposu kurulması 1- Yavru balık üretiminin artırılması 2- Balık yemi üretim tesisinin kurulması 1- Entegre et ürünleri işleme tesislerinin kapasitelerinin artırılması 2 Yıl 5 Yıl 2 Yıl 5 Yıl 10 Yıl 5 Yıl TKB TKB ve ÖZEL İDARE ÖZEL SEKTÖR TKB ÖZEL SEKTÖR ÖZEL SEKTÖR ve ÖZEL İDARE 2- Süt Ürünleri Entegre Tesislerinin kurulması 5 Yıl 3- Entegre Su Ürünleri İşleme Tesislerinin Kurulması 5 Yıl 4- Atıl durumdaki yem-süt fabrikalarına işlerlik kazandırılması 5 Yıl 5- Çevreyle uyumlu dericilik işleme 5 Yıl

104 104 Yöreye özgü ürünlerin organik olarak üretiminin desteklenmesi Araştırma, geliştirme ve planlama çalışmalarının yapılması Yeni Proje Önerileri Yeni Proje Önerileri Kay.:Tarım İl Müd.2004 tesisi kurulması 1-Ekolojik Tarımın özendirilmesi 5 Yıl TKB ve ÖZEL SEKTÖR 1- Kadının tarımdaki rolü 2-Tarım Ürünleri Sigorta Sistemi 3-Tarım deseni, üretim planlaması oluşturulması 1 Yıl 1 Yıl 10 Yıl TKB TKB TKB

105 EKLER EK-1 ALT BÖLGELER I. Alt Bölge Kaynak Envanteri 1-İKLİM - YAĞIŞ 2-ARAZİ DAĞILIMI 3-TARIM ARAZİLERİNİN DAĞILIMI 4-BİTKİ POTANSİYELİ 5-HAYVAN POTANSİYELİ Burdur ili genel olarak Ege, Akdeniz ve Ortaanadolu arasında bir geçit bölgesi olduğundan farklı bir iklim karakteri gösterir. Yağış bakımından Akdeniz iklimini andırır. Yıllık mm arasında yağış alır. Şubat ayı sıcaklık ortalaması 2,6/5 0C temmuz ayı sıcaklık ortalaması 25 0C'nin altıdadır. Arazi Cinsi Alanı (ha) Oranı (%) Tarım Alanı Orman ve Fundalık Çayır-Mer'a Tarım Dışı Arazi Tarım alanı içerisinde üretim desenine göre arazi dağılımı Tarla Alanı Sebze Meyve Bağ Diğer(İşlenmeyen+kavaklık+zeytinlik+gül+nadas) Tarla bitkileri ekilişi içerisinde ürün desenine göre arazi dağılımı Tahıllar Endüstri Bitkileri 7.10 Baklagiller 6.49 Yem Bitkileri 4.23 Diğer(Yumrulu bitkiler+yağlı tohumlu bitkiler) 4.04 Bazı bitkilerin altbölge tarım alanı içinde ekiliş oranları Şeker Pancarı 3,1 Haşhaş 3.3 Anason 1.7 Nohut 2.6 Domates 1.3 Büyükbaş hayvan varlığı (Sığır) Adet Kültür Melez Yerli TOPLAM Küçükbaş hayvan varlığı Merinos Yerli Toplam Koyun Kıl Keçisi TOPLAM Kanatlı hayvan varlığı Tavuk Diğerleri TOPLAM Arı Kovanı Bölge Genelinde Hayvansal Üretim Ton Et (B.baş) (K.baş) Deri (B.baş) (K.baş) Alabalık Bal

106 106 6-SU KAYNAKLARI 7-MADEN, MİNERALLER VE JEOTERMAL ENERJİ KAYNAKLARI 8-TARIM ALET VE MAKİNE SAYISI 9-TARIMSAL AMAÇLI ÖRGÜTLENME 10-TURİSTİK VE TARİHİ YERLER Bölgede DSİ tarafından projelendirilen sulama amaçlı baraj ve göletler ile sulama yapılan alanlar: -Karataş Gölü sulaması ha -Kozağaç Barajı sulaması 390 ha- -Söğüt Göleti sulaması 212 ha- -Yapraklı Barajı sulaması ha Pompaj Sistemi sulamaları ha İnşaatı devam eden projeler; -Karaçal Barajı Sulaması ha -Çavdır Barajı sulaması ha -Belkaya Barajı sulaması ha Pompaj Sistemi sulamaları 445 ha'dır. Köye Yönelik Hizmetler tarafından ise 336 ha alan sulanmakta olup ha alanında sulanması için inşaatlar devam etmektedir. -MADENLER; Magnezit: Burdur-Çerçin Yatağı Tenör: %47 Mgo Rezerv: ton görünür rezerv -KÖMÜR SAHALARI Merkez Sultandere alanı 1 km2 Ortalama kömür kalınlığı m Ortalama alt ısı değeri 2.800Kcol/kg (orijinal kömürde) Rezerv: ton -SICAK VE MİNARELLİ SU KAYNAKLARI: -Burdur İnsuyu İçmece Kaynakları: Burdur-Antalya Karayolu üzerinde olup. İnsuyu Mağarası içinde yer alır. Kaynakların sıcaklıkları 14 C-16 C arasında olup, toplam debileri 0.03 Lt/s. Dir. Kaynaktan yöre halkı içmece olarak yararlanmaktadır. -Çerçin Maden Suyu: Burdur Isparta Karayolu üzerinde Gökçebağ sınırları üzerinde içindedir. Kaynak 14 C sıcaklıkta olup, 1 lt/s debiye sahiptir. Sular Magnezyumlu, kalsiyumlu,bikarbonatlı, sülfatlı sular sınıfına girer. Maden suyu tadındadır. -Karakent Sıcak Suyu: Kaynak 20 C sıcaklıkta olup, 2 lt/s debidedir. -Yarıköy İçmecesi: Kaynak 18 c sıcaklıkta olup, debisi 2.5 lt/s dir. Bölgede toplam olarak 4961 adet traktör bulunmaktadır.traktörlerin BG'lerine göre dağılımı şöyledir. 10 BG'ne kadar BG'ne kadar BG'ne kadar BG'ne kadar BG üstü Tarım arabası Tarımsal Kalkınma Kooperatifi 47 Sulama Kooperatifi 45 Su Ürünleri Kooperatifi 5 İlde bulunan Burdur Gölü nde her ne kadar balık yasamasa da turist bakımından oldukça önemli olabilecek bir potansiyele sahiptir. Ayrıca Ülkemizde Turizme ilk açılan ve en büyük mağaralardan biri olan İnsuyu Mağarası turizme çok müsaittir. Mağara içinde 9 adet göl vardır ve gezilebilen uzunluğu 597 m dir. Mağaranın 2. kısmı yeni keşfedilmiş olup, çevre düzenlemesi yapılmaktadır. İçmeler 3 adet olup, bunlar İnsuyu, Gökçebağ, Kumluca dır Yaylalar, Merkezde Aziziye Köyü, Gölhisar da Cibyra Antik Kenti çevresi, Böğrüdelik mevkii, Yusufça Kasabası Yaylaları, Merkezde Erenardıç Mesire Yerleri oldukça güzeldir. Höyükler; Merkezde Hacılar, Yassıgüme, Gölde, Kuruçay Köyleri ile merkez ilçede İstasyon höyüktür. Antik Kentler; Düğer (Tymbrianassus) Antik Kenti : Burdur da Klasik Çağa ait bilinen en eski yerleşim yeri Düğer Köyündedir. Kent M.Ö. 6. yüzyılın son çeyreğinde kurulmuştur. Bilimsel kazı yapılmamış, kaçak kazılarda ortaya çıkan buluntular Burdur Arkeoloji Müzesinde sergilenmektedir. Kent Yunan Arkaik Dönemine rastlamaktadır.

107 NÜFUS DAĞILIMI VE GÖÇ CBYRA (Kibriya) : Gölhisar İlçesinin Horzum Mahallesinin kuzeydoğusundadır. Pek yüksek olmayan üç tepecik üzerinde kurulmuş bir kent olup, çevresi sağlam surlarla çevrilmiştir. Kibriya nın atlarının ve silahşörlerinin meşhur olduğu antik kaynaklarda yazılıdır. Kentin tarihi Yunan Çağına kadar uzanır. Yeteri kadar ilmi araştırma yapılmıştır. Burdur yöresinin en mamur antik sitesidir. Sitede çeşitli yapıların yanısıra tiyatro da bulunmaktadır. BUBON : Gölhisar İlçesi İbecik Köyündedir. M.S. II. yy da Roma Devrinde kurulmuştur. Buluntulardan burada antik çağlarda bir bronz heykelcilik okulu ve atölyesi olduğu anlaşılmaktadır. Diğer Antik Şehir ve Kalıntıları : - Maatra- Merkez Bereket Köyü - Karmasa Merkez Boğaziçi Köyü - Mallos- Merkez Karacaören Köyü - Sysianoi- Merkez Karakent - Malgasa- Merkez Kavacık Köyü - Olbaso- Merkez Akören Köyü - Nekropol- Gölhisar-Çavdır Uylupınar Köyü Tarihi Türk Evrelerine örnek olarak Merkezde Taşoda, Kocaoda, Mısırlılar (Hinnoplı) evi sayılabilir. Kaleler : Gölhisar da Hisar (Gölde) Kale ayakta kalmış kaledir. Hamamlar : Merkezde; Tabak, Baltaoğlu ve Eskiyeni Hamamı Medreseler : Merkezde; Eskiyeni, Çaykenarı, Kuyu Mahallesi, Demirçarık, Çeşmeci, Kalakınalı, Sadenzade, Cemilbey, Camiikebir, Konak, Karasenir, Pazar, Özgür, Sofuzade ve Ailiefendi İlçe sayısı 4 Köy sayısı Yılı sayımlarına göre toplam nüfus İlçe merkezleri Köyler TOPLAM Bölge nüfusu / İl nüfusu 0, Yılı sayımlarına göre toplam nüfus İlçe merkezleri Köyler TOPLAM Bölge nüfusu / İl nüfusu 0,52 Nüfus artış hızı 0,03 Alt Bölge Kaynak Envanteri 1-İKLİM - YAĞIŞ 2-ARAZİ DAĞILIMI 3-TARIM ARAZİLERİNİN DAĞILIMI Burdur ili genel olarak Ege, Akdeniz ve Ortaanadolu arasında bir geçit bölgesi olduğundan farklı bir iklim karakteri gösterir. Yağış bakımından Akdeniz iklimini andırır. Yıllık mm arasında yağış alır. Şubat ayı sıcaklık ortalaması 0/2,5 0C, temmuz ayı sıcaklık ortalaması 25 0C'nin altıdadır. Arazi Cinsi Alanı (ha) Oranı (%) Tarım Alanı Orman ve Fundalık Çayır-Mer'a Tarım Dışı Arazi Tarım alanı içerisinde üretim desenine göre arazi dağılımı Tarla Alanı Sebze ,2 Meyve Bağ

108 108 4-BİTKİ POTANSİYELİ 5-HAYVAN POTANSİYELİ Diğer(İşlenmeyen+kavaklık+zeytinlik+gül+nadas) Tarla bitkileri ekilişi içerisinde ürün desenine göre arazi dağılımı Tahıllar Endüstri Bitkileri Baklagiller Yem Bitkileri 3.36 Diğer(Yumrulu bitkiler+yağlı tohumlu bitkiler) 1.31 Bazı bitkilerin altbölge tarım alanı içinde ekiliş oranları Şeker Pancarı 1.7 Haşhaş 2.20 Anason 2.20 Nohut Elma 1.1 Büyükbaş hayvan varlığı (Sığır) Adet Kültür Melez 399 Yerli 479 TOPLAM Küçükbaş hayvan varlığı Merinos Yerli Toplam Koyun 535 Kıl Keçisi TOPLAM Kanatlı hayvan varlığı Tavuk Diğerleri TOPLAM Arı Kovanı Bölge Genelinde Hayvansal Üretim 6-SU KAYNAKLARI 7-MADEN, MİNERALLER VE ENERJİ KAYNAKLARI Et (B.baş) (K.baş) 56 Deri (B.baş) (K.baş) 333 Alabalık 76 Bal 66.8 Bölgede D.S.İ. tarafından projelendirilen sulama amaçlı barajlar ve göletler ile sulama yapılan alanlar ; -Karamanlı Barajı sulaması ha -Bademli Barajı sulaması 477 ha -Belenli Göleti sulaması 470 ha -Tefenni göleti 143 ha -Dereköy Göleti sulaması 23 ha Pompaj Sistemi sulamaları ha İnşaatı devam eden projeler; -Değirmendere Göleti sulaması 182 ha Pompaj Sistemi sulaması 740 ha dır. Köye Yönelik Hizmetler tarafından ise 915 ha alan sulanmakta olup 502 ha alanında sulanması için inşaatlar devam etmektedir. -MADENLER Karamanlı,Tefenni ve Yeşilova İlçelerindeki mermer ocaklarından beyaz ve Burdur kırmızısı isimli mermerler çıkarılmakta ve bu mermerler merkez ilçe ve Bucaktaki fabrikalarda işlenmektedir. Kalite:orta,iyi kalite, Burdur Kahverengi ticari isimli ile bilinir. Rezerv: tondur -KROM: -Tefenni-Yeşilova madenleri Tenör: %20-50 Ccr2 O3 Rezerv: Ofiyolitler içinde birçok krom zuhurları (oluşumları) vardır.rezerv tam olarak belirlenememiştir. -SICAK VE MİNERALLİ SU KAYNAKLARI -Barutlu Sıcak Suyu;

109 109 8-TARIM ALET VE MAKİNE SAYISI 9-TARIMSAL AMAÇLI ÖRGÜTLENME 10-TURİSTİK VE TARİHİ YERLER 11-NÜFUS DAĞILIMI VE GÖÇ Tefenni İlçesinin 8 km kuzeybatısındadır.kaynak suyu 24 C sıcaklıkta olup, 0.27 lt/s debidedir. Sular Mineralce fakir sular gurubuna girer. Kaynağın kaptajı yapılarak Tefenni İlçesine kadar getirilmekte, içmece olarak kullanılmaktadır. -KÖMÜR SAHALARI -Tefenni Taşpınar Sahası, Kömür yayılım alanı :8.2 km Ortalama kömür kalınlığı: m Ortalama kömür derinliği : m Ortalama alt ısı değeri :1.754 Kcal/kg (Orijinal kömürde) Rezerv : ton muhtemel, ton mümkün Bölgede toplam olarak 4480 adet traktör bulunmaktadır.traktörlerin BG'lerine göre dağılımı şöyledir. 10 BG'ne kadar BG'ne kadar BG'ne kadar BG'ne kadar BG üstü Tarım arabası Tarımsal Kalkınma Kooperatifi 15 Sulama Kooperatifi 52 Su Ürünleri Kooperatifi 1 Yaylalar ve Mesine Yerleri; Kemer de Bozdağ ve etekleri (Kirazlı Mevkii), Tefenni de Eşeler Dağı ve çevresi, Yeşilova da Eşeler Dağı ve Salda Gölü çevresinde yer alan Tınaztepe civarı dağ, kış ve yayla turizmi bakımından oldukça önemlidir. Ayrıca Salda Gölü ve çevresi güzel bir mesine yeridir. Höyükler; Yeşilova da Gençali, Çuvallı, Karaatlı, Yazır, Yarışlı, Dereköy, Düğer Köylerinde bulunan höyükler, Tefenni de Hasanpaşa, Beyköy, Harmankaya, Yarım, Çamur Höyükleri görülmeye değerdir. Antik Şehirler ve Kalıntıları ; -Palyatto - Yeşilova Yarışlı Köyü -Takina - Yeşilova Yarışlı Köyü -Tümülüs - Tefenni Yuvalak Köyü -Üçtepeler Tümülüsleri Yeşilova Mürseller Köyü İlçe sayısı 4 Köy sayısı Yılı sayımlarına göre toplam nüfus İlçe merkezleri Köyler TOPLAM Bölge Nüfusu / İl nüfusu 0, Yılı sayımlarına göre toplam nüfus İlçe merkezleri Köyler TOPLAM Bölge Nüfusu / İl nüfusu 0,18 Nüfus artış hızı -0,10 III. Alt Bölge Kaynak Envanteri Burdur ili genel olarak Ege, Akdeniz ve Ortaanadolu arasında bir geçit bölgesi 1-İKLİM - YAĞIŞ olduğundan farklı bir iklim karakteri gösterir. Yağış bakımından Akdeniz iklimini andırır. Yıllık mm arasında yağış alır. Şubat ayı sıcaklık ortalaması 0/2,5 0 C, temmuz ayı sıcaklık ortalaması 25 0 C'nin altıdadır. Arazi Cinsi Alanı (ha) Oranı (%) Tarım Alanı ARAZİ DAĞILIMI Orman ve Fundalık Çayır-Mer'a Tarım Dışı Arazi TARIM ARAZİLERİNİN Tarım alanı içerisinde üretim desenine göre arazi dağılımı

110 110 DAĞILIMI Tarla Alanı Sebze Meyve Bağ Diğer(İşlenmeyen+kavaklık+zeytinlik+gül+nadas) Tarla bitkileri ekilişi içerisinde ürün desenine göre arazi dağılımı Tahıllar 62,33 Endüstri Bitkileri 4,6 Baklagiller 10,03 Yem Bitkileri 4,8 4-BİTKİ POTANSİYELİ Diğer(Yumrulu bitkiler+yağlı tohumlu bitkiler) 5,1 Bazı bitkilerin altbölge tarım alanı içinde ekiliş oranları Şeker Pancarı 0,8 Ayçiçeği 3.20 Kiraz 1.03 Nohut 7,5 Elma 1,1 5-HAYVAN POTANSİYELİ 6-SU KAYNAKLARI 7- MADEN, MİNERALLER VE ENERJİ KAYNAKLARI 8-TARIM ALET VE MAKİNE SAYISI Büyükbaş hayvan varlığı (Sığır) Adet Kültür Melez 456 Yerli 242 TOPLAM Küçükbaş hayvan varlığı Merinos - Yerli Toplam Koyun Kıl Keçisi TOPLAM Kanatlı hayvan varlığı Tavuk Diğerleri 650 TOPLAM Arı Kovanı Bölge Genelinde Hayvansal Üretim Et (B.baş(K.baş)) 56 Deri (K.baş B.baş) 333 Alabalık 52.2 Bal Bölgede D.S.İ. tarafından projelendirilen sulama amaçlı barajlar ve göletler ile sulama yapılan alanlar ; -Ağlasun Göleti sulaması 212 ha -Ağlasun Öteyüz Ovası sulaması 750 ha Köye Yönelik Hizmetler tarafından ise 85 ha alan sulanmakta olup 384 ha alanında sulanması için inşaatlar devam etmektedir. Bölgede tespit edilmiş maden, kömür yatakları, mineralli su kaynakları bulunmamaktadır. Bölgede toplam olarak 594 adet traktör bulunmaktadır.traktörlerin BG'lerine göre dağılımı şöyledir. 10 BG'ne kadar BG'ne kadar BG'ne kadar BG'ne kadar BG üstü 168 Tarım arabası 450

111 111 9-TARIMSAL AMAÇLI ÖRGÜTLENME 10-TURİSTİK VE TARİHİ YERLER 11-NÜFUS DAĞILIMI VE GÖÇ Tarımsal Kalkınma Kooperatifi 11 Sulama Kooperatifi 6 Su Ürünleri Kooperatifi - Antik Kentler; Sagalassus : Ağlasun un 7 km kuzeydoğusundadır. Akdağ Dağının güneyindeki alçak tepelerin, güneye bakan yamaçlarında kurulmuştur. Oldukça yaygın bir sahayı kaplamaktadır. Yunan Çağında Pisidis nın başkenti olan kenttir. Kaya mezarlar çoktur. Yapılar kısmen ayakta kalmıştır. Bunlardan biri de tiyatrodur. Kent Roma Çağında kurulmuştur. Kent gerçekten görülmeye değer özellikleri sahiptir. Ulaşım kolaydır. Yaylalar ve Mesire Yerleri; Ağlasun da Sagalassus Antik Kenti ve çevresi görülmeye ve piknik yapmaya çok müsait mesire yerleridir. Dirmil piknik alanı Burdur a 125 km mesafede, Fethiye Yolu üzerinde çam ormanı içinde yer almakta olup, soğuk kaynak suları ve güzel manzaraları ile piknik ve kamping yapmaya elverişli bir yerdir. İlçe sayısı 2 Köy sayısı Yılı sayımlarına göre toplam nüfus İlçe merkezleri Köyler TOPLAM Bölge nüfusu / İl nüfusu 0, Yılı sayımlarına göre toplam nüfus İlçe merkezleri Köyler TOPLAM Bölge nüfusu / İl nüfusu 0,07 Nüfus artış hızı -0,01 IV. Alt Bölge Kaynak Envanteri Burdur ili genel olarak Ege, Akdeniz ve Ortaanadolu arasında bir geçit bölgesi olduğundan 1-İKLİM YAĞIŞ farklı bir iklim karakteri gösterir. Yağış bakımından Akdeniz iklimini andırır. Yıllık 600 mm.den fazla yağış alır. Şubat ayı sıcaklık ortalaması 2,6/5 0 C temmuz ayı sıcaklık ortalaması 25 0 C'nin üstündedir. Arazi Cinsi Alanı (ha) Oranı (%) Tarım Alanı ARAZİ DAĞILIMI Orman ve Fundalık Çayır-Mer'a Tarım Dışı Arazi Tarım alanı içerisinde üretim desenine göre arazi dağılımı Tarla Alanı TARIM Sebze ARAZİLERİNİN DAĞILIMI Meyve Bağ Diğer(İşlenmeyen+kavaklık+zeytinlik+gül+nadas) Tarla bitkileri ekilişi içerisinde ürün desenine göre arazi dağılımı Tahıllar BİTKİ POTANSİYELİ Endüstri Bitkileri 1.78 Baklagiller 1.23 Yem Bitkileri 5.24 Diğer(Yumrulu bitkiler+yağlı tohumlu bitkiler) 2.0

112 112 5-HAYVAN POTANSİYELİ 6-SU KAYNAKLARI 7-MADEN, MİNERALLER VE ENERJİ KAYNAKLARI 8-TARIM ALET VE MAKİNE SAYISI 9-TARIMSAL AMAÇLI ÖRGÜTLENME Bazı bitkilerin altbölge tarım alanı içinde ekiliş oranları Şeker Pancarı 0.6 Haşhaş 3.6 Ayçiçeği 0.30 Nohut 1.2 Domates 1 Büyükbaş hayvan varlığı (Sığır) Adet Kültür Melez 825 Yerli 486 TOPLAM Küçükbaş hayvan varlığı Merinos 0 Yerli Toplam Koyun Kıl Keçisi TOPLAM Kanatlı hayvan varlığı Tavuk Diğerleri 805 TOPLAM Arı Kovanı Bölge Genelinde Hayvansal Üretim Et (B.baş) 387 Deri(Küçük baş ve Büyükbaş) Alabalık 138 Bal 14.4 Bölgede D.S.İ. tarafından projelendirilen sulama amaçlı barajlar ve göletler ile sulama yapılan alanlar; -Bucak-Onaç I Baraj Gölü sulaması :1550 -Bucak-Onaç II Baraj Gölü sulaması :1953 ha dır. MADENLER -Demir (Fe) Bucak-Kestel Yatağı Tenör :%37-44 Fe Rezerv :8963 ton görünür, 7056 ton muhtemel, ton mümkün -Manganez (Mn) Bucak-Kestel (yazıpınarı) Kavaklar Yatakları Tenör : % Mn Rezerv :9.000 ton görünür, ton muhtemel Yazıpınarı Yatağı geçmiş yıllarda işletilmiştir. Bölgede toplam olarak 1666 adet traktör bulunmaktadır.traktörlerin BG'lerine göre dağılımı şöyledir. 10 BG'ne kadar BG'ne kadar BG'ne kadar BG'ne kadar BG üstü Tarım arabası Tarımsal Kalkınma Kooperatifi 28 Sulama Kooperatifi 9 Su Ürünleri Kooperatifi 1

113 TURİSTİK VE TARİHİ YERLER 11-NÜFUS DAĞILIMI VE GÖÇ KODRYLA (Kaynar Kale) ; Yarıpınar Köyü yakınlarında kurulmuş bir antik kenttir. Mekanlar ve yerleşim yerleri zirveden yamaçlara kadar inmektedir. Şehir Hellenistik dönemden Bizans Dönemine kadar yerleşim yeri olmaya devam etmiştir. SİA (Taşdandam) ; Karaat Köyü sınırları içerisindedir. Bir Pamphilia şehridir. Şehir Hellenistik ve Roma Dönemlerine ait olup, yolunun olmayışı nedeni ile çok iyi korunarak günümüze kadar gelmiştir. Diğer Antik Kentler ve Kalıntıları ; -Creaitoe - Belören Köyü -Omama Ürkütlü Kasabası -Nemöteikhas Boğazköy Bölgede bulunan hanlar ve kervansaraylar ise Susuz Köyü nde Susuz Han, Dereköy de İncir Kervansarayı dır. Bölgede bulunan yaylalar ve mesire yerleri şunlardır ; Karacaören I ve II baraj gölleri çevresi, Kargı Kısığı (Kanyon) Kremna Antik Kenti ve çevresi, Seydiler Köyü orman alanı gerek gönübirlik piknik gerekse kamping yapmak için ideal mesire yerleridir. İlçe sayısı 1 Köy sayısı Yılı sayımlarına göre toplam nüfus İlçe merkezleri Köyler TOPLAM Bölge nüfusu / İl nüfusu 0, Yılı sayımlarına göre toplam nüfus İlçe merkezleri Köyler TOPLAM Bölge nüfusu / İl nüfusu 0,22 Nüfus artış hızı 0,05 EK -2 YARDIMCI TABLOLAR VE GRAFIKLER Ek Tablo 1: Çalışamama Nedenine Göre İşgücünde Olmayan Nüfus Sayım Yılı Erkek % Kadın % Erkek % Kadın % İşgücünde Olmayan Nüfus Emekli , , , ,7 Ev Kadını , ,2 Öğrenci , , ,3 Diğer (1) , , ,8 (1) "İrad Sahibi" olanlar ve 2000 Geenl Nüfus Sayımında "İş arayıp son üç ayda iş arama kanalı kullanmayanlar" bu grup içindedir. Ek Tablo 3: Seraların Dağılımı I.Altbölge Merkez-Çavdır Çeltikçi-Gölhisar II. Altbölge Karamanlı-Kemer Tefenni-Yeşilova III. Altbölge Ağlasun Altınyayla IV. Altbölge Bucak TOPLAM Cam sera ,7 58,7 Plastik sera Yüksek Tünel Alçak Tünel TOPLAM 57, Kay.:Tarım İl Müd.2004

114 114 Ek Tablo 4: Kovan Sayısı, Bal ve Balmumu Üretimi Eski Kovan Yeni Kovan Bal Üretimi (KİLO) Balmumu Üretimi (ton) Merkez ,5 I.Altbölge Çavdır Çeltikçi ,6 - Gölhisar Karamanlı ,2 1 II.Altbölge Kemer ,8 0,2 Tefenni Yeşilova ,8 - III.Altbölge Ağlasun ,9 2,1 Altınyayla ,8 IV.Altbölge Bucak ,4 0,5 TOPLAM ,1 Kay.:Tarım İl Müd.2004

115 115 Ek Tablo 5: Çayır-Mera Çalışmaları TAHSİS AŞAMASINDA TESBİT TAHDİT TAMAMLANMIŞ (Askı Aşamasında) Köy/ha. TESBİTİ TAMAMLANAN Köy/ha. TESBİT SONUCU MERA BULUNMAYAN TOPLAM Köy/ha. İLÇESİ Tahsis Edilen Askıda Köy/ha. Kesinleşen MERKEZ ,9 254,8 5, ,9 AĞLASUN ,2-34,2 ALTINYAYLA ,9 98,9 BUCAK ,8 205,6 61,3 557,7 ÇAVDIR ,5-747,4 811,9 ÇELTİKÇİ ,4-13,4 GÖLHİSAR ,7 596,7 240,2 864,6 KARAMANLI , ,0 187, ,5 KEMER ,2-427,2 TEEFENNİ ,1 12,1 503,2 YEŞİLOVA ,0 2551,3-276, ,2 TOPLAM , , , , ,7 Kay.:Tarım İl Müd.2004

116 Ek Tablo 6: Tarımsal Amaçlı Kooperatifler TARIMSAL AMAÇLI KOOPERATİFLERİN LİSTESİ Altbölgeler İlçe Adı Tar.Kal.Koop. Sulama Koop. Su Ürün.Koop. Pancar Eki.Koop Holstein Süt Sığ.Yet.Birliği Üst Birlik Arıcılar Birl. Toplam Merkez I.Altbölge Çavdır Çeltikçi Gölhisar Karamanlı II.Altbölge Kemer Tefenni Yeşilova III.Altbölge Ağlasun Altınyayla IV.Altbölge Bucak T O P L A M Kay.:Tarım İl Müd.2004 Ek Tablo 7: Uzun Yıllar Ortalama Meteorolojik Veriler I.Altbölge II.Altbölge III.Altbölge İLÇE Rakım Ortalama Sıcaklık (Cº) Yıllık Yağış (mm) Yağışlı Günler Sayısı Toprak Sıcaklığı (Cº) Ort. Bağıl Nem % Açık Gün Sayısı Bulutlu Gün Sayısı Kapalı Gün Sayısı Günlük Ort. Güneşlenme Süresi (saat:dk.) Yağışlı Dolulu Kar Şubat Temmuz TOPLAM Üst 5 cm'de 10 cm'de 20 cm'de Gün Gün Yağ.Gün Merkez 967 3,4 24,9 413,6 100,6 0,7 13, ,9 / 13,3 1,8 / 27,6 2,2 / 26,8 2,2 / 26, ,7 44,7 07:21 Çavdır 0 Çeltikçi 0 Gölhisar 990 3,6 23,6 473,7 87,3 1,8 9,7 98, ,8 148,1 46,7 Karamanlı 0 Kemer ,5 22,7 284,3 72 0,1 13,1 85, ,6 52,6 Tefenni ,1 23,6 421,2 99,8 1,5 18,3 119,6-5,9 / 12,4 1,9 / 30,8 2,0 / 29,3 3,2 / 28, ,8 175,4 41,1 07:19 Yeşilova 0 Ağlasun 0 Altınyayla 0 IV.Altbölge Bucak 850 4,4 25,6 631,9 88,6 0,8 6,3 95, ,9 161,5 38,8

117 117 Ek TABLO 8:IRKLARA GÖRE HAYVAN VARLIĞI Altbölgeler İlçe Hayvan Mevcudu İşletme Mevcudu Yerli Yerli Kara GAK DAK Boz Irk Zavot Holstein Kb Holstein Montofon Jersey Simental Şarole Holstein Melezi Montofon Melezi Jersey Melezi Simental Melezi Toplam I.Altbölge II.Altbölge III.Altbölge Merkez Çavdır Çeltikçi Gölhisar Karamanlı Kemer Tefenni Yeşilova Ağlasun Altınyayla IV.Altbölge Bucak TOPLAM Kay.:Tarım İl Müd.2004

118 Ek Tablo 9:Büyük Toprak Gruplarının İlçelere Göre Dağılımı İ L Ç E L E R TOPRAK GRUPLARI MERKEZ AĞLASUN BUCAK GÖLHİSAR TEFENNİ YEŞİLOVA Hektar % Hektar % Hektar % Hektar % Hektar % Hektar % TOPLAM % Alüvyal Topraklar , , , , , , ,81 6,25 Hidromorfik Topraklar 272 0, , , , , , ,269 0,55 Kolüvyal Topraklar , , , , , , ,97 7,86 Tuzlu (Sodik) Çorak Topraklar , ,171 0,17 Organik Topraklar 398 0, , ,269 0,26 Kahverengi Orman Topraklar , , , , , ,3 21,28 Kireçsiz Kehverengi Orman Top ,56 0, , , , ,1 17,09 Kestane Rengi Topraklar ,09 0, , , , , ,54 Kırmızı Akdeniz Toprakları , , , , , ,57 10,57 Kahverengi Topraklar 588 0,08 588,0833 0,08 Regosal Topraklar , , ,147 0,14 Yüksek Dağ Çayır Toprakları 100 0, , ,02 293,0415 0,04 Kırmızı Kahverengi Akdeniz Top , , , , , ,2 8,89 Irmak Yatağı 215 0, , , , , ,00 797,1083 0,11 Çıplak Kaya , , , , , , ,74 Su Yüzeyi , , , , , ,74 3,74 Yoğun Yerleşim , , , , , , ,148 0,62 T O P L A M , , , , , , MERKEZ : Merkez + Çeltikçi + Kemer GÖLHİSAR : Gölhisar + Çavdır + Altınyayla TEFENNİ : Tefenni + Karamanlı Kay.:Tarım İl Müd

119 119 EK 3 BURDUR İLİ HARİTALARI Büyük Toprak Grupları Alüvyal Topraklar Diğer Hidromorfik Alüvyal Topraklar Kahverengi Orman Toprakları Kireçsiz Kahverengi Orman Toprakları Kolüvyal Topraklar Kırmızı Akdeniz Toprakları Kırmızı Kahverengi Akdeniz Toprakları Organik Topraklar Regosoller Tuzlu-Alkali ve Tuzlu Alkali Karışığı Topraklar Yüksek Dağ Çayır Toprakları Diğer Coğrafi Veriler Askeri Saha Baraj Diğer Göl Irmak ve Nehirler Sanayi Alanı Yerleşim Alanı Arazi Tipleri Diğer Irmak Taşkın Yatakları

120 120 Kıyı Kumulları Çıplak Kaya ve Molozlar Şimdiki Arazi Kullanım Şekli Bahçe (Kuru) Bahçe (Sulu) Bağ (Kuru) Diğer Fundalık Kuru Tarım (Nadaslı) Kuru Tarım (Nadassız) Mera Orman Sulu Tarım Sulu Tarım (Yetersiz) Çayır Diğer Coğrafi Veriler Askeri Saha Baraj Diğer Göl Irmak ve Nehirler Sanayi Alanı Yerleşim Alanı Arazi Tipleri Diğer

121 121 Irmak Taşkın Yatakları Kıyı Kumulları Çıplak Kaya ve Molozlar Arazi Kullanım Kabiliyet Sınıflaması 1. Sınıf Toprak İşlemeli Tarıma Elverişli Araziler Sınıf Toprak İşlemeli Tarıma Elverişli Araziler Sınıf Toprak İşlemeli Tarıma Elverişli Araziler Sınıf Toprak İşlemeli Tarıma Elverişli Araziler Sınıf Toprak İşlemeli Tarıma Elverişli Araziler Sınıf Toprak İşlemeli Tarıma Elverişli Araziler Sınıf Toprak İşlemeli Tarıma Elverişli Araziler Sınıf Toprak İşlemeli Tarıma Elverişli Araziler 9. Diğer Diğer Coğrafi Veriler Askeri Saha Baraj Diğer Göl Irmak ve Nehirler Sanayi Alanı

122 122 Yerleşim Alanı Arazi Tipleri Diğer Irmak Taşkın Yatakları Kıyı Kumulları Çıplak Kaya ve Molozlar Erozyon Dereceleri Diğer Coğrafi Veriler Askeri Saha Baraj Diğer Göl Irmak ve Nehirler Sanayi Alanı Yerleşim Alanı Arazi Tipleri Diğer Irmak Taşkın Yatakları Kıyı Kumulları

123 123 Çıplak Kaya ve Molozlar Erozyon Dereceleri Hiç veya Çok Az Su Erozyonu Orta Şiddetli Su Erozyonu Çok Şiddetli Su Erozyonu Şiddetli Su Erozyonu Sınırlar - Karayolları Karayolları Asfalt_Kaplama Devlet_Yolu Ham_Yol Sanat_Yapılı Sanat_Yapısız Stabilize İl_Yolu

124 124 Demiryolu Sınırlar İl Sınırı İlçe Sınırı Hidroloji Göller Burdur İli Altbölgeleri I. Altbölge II.Altbölge III. Altbölge IV. Altbölge

125 Burdur İli Nüfus Yoğunluğu 125

126 Burdur ili Turizm Haritası 126

127 127

128 128

129 129

130 130

131 131

132 10. KAYNAKLAR 1- DİE Verileri, (2000 Yılı Genel Nüfus Sayımı-Tarım istatistikleri) 2- DSİ XVIII. Bölge Müdürlüğü 3- DPT, Bölgesel Gelişme ve Yapısal Uyum Genel Müdürlüğü TOBB Batı Akdeniz Bölgesel Gelişim Projesi Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü 6- İl Milli Eğitim Müdürlüğü 7- T.C. Başbakanlık Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü yayınları, Burdur ili arazi varlığı İl Sağlık Müdürlüğü 9- T.C. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Burdur Tarım İl Müdürlüğü İstatistik Verileri, 132