BÖLÜM 15 Uyarlanabilir Parçalar
Autodesk Inventor 2008 Tanıtma ve Kullanma Kılavuzu SAYISAL GRAFİK Uyarlanabilir Tasarım Katı modelleme sistemleri, genellikle montajları oluşturan parçaların geometrik ve büyüklük olarak tamamen sınırlandırılmış olmasını zorunlu kılar. Parçalar arasındaki ilişkiler daha sonra parametrik montaj sınırlamaları ile tanımlanır. Bu montaj sınırlamaları parçaların büyüklük ve geometrilerini etkilemez. Dolayısıyla parçalar arasındaki geometrik ilişkilerin tanımlanmasında parametreler kullanılmak zorundadır. Örneğin bir milin bir deliğe geçeceğini ve çaplarının eşit olması gerektiğini düşünelim. Çapları eşitlemek için her iki parçada da aynı parametrenin tanımlanması gerekir. Bu zorunluluk, özellikle montaj karmaşıklaştıkça işlemleri iyice zorlaştırmaktadır. Inventor tamamen yeni bir teknoloji sunmaktadır. Buna uyarlanabilirlik (adaptivity) adı verilmektedir. Inventor, parametrelere ya da ölçülere bağımlı kalmadan çalışmayı sağlayan montaj merkezli bir yapıya sahiptir. Parçaların birbirlerine göre nasıl konumlanacağını, montaj sınırlamaları aracılığıyla tanımlanır. Inventor, bu tanımlamaya bağlı bir şekilde otomatik olarak parçanın büyüklüğünü, boyutlarını ve konumunu saptamaktadır. Uyarlanabilirlik, geleneksel parametrik sistemler ile karşılaştırıldığında, parçalar arası ilişkileri tanımlayan benzersiz bir yöntem sunmaktadır. Aşağıdaki resimler, uyarlanabilirlik özelliğini göstermektedir. Uyarlanabilir Eskizler Bir tasarıma başlarken ya da karmaşık bir tasarım problemini çözerken, mühendisler eskizlerle başlar, 3B modeli sonra oluştururlar. Bu yüzden, öncelikle tasarımın işlevi çözülmelidir, yani tasarımın nasıl çalıştığı görülmeli ve sonra biçim oluşturulmalıdır. Önce işlevin dikkate alınması, maliyetleri düşürür. Inventor kullanarak, basit, ama akıllı 2B nesneler çizilir ve bunlar oluşturulacak olan 3B modelin temeli olur. Bu anlamda Inventor un önemli yeteneklerinden bir diğeri de eskizlerin uyarlanabilir yapılmasıdır. Basit bir eskiz oluşturulur ve bu eskiz sınırlandırılmamış bırakılırsa, uyarlanabilir olarak montaj içerisinde kullanılabilir; montaj sınırlamaları uygulanır. 632 15. Bölüm: Uyarlanabilir Parçalar
SAYISAL GRAFİK Autodesk Inventor 2008 Tanıtma ve Kullanma Kılavuzu Uyarlanabilir Unsurlar Bir parçanın geometrisini, montaj sınırlamaları kullanılarak tanımlamak için parçanın ilgili unsurları uyarlanabilir olarak tanıtılmalıdır. Parçanın unsurunu uyarlanabilir duruma getirmek için o unsur Browser penceresinde işaretlenir ve sağ tuş menüsünden Adaptive komutu seçilir. Unsur uyarlanabilir yapıldığında, unsur isminin yanında yeni bir simge çıkar: Not: Unsurlar uyarlanabilir yapıldığında, parçanın kendisi de otomatik olarak uyarlanabilirlik özelliğine sahip olur. Uyarlanabilirliğin montaj içerisinde kullanılabilmesi için, parçanın mutlaka uyarlanabilir durumda olması gerekir. Parça uyarlanabilir değilse, parçanın unsurlarının uyarlanabilir olması bir şey değiştirmez. Unsurlar uyarlansın istediğiniz an parçayı da uyarlanabilir yapmanız gerekir. Eğer parçanın uyarlanmasını istemezseniz Adaptive özelliğini kaldırın. Uyarlanabilir unsur işaretlenir ve sağ tuş menüsünden Properties komutu çalıştırılırsa, unsurun uyarlanabilir özelliklerini bir diyalog kutusu yardımıyla görebilirsiniz. 15. Bölüm: Uyarlanabilir Parçalar 633
Autodesk Inventor 2008 Tanıtma ve Kullanma Kılavuzu SAYISAL GRAFİK Unsurların uyarlanabilir özellikleri her bir unsur için aşağıda anlatılmaktadır: Ekstrüzyon Unsuru Döndürme Unsuru a. Sketch: Montaj sınırlamaları ile eskizin geometrik sınırlamaları ve ölçüleri arasında herhangi bir çelişki olmamalıdır. b. Parameters: Ekstrüzyon derinliği uyarlanabilir yapılır. c. From/To Planes: Eğer ekstrüzyonun derinliği bir uyarlanabilir çalışma düzlemine kadar tanımlanmışsa ve uyarlanabilir çalışma düzlemi ile başka bir geometri arasında bir montaj sınırlaması verilmişse, ekstrüzyon derinliği kendisini uyarlar. a. Sketch: Montaj sınırlamaları ile eskizin geometrik sınırlamaları ve ölçüleri arasında herhangi bir çelişki olmamalıdır. b. Parameters: Döndürme açısı uyarlanabilir yapılır. Delik Unsuru a. Sketch: Deliğin merkezi uyarlanabilir duruma gelir. Bu merkez tamamen sınırlandırılmış olmamalıdır. b. Hole Depth: Kör delikler için geçerlidir. Hole diyalog kutusunda, Options altından Drill Point olarak Flat seçerseniz, deliğin derinliği uyarlanır. c. Nominal Diameter: Deliğin çapı uyarlanabilir. d. Counterbore Diameter: Havşalı delikler için geçerlidir. Havşa çapı uyarlanabilir. e. Counterbore Depth: Havşalı delikler için geçerlidir. Havşa derinliği uyarlanabilir. Uyarlanabilir Çalışma Unsurları Uyarlanabilir çalışma unsurları ile normal çalışma unsurları arasındaki fark, bunların başka parçaların geometrilerini kullanarak oluşturuluyor olmalarıdır. Uyarlanabilir çalışma unsurları özellikle boru hatlarının ya da kabloların tasarımında kullanışlı olur. Örneğin aşağıdaki boru hattı uyarlanabilir özellikleri sayesinde kolaylıkla düzenlenebilmektedir. 634 15. Bölüm: Uyarlanabilir Parçalar
SAYISAL GRAFİK Autodesk Inventor 2008 Tanıtma ve Kullanma Kılavuzu Alıştırma 1: Uyarlanabilir Parça Tasarımı Not: Bu bölümün alıştırma dosyaları Bölüm 15 dizininin altındadır. Bu alıştırmada uyarlanabilir parçanın nasıl tanımlanabileceğini göreceğiz. Alıştırmanın sonunda modelimiz aşağıdaki gibi olacak: 1. Yeni bir IPT dosyası açın. 2. Aşağıda gösterilen eskizi çizin. Yaylar, doğrulara teğet olsun. 3. Aşağıdaki gibi, yayların merkezlerine iki daire çizin. 4. Yayın yarı çapı 6 mm olsun. General Dimension komutunu kullanabilirsiniz. 5. Sağ tuş menüsünden Finish Sketch komutunu çalıştırın. 6. Inventor panelinden Extrude komutunu çalıştırın; derinlik 3 mm olsun. 15. Bölüm: Uyarlanabilir Parçalar 635
Autodesk Inventor 2008 Tanıtma ve Kullanma Kılavuzu SAYISAL GRAFİK 7. Dosyayı 15_Baglanti_Cubugu.ipt ismiyle kaydedin. 8. 15_Uyarlanabilir_Tasarim.iam dosyasını açın. 9. Place Component komutuyla, daha önceki adımda tanımladığımız parçayı montaj içerisine yerleştirin. 10. Browser penceresinden 15_Baglanti_Cubugu.ipt parçasını işaretleyin ve sağ tuş menüsünden Edit komutunu çalıştırın. 11. Yine Browser penceresinden Extrusion1 i işaretleyin ve sağ tuş menüsünden Adaptive i seçin. 12. Standard araç çubuğundaki Return düğmesini kullanarak montaj modelleme ortamına geri dönün. 13. Place Constraint komutunu çalıştırın ve çubuğun sol deliğinin iç yüzeyi ile aşağıda gösterilen yüzeyi çakıştırın. 636 15. Bölüm: Uyarlanabilir Parçalar
SAYISAL GRAFİK Autodesk Inventor 2008 Tanıtma ve Kullanma Kılavuzu 14. Apply ile devam edin. Dikkat ederseniz, çaplar otomatik olarak eşitlendi. 15. Çubuğun ön yüzü ile aşağıda gösterilen yüzeyi çakıştırın. 16. Apply ile devam edin. 17. Şimdi de çubuğun sağ deliği ile sağdaki parçanın silindirik yüzeyini çakıştırın. 18. OK ile devam edin. 19. Çubuğun uzun ve diğer deliğin çapı otomatik olarak uyarlanır. 15. Bölüm: Uyarlanabilir Parçalar 637
Autodesk Inventor 2008 Tanıtma ve Kullanma Kılavuzu SAYISAL GRAFİK Alıştırmanın sonu. 638 15. Bölüm: Uyarlanabilir Parçalar
SAYISAL GRAFİK Autodesk Inventor 2008 Tanıtma ve Kullanma Kılavuzu Alıştırma 2: Uyarlanabilir Yaylar Bu alıştırmada, bir yayın uzamasının uyarlanabilirlik özellikleri sayesinde nasıl değiştirilebileceğini göreceğiz. 1. 15_Uyarlanabilir_Yay.iam montaj dosyasını açın. 2. Bu dosyada iki plaka ve bir eskiz göreceksiniz. Plakalar birbirlerine göre konumlandırılmış durumdadır. Bize düşen eskizi olan yayı oluşturmak ve plakalar arasına yerleştirmektir. Burada önemli olan yayın nasıl tanımlanacağıdır. Kolaylık olsun diye, yayı oluşturan eskizi plakalar arasına yerleştirmek ile başlayabiliriz. 3. Inventor panelinden Place Constraint komutunu çalıştırın. 4. Place Constraint diyalog kutusunda, Solution altından Flush seçeneğinin aktif durumda olmasına dikkat edin. 5. İlk olarak yayın üst düzlemini işaretleyin. 6. İkinci olarak üst plakanın alt yüzeyini işaretleyin (bu yüzeyi işaretleyebilmek için bakış açınızı değiştirmeniz gerekir.) 7. Place Constraint diyalog kutusunda Apply düğmesine basın. 15. Bölüm: Uyarlanabilir Parçalar 639
Autodesk Inventor 2008 Tanıtma ve Kullanma Kılavuzu SAYISAL GRAFİK 8. Henüz komuttan çıkmayın. Çizim ekranı üzerindeyken sağ tuş menüsünden Isometric View seçeneğini işaretleyin. 9. Şimdi Place Constraint diyalog kutusunda, Solution altından Mate seçeneğinin aktif duruma getirin. 10. Yayın eksenini işaretleyin. 11. Plakalardan herhangi birisinin delik eksenini işaretleyin. Bunun için, deliğin iç yüzeyini göstermeniz yeterlidir. 12. Place Constraint diyalog kutusunda Apply düğmesine basın. 13. Cancel ile komuttan çıkın. 14. Browser penceresinden 15_Yay.ipt ikonuna çift tıklayın. Yayın düzenlenebileceği parça modelleme ortamına ulaşırız. 15. Inventor panelinden Work Plane komutunu çalıştırın. 16. Aşağıda gösterildiği gibi, alt plakanın üst yüzeyini işaretleyin. 640 15. Bölüm: Uyarlanabilir Parçalar
SAYISAL GRAFİK Autodesk Inventor 2008 Tanıtma ve Kullanma Kılavuzu 17. İkinci olarak aynı üst düzlemdeki uzun kenarlardan birini işaretleyin. 18. Değer kutucuğuna 0 yazarak ENTER ile düzlemi oluşturun. Yeni düzlem, alt plakanın üst yüzeyi üzerinde olacaktır. 19. Browser penceresinde 15_Yay.ipt altında bulunan Origin dizinini açın ve bunun altından XY Plane i işaretleyerek sağ tuş menüsünden New Sketch komutunu çalıştırın. 20. Inventor panelinden Line komutunu çalıştırın. 21. Doğrunun başlangıç noktası koordinat merkezinde olacaktır. Düşey sınırlamasını kullanarak doğrunun son noktasını tanımlayın. Dik bir doğru çizmeniz gerekiyor. 15. Bölüm: Uyarlanabilir Parçalar 641
Autodesk Inventor 2008 Tanıtma ve Kullanma Kılavuzu SAYISAL GRAFİK 22. Inventor panelinden Project Geometry komutunu çalıştırın. 23. Üst plakanın alt yüzeyindeki uzun kenarı ile alt plakanın üst yüzeyindeki uzun kenarını işaretleyin. Dikkat ederseniz, işaretlediğiniz kenarlar bulunduğunuz düzleme iz düşürülmüş oldu. Bu kenarlar arasındaki mesafe plakaların arasındaki mesafeye göre değişecektir. 24. Inventor panelinden sınırlamalar altındaki Coincident komutunu çalıştırın. 25. Şimdi amacımız, doğru parçasının başlangıç ve son noktalarını bu doğrular üzerine çakıştırmak olacak. Bunun için, ilk olarak doğrunun başlangıç noktasını işaretleyin ve çakışacağı nesne olarak bir önceki işlemle elde ettiğimiz üst taraftaki doğruyu seçin. 26. Aynı işlemi doğrunun son noktası ile alttaki doğru parçası arasında da uygulayın. 27. Bunu yapmamızın amacı, doğru parçasının uzunluğunu plakaların arasındaki mesafeye bağımlı kılmaktır. 28. Son olarak bu doğru parçasının uzunluğunu gösteren bir ölçü tanımlayalım. 29. Inventor panelinden General Dimension komutunu çalıştırın. 30. Doğru parçasını işaretleyerek uzunluk ölçüsünü tanımlayın. 31. Bir uyarı çıkar. Bu uyarı, doğru parçasının uzunluğunun zaten belirlenmiş olduğunu söyler. Bizim için önemli değil. Accept ile devam edin. Dikkat ederseniz, ölçü değeri parantez içine alınır. Bu, o ölçünün başka bir koşul (başlangıç ve son noktalarını doğrular ile çakıştırdık) tarafından belirlendiğini gösterir. 642 15. Bölüm: Uyarlanabilir Parçalar
SAYISAL GRAFİK Autodesk Inventor 2008 Tanıtma ve Kullanma Kılavuzu 32. ESC ile komuttan çıkın ve çizim alanı üzerinde sağ tuş menüsünden Finish Skecth komutunu çalıştırın. 33. Inventor panelinden Parameters komutunu çalıştırın. 34. Diyalog kutusunda, Reference Parameters altında 10 mm olarak doğrunun uzunluğu gözükecektir. Parametre ismini değiştirin. Örneğin isim olarak referans verebilirsiniz. 35. Done ile diyalog kutusunu kapatın. 36. Inventor panelinden Coil komutunu çalıştırın. Yayı tanımlayacağız. Diyalog kutusu açılır ve profil otomatik olarak seçilir. Biz sadece ekseni ( Axis ) göstereceğiz. Eksen olarak önceki adımlarda oluşturduğumuz düşey doğruyu işaretleyin. 37. Coil Size bölümüne gidin ve Type altından Revolution and Height seçin. Height olarak referans yazın ( referans parametresi kullanılır). Revolution 2 olsun. 38. OK ile devam edin. Yay oluşturulur. 39. Sağ tuş menüsünden Finish Edit ile montaj modelleme ortamına geri dönün. 40. Browser penceresinden 15_Plaka.ipt:1 altında bulunan beni sür (10 mm) sınırlamasını işaretleyin ve sağ tuş menüsünden Drive Constraint komutunu çalıştırın. Bu sınırlama, iki plaka arasındaki mesafeyi tanımlar. 41. Diyalog kutusunda >> düğmesine basın ve Drive Adaptivity nin seçili olmasına dikkat edin. 15. Bölüm: Uyarlanabilir Parçalar 643
Autodesk Inventor 2008 Tanıtma ve Kullanma Kılavuzu SAYISAL GRAFİK 42. Play düğmesine basın ve yayın nasıl uzadığına bakın. 43. İstiyorsanız Record düğmesi ile hareketi bir AVI dosyası olarak kaydedebilirsiniz. Alıştırmanın sonu. 644 15. Bölüm: Uyarlanabilir Parçalar