ALTYAPI YATIRIMLARININ FİNANSMANINDA KAMU SEKTÖRÜ



Benzer belgeler
MAHALLİ İDARELER FİNANSMANI MAYIS 2008

ALTYAPI YATIRIMLARININ

FİNANSAL SİSTEM VE FİNANSAL PİYASALAR

ANKARA ÜNİVERSİTESİ HUKUK FAKÜLTESİ

SERMAYE PİYASASI KURULU İKİNCİ BAŞKANI SAYIN DOÇ. DR. TURAN EROL UN KAMU ALTYAPI YATIRIMLARININ SERMAYE PİYASALARI ARACILIĞIYLA FİNANSMANI KONULU

Dar Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Etik Kurallar

Gayrimenkul Finansmanında Sermaye Piyasası Çözümleri. Tevfik KINIK Sermaye Piyasası Kurulu Başkan Yardımcısı

GAYRİMENKUL SEKTÖRÜ İÇİN YENİ NESİL FİNANS ARAÇLARI. 28 Mayıs 2013

YENİ FİNANSMAN TEKNİKLERİ DERS NOTLARI 7 GAYRİMENKUL YATIRIM ORTAKLIĞI PROF.DR. YILDIRIM B. ÖNAL

YATIRIM Yatırım, belirli bir kaynağın ya da değerin, gelir sağlamak amacıyla kalıcı bir biçimde kullanılmasıdır. Tüketim kavramından temel farkı, kull

BAZI YATIRIM VE HİZMETLERİN YAP-İŞLET-DEVRET MODELİ ÇERÇEVESİNDE YAPTIRILMASI HAKKINDA KANUN

Tahvil Türleri. O Hamiline ve Nama Yazılı Tahviller. O Sabit Faizli ve Değişken Faizli Tahviller

ÖZELLEŞTİRME UYGULAMALARI ve ALTYAPI YATIRIMLARININ FİNANSMANI: ALTERNATİF YATIRIM FON VE ORTAKLIKLARI İLE DİĞER SERMAYE PİYASASI ARAÇLARI


EURO MENKUL KIYMET YATIRIM ORTAKLIĞI A.Ş DÖNEMİNE AİT PERFORMANS SUNUŞ RAPORU

Arkan & Ergin Uluslararası Denetim ve Y.M.M. A.Ş.

2017 Yılı Menkul Kıymet Gelirlerinin Vergilendirilmesi

RASYO YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK LTD.ŞTİ.

2013 Yılı Menkul Kıymet Gelirlerinin Vergilendirilmesi

5. Aşağıdakilerden hangisi varantların avantajlarından biri değildir? 1. Paya dönüştürülebilir tahvilin vadesi kaç günden az olamaz?

I. STOPAJ YÖNTEMĠNE TABĠ MENKUL SERMAYE GELĠRLERĠ VE DEĞER ARTIġ KAZANÇLARI

Finansal Piyasalar ve Bankalar

YAP-İŞLET MODELİ İLE ELEKTRİK ENERJİSİ ÜRETİM TESİSLERİNİN KURULMASI VE İŞLETİLMESİ İLE ENERJİ SATIŞININ DÜZENLENMESİ HAKKINDA KANUN

Çevresel Altyapı Projelerine Finansman Sağlanmas. lanması

EURO KAPİTAL YATIRIM ORTAKLIĞI A.Ş DÖNEMİNE AİT PERFORMANS SUNUŞ RAPORU

Sirküler no: 013 İstanbul, 3 Şubat 2009

KÜÇÜK İŞLETMELERDE FİNANSMAN İŞLEVİ VE YENİ FİNANSAMAN YÖNTEMLERİ. Öğr. Gör. Aynur Arslan BURŞUK

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş. BÜYÜME AMAÇLI ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU 31 ARALIK 2007 TARİHİ İTİBARİYLE MALİ TABLOLAR

SERMAYE PİYASASI HUKUKU

KAMU ÖZEL ORTAKLIĞI PROJE FİNANSMAN SİSTEMİNE FİNANS SEKTÖRÜNÜN BAKIŞI

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş. ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU 31 ARALIK 2008 TARİHİ İTİBARİYLE MALİ TABLOLAR

KAMU ALTYAPI YATIRIMLARININ FİNANSMANINDA ALTERNATİF YAKLAŞIMLAR RLİĞİ

OYAK EMEKLİLİK A.Ş. GRUPLARA YÖNELİK ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU 31 ARALIK 2007 TARİHİ İTİBARİYLE MALİ TABLOLAR

DEĞER YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK A.Ş.

İrfan VURAL Gelirler Kontrolörü

HİSSE SENEDİ ALIM SATIM KAZANCI TAM MÜKELLEF KURUM TAM MÜKELLEF GERÇEK KİŞİ DAR MÜKELLEF KURUM (1) DAR MÜKELLEF GERÇEK KİŞİ

2013 YILI MENKUL KIYMET GELİRLERİNİN VERGİLENDİRİLMESİ

EURO TREND YATIRIM ORTAKLIĞI A.Ş DÖNEMİNE AİT PERFORMANS SUNUŞ RAPORU

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş. GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI TURUNCU EMEKLİLİK YATIRIM FONU 31 ARALIK 2006 TARİHİ İTİBARİYLE MALİ TABLOLAR

TASARRUFLARIN TEŞVİKİ VE KAMU YATIRIMLARININ HIZLANDIRILMASI HAKKINDA KANUN (1)

TÜRKİYE KALKINMA BANKASI A.Ş. KOBİ LERE VE GİRİŞİMCİLERE SAĞLANAN DESTEK VE KREDİLER

VERUSA HOLDİNG A.Ş. HALKA ARZDAN ELDE EDİLEN FONLARIN KULLANIM YERLERİNE İLİŞKİN RAPOR

ÜNİTE:6 Teknik Analiz ÜNİTE:7 Yatırım Politikaları ÜNİTE:8 Yatırım Şirketleri

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş. BÜYÜME AMAÇLI HİSSE SENEDİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU 31 ARALIK 2007 TARİHİ İTİBARİYLE MALİ TABLOLAR

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş. BÜYÜME AMAÇLI HİSSE SENEDİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU 31 ARALIK 2006 TARİHİ İTİBARİYLE MALİ TABLOLAR

MENKUL KIYMETYATIRIM ORTAKLIKLARI VE VERGİLEME

ENERJİ. Sürekli, Güvenilir ve Ekonomik olarak karşılanmalıdır.

GENEL MUHASEBE. KVYK-Mali Borçlar. Yrd. Doç. Dr. Serap DURUKAN KÖSE Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi

Tek Düzen Hesap Planı, Muhasebe Hesap Kodları 1. DÖNEN VARLIKLAR 10. Hazır Değerler 100. Kasa 101. Alınan Çekler 102. Bankalar 103.

% 0 stopaja tabi olup, kurumlar vergisine tabidir. (5) Nakit teminatlardan elde edilen gelirler % 15 stopaja tabidir.


TEB PORTFÖY İKİNCİ DEĞİŞKEN FON

FİNANSAL PİYASALAR VE KURUMLAR. N. CEREN TÜRKMEN

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş. BÜYÜME AMAÇLI HİSSE SENEDİ BEYAZ EMEKLİLİK YATIRIM FONU 31 ARALIK 2007 TARİHİ İTİBARİYLE MALİ TABLOLAR

2014 YILINDA ELDE EDİLEN MENKUL KIYMET GELİRLERİNİN BEYANI VE VERGİLENDİRİLMESİ

Halk Hayat ve Emeklilik Anonim Şirketi 31 Aralık 2015 Tarihi İtibarıyla Bilanço (Para Birimi: Türk Lirası (TL) olarak ifade edilmiştir.

Halk Hayat ve Emeklilik Anonim Şirketi 31 Aralık 2016 Tarihi İtibarıyla Bilanço (Para Birimi: Türk Lirası (TL) olarak ifade edilmiştir.

FİBA EMEKLİLİK VE HAYAT OYAK PORTFÖY HİSSE SENEDİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU'NA AİT PERFORMANS SUNUM RAPORU. Fon'un Yatırım Amacı

VARLIKLAR Bağımsız Denetimden Geçmiş Cari Dönem 31 Aralık Bağımsız Denetimden Geçmiş Önceki Dönem 31 Aralık 2017

Konu: Menkul kıymetlerden 2018 yılında elde edilen gelirlerin vergilendirilmesi.

Fon Tanıtım Kılavuzu ERGO Emeklilik ve Hayat A.Ş.

30 EYLÜL 2016 VE 31 ARALIK 2015 TARİHLERİ İTİBARIYLA AYRINTILI BİLANÇOLAR (Para birimi aksi belirtilmedikçe Türk Lirası ( TL ) olarak gösterilmiştir.

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş. BÜYÜME AMAÇLI ESNEK TURUNCU EMEKLİLİK YATIRIM FONU 31 ARALIK 2008 TARİHİ İTİBARİYLE MALİ TABLOLAR

2013 YILINDA ELDE EDİLEN MENKUL KIYMET GELİRLERİNİN BEYANI VE VERGİLENDİRİLMESİ

VARLIKLAR Bağımsız Bağımsız Denetimden Geçmiş Denetimden Geçmemiş Dipnot 31 Aralık Aralık 2013

Bölüm 1 (Devam) Finansal Piyasalar & Kurumlar

Halk Hayat ve Emeklilik Anonim Şirketi 31 Mart 2018 Tarihi İtibarıyla Bilanço (Para Birimi: Türk Lirası (TL) olarak ifade edilmiştir.

ZURICH SİGORTA A.Ş. 31 ARALIK 2017 TARİHİ İTİBARIYLA AYRINTILI BİLANÇO (Para birimi aksi belirtilmedikçe Türk Lirası ( TL ) olarak gösterilmiştir.

BALIKESİR SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLER ODASI/ /12/2012 AYRINTILI BİLANÇOSU

ÜRÜNLER VE GELİR TÜRÜ TAM MÜKELLEF KURUM TAM MÜKELLEF GERÇEK KİŞİ DAR MÜKELLEF** KURUM*** DAR MÜKELLEF GERÇEK KİŞİ***

VARLIKLAR. Denetimden Geçmiş Denetimden Geçmiş I- Cari Varlıklar

VARLIKLAR Bağımsız Bağımsız Denetimden Geçmemiş Denetimden Geçmiş Dipnot 31 Mart Aralık 2016

BİRLİK HAYAT SİGORTA A.Ş AYRINTILI BİLANÇO (YTL)

BİRLİK HAYAT SİGORTA A.Ş AYRINTILI BİLANÇO (YTL)

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARIMIZ VE ELEKTRİK ÜRETİMİ. Prof. Dr. Zafer DEMİR --

Halk Hayat ve Emeklilik Anonim Şirketi 31 Aralık 2013 Tarihi İtibarıyla Bilanço (Para Birimi: Türk Lirası (TL) olarak ifade edilmiştir.

VARLIKLAR Sigortacılık Faaliyetlerinden Alacaklar 12.1

VARLIKLAR. Denetimden Geçmiş Denetimden Geçmiş I- Cari Varlıklar

VARLIKLAR Sınırlı Bağımsız Denetimden Geçmiş

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş. GRUPLARA YÖNELİK BÜYÜME AMAÇLI HİSSE SENEDİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU 31 ARALIK 2008 TARİHİ İTİBARİYLE MALİ TABLOLAR

Dipnot 30 Haziran Aralık 2015

Kentsel Dönüşümde Finans Aktörleri ve Beklentileri Doç. Dr. Erk HACIHASANOĞLU Araştırma, İş ve Ürün Geliştirme Grup Md.

Bölüm 1 Firma, Finans Yöneticisi, Finansal Piyasalar ve Kurumlar

Halk Hayat ve Emeklilik Anonim Şirketi 31 Mart 2017 Tarihi İtibarıyla Bilanço (Para Birimi: Türk Lirası (TL) olarak ifade edilmiştir.

ERGO SİGORTA A.Ş. 1 OCAK - 30 EYLÜL 2014 ARA HESAP DÖNEMİNE AİT FİNANSAL TABLOLAR VARLIKLAR

ZURICH SİGORTA A.Ş. VARLIKLAR

Turkland Sigorta Anonim Şirketi (eski adıyla Demir Sigorta Anonim Şirketi)

Turkland Sigorta Anonim Şirketi. 31 Mart 2018 Tarihi İtibariyle Ayrıntılı Bilanço (Tüm tutarlar Türk Lirası (TL) olarak gösterilmiştir)

Denetimden Geçmemiş Yeniden düzenlenmiş (*) I- Cari Varlıklar

Halk Hayat ve Emeklilik Anonim Şirketi 31 Aralık 2014 Tarihi İtibarıyla Bilanço (Para Birimi: Türk Lirası (TL) olarak ifade edilmiştir.

ANKARA ANONİM TÜRK SİGORTA ŞİRKETİ AYRINTILI BİLANÇO (Bağımsız Denetimden Geçmemiş) VARLIKLAR

ANKARA ANONİM TÜRK SİGORTA ŞİRKETİ AYRINTILI BİLANÇO (Bağımsız Denetimden Geçmiş)

VARLIKLAR. Denetimden Geçmemiş Denetimden Geçmiş I- Cari Varlıklar

Ön Değerlendirme Raporu 16/04/2010. halka arz

TÜRKİYE SINAİ KALKINMA BANKASI A.Ş. TÜRKİYE KALKINMA BANKASI A.Ş.

İlişikteki dipnotlar finansal tabloların ayrılmaz bir parçasıdır. METLIFE EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. AYRINTILI BİLANÇO VARLIKLAR

İlişikteki dipnotlar finansal tabloların ayrılmaz bir parçasıdır. METLIFE EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. AYRINTILI BİLANÇO VARLIKLAR

2009/ Konu: 15 ve 30 ncu Maddedeki Tevkifat Oranlarıyla İlgili Düzenlemeleri Açıklayan Kurumlar Vergisi Sirküleri

VARLIKLAR Bağımsız Denetimden Geçmiş Cari Dönem 31 Aralık 2015

Transkript:

SPK 7. ARAMA KONFERANSI KAMU ALTYAPI YATIRIMLARININ SERMAYE PİYASALARI ARACILIĞIYLA FİNANSMANI 26 Aralık 2006- ANKARA ALTYAPI YATIRIMLARININ FİNANSMANINDA KAMU SEKTÖRÜ Belgin Akçay, Ankara Üniversitesi ALTYAPI YATIRIMI NEDİR? İçmesuyu, atıksu arıtma tesisleri, kanalizasyon işleri, barajlar ve göletler, sulama ve drenaj tesisleri, elektrik üretim tesisleri (hidroelektrik, jeotermal, nükleer, rüzgar santralleri, biyoenerji tesisleri), elektrik iletim ve dağıtım hatları, yer altı kablolama işleri, demiryolu, raylı sistem, karayolu v.b. her türlü ulaşım, haberleşme v.b.alanlara yapılan yatırımlardır. 1

ALTYAPININ EKONOMİK KALKINMA AÇISINDAN ÖNEMİ Ekonomideki karar birimlerinin ihtiyaçlarını yeterince karşılayabilecek düzeyde mevcut olan altyapı tesisleri; -Üretimi artırıcı, -Maliyetleri düşürücü, -Ekonomik kalkınmayı destekleyici, -Bireylerin yaşam standardını ve kalitesini yükseltici, -Toplumsal refahı artırıcı, yönde çok sayıda olumlu etkiye sahiptir. ALTYAPI YATIRIMLARININ ÖZELLİKLERİ : -Yüksek maliyetli yatırımlardır. -Gelişmiş veya gelişmekte olan ülkeler olsun, tüm ülkelerde büyük ölçüde kamu sektörü (mahalli idareler, merkezi hükümet) tarafından yapılan yatırımlardır. -Altyapı bugün ilerleyen teknolojiye paralel olarak, sürdürülebilir altyapı için, çok büyük miktarlarda kaynak gerektiren yatırımlardır. -Tamamlanma sonrası, hizmetin sunumunun büyük ölçüde bir ücret karşılığı sunulması mümkündür. -Bir ülke ekonomisinin gelişmişlik göstergeleri içinde yer almaktadır (kişi başına karayolu, demiryolu, enerji tüketimi v.b.) -Gelişmekte olan ülkeler, altyapı problemlerini çözdüğü zaman gelişmiş ülke statüsüne geçer. -Altyapı problemini çözmüş bir ülke, sanayileşme ve hayat standardı açısından daha ileri aşama sağlayabilir. 2

DÜNYADA ALTYAPI YATIRIMLARININ FİNANSMANINDA KULLANILAN YÖNTEMLER Kamu Sektörü Bütçe Yabancı Kaynak Menkul Kıymet İhracı Kamu-Özel Sektör İşbirliği Yap-İşlet-Devret Yap-Kirala-Devret Yap-İşlet Kirala-Geliştir-İşlet Yap-Devret Satın al-yap-işlet Dizayn et-yap-işlet ( Menkul Kıymet İhracı, Dış Kredi) Proje Geliştirme Fonu 1980 li yıllara kadar, büyük ölçüde kamu kaynakları (bütçe,dış kredi, tahvil ihracı) ile finanse edilen altyapı yatırımları, çok yüksek maliyetli yatırımlar olması ve kamu kaynaklarının sürdürülebilir altyapı finansmanında yetersiz kalması gelişmiş, gelişmekte olan tüm ülkeleri yeni arayışlara itmiştir. 1980 li yıllarda başlayan liberal ekonomi rüzgarı ile altyapı finansmanında kamu-özel sektör işbirliği (PPP) ile finansman maliyetinin ve riskin paylaşılmasını sağlayan yeni modeller geliştirilmesine neden olmuştur.1980 li yıllarda az sayıda ülkede uygulanan bu tür modeller, 1990 lı yıllardan itibaren çok sayıda ülkede uygulama alanı bulduğu gibi, bu modeller ulaşım sektöründen, enerjiye, atıksu arıtma tesislerinden, katı atık depolama toplama tesislerine, içmesuyu sisteminin rehabilitasyonundan hastane yapımına pek çok alanda kullanılır olmuştur. 3

Bugün, hemen bütün dünya ülkelerinde kamunun altyapı finansmanında, özel sektörle işbirliği yapması gerektiği ve özel sektörün altyapı finansmanında daha büyük rol alması gerektiği, Bu rolün; -Aktif şekilde, proje sponsoru veya projenin ortağı olarak, -Pasif şekilde, kaynak temini amacıyla ihraç edilen menkul kıymetlere yatırım yapan taraf olarak olabileceği beynelmilel kabul görmüştür. TÜRKİYE DE ALTYAPI YATIRIMLARININ FİNANSMANI Ülkemizde altyapı yatırımları, diğer ülkelerde olduğu gibi, 1980 li yılların ortalarına kadar hemen tamamı kamu sektörü (mahalli idareler ve merkezi hükümet) tarafından gerçekleştirilmiştir. Finansman kaynağı ise, çok büyük ölçüde bütçe olmuştur. Kentsel altyapının gerçekleştirilmesinde sorumluluk büyük ölçüde belediyelere bırakılmıştır. Ancak, artan hizmet talebine paralel olarak, belediyelerin gelirleri artırılamamış ve yeterli kaynak yaratılamamıştır. Pek çok belediye, genel bütçe, vergi gelirlerinden aldıkları paylarla gerekli olan ama aynı zamanda pahalı olan altyapı yatırımlarına yeterli finansman kaynağı ayıramamışlardır. Yine, yatırım sonrası altyapı tesisinin bakım ve onarımı ve sürdürülebilmesi için de finansman sorununun yaşanması hizmet kalitesini olumsuz etkilemiştir. Belediyelerin Hazine garantili dış kaynak kullanımlarında ise, son yıllarda yük Hazineye kalmıştır. 4

TÜRKİYE DE ALTYAPI YATIRIMLARININ FİNANSMANINDA KULLANILAN YÖNTEMLER Bütçe Kaynaklı Finansman Bütçe Dışı Finansman Toplu Konut Fonu, Kamu Ortaklığı Fonu Dış Kredi Yoluyla Finansman Menkul Kıymet İhracı Yoluyla Finansman Gelir Ortaklığı Senetleri, Tahvil İhracı Kamu-Özel Sektör İşbirliği Yap-İşlet-Devret, Yap-İşlet TOPLU KONUT FONU KAMU ORTAKLIĞI FONU Her iki Fon, 1984 yılında yürürlüğe giren 2983 sayılı Tasarrufların Teşviki ve Kamu Yatırımlarının Hızlandırılması Hakkında Kanun ile kurulmuştur. Amaç; İstikrarlı ve güvenilir gelir sağlanması suretiyle tasarrufları teşvik ederek sağlanacak ek finansman kaynakları ile kamu yatırımlarını süratle gerçekleştirmektir. 5

TOPLU KONUT FONU Kullanım Alanları; Ferdi ve toplu konutlar için konut yapımcılarına (Belediyeler dahil) kredi verilmesi, toplu konut iskân sahalarına arsa temini, araştırma, turizm altyapıları, konut altyapıları, sosyal tesisler ile konut sektörü sanayiini teşvik için yatırım ve işletme kredisi verilmesi Fon un Kaynakları; Bütçe dışında kalan, çeşitli fon ve vergi kesintilerinden oluşan kaynak (1993 yılına kadar). TOPLU KONUT FONU DAN ALTYAPIYA FİNANSMAN DESTEĞİ- (I) Konut kredisi açılmış olan toplu konut yapımcılarına, talep etmeleri halinde altyapı tesislerinin yapımı için, bu tesislerin teklif edilen keşif bedellerinin TOKİ tarafından uygun görülen kısmına altyapı kredisi açılmaktadır. Kredi Miktarı :1.000 YTL (konut başına açılan azami miktar) Kredi Vadesi : 5 10 yıl arasında (Konutun m 2 büyüklüğüne göre) Kredi Faizi : Memur Maaş artışına göre 6 ayda bir ayarlanabilir faiz oranı Açılan Altyapı Kredisinin Toplam İçinde Payı; % 2,5 (1984-2005) 6

TOPLU KONUT FONU DAN ALTYAPIYA FİNANSMAN DESTEĞİ-(II) Belediyelere Teknik Altyapı Kredisi Açılması (Teknik altyapı, yol ve ulaşım amaçlı yapılar, su, elektrik, kanalizasyon başta olmak üzere iletişim, merkezi ısıtma ve benzeri tesisler ile bunların gerektirdiği inşaat, teçhizat ve yapıların bütünüdür). Kredi Miktarı: Projeye göre uygun görülen miktar Kredi Vadesi: 48-108 ay (Öncelikli yöre veya büyük kente göre değişiyor) (Geri ödemesiz dönem 2-3 yıl) Kredi Faizi: TÜFE ye göre 6 ayda bir ayarlanabilir faiz oranı Açılan Altyapı Kredisi : Talep olmadığı için açılmamış KAMU ORTAKLIĞI FONU Kullanım Alanları; -Gelir Ortaklığı senedi çıkarılacak altyapı tesislerinin işletme, bakım, onarım, idame ve her türlü masraflarının karşılanması, -Gelir Ortaklığı senedi, hisse senedi ve işletme hakkı uygulamasına dahil edilecek altyapı tesisleri ve bu tesislerin finansmanı -Kalkınmada öncelikli yörelere yapılacak yatırımların finansmanı Kaynakları; (Bütçe dışı kaynak) İşletme hakkı verilmesinden sağlanan gelirler, GOS ihracından elde edilen gelirler, altyapı tesislerinin işletilmesinden elde edilen gelirler, akaryakıt tüketim vergisinden alınan pay (1993 yılına kadar). 7

KAMU ORTAKLIĞI FONU NUN ALTYAPIYA FİNANSMAN DESTEĞİ Kullanılan Araçlar; -Gelir Ortaklığı Senetleri (GOS) -İşletme Hakkı Devri GELİR ORTAKLIĞI SENETLERİ (GOS) Tanımı: Kamu ortaklığı Fonu tarafından finanse edilen altyapı tesislerinin (köprü, baraj, elektrik santrali, karayolu, demiryolu, telekomünikasyon sistemleri ile sivil kullanıma yönelik deniz ve hava limanları v.b.) gelirlerine gerçek ve tüzel kişilerin ortak olması için ihraç edilen menkul kıymetlerdir. 8

GELİR ORTAKLIĞI SENETLERİ (GOS) Özellikleri; -Birden fazla altyapı tesisin birleştirilmiş gelirlerine ortak olmayı sağlamak üzere Grup Senetleri olarak çıkarılabilir -Tek bir altyapı tesisin gelirine ortak olmayı sağlamak üzere Münferit Senet olarak çıkarılabilir. -GOS lar Menkul kıymetler Borsasına kote edilebilir. -GOS lara ödenecek gelir payı veya bu gelirin hesaplanmasına ilişkin usuller önceden tespit ve ilan edilir. -Gelir payı ödemeleri, gelir vergisinden muaftır (kademeli muafiyet) GELİR ORTAKLIĞI SENETLERİ (GOS) Avantajları -Altyapı finansmanına bütçe dışından kaynak sağlanması, -Sermaye piyasasına yeni bir yatırım aracının kazandırılması, -Enflasyon hızının düşüş dönemlerinde, yüksek ve sabit getirili devlet tahvillerinin Hazineye getirdiği faiz yükünü azaltılması. 9

GELİR ORTAKLIĞI SENETLERİ (GOS) TÜRLERİ A-Kamu Ortaklığı tarafından KOF na kaynak temini için ihraç edilen GOS 1-TL Endeksli İhraç Edilen GOS 1.1. Tek bir altyapı tesisin gelirine ortak olmayı sağlamak üzere ihraç edilen GOS (Köprü-A tertibi, Karakaya-A tertibi v.b) 1.2. Birden fazla altyapı tesisin birleştirilmiş gelirlerine ortak olmayı sağlamak üzere ihraç edilen GOS (Keban-Oymapınar, Köprü- Keban v.b) 2- Dövize Endeksli İhraç Edilen GOS 1.1. Tek bir altyapı tesisin gelirine ortak olmayı sağlamak üzere ihraç edilen GOS (GAP--A tertibi) 1.2. Birden fazla altyapı tesisin birleştirilmiş gelirlerine ortak olmayı sağlamak üzere ihraç edilen GOS (Karma-A, Top.Elek.-Köprü ) B- Kamu Ortaklığı tarafından başka kurumlar adına ihraç edilen GOS (Hasan Uğurlu-A Tertibi, PTT-A Tertibi, Petkim-A) İhraç Tarihi GOS İHRAÇLARI İhraç Tutarı Vade (yıl) Gelir Payı Ödeme Aralığı Gelir Payı Oranı (%) KAMU ORTAKLIĞI FONUNA KAYNAK AMAÇLI HRAÇ EDİLEN GELİR ORTAKLIĞI SENETLERİ TL ENDEKSLİ İHRAÇ EDİLEN GELİR ORTAKLIĞI SENETLERİ (GOS) Köprü- A Tertibi Ocak 1985 5 Milyar T.L. 3 6 ayda bir (Ocak-Temmuz) 23-60,74 Köprü-B Tertibi Ocak 1985 5 Milyar T.L. 5 6 ayda bir (Ocak-Temmuz) 21-151,71 Keban-A Tertibi Şubat 1985 20 Milyar T.L. 3 6 ayda bir (Ağustos-Şubat) 22-70,42 Keban-B Tertibi Şubat 1985 20 Milyar T.L. 5 6 ayda bir (Ağustos-Şubat) 20-75,63 Keban-Oymapınar-A Tertibi Eylül 1985 60 Milyar T.L. 4 6 ayda bir (Şubat-Ağustos) 25-46,48 Keban-Oymapınar-B Tertibi Eylül 1985 20 Milyar T.L. 3 6 ayda bir (Şubat-Ağustos) 21-55,3 Keban-Oymapınar-C Tertibi Eylül 1985 20 Milyar T.L. 4 6 ayda bir (Şubat-Ağustos) 20-35,87 Köprü-Keban-A Tertibi Nisan 1986 60 Milyar T.L. 3 6 ayda bir (Eylül-Mart) 20-55,36 Köprü-Keban B Tertibi Eylül 1986 100 Milyar T.L. 3 6 ayda bir (Mart-Eylül) 19,51-36,27 Keban-Oymapınar-A Tertibi Ekim 1986 60 Milyar T.L. 3 6 ayda bir (Nisan-Ekim) 19,03-39,62 Karakaya- A Tertibi Nisan 1987 100 Milyar T.L. 3 6 ayda bir (Eylül-Mart) 20,67-42,67 Karakaya- B Tertibi Temmuz 1987 30 Milyar T.L. 3 6 ayda bir (Aralık-Haziran) 21,67-53,32 Karakaya- C Tertibi Temmuz 1987 30 Milyar T.L. 3 6 ayda bir (Aralık-Haziran) 21,67-53,32 Karakaya- D Tertibi Kasım 1987 100 Milyar TL. 3 6 ayda bir (Mayıs-Kasım) 35,53-61,51 GOS- 8 Tertibi Mayıs 1994 7.961 Milyar TL 1,5 Yılda 1 kez (Mayıs-1995/Kasım-1995) TEFE+%6 GOS- 9 Tertibi Mayıs 1994 7.961 Milyar TL 2,5 Yılda bir kez( Mayıs-1995/Mayıs-1996/Aralık-1996 TEFE+%6 GOS-10 Tertibi Mayıs 1994 140,5 Milyar TL 3 Yılda bir kez( Mayıs-1995/Mayıs-1996/Mayıs-1997 TEFE+%6 GOS- 11 Tertibi Mayıs 1994 7,9 Milyar TL 3 Yılda bir kez( Mayıs-1995/Mayıs-1996/Mayıs-1997 TEFE+%6 GOS- 12 Tertibi Mayıs 1994 1.470 Milyar TL 3 Yılda bir kez( Mayıs-1995/Mayıs-1996/Mayıs-1997 TEFE+%6 GOS- 13 Tertibi Mayıs 1994 211 Milyar TL 3 Yılda bir kez( Mayıs-1995/Mayıs-1996/Mayıs-1997 TEFE+%6 GOS- 14 Tertibi Mayıs 1994 8,3 Milyar TL 3 Yılda bir kez( Mayıs-1995/Mayıs-1996/Mayıs-1997 TEFE+%6 GOS- 15 Tertibi Mayıs 1994 1.582 Milyar TL 3 Yılda bir kez( Mayıs-1995/Mayıs-1996/Mayıs-1997 TEFE+%6 GOS- 16 Tertibi Mayıs 1994 1.035 Milyar TL 3 Yılda bir kez( Haziran-1995/Haziran-1996/Haziran-199TEFE+%6 10

İhraç Tarihi GOS İHRAÇLARI-II İhraç Tutarı Vade (yıl) Gelir Payı Ödeme Aralığı Gelir Payı Oranı (%) DÖVİZ ENDEKSLİ KARŞILIĞI İHRAÇ EDİLEN GELİR ORTAKLIĞI SENETLERİ GAP- A Tertibi (1) Ağustos 1987 100 Milyar TL 6 6 ayda bir (Mart-Eylül) Karma-A Tertibi (2) Mayıs 1989 50 Milyar TL 1 Yılda bir kez 47,7 Karma-B Tertibi (2) Haziran 1989 50 Milyar TL 1 Yılda bir kez 46,96 Karma-C Tertibi (2) Temmuz 1989 50 Milyar TL 1 Yılda bir kez 51,8 Top.Elekt.-Köprü- A Tertibi (3) Kasım 1989 100 Milyar TL 2 6 ayda bir (Mayıs-Kasım) 24,62-37,62 Top.Elekt.-Köprü- B Tertibi (3) Aralık 1989 100 Milyar TL 2 6 ayda bir (Haziran-Aralık) 24,62-37,62 Top.Elekt.-Köprü- C Tertibi (3) Ocak 1990 100 Milyar TL 2 6 ayda bir (Temmuz-Ocak) 24,33-38,27 Top.Elekt.-Köprü-D Tertibi (3) Şubat 1990 100 Milyar TL 1 Yılda bir kez 54,63 Top.Elekt.-Köprü-E Tertibi (3) Mart 1990 100 Milyar TL 1 Yılda bir kez 54,36 Top.Elekt.-Köprü-F Tertibi (3) Mayıs 1990 85,45 Milyar TL. 1 Yılda bir kez 46,94 Top.Elekt.-Köprü-G Tertibi (3) Temmuz 1990 18,257 Milyar TL. 1 Yılda bir kez 50,79 GOS- A Tertibi Kasım 1989 45.058.000 $ 2 6 ayda bir (Kasım-Mayıs) yıllık LIBOR+1)/2 GOS- B Tertibi Kasım 1989 100.000.000 $ 2 6 ayda bir (Kasım-Mayıs) yıllık LIBOR+1)/2 GOS- C Tertibi 100.000.000 $ 2 6 ayda bir (Mart-Eylül) yıllık LIBOR+1)/2 GOS- D Tertibi 100.000.000 $ 2 6 ayda bir (Mayıs-Kasım) yıllık LIBOR+1)/2 GOS- E Tertibi 200.000.00 $ 2 6 ayda bir (Eylül-Mart) (yıllık LIBOR+1,25)/2 GOS- I Tertibi 188.125.000 $ 2 6 ayda bir (Eylül-Mart) (yıllık LIBOR+1,25)/2 GOS- F Tertibi 198.490.000$ 2 6 ayda bir (Şubat-Ağustos) (yıllık LIBOR+1,25)/2 GOS- G Tertibi 100.000.000 2 6 ayda bir (Haziran-Aralık) (yıllık LIBOR+1,25)/2 KAMU ORTAKLIĞI TARAFINDAN BAŞKA KURUMLAR ADINA İHRAÇ EDİLEN GELİR ORTAKLIĞI SENETLERİ Hasan Uğurlu-A tertibi (Tek adına)(1) 50 Milyar TL. 3 6 ayda bir (Ocak-Temmuz) Hasan Uğurlu-B tertibi (Tek adına)(1) 100 Milyar TL 5 6 ayda bir (Şubat-Ağustos) Petkim- A Tertibi (Petkim adına) (1) 50 Milyar TL. 3 6 ayda bir (Ocak-Temmuz) PTT-A Tertibi Tahvil (1) 100 Milyar TL 6 6 ayda bir (Mart-Eylül) (1)İhraç edilen tutarın yarısı DM karşılığı yarısı $ karşılığı ihraç edilmiştir. (2)Keban, Karakaya, Oymapınar, Altınkaya, ve Köklüce barajları ile I. Boğaziçi ve Fatih Sultan Köprüleri gelirlerine endeksli KAMU ORTAKLIĞI FONU VE ALTYAPI FİNANSMANI (1984-1999 Dönemi) % Pay Altyapı Finansmanı 51 -Otoyol 40 -Baraj, İçme suyu, Serbest Bölge 11 Diğer Giderler 49 Toplam Kullanımlar 100 % Pay Altyapı Finansmanı 100,00 -Otoyol 78,00 -Baraj ve HES Tesisleri 15,60 -İçme suyu 5,80 -Köprüler 0,08 -Serbest Bölgeler 0,02 - Altyapı tesisleri İşletme Giderleri 0,41 11

KAMU ORTAKLIĞI FONU KAYNAKLARI (1984-1999 Dönemi) (Sabit Fiyatlarla) % Pay Otoyol ve Baraj İşletme Gelirleri 15 Gelir Ortaklı Senetleri İhracı 46,2 Dış Kredi 10,8 Akaryakıt Tüketim Vergisi 8 Diğer Gelirler 20 Toplam Gelirler 100 GOS UYGULAMASINDA YAŞANAN SORUNLAR-I -GOS lar altyapı yatırımlarının tamamlanmasına paralel olarak uzun vadeli planlanmış ve uzun vadede sürekli fiyat artışları ilk birkaç dönemde sonra enflasyonun çok üzerinde gelir payı verilmesine neden olmuş ve bu durum GOS u cazip bir yatırım aracı haline getirmiştir. -Yüksek enflasyon sürecinde TÜFE ye bağlı endeksleme, GOS ların diğer yatırım araçlarının çok üzerinde getiriye sahip olmasına neden olmuştur.bu da, GOS vadesinin uzun dönemden kısa döneme kaymasına neden olmuştur. - İlk GOS ihraçları sonrasında, kısa vadeye kayış ve kısa vadeli GOS ihraçlarının getirilerinin hesaplanmasında siyasi beklentilerin ağır basması, ancak gerçekleşmelerde verilen hedeflere ulaşılamaması, gelir paylarının diğer yatırım araçlarının getirilerinin ve enflasyonun altında kalması GOS talebini olumsuz etkilemiştir. 12

GOS UYGULAMASINDA YAŞANAN SORUNLAR-II -Aynı anda pek çok proje başlatılarak, yatırımlarda aşırıya gidilmesi, projelerin tamamlanma süresinin öngörülenin çok üzerinde gerçekleşmesine ve bu yatırımlardan elde edilecek gelirlerle GOS yatırımcılarına ödenmesi planlanan gelir payı ve ana para ödemelerinde kaynak darboğazına girilmesine neden olmuştur. Bu da Hazine nin borç yükünü artırıcı etki yapmıştır. -Dövize endeksli ihraç edilen GOS lara göreli olarak düşük ödenen gelir payına rağmen, döviz kurundaki yüksek artışlar anapara itfasının çok büyük meblağlarda yapılmasına neden olmuştur. -1991 yılından itibaren ihraç edilen GOS, halka arz yerine müteahhitlere hakedişler karşılığı olarak verilmiştir. -İkinci el piyasasının oluşmaması da, GOS ların diğer bir dezavantajıdır. KAMU-ÖZEL SEKTÖR İŞBİRLİĞİ Yap-İşlet-Devret Yap-İşlet 13

YAP-İŞLET-DEVRET (YİD) Türkiye nin altyapı finansmanında bu modelle tanışması, diğer ülkelerde kullanılmaya başladığı aynı yıllara, 1984 yılına rastlamaktadır. Yap-İşlet-Devret modeli, bir kamu alt yapı yatırım veya hizmetinin finansmanının özel bir şirket tarafından karşılanarak gerçekleştirilmesi ve Kamu tarafından belirlenen bir süre için işletilmesi ve yine bu süre içinde ürettiği mal veya hizmeti, tarafların karşılıklı saptadıkları bir tarife uyarınca Kamu kuruluşlarınca satın alınması ve sürenin sonunda işletmekte olduğu tesisleri bakımı yapılmış, eksiksiz ve işler durumda ilgili Kamu kuruluşuna devretmesi diye tanımlanabilir. YAP-İŞLET-DEVRET(YİD)MODELİNİN ÖZELLİKLERİ-I Dünyadaki örneklerinde (ABD de olduğu gibi) özel sektör şirketleri arasında bu model uygulansa da, Türkiye de YİD ten bahsedilince bu bir Kamu alt yapı yatırımının özel sektör eliyle yapılması ve işletilmesini amaçlamaktadır. -Modelin temel özelliği bazı Kamu alt yapı yatırımlarının gereksinim duyduğu finansman sorununa çözüm getirmek, dolayısıyla yatırımın gerçekleşmesini sağlamaktadır. -Aynı zamanda bu tür projelerin yatırım aşamasında olduğu gibi işletme aşamasında da özel sektörün ileri teknoloji getirmesi, etkin işletme ve yönetim anlayışıyla projenin üretim, hizmet etkinliğinin arttırılmasıdır. 14

YAP-İŞLET-DEVRET(YİD)MODELİNİN ÖZELLİKLERİ-II -YİD modelinin işleyişi sadece yeni yatırımlarla sınırlı değildir. Tamamlama yatırımları veya yenileme yatırımları içinde bu modele başvurulabilir. -YİD modeli çerçevesinde getirilmiş olan dış kredilerin anapara ve faiz geri ödemelerinde Hazinenin herhangi bir garantisi veya taahhüdü söz konusu değildir. -YİD modeli Türkiye de taraflar arasında yapılan uygulama anlaşmaları çerçevesinde yürütülmektedir. Bu anlaşmalarda bir taraf Kamu kurum veya kuruluşu diğer taraf ise projeyi gerçekleştirmekle yükümlü özel şirket olmaktadır. YAP-İŞLET-DEVRET(YİD)MODELİNİN AVANTAJLARI -Bütçe dışı kaynaklarla, altyapı yatırımlarının finansman olanağı, - Hazine dış borç stokunun olumsuz etkilenmemesi, -Modelin özelleştirmeyi teşvik edici yönü, -Yabancı sermaye girişini olumlu yönde etkileyebilmesi, -Teknoloji transferinin sağlanması, -Özel kesimin ister yatırım, ister uygulama aşamasında olsun Kamuya göre çok daha etkin çalışması. Yatırım yapan özel girişimcinin doğal olarak kârını maksimize etmek için etkin bir faaliyet göstermesi ve bazı özel durumlar hariç iyi bir projelendirme ve ileri teknoloji kullanarak bu projesini desteklemesi beklenmektedir. 15

YAP-İŞLET-DEVRET(YİD)MODELİNİN RİSKLERİ Enerji, ulaşım v.b büyük yatırım projelerinin doğasından kaynaklanan riskler vardır; Borcun veya faizin zamanında ödeyememe, imtiyaz verilen şirketin taahhütlerini yerine getirememesi gibi faaliyetlerle ilgili riskler, Ücretlerden sağlanan gelirin yetersiz olması gibi Pazar ve gelir riski, Mülkiyetin sınırlı olması ve şirket ve teminat yapısı gibi yasal riskler, Kamunun borçlarını ödememesi, imtiyazı sona erdirmesi, vergi artışları gibi politik riskler, Arazinin kamulaştırılması, finansal maliyetlerin artması, zamanlama ve inşaat kalitesi gibi, altyapı tesisinin yapım ve tamamlama riskleri. TÜRKİYE DE YİD UYGULAMASINDA YAŞANAN BAŞLICA SORUNLAR Taraflar arasında yapılan sözleşmelerde, gereken titizliğin gösterilmemesi, Yapılan sözleşmelerde, tesisin yapımı sürecinde çok sayıda yapılan değişiklikler, Yer seçiminde (özellikle santral yapımında), arztalep dengesinin dikkate alınmaması, ekonomik etkinlikten uzaklaşılması ve sonuçta maliyetlerin yükselmesi. Kayıp ve kaçak oranlarının artması, Seçilen firmalarda uzmanlaşma ve deneyimin göz ardı edilmesi, Denetim eksikliği. 16

YAP-İŞLET (Yİ) YİD modelinde özel sektörün bir sahipliği söz konusu değildir. Devlet tekelinde olan bir görevin, bir sözleşme çerçevesinde kendi denetiminde bir özel şirket eliyle gerçekleştirilmesidir. Bu nedenli inşa edilecek tesisler bunu inşa eden şirketin sahipliğinde olmayıp, öngörülen işletme süresi sonunda devlet kuruluşuna devri söz konusudur. İşte bu YİD modelinin devret aşamasına yöneltilen eleştiriler sonucu (özelleştirme, rekabet açısından) yeni arayışlara yönelinmiştir. Yeni çözüm, Yap İşlet Modeli (Yİ) olmuştur. YAP-İŞLET modeli, 8.6.1996 tarih ve 96/8269 sayılı bir BKK (Elektrik Enerjisi Üretim Tesislerinin Kurulması Hakkında Bakanlar Kurulu Kararı) düzenlenmiş ve buna dayalı olarak bir tebliğ çıkarılmıştır. Ancak hem bu BKK ve hem de tebliğle yapılan düzenlemelerin yasal dayanağı bulunmadığı nedeniyle Danıştay tarafından yürütülmesinin durdurulmasına karar verilmiştir. Bunun üzerine 16.7.1997 tarih ve 4283 sayılı Yap İşlet Modeli ile Elektrik Enerjisi Üretim Tesislerinin Kurulması ve İşletilmesi ile Enerji Satışının Düzenlenmesi Hakkında Kanun) çıkarılmıştır. Bu yasa ile, hidroelektrik, jeotermal, nükleer santraller ve diğer yenilenebilir enerji kaynakları ile çalıştırılacak santraller kapsam dışında tutulmuş olup, sadece termik santrallerin kurulması işletilmesi ve üretilecek elektrik enerjisinin belli esaslar ve usullar çerçevesinde satışını öngören bir model getirilmiştir. Yap-işlet modeli çerçevesinde inşa edilecek tesisler özel sektörün sahipliğinde olacaktır. 17

DEĞERLENDİRME Türkiye, altyapı finansmanında dünyadaki gelişmeleri takip ederek, klasik yöntemlerin dışında uygulanan yeni finansman yöntemlerini, pek çok ülkeye göre çok daha hızlı şekilde kullanıma sokma başarısını göstermiştir. Ancak,yeni finansman yöntemlerinin kullanıma sokulmasında gösterilen başarı, özellikle kamu otoritesinden kaynaklanan nedenler dolayısıyla, işin kalitesi ve tamamlanma sürecinde ve tamamlanma sonrasında hizmetin sürdürülmesinde gösterilememiştir. Bu sonuçta, uygulamalarda gerekli hukuki altyapının oluşturulmasında, taraflar arasındaki sözleşmelerin hazırlanmasında ve tesisin tamamlanma sürecinde denetimin yapılmasında gereken titizliğin ve dikkatin gösterilmemesi, zaten çok pahalı olan altyapı yatırımların daha da maliyetli olarak bitirilmesine ve kaynakların etkin olmayan şekilde kullanımına neden olmuştur. GAYRİMENKUL YATIRIM ORTAKLIKLARI (GYO) ALTYAPININ FİNANSMANINDA ALTERNATİF BİR ARAÇ OLABİLİR Mİ? 18

Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları (GYO), Altyapının finansmanında alternatif bir araç olarak kullanılabilir. Mevcut GYO lara ilişkin yasal mevzuat, GYO ların altyapı yatırımları yapmasına engel teşkil etmemektedir. GYO NEDİR? GYO, Gayrimenkuller ve gayrimenkule dayalı sermaye piyasası araçlarından oluşan portföyü işleten ve gayrimenkule dayalı projelere yatırım yapan sermaye piyasası kurumlarıdır. Ülkemizde geçmişi 10 yılı aşan GYO, 1992 yılında Sermaye Piyasası Kanunu ve Vergi Kanunlarında yapılan düzenlemelerle ilk kez hukuk sistemimize girmiş ve 1995 yılında Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları (GYO) nın Kuruluşlarına, Faaliyet İlke ve Kurallarına ve Hisse Senetlerini Halka Arz Etmelerine İlişkin Esasları düzenleyen 7 no.lu Sermaye Piyasası Kurulu Tebliği yürürlüğe girmiştir. 19

AMAÇLARI Ortaklık portföyünü oluşturmak, yönetmek ve gerektiğinde portföyde değişiklikler yapmak, Portföy çeşitlendirmesiyle yatırım riskini en aza indirecek bir biçimde dağıtmak, Gayrimenkullere ve gayrimenkule dayalı araçlara ilişkin gelişmeleri sürekli izlemek ve portföy yönetimiyle ilgili olarak gerekli önlemleri almak, Portföyün değerini korumaya ve artırmaya yönelik araştırmalar yapmak. GYO ları ani usulde kurulabileceği gibi daha önce kurulmuş bulunan ortaklıklar da GYO na dönüşebilmektedir. Mevzuata göre, GYO ları kayıtlı sermaye esasına göre, anonim ortaklık kurulurlar. Ortaklığın kurulabilmesi veya daha önce kurulmuş ortaklıkların GYO na dönüştürülmesi halinde başlangıç sermayelerinin en az 7.200.000 YTL. olması gerekmektedir. GYO ların, çıkarılmış sermayesinin en az %49 u oranındaki hisse senetlerini, belirli süre ve esaslar dahilinde halka arz etmesi gerekmektedir. GYO nın kurucuları veya katılımcıları, Türkiye de yerleşik bireysel yatırımcılar, belediyeler, mali veya mali olmayan şirketler olabilir. Yerli ve yabancı gerçek ve tüzel kişilerin de GYO kurucusu veya pay sahibi olabilmeleri mümkündür. Böylece dış finansman imkanı yaratılması mümkün olabilmektedir. 20

Kamu ve özel sektör işbirliği ile yeni bir Anonim Şirket kurarak veya mevcut şirketlerini GYO ya dönüştürerek, altyapı yatırımları için bir Gayrimenkul Yatırım Ortaklığını oluşturabilirler. Kurulacak GYO nın ortakları, yapılacak altyapı yatırımının türüne göre; Belediye + Özel sektör veya Belediye +Özel Sektör +İller bankası veya Belediye + Özel Sektör + T.Kalkınma Bankası+ İller Bankası veya Belediye + Özel Sektör + T.Kalkınma Bankası+ İller Bankası+ Özel banka veya T.Kalkınma Bankası + Özel Sektör + Özel Banka -Ortak olarak Belediyenin yer alması, Belediyelere bırakılmış altyapı yatırımlarında bürokrasinin azaltılması ile süreden tasarruf sağladığı gibi, kırtasiye maliyetlerini de düşürücü etki yapacaktır. Yine, bazı yatırımların daha ekonomik olması açısından belediyeler arasında işbirliği faydalı olacaktır. -Altyapı yatırımlarında deneyimli özel sektör firmasının yer alması, işin kalitesini ve süresini azaltıcı etki yapacaktır. -Bir bankanın yer alması, gerektiğinde dış kredi bulunmasını kolaylaştıracak, aynı zamanda hisse senedi arzına ilişkin işlemleri kolaylaştıracak ve aracılık maliyetini düşürecektir. -T.Kalkınma Bankası nın dahil edilmesi, baraj, köprü, elektrik santrali v.b. farklı kamu kurumlarının yetkisinde yürütülen altyapı yatırımlarında, özel sektör-kamu işbirliğinin sağlanabilmesinde GYO nun araç olarak kullanılabilmesini olanak verecektir. 21

GYO lar; -Belirli bir projeyi gerçekleştirmek için süreli, -Belirli alanlarda yatırım yapmak amacıyla süreli veya süresiz, -Herhangi bir amaç sınırlaması olmaksızın süreli veya süresiz olarak kurulabilirler. -Muayyen altyapı yatırım projesini gerçekleştirmek üzere, kamuözel sektör ortaklığı ile kurulan GYO nun süreli ortaklık olarak kurulması, yeni KİT lerin oluşmasını engelleyebilir. Böylece, projenin tamamlanma aşamasında, hizmetin kaliteli şekilde yürütülmesi ve tesisin bakım ve onarımı için bu konuda deneyim sahibi firmaya kiralanabilir veya işletme hakkı devredilebilir. veya - Kamu-özel sektör ortaklığı ile kurulan GYO, süresiz ortaklık olarak da kurulabilir, ancak proje tamamlandıktan sonra kamu kuruluşu hisselerini makul bir bedel karşılığı firmaya devrederek, tesisin bakım onarım ve işletilmesi faaliyetinden çekilebilir. HEDEF: Altyapı yatırımının kaliteli şekilde ve bütçeye ilave yük getirmeden zamanında tamamlanması ve hizmetin ve tesisin kalitesinin sürdürülmesi ve kamu kurumunun ikinci aşamada yer almaması, sadece denetim görevini yerine getirmesi olmalıdır. 22

Kamu-Özel Sektör İşbirliğinin GYO Şeklinde Olmasının Avantajları-I - Kamu ve özel sektör, GYO nun ortakları olarak faaliyet riski, Pazar riski, projenin yapım ve tamamlanma riski, ve finansal risk gibi pek çok riski paylaşacaklardır. - Özel kesim, bu modelde hem aktif olarak şirket ortağı olarak proje sponsoru olarak yer alacak hem de pasif olarak menkul kıymet yatırımcısı olarak rol alacaktır. - Altyapı yatırımını yapacak Şirketin ortaklarının hem kamu hem özel sektör olması, önceki uygulamalarda olduğu gibi kamuya büyük maliyet getiren fiyat farkı uygulaması, dışsallıklar nedeniyle ortaya çıkan v.b. yükleri ortadan kaldıracaktır. - Finansman kaynağının, tahvil veya GOS aracılığı ile sağlanması durumunda, bu menkul kıymetlerin belli bir vade ve getiri ile ihraç edilmesi gerektiğinden, fiyat/getiri oranlarının piyasa koşullarına göre dikkatle hesaplanmasını gerektirmektedir. Ayrıca, getirinin ve anaparanın belli dönemlerde ödenmesi ve bunun getireceği olası yükler, hisse senedi ihracı ile kaynak temininde ortadan kalkmaktadır. Kamu-Özel Sektör İşbirliğinin GYO Şeklinde Olmasının Avantajları-II - Hisse senedi şeklinde menkul kıymet ihracı ile uzun vadeli kaynak temini, tahvil veya GOS şeklinde kaynak temininde olabilecek devletin mali piyasalarda dışlama (crowding-out) etkisi yaratılmasını önleyecektir. -Tahvil veya GOS u diğer alternatif yatırım araçlarına göre, yatırımcıya cazip kılmak üzere, devlet garantisi verilmesi ve getirinin vergiden muafiyeti gibi kamu otoritesinin avantajlar sağlaması söz konusudur. GYO na ait menkul kıymetlerde bu tür avantajlar sağlanmasına gerek yoktur. -Herhangi bir altyapı tesisinin GYO kapsamında yapılması ve işletilmesi, yatırımın ve hizmetin kalitesini artıracaktır. -Projenin öngörülen sürede bitimini kolaylaştıracaktır. -GYO nun halka açık şirket olması, SPK nın devamlı denetiminde olması sonucunu getirecektir. -Kamunun, yatırım için kaynak arayışına girme ve borçlanma zorunluluğu ortadan kalkacaktır. -Yatırımın riski kamu ve özel sektör ve menkul kıymete yatırım yapanlar arasında paylaşılacaktır. 23

Görüldüğü gibi, 1980 li yılların ortalarından beri, ülkemizde altyapı finansmanında kullanılan, ancak bazı sorunlara neden olan Yap-İşlet-Devret, Yap-işlet modelleri, 1990 lı yıllardan beri dünyanın pek çok ülkesinde başarılı şekilde uygulanan kamu-özel sektör işbirliğine dayalı modellerdir. Bu konuda, yaşanan sorunlar, büyük ölçüde modelden kaynaklanmamıştır. GYO modeli de, bu modeller gibi kamu-özel sektör işbirliğine dayalı bir model olarak kullanılabilir. GYO nun farkı sermaye piyasalarından hisse senedi ihracı ile uzun vadeli ve daha düşük maliyetli kaynak kaynak temin edilebilmesi; Yatırımın riskinin kamu ve özel sektör ve menkul kıymete yatırım yapanlar arasında paylaşılabilmesinin mümkün olmasıdır. SONUÇ Bugün, gelişmiş ülke olsun gelişmekte olan ülke olsun deneyimler, altyapı yatırımlarının, kamu-özel sektör işbirliği ile yapılması gerektiği yönündedir. Kamu-özel sektör işbirliği, yatırımın riskinin paylaşılmasını sağlayacaktır. Kamu-özel sektör işbirliği, kaçak ve kayıpları büyük ölçüde önleyebilir. Kamu-özel sektör işbirliği, altyapı yatırımlarının kamuya getirdiği yükü azaltabilir. Kamu-özel sektör işbirliği, kaliteyi ve ekonomik etkinliği getirecektir. Finansman kaynağının, sermaye piyasalarından sağlanması, en ucuz ve uzun vadeli kaynağa erişim imkanı verecektir. Altyapı tesislerinin likit hale getirilmesi, yeni yatırımlar için çok önemlidir. 24

Projenin özelliğine göre, hangi finansman modeli seçilirse seçilsin, geçmişte yaşanan deneyimlerden faydalanılarak, mevcut hukuki altyapının çok iyi incelenmesi ve eksiklerin giderilmesi önemlidir. Projenin etkin bir şekilde yürütülmesi ve tamamlanmasında, fizibilite raporlarının hazırlanmasında, ihalesinde, inşaatın kontrolünde, taraflar arasındaki sözleşmenin hazırlanmasında denetim çok önemlidir. Hangi model seçilirse seçilsin bu denetimin, bağımsız bir kurul tarafından yapılması daha sağlıklı olabilir. Hangi model seçilirse seçilsin, iyi denetim kaliteyi artıracaktır. Yapılacak altyapı yatırımlarının öncelikler, çok iyi belirlenmelidir. Aynı anda çok sayıda projeye başlanması, projelerin tamamlanma süresini, dolayısıyla maliyetini artırdığı unutulmamalıdır. 25