KORUNAN ALANLARIN PLANLANMASI VII. Hafta Yrd. Doç. Uzay KARAHALİL
DKMP ve OGM Protokolü DKMP Genel Müdürlüğü ile Orman Genel Müdürlüğü arasında 2873 Sayılı Milli Parklar Kanunu kapsamında korunan Milli Park, Tabiatı Koruma Alanı, Tabiat Parkı ve Tabiat Anıtları içerisindeki orman ekosistemine sahip alanlarda Orman Amenajman Planlarının yapılması/yaptırılması ve uygulanması, yine bu alanlarda orman yangınları ile mücadele iş ve işlemleri ile silvikültürel müdahalelerin uygulanma esaslarını ve korunan alanlarda meydana gelen orman suçları ile mücadele işlemleri konularında işbirliği esaslarını düzenleyen bir protokol imzalanmıştır. Protokol Müsteşarlık makamının 18/06/2010 tarihinde onaylamasıyla yürürlüğe girmiştir.
Amaç Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nün görev alanlarından 2873 Sayılı Milli Parklar Kanunu kapsamında yer alan ormanların; Bütüncül ve ekosistem tabanlı bir planlama ve yönetim anlayışını sağlayacak ekosistem tabanlı çok amaçlı orman amenajman planlarının yapılması Orman yangınları ile mücadele, ormanın devamlılığını tehdit edecek miktarda böcek, mantar vs. zararının önlenmesi Ormanlarda gerekli görülebilecek silvikültürel müdahalelerin yapılması, Meydana gelen orman suçları ile mücadele işlemleri konularında Orman Genel Müdürlüğü ile Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü arasındaki işbirliği esaslarını belirlemektir.
Kapsam Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünün görev alanlarından 2873 Sayılı Milli Parklar Kanunu kapsamında yer alan: Milli Park, Tabiatı Koruma Alanı, Tabiat Parkı ve Tabiat Anıtı statüleri içerisindeki orman ekosistemine sahip alanlarda; Orman Amenajman Planlarının yapılması/yaptırılması ve uygulanması Orman yangınları ile mücadele iş ve işlemleri ile silvikültürel müdahalelerin uygulanma esaslarını Korunan alanlarda meydana gelen orman suçları ile mücadele işlemleri konularında Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü ile Orman Genel Müdürlüğü arasındaki işbirliği esaslarını kapsar.
Orman Amenajman Planlarının Yapılması/Yaptırılması, Denetlenmesi, Onayı ve Uygulaması 2873 Sayılı Milli Parklar Kanunu kapsamında koruma altına alınmış olan orman ekosistemine sahip Milli Park, Tabiat Parkı, Tabiatı Koruma Alanı ve Tabiat Anıtlarından orman ekosisteminin sağlıklı bir şekilde ekolojik işlevini devam ettirebilmesi ve ülkemiz adına imzalanan ulusal ve uluslar arası sözleşmelerin yerine getirilebilmesi maksadı ile ekosistem tabanlı çok amaçlı orman amenajman planı yapılır. Orman Amenajman Planı yapılacak sahanın tespiti 1 yıl önceden DKMP Genel Müdürlüğü Milli Parklar Dairesi Başkanlığı ve OGM Orman İdaresi ve Planlama Dairesi Başkanlığının ortak çalışması ile belirlenir. Orman Amenajman Planı yapılacak koruma alanlarının Orman Amenajman Planı yapımına yönelik yaklaşık maliyet hesabı DKMP Genel Müdürlüğü Milli Parklar Dairesi Başkanlığı ile OGM Orman İdaresi ve Planlama Dairesi Başkanlığının ortak çalışması ile tespit edilir.
Orman Amenajman Planlarının Yapılması/Yaptırılması, Denetlenmesi, Onayı ve Uygulaması-II Yaklaşık Maliyeti tespit edilen koruma alanlarına ait Ekosistem Tabanlı Çok Amaçlı Orman Amenajman Planlarının yapımı için gerekli bütçe ödeneği DKMP Genel Müdürlüğü tarafından bir sonraki yılın yatırım programına sâri ihale kaydı düşülerek teklif edilir. Yatırım Programı onaylanan koruma alanlarında Orman Amenajman Planı yapımı/yaptırılması işlemi için gerekli İdari Şartname, Teknik Şartname ve Özel Şartname Orman Amenajman Yönetmeliğine, OGM tarafından yayımlanan Teknik İzahnameye, koruma alanının onaylı UDGP ve Yönetim Planı olsun veya olmasın DKMP Genel Müdürlüğü Milli Parklar Dairesi Başkanlığı ile OGM Orman İdaresi ve Planlama Dairesi Başkanlığı yapılacak ortak çalışma ile hazırlanır.
Orman Amenajman Planlarının Yapılması/Yaptırılması, Denetlenmesi, Onayı ve Uygulaması-III Korunan alanlara yönelik olarak Orman Amenajman Planlarının yapılması/yaptırılmasına yönelik ihale işlemleri; a) İhale yolu ile yapılacak Orman amenajman planları bütçe imkanları dahilinde DKMP Genel Müdürlüğü, Milli Parklar Dairesi Başkanlığı tarafından yapılır. OGM tarafından ihale komisyonuna en az bir üye dahil edilir. b) Planlar mümkün olduğu takdirde OGM Orman Amenajman heyetleri tarafından yapılır. Gereken harcama miktarı DKMP Genel Müdürlüğü tarafından bütçe imkanları dahilinde OGM nin ilgili bütçe kalemine aktarılır. c) Planlar için Kontrol Teşkilatı OGM Orman İdaresi Planlama Dairesi Başkanlığı tarafından görevlendirilen yeterli sayıda Denetim Kontrol Başmühendisi ile DKMP Genel Müdürlüğü Milli Parklar Dairesi Başkanlığı tarafından görevlendirilen ilgili teknik elemanlardan oluşur. d) Korunan alan için yapılan Orman Amenajman Planları; DKMP Genel Müdürlüğü Milli Parklar Dairesi Başkanı ve OGM Orman İdaresi ve Planlama Dairesi Başkanının onayı ile yürürlüğe girer. Onayı müteakip bu plan çerçevesindeki uygulamaları taraflar izin almaya gerek kalmaksızın yaparlar. Uygulama sonucu elde edilen emval OGM ce değerlendirilir.
Silvikültürel Müdahaleler Korunan alanlardaki orman ekosistemine yapılacak silvikültürel müdahalelerin temel dayanağını, onaylanmış UDGP ve Orman Amenajman Planları oluşturur. Korunan alanlarda doğal süreçlerin (süksesyon) garanti altına alınması ve izlenmesi temel koruma ilkelerinden birisi olmakla beraber, koruma statüsü kazanmadan önce doğal/yapay gençleştirme yolu ile tesis edilmiş korunan alanlarda silvikültürel müdahaleler (aralama, ekosisteme sonradan getirilmiş yabancı türlerin veya orijinlerin elenmesi vb.) gerekli görülebilir. Bu nedenle; DKMPGM tarafından korunan alana ait uzun devreli gelişme planları hazırlanırken; doğal/yapay gençleştirme ile tesis edilmiş mutlak koruma alanı olarak belirlenmiş alanlar hariç olmak üzere meşçerelere ve YARDOP kapsamında ormanların yangına karşı direncini artırmak için plana konu ormanlık sahalara yönelik özel silvikültürel hükümler getirilebilir. Söz konusu müdahalenin şekli, yoğunluğu, zamanlaması gibi hususlar; OGM ve DKMP tarafından ortak hazırlanacak amenajman planları çerçevesinde belirlenir.
Silvikültürel Müdahaleler-II Onaylı UDGP ve Orman Amenajman Planına sahip olmayan Korunan alanlardaki orman ekosisteminin ekolojik sürdürülebilirliği için zorunluluk arz eden silvikültürel müdahaleler, Bakanlık Bölge Müdürlüğü ile Orman İşletme Müdürlüğü tarafından ortak olarak hazırlanacak gerekçe raporunun DKMP Genel Müdürlüğü nün onayı alınarak gerçekleştirilir.
Epidemi Hallerinde Gerçekleştirilecek Müdahaleler Korunan alanlarda meydana gelebilecek herhangi bir böcek varlığındaki normal olmayan artış sonucu orman ekosisteminin devamlılığının tehlikeye girdiği durumlarda UDGP ye aykırı olmamak üzere düşük yoğunluklu mekanik mücadeleye başvurulabilir. Bununla ilgili işlemler ile biyolojik, biyoteknik mücadele çalışmaları Orman Genel Müdürlüğü nün ilgili birimleri tarafından yürütülür. UDGP olmayan korunan alanlarda düşük yoğunluklu mekanik mücadele her iki Genel Müdürlüğün taşra birimlerinin teklifi ve Genel Müdürlüklerinin onayı ile yapılır. Mekanik mücadele kapsamında kesinlikle tıraşlama kesimleri gerçekleştirilmez. Böcek arız olmamış veya mekanik mücadele esasları dahilinde kesilmesi herhangi bir yarar sağlamayan dikili kuru haldeki ağaçlar kesinlikle kesilmez.
Epidemi Hallerinde Gerçekleştirilecek Müdahaleler-II Azman veya kusurlu gövde yapısına sahip ilginç peyzaj değerlerine sahip ağaçlar kurumuş olsalar dahi sahadan çıkarılmaz. Korunan alanlardaki amaçlardan bir tanesi de korunan alanlardaki doğal süreçleri (süksesyon) izlemek ve bunu ziyaretçilerle paylaşmak olduğundan ormanın bir bölümüne her ne amaçla olursa olsun müdahale yapılmaz. Bu mücadele kapsamında gerçekleştirilecek kesimler DKMP ve OGM taşra birimleri tarafından ortaklaşa düzenlenecek olağanüstü hasılat etası raporlarına göre yapılır. Olağanüstü hasılat uygulaması, raporun UDGP na uygun olmak kaydıyla DKMP tarafından onayını müteakip gerçekleştirilir. Düzenlenecek olağanüstü hasılat etası raporları ve uygulaması protokol ekinde yer alan ve DKMP nün 03.03.2004 tarih ve 125 sayılı yazısı ile taşra birimlerine talimatlanan 2873 Sayılı Milli Parklar Kanunuyla Korunan Alan İlan Edilen Sahalarda Olağanüstü Hasılat Etası Raporu Düzenleme ve Alınma Esasları isimli genelge kapsamında gerçekleştirilir.
Orman Yangınları İle Mücadele DKMP Genel Müdürlüğü nün sorumluluğu altında yer alan Koruma Alanlarında çıkabilecek her türlü yangın ile etkin bir şekilde mücadele etmek maksadı için; her yıl OGM taşra birimleri tarafından hazırlanarak uygulanan Yangın Eylem Planlarına İl Çevre ve Orman Müdürlüğü ile işbirliği içerisinde Koruma Alanları ile İl Çevre ve Orman Müdürlüğünün ilgili personel, araç, gereç ve donanımı da dahil edilir. DKMP tarafından özellikle orman yangınına hassas bölgelerdeki korunan alanlarda ziyaretçilerin dikkatli olmasını sağlayacak bilgilendirme tabelaları tesis edilir. Yangın sezonunda ziyaretçilerin DKMP tarafından belirlenecek tur güzergâhları veya günübirlik kullanım alanları dışında korunan alana giriş çıkışları yasaklanır ve kontrolü DKMP tarafından sağlanır.
Orman Yangınları İle Mücadele-II Korunan alana ait UDGP hazırlanırken OGM görüşü de alınarak ihtiyaç duyulabilecek yangın önleme ve mücadele cephesi ile koruma bandına UDGP de yer verilir. Söz konusu yangın önleme ve mücadele cephesi ile koruma bandı OGM ve DKMPGM taşra birimleri tarafından ortak düzenlenecek gerekçeli inceleme raporuna ve hazırlanacak projeye göre tesis edilir. Yangın önleme ve mücadele cephesi ile koruma bandı güzergahının temizlenmesi sırasında çevredeki orman yapısına zarar verilmeden tesisin her iki tarafına yangın durdurma zonuna uygun şekilde seyreltmeler yapılabilir. Uzun Devreli Gelişme Planı bulunmayan korunan alanlarda yangın önleme ve müdahale cephesi ile koruma bandı DKMPGM ve OGM taşra birimleri tarafından gerekçeli şekilde hazırlanarak teklif güzergah 1\25.000 ölçekli haritaya ve ilgili amenajman haritasına işlenir. Hazırlanan gerekçe raporu ve harita DKMPGM tarafından onaylandıktan sonra tesis edilebilir.
Orman Yangınları İle Mücadele-III Korunan alanda tesis edilecek yangın önleme ve müdahale cephesi ile koruma bandı üretime yönelik değil, yangınla mücadeleye yönelik olduğundan ve sadece yaz aylarında kullanılacağından, yol genişliği en az 4 metre yapılmalı, yer yer iki arazözün geçebileceği cepler oluşturulmalıdır. İhtiyaç duyulması durumunda yangın sezonu dışında bu yolların bir bölümünün veya tamamının araç giriş çıkışına kapatılması gerekirse bu husus DKMP tarafından yerine getirilir. Yeni yangın önleme ve müdahale cephesi ile koruma bandı tesisinde kesilmesi öngörülen ağaçlar için DKMPGM ve OGM taşra birimleri tarafından ortak olağanüstü hasılat etası raporu düzenlenir. Korunan alandaki ağaçlar DKMP tarafından bu raporun onayı olmadan kesilemez. 2873 sayılı kanun kapsamında korunan alanlarda yangına hassas bölgelerde mutlak koruma bölgesi dışında olmak şartıyla su toplama çukurları açılabilir.
Orman Yangınları İle Mücadele-IV UDGP de iki Genel Müdürlüğün görüşleri doğrultusunda bu çukurların yerleri planlanır. UDGP bulunmayan alanlarda her iki Genel Müdürlüğün taşra teşkilatlarının hazırlayacakları rapor sonucunda Genel Müdürlüklerin teklifi ve Bakanlık Makamının onayı ile yapılır. Korunan Alanlardaki Yangın Önleme ve Müdahale Cephesi ile Koruma Bandı; a) Yolların Plan ve Projelendirilmesi: OGM ve Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünce müştereken planlanır ve projelendirilir. b) Yangın Önleme ve Müdahale Cephesi ile Koruma Bandı Yapımı, Altyapı, Üstyapı :Her iki Genel Müdürlüğün taşra teşkilatlarının talebi ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünün onayı ile; iki kurumun ortak hazırlayacakları proje kapsamında, öncelikli olarak DKMP Genel Müdürlüğü bütçe imkanları dahilinde yaptırılır. Bir yıl öncesinden tespit edilen yangın önleme ve müdahale cephesi ile koruma bandı, altyapı ya da üstyapı tesislerinin bütçesi Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü tarafından bir sonraki yılın bütçesine konularak Orman Genel Müdürlüğüne bütçe transferi yapılması sağlanır; bunun mümkün olmadığı hallerde planlanan yollar işin önemi ve aciliyetine binaen OGM nin bütçe imkanları ile karşılanır.
Orman Yangınları İle Mücadele-V c) Bakım: yangın önleme ve müdahale cephesi ile koruma bandındaki bakım çalışmaları OGM tarafından gerçekleştirilir. Korunan alanda meydana gelen orman yangını sonrasında yanık sahadaki dikili kuru emvalin ne şekilde değerlendirileceğine ve sahanın ağaçlandırılıp ağaçlandırılmayacağına DKMP Genel Müdürlüğünce oluşturulacak uzman ekiplerin yapacağı teknik inceleme sonucunda karar verilir. Yanık saha için orman tesisine, yangın riskini azaltmaya veya yangınla mücadeleyi kolaylaştırmaya yönelik herhangi bir müdahale öngörülecekse, buna OGM nin bu sahaya YARDOP uygulanması ile ilgili görüşü alınarak karar verilir. İhtiyaç duyulması halinde Üniversitelerin ilgili bölümlerinden bilimsel görüş talep edilebilir. Yangın, yol, böcekle mücadele, yangın önleme ve müdahale cephesi, zorunlu silvikültürel müdahaleler gibi nedenlerle çıkarılmasına karar verilen her türlü orman ürünü OGM ce değerlendirilir.
Orman Suçları İle Mücadele Korunan alanlarda meydana gelen kaçak kesim, açma, otlatma, odun dışı orman ürünlerinin izinsiz toplatılması ve ormanlara her türlü izinsiz işlemlerde ilk müdahale etme görevi öncelikle Korunan alanın idaresinden sorumlu olan Bakanlık Bölge Müdürlüğü dür. Bakanlık Bölge Müdürlüğünün imkânlarının kullanıldığı halde yeterli olmaması halinde Orman İşletme Müdürlükleri gereken yardımı yaparlar. İlk müdahalenin ardından tutulan suç tutanakları bir üst yazı ile suç ya da kabahatin işlendiği alanı yönetmekle sorumlu Orman İşletme Müdürlüğüne gönderilir. Yakalanan orman emvalinin depoya taşınması, değerlendirilmesi işlemleri ile dava takip işlemleri Orman Genel Müdürlüğünün sorumluğundadır.
TEŞEKKÜRLER