Ekonomik Ömrünü Tamamlamıs s Açık A k Maden Ocaklarının n Rekreasyonel Amaçlarla Düzenlenmesi Mehmet TOPAY, Nurhan KOÇAN ZKÜ,, Bartın n Orman Fakültesi, Peyzaj Mimarlığı Bölümü, BARTIN.
Teknolojik gelismelere paralel olarak madenlere olan gereksinim her geçen en gün g n artıs göstermektedir.
Bunun sonucunda, maden çıkarılan alanların n sayılar ları artmakta veya boyutlarında genislemeler söz s z konusu olmaktadır.
Maden ocagı sayısındaki bu artıs/genisleme, kimi zaman ekolojik, estetik veya teknik açıdan önemli çevre sorunlarına na neden olabilmektedir.
Açık k ocak madenciliginin, diger madencilik yöntemlerine göre g genelde daha büyük b çevresel etkilere neden oldugu bilinmektedir.
Açık k ocak isletmesi dogrudan arazi varlıgını hedef almaktadır.
Bu isletme yönteminde; y toprak kaybı, bitki örtüsünün n yok olması, topografyanın n degisimi, verimliligin yitirilmesi, görsel kirlilik, vb. dogrudan veya dolaylı çevresel etkiler meydana gelmektedir (Basal vd., 1995).
Oysa, bakir durumdaki arazinin jeolojisi, milyonlarca yıl y l süren s tabakalasma ve tektonizma hareketlerinin sonucu olusmustur.
Ekolojisi, arazi üzerinde ilk bitkinin yetismesinden ve ilk hayvanın n yasamaya baslamasından itibaren onlarca türev t bitkinin ve hayvan çesidinin bölgeye b yerlesmesi ile meydana gelmistir.
Ayrıca, tabaka özellikleri ve topografik yapıya baglı olarak belli bir hidrolojik sistem kurulmustur (Köse vd. 1993).
Uzun yıllar y sonucunda olusan bu ekolojik sistemlerin unsurları olan dogal kaynakların n malzeme temin amaçlı kullanımı,, dogal kaynakları ve sistemi oldukça a köklk klü bir sekilde etkileyecektir.
Malzeme Beslenmesi Maddenin Ikamesi Ana Iklim Arazi Iklimi Toprak Yapısı Jeolojik Yapı Yeryüzü Sekli Yüzey Suları Yeraltı Suları Bitki Örtüsü Hayvan Varlıgı Kitlesel Yer Degistirme Mekanik Etkilesim Madde Alımı Şekil 1 Ekolojik sistem-açık ocak isletmesi etkilesimi (Köse vd. 1993)
Açık k ocak isletmeciligi sırass rasında görülebilecek g olan çevresel etkiler; yerel, bölgesel ve küresel olmak üzere üç grupta toplanabilir (Akpınar,1994):
Yerel etkiler; *Topragın n ve topografik yapısının n degismesi, *Su rejiminde degisiklikler ve su kirliligi, *Jeolojik sorunların n olusması, *Bitkisel üretimin durması, *Yaban yasamının n yok olması, *Çevre ve saglık k sorunları, *Görsel kirlilik, gürültg ltü kirliligi *Su ve rüzgar r erozyonu, *Sosyo-ekonomik ve kültk ltürel sorunlar.
Bölgesel etkiler; *Konutlarda ve tarımda kullanılan lan suyun kirlenmesi, *Tarımsal verimliligin ve dogal örtünün n yok olması, *Partiküllerin rüzgarla r uzaklara tasınmas nması ve bunların solunması sonucu bölgede b yasayan halkta görüleng kronik saglık k sorunları.
Küresel etkiler; Açık k ocak isletmeciginde kömürün k n yanması sonucu olusan SO2, CO2, NO X, gibi gazların n asit yagmurlarına dönüsmesi d ve sera etkisi olusturması küresel etkileri içinde i inde degerlendirilebilir.
Geri Kazanım Çalısmaları Madencilik faaliyetleri nedeniyle tahrip edilen yerlerdeki doga onarım çalısmaları,, bir iyilestirme çalısmasının ötesinde bozulan ekosistemin yeniden olusturulması ve kurulması çalısmasıdır.
Bu ilke çerçevesinde evesinde gerçeklestirilecek eklestirilecek bir onarım çalısması madencilik faaliyetlerine baslamadan önce PLANLANMALI ve madencilik faaliyetleri paralelinde yürütülmelidir.
Chadwick e e (1980) göre, g onarım çalısmaları ile; Çevre peyzajı ile uyum saglanır. Biyolojik verimlilik yeniden olusur. Görsel peyzaj degeri artar. Yörenin sosyal-ekonomik kosulları iyilesir. Hava, su ve toprak kirliligi gibi çevre sorunları çözümlenir (Akpınar, 1994).
Alanın n geri kazanımı için in yapılan planlamalarda; ekolojik, ekonomik ve estetik plan kararları ortaya konulmalıdır.
Bu baglamda maden ocaklarının n onarımında nda arazinin bozulmadan önceki haline getirilmesi veya araziye öncekinden farklı kullanım biçimlerinin imlerinin getirilmesi söz s z konusudur. REKREASYON da bu kullanım m biçimlerinden imlerinden biridir.
Malzeme alım süreci tamamlanan ve kente yakın olan ocakların, rekreasyonel amaçlarla yeniden düzenlenmesi geri kazanım için tercih edilebilecek en akılcı yollardan biridir.
Malzeme alım süreci tamamlanan ve kente yakın olan ocakların, rekreasyonel amaçlarla yeniden düzenlenmesi geri kazanım için tercih edilebilecek en akılcı yollardan biridir.
Malzeme alım süreci tamamlanan ve kente yakın olan ocakların, rekreasyonel amaçlarla yeniden düzenlenmesi geri kazanım için tercih edilebilecek en akılcı yollardan biridir.
Malzeme alım süreci tamamlanan ve kente yakın olan ocakların, rekreasyonel amaçlarla yeniden düzenlenmesi geri kazanım için tercih edilebilecek en akılcı yollardan biridir.
Özellikle kentsel alanlara yakın n maden ocaklarının, n, rekreasyonel amaçlarla düzenlenmesi kisilerin; sosyal, fizyolojik ve psikolojik yapısı üzerine olumlu etkiler saglayacaktır.
MATERYAL VE YÖNTEM Y Bu çalısma kapsamında Barkisan A.S. ne ait kalker tası ocagı örnek alan olarak ele alınm nmıstır.
Arastırma rma alanı henüz z ekonomik ömrünü tamamlamamıst stır. Ancak alandan malzeme alımı bittikten sonra, kent merkezinde yasayan insanların rekreasyonel gereksinimlerini karsılamak için i in yararlanılabilecegi labilecegi düsünülmektedir. Barkisan A.S ne ait Kalker Tası Ocagı.
Arastırma rma alanının n görünümü. g
Arastırma alanına ait kazı planı.
Madencilik sonrası geri kazanım asamaları: 1 Mevcut durum analizi 2 Ekolojik envanter çalısması, 3 Uygun kullanımların belirlenmesi, 4 Sentez, 5 Öneriler (Akpınar, 1994).
Bu alanların rekreasyonel kullanımlar için tasarlanması süreci (Shi and Li, 2007); * Veri tabanının hazırlanması, * Rekreasyonel gereksinimlerin belirlenmesi, * Uygun alternatiflerin belirlenmesi, * Izleme-bakım süreci.
Bartın kentinde yasayan insanların gereksinimleri göz önüne alınarak belirlenen kullanım biçimleri; 1. Piknik Alanı 2. Yürüyüş ve Bisiklet Yolları 3. Dinlenme Alanları ve Seyir Terasları 4. Kamping ve Çadırlı Kamp Alanı 5. Lunapark ve Çocuk Oyun Alanı
1. Piknik Alanı
2. Yürüyüs ve Bisiklet Yolları
3. Dinlenme Alanları ve Seyir Terasları
4. Kamping ve Çadırlı Kamp Alanı
5. Lunapark ve Çocuk Oyun Alanı
Bartın kentinde yasayan insanların rekreasyonel gereksinimleri göz önüne alınarak yapılan tasarımlar; kent içi etkinliklerin çesitlendirilmesi ve uygulanabilir olması açısından kent halkının sosyal ve kültürel yapısına katkı saglayacaktır.
TESEKKÜR EDERIZ.