ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ AMBARLI FUEL-OİL I-II-III ÜNİTELERİNİN ÇİFT YAKITLI (DOĞALGAZ+MOTORİN) KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALİNE (1400MW e /2333 MW t ) İSTANBUL İLİ, AVCILAR İLÇESİ, AMBARLI MEVKİİ NİHAİ TEMMUZ-2014 AK-TEL MÜHENDİSLİK EĞT.TUR.GD.SAN.TİC.LTD. ŞTİ. Adres:75. Sokak No: 16/16 Aşağı Öveçler Posta Kodu 06460, ANKARA, TÜRKİYE Telefon : +90 312 472 40 17 Faks : +90 312 472 31 69 Mobil : +90 532 333 87 39 e-posta : aktel1@aktel1.com web : www.aktel1.com Bu rapor, ISO 9001 Kalite Yönetim Sistemi ve ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemine uygunluğu belgelendirilmiş olan AK-TEL MÜHENDİSLİK Eğt. Tur. Gd. San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından hazırlanmıştır. 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserlerini Koruma Kanunu Gereği (Rapor Telif Hakları) Konusunda Yasal Uyarı;Bu raporun ve eklerinin, isim hakları, içeriği, şablonu, tasarımı ve içindeki tüm dokümanlara ait hakları saklıdır. Raporun içinde yer alan sayfalarda aksi belirtilmediği sürece, rapor ve ekleri içindeki hiçbir doküman, sayfa, grafik, tasarım unsuru ve diğer unsurlar izin alınmaksızın kopyalanamaz, başka yere taşınamaz, alıntı yapılamaz, internet üzerinden veya her ne şekilde olursa olsun yayınlanamaz ve kullanılamaz (arama motorlarının dizinleri için kullandıkları geçici bellek kayıtlarından alınmış olsalar dahi). Raporun telif hakkı konusunda firmamızın tüm talep ve açıklamalarını kabul ettiklerini beyan ve taahhüt ederler. Hakları saklı tutulmuş bu rapor ve eklerinin, sahiplerinin muvafakati olmadan hiç bir suretle çoğaltılamaz, alıntı yapılamaz, yayınlanamaz, başka bir yerde kullanılamaz. Rapor içinde yer alan tüm dokümanların, firmamızdan önceden verilmiş açık muvafakati olmaksızın başka raporda, eser yada medyalara kopyalanamaz.

PROJE SAHİBİNİN ADI ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ADRESİ NASUH AKAR MAH. TÜRKOCAĞI CAD. NO:2 BAHÇELİEVLER/ANKARA TELEFONU VE FAKS NO'SU TEL. : (312) 212 69 00 FAKS : (312) 212 78 54 PROJENİN ADI AMBARLI FUEL-OİL I-II-III ÜNİTELERİNİN ÇİFT YAKITLI (DOĞALGAZ+MOTORİN) KOMBİNE ÇEVRİM SANTRALİNE(1400MWe/2333 MWt) PROJE BEDELİ 1.800.000.000 TL PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN AÇIK ADRESİ (İLİ, İLÇESİ, MEVKİİ) İSTANBUL İLİ, AVCILAR İLÇESİ, AMBARLI MEVKİİ PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KOORDİNATLARI, ZONE Koor. Sırası : Sağa,Yukarı Datum : ED-50 Türü : UTM D.O.M. : 27 Zone : 35 Ölçek Fak. : 6 derecelik 643198.423:4538109.158 643214.459:4537605.940 643194.189:4538119.896 643027.340:4538099.529 643008.573:4537291.537 642992.906:4537598.339 642994.466:4537450.969 642916.211:4538408.183 642953.286:4537255.748 642908.795:4538463.944 642909.511:4538359.188 642929.125:4537449.605 642898.502:4538308.415 642922.730:4537577.543 642873.892:4538508.008 642877.523:4538231.302 642866.914:4538092.267 642860.838:4538185.586 642853.807:4538175.341 642845.440:4538167.932 i Koor. Sırası : Enlem,Boylam Datum : WGS-84 Türü : COĞRAFİ D.O.M. : -- Ölçek Fak. : ----------- 40.97991442:28.70162800 40.97538058:28.70170205 40.98001187:28.70158018 40.97985770:28.69959306 40.97258564:28.69918333 40.97535089:28.69906810 40.97402366:28.69905258 40.98265642:28.69834399 40.97227306:28.69851825 40.98315979:28.69826876 40.98221638:28.69825306 40.97402285:28.69827598 40.98176116:28.69811053 40.97517598:28.69822956 40.98356263:28.69786422 40.98107052:28.69784345 40.97982042:28.69768528 40.98066176:28.69763464 40.98057079:28.69754874 40.98050553:28.69744761

642846.576:4538072.813 642844.005:4538111.236 642834.285:4538137.038 642824.473:4538155.708 642824.865:4538056.942 642790.866:4538060.396 642786.865:4538060.388 642782.877:4538060.001 642779.026:4538059.119 642771.507:4538056.109 642768.071:4538054.241 642692.064:4537587.754 642691.902:4537534.233 642691.923:4537533.603 642532.172:4537875.247 642291.199:4538934.867 642335.736:4537062.695 642320.780:4537130.421 642303.795:4537605.885 642312.603:4537145.144 642293.733:4537599.828 642301.214:4537153.955 642257.593:4537596.205 642247.973:4537590.093 642233.983:4537570.937 642230.783:4537553.553 642231.818:4537469.694 642222.477:4537023.794 642203.530:4536963.596 642183.829:4536946.285 642158.845:4536891.431 642065.558:4539100.794 641989.265:4539156.189 641973.627:4537044.605 641963.357:4536937.261 641941.041:4536805.317 641846.299:4537259.774 641801.313:4537416.494 641788.139:4537468.936 641752.773:4537610.382 641744.084:4537644.974 641740.933:4537660.120 641692.153:4538024.669 641678.878:4538123.741 641666.773:4538214.101 641653.398:4538315.391 641618.753:4538416.010 642122.180:4538880.556 642095.516:4538897.555 641992.146:4539019.039 PAFTA : BURSA G21-a2 40.97964885:28.69743915 40.97999524:28.69741747 40.98022925:28.69730794 40.98039908:28.69719567 40.97950975:28.69717752 40.97954676:28.69677436 40.97954737:28.69672682 40.97954465:28.69667935 40.97953731:28.69663339 40.97951152:28.69654336 40.97949537:28.69650211 40.97530826:28.69549145 40.97482638:28.69547719 40.97482070:28.69547729 40.97792483:28.69365805 40.98750799:28.69103877 40.97064266:28.69113727 40.97125513:28.69097516 40.97553927:28.69088272 40.97138910:28.69088141 40.97548646:28.69076178 40.97147041:28.69074813 40.97546016:28.69033158 40.97540682:28.69021588 40.97523674:28.69004526 40.97508080:28.69000325 40.97432552:28.68999627 40.97031213:28.68978282 40.96977337:28.68954391 40.96962093:28.68930589 40.96913140:28.68899649 40.98904138:28.68839562 40.98955340:28.68750173 40.97054281:28.68683130 40.96957807:28.68668468 40.96839383:28.68638931 40.97250240:28.68536798 40.97392137:28.68486944 40.97439585:28.68472494 40.97567565:28.68433718 40.97598862:28.68424187 40.97612558:28.68420790 40.97941648:28.68371184 40.98031094:28.68357680 40.98112667:28.68345367 40.98204104:28.68331795 40.98295306:28.68292933 40.98704842:28.68901785 40.98720613:28.68870491 40.98831796:28.68750447 ii

PROJENİN ÇED YÖNETMELİĞİ KAPSAMINDAKİ YERİ (SEKTÖRÜ, ALT SEKTÖRÜ) EK-I: 2- TERMİK GÜÇ SANTRALLERİ: A) TOPLAM ISIL GÜCÜ 300 MWT (MEGAWATT TERMAL) VE DAHA FAZLA OLAN TERMİK GÜÇ SANTRALLARI İLE DİĞER YAKMA SİSTEMLERİ, DOSYAYI / RAPORU HAZIRLAYAN KURULUŞUN ADI DOSYAYI / RAPORU HAZIRLAYAN KURULUŞUN ADRESİ, TELEFONU, FAKS NOSU AK-TEL MÜH. EĞT. TRZ. GD. SAN. TİC. LTD. ŞTİ. ADRESİ : 1330. SOKAK NO: 16/16 AŞAĞI ÖVEÇLER / ANKARA TEL. : (312) 472 40 17 427 25 08 FAKS : (312) 472 31 69 e-posta : aktel1@aktel1.com YETERLİK BELGESİ NUMARASI, TARİHİ 47 / 26.10.2013 RAPORUN SUNUM TARİHİ 04.07.2014 iii

İçindekiler iv Sayfa No Bölüm I: Projenin Tanımı ve Amacı... 1 (Proje konusu faaliyetin tanımı, ömrü, hizmet amaçları, pazar veya hizmet alanları ve bu alan içerisinde ekonomik ve sosyal yönden ülke, bölge ve/veya il ölçeğinde önem ve gereklilikleri) Bölüm II: Proje İçin Seçilen Yerin Konumu... 3 II.I. Proje Yer seçimi... 4 (İlgili Valilik veya Belediye tarafından doğruluğu onanmış olan faaliyet yerinin, lejant ve plan notlarının da yer aldığı 1/25.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı, (Plan Notları ve hükümleri), Onaylı Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planı, (Plan Notları ve lejantları) üzerinde, değil ise mevcut arazi kullanım haritası üzerinde gösterimi) II.2. Proje Kapsamındaki Faaliyet Ünitelerinin Konumu... 5 (Bütün idari ve sosyal ünitelerin, teknik alt yapı ünitelerinin varsa diğer ünitelerin yerleşim planı, bunlar için belirlenen kapalı ve açık alan büyüklükleri, binaların kat adetleri ve yükseklikleri, temsili resmi) Bölüm III: Projenin Ekonomik ve Sosyal Boyutları... 6 III.1. Projenin Gerçekleşmesi İle İlgili Yatırım Programı ve Finans Kaynakları... 6 III.2. Projenin Gerçekleşmesi İle İlgili İş Akım Şeması veya Zamanlama Tablosu... 7 III.3. Projenin Fayda-Maliyet Analizi... 8 III.4.Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleşmesine bağlı olarak, yatırımcı firma veya diğer firmalar tarafından gerçekleştirilmesi tasarlanan diğer ekonomik, sosyal ve altyapı faaliyetleri... 9 III.5. Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleşebilmesi için ihtiyaç duyulan ve yatırımcı firma veya diğer firmalar tarafından gerçekleştirilmesi beklenen diğer ekonomik, sosyal ve altyapı faaliyetleri.... 9 III.6. Kamulaştırma ve/veya yeniden yerleşimin nasıl yapılacağı,... 10 III.7. Diğer hususlar.... 10 Bölüm IV: Projeden Etkilenecek Alanın Belirlenmesi ve Bu Alan İçerisindeki Çevresel Özelliklerin Açıklanması (*)... 10 IV.I Projeden Etkilenecek Alanın Belirlenmesi, Etkilenecek Alanın Harita Üzerinde Gösterimi... 10 IV.2. Fiziksel ve Biyolojik Çevrenin Özellikleri ve Doğal Kaynakların Kullanımı... 12 IV.2.1. Meteorolojik ve İklimsel Özellikler (Bölgenin genel ve yerel iklim koşulları, projenin bulunduğu mevkiinin topoğrafik yapısı, aylık, mevsimlik ve yıllık sıcaklık, yağış, bağıl nem, basınç ve buharlaşma rejimleri ve bunların grafikleri, enverziyonlu gün sayıları, kararlılık durumu, rüzgar yönü ve hızı, yıllık ve mevsimlik rüzgar gülü, fırtınalı günler sayısı, vb. )... 12 IV.2.2. Jeolojik özellikler (Bölgesel Jeoloji ve Faaliyet Alanı Jeolojisi) jeolojik yapının fiziko-kimyasal özellikleri, tektonik hareketler ve depremsellik, mineral kaynaklar, heyelan, benzersiz oluşumlar, çığ, sel, kaya düşmesi, su baskını v.s. başlıkları altında incelenmesi, proje sahasının 1/25.000 ölçekli genel jeoloji haritası ve inceleme alanına ait 1/1000 ve/veya 1/5000'lik jeolojik harita ve lejantı, stratigrafik kolon kesiti, Jeoteknik Etüt Raporu)... 22 IV.2.3. Hidrojeolojik Özellikler (Yeraltı su seviyeleri, halen mevcut her türlü keson, derin, artezyen vb. kuyu; emniyetli çekim değerleri, suyun fiziksel ve kimyasal özellikleri; yeraltı suyunun mevcut ve planlanan kullanımı),... 25

IV.2.4. Toprak Özellikleri ve Kullanım Durumu (Toprak yapısı, arazi kullanım kabiliyeti sınıflaması, taşıma kapasitesi, yamaç stabilitesi, erozyon, mera, çayır, tarım amaçlı kullanım durumları, alınacak izinler vb.),... 27 IV.2.5. Tarım Alanları (Tarımsal gelişim proje alanları, sulu ve kuru tarım arazilerinin büyüklüğü, ürün desenleri ve bunların yıllık üretim miktarları ile birim alan itibarıyla verimi, kullanılan tarım ilaçları),... 30 IV.2.6. Yüzeysel Su Kaynaklarının Mevcut ve Planlanan Kullanımı (İçme, kullanma, sulama suyu, elektrik üretimi, baraj, göl, gölet, su ürünleri üretiminde ürün çeşidi ve üretim miktarları, su yolu ulaşımı tesisleri, turizm, spor ve benzeri amaçlı su ve/veya kıyı kullanımları, diğer kullanımlar),... 33 IV.2.7. Hidrolojik Özellikler, (Yüzeysel su kaynaklarından akarsu, göl ve diğer sulak alanların fiziksel, kimyasal, bakteriyolojik ve ekolojik özellikleri, bu kapsamda mevsimlik değişimleri, kıyı ekosistemleri),... 33 IV.2.8. Soğutma suyunun temin edileceği sulardaki Canlı Türleri ve diğer özellikler (Bu türlerin tabii karakterleri, ulusal ve uluslararası mevzuatla koruma altına alınan türler; bunların üreme, beslenme, sığınma ve yaşama ortamları; bu ortamlar için belirlenen koruma kararları, dalga hareketleri, sıcaklık, derinlik, tuzluluk vb),... 34 IV.2.9. Termal ve Jeotermal Su Kaynakları (Bunların fiziksel ve kimyasal özellikleri, debileri, mevcut ve planlanan kullanımları),... 35 IV.2.10. Koruma Alanları (Milli Parklar, Tabiat Parkları, Sulak Alanlar, Tabiat Anıtları, Tabiatı Koruma Alanları, Biyogenetik Rezerv Alanları, Biyosfer Rezervleri, Doğal Sit ve Anıtlar, Arkeolojik, Tarihi, Kültürel Sitler, Özel Çevre Koruma Bölgeleri, Özel Koruma Alanları, Turizm Bölgeleri ),... 35 IV.2.11. Orman Alanları (Orman alanı miktarları, bu alanlardaki ağaç türleri ve miktarları, kapladığı alan büyüklükleri, kapalılığı ve özellikleri, mevcut ve planlanan koruma ve/veya kullanım amaçları, proje alanı orman alanı değil ise proje ve ünitelerinin en yakın orman alanına mesafesi, 1/25.000 ölçekli meşcere haritası),... 37 IV.2.12. Flora ve Fauna (Türler, endemik türler, yaban hayatı türleri ve biyotoplar, ulusal ve uluslararası mevzuatla koruma altına alınan türler; nadir ve nesli tehlikeye düşmüş türler ve bunların alandaki bulunuş yerleri, bunlar için belirlenen koruma kararları; av hayvanları ve bunların popülasyonu ile yaşama ortamları) proje alanındaki vejetasyon tiplerinin bir harita üzerinde gösterimi, proje faaliyetlerinden etkilenecek canlılar için alınacak koruma önlemleri (inşaat ve işletme aşamasında) arazide yapılacak flora çalışmasının vejetasyon döneminde gerçekleştirilmesi ve bu dönemin belirtilmesi,... 38 IV.2.13. Yakıt Kaynakları (Gazın hangi hattan alınacağı, proje sahasının doğalgaz boru hattına olan uzaklığı,),... 51 IV.2.14. Peyzaj Değeri Yüksek Yerler ve Rekreasyon Alanları,... 51 IV.2.15. Devletin Yetkili Organlarının Hüküm ve Tasarrufu Altında Bulunan Araziler (Askeri Yasak Bölgeler, kamu kurum ve kuruluşlarına belirli amaçlarla tahsis edilmiş alanlar, 7/16349 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile sınırlandırılmış alanlar vb.),... 51 IV.2.16. Proje yeri ve etki alanının hava, su, toprak ve gürültü açısından mevcut kirlilik yükünün belirlenmesi,... 52 IV.2.17. Diğer Özellikler... 52 IV.3. Sosyo - Ekonomik Çevrenin Özellikleri... 52 IV.3.1. Ekonomik Özellikler (yörenin ekonomik yapısını oluşturan başlıca sektörler, yöre ve ülke ekonomisi içindeki yeri ve önemi, diğer bilgiler ),... 52 v

IV.3.2. Nüfus (Yöredeki kentsel ve kırsal nüfus, nüfus hareketleri; göçler, nüfus artış oranları, diğer bilgiler),... 53 IV.3.3. Yöredeki Sosyal Altyapı Hizmetleri (Eğitim, sağlık, bölgede mevcut endemik hastalıklar, kültür hizmetleri ve bu hizmetlerden yararlanılma durumu),... 54 IV.3.4. Proje Alanı ve Yakın Çevresindeki Kentsel ve Kırsal Arazi Kullanımları... 55 IV.3.5. Gelir ve İşsizlik (Bölgede gelirin iş kollarına dağılımı iş kolları itibariyle kişi başına düşen maksimum, minimum ve ortalama gelir),... 55 IV.3.6. Diğer Özellikler... 55 Bölüm V: Projenin Bölüm IV'te Tanımlanan Alan Üzerindeki Etkileri ve Alınacak Önlemler... 56 (Bu bölümde projenin fiziksel ve biyolojik çevre üzerine etkileri, bu etkileri önlemek, en aza indirmek ve iyileştirmek için alınacak yasal, idari ve teknik önlemler V.I vev.2. başlıkları için ayrı ayrı ve ayrıntılı şekilde açıklanır.) V.1. Arazinin Hazırlanması, İnşaat ve Tesis Aşamasındaki Faaliyetler, Fiziksel ve Biyolojik Çevre Üzerine Etkileri ve Alınacak Önlemler... 56 V.1.1.Arazinin hazırlanması ve ünitelerin inşası için yapılacak işler kapsamında (ulaşım altyapısı dâhil) nerelerde ve ne kadar alanda hafriyat yapılacağı, hafriyat artığı toprak, taş, kum vb maddelerin nerelerde, nasıl taşınacakları veya hangi amaçlar için kullanılacakları; kullanılacak malzemeler, araçlar ve makineler, kırma, öğütme, taşıma, depolama gibi toz yayıcı mekanik işlemler, tozun yayılmasına karşı alınacak önlemler,... 57 V.1.2.Arazinin hazırlanması sırasında ve ayrıca ünitelerin inşasında kullanılacak maddelerden parlayıcı, patlayıcı, tehlikeli ve toksik olanların taşınımları, depolanmaları, hangi işlem için nasıl kullanılacakları, bu işler için kullanılacak alet ve makineler,... 57 V.1.3.Zemin emniyetinin sağlanması için yapılacak işlemler (taşıma gücü, emniyet gerilmesi, oturma hesapları),... 58 V.1.4.Taşkın önleme ve drenaj ile ilgili işlemlerin nerelerde ve nasıl yapılacağı,... 58 V.1.5. Proje kapsamındaki su temini sistemi ve planı, kullanılacak su miktarı, özellikleri, nereden ve nasıl temin edileceği, ortaya çıkan atık suyun miktar ve özellikleri, nasıl arıtılacağı ve nereye deşarj edileceği,... 58 V.1.6. Hammadde ürün ve kimyasal maddelerin taşınması ve depolanması... 61 V.1.7. Proje kapsamındaki soğutma sisteminin yapısı, soğutma suyu alma ve deşarj yapılarında kullanılacak malzemeler, Soğutma suyu deşarjı, soğutma suyu sistemi ile ilgili yapıların inşaatı sırasında alınacak önlemler,... 61 V.1.8.Doğalgaz boru hattına yakınlığı(mesafesi), etkileşimi, doğalgaz boru hattı yapılması için gerekli olan işlemler,... 62 V.1.9.Proje kapsamındaki yapılacak çalışmaların karasal ve sucul flora ve fauna üzerine etkileri ve alınacak önlemler,... 63 V.1.10. Arazinin hazırlanmasından ünitelerin faaliyete açılmasına dek sürdürülecek işler sonucu meydana gelecek katı atıkların cins ve miktarları, bu atıkların nerelere taşınacakları veya hangi amaçlar için kullanılacakları, (atıkların niteliği, ömürleri konusunda detaylı bilgi verilmesi, ÇED Yönetmeliği kapsamında alınan izinlerin rapor ekinde yer alması)... 64 V.1.11.Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin faaliyete açılmasına dek yapılacak işler nedeni ile meydana gelecek vibrasyon, gürültünün kaynakları ve seviyesi,... 67 vi

V.1.12.Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin faaliyete açılmasına dek yapılacak işlerde kullanılacak yakıtların türleri, tüketim miktarları, oluşabilecek emisyonlar,... 70 V.1.13. Arazinin hazırlanması ve inşaat alanı için gerekli arazinin temini amacıyla elden çıkarılacak tarım alanlarının büyüklüğü, bunların arazi kullanım kabiliyetleri ve tarım ürün türleri,... 73 V.1.14. Arazinin hazırlanması ve inşaat alanı için gerekli arazinin temini amacıyla kesilecek ağaçların tür ve sayıları, meşcere tipi, kapalılığı, kesilecek ağaçların bölgedeki orman ekosistemi üzerine etkileri, ortadan kaldırılacak tabii bitki türleri ve ne kadar alanda bu işlerin yapılacağı, ağaç ve bitki kaybından ötürü fauna üzerine olabilecek etkiler, önlemler,... 73 V.1.15. Arazi hazırlama ve inşaat faaliyetleri sırasında olası orman yangınlarına karşı alınacak önlemler... 73 V.1.16.Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin faaliyete açılmasına dek yerine getirilecek işlerde çalışacak personelin ve bu personele bağlı nüfusun konut ve diğer teknik/sosyal altyapı ihtiyaçlarının nerelerde ve nasıl temin edileceği,... 74 V.1.17.Proje ve yakın çevresinde yeraltı ve yerüstünde bulunan kültür ve tabiat varlıklarına (geleneksel kentsel dokuya, arkeolojik kalıntılara, korunması gerekli doğal değerlere) materyal üzerindeki etkilerinin şiddeti ve yayılım etkisinin belirlenmesi,... 74 V.1.18.Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin faaliyete açılmasına dek sürdürülecek işlerden, insan sağlığı ve çevre için riskli ve tehlikeli olanlar,... 75 V.1.19.Proje kapsamında yapılacak bütün tesis içi ve tesis dışı taşımaların trafik yükünün ve etkilerinin değerlendirilmesi,... 76 V.1.20.Proje alanında peyzaj öğeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak saha düzenlemelerinin (ağaçlandırmalar, yeşil alan düzenlemeleri vb.) ne kadar alanda nasıl yapılacağı, bunun için seçilecek bitki ve ağaç türleri vb.... 77 V.1.21. Faaliyetin yerleşim yerine mesafesi ve olası etkileri alınacak önlemler (1/25.000 ölçekli topografik harita üzerine işlenerek)... 77 V.1.22. Diğer faaliyetler,... 78 V.2. Projenin İşletme Aşamasındaki Faaliyetler, Fiziksel ve Biyolojik Çevre Üzerine Etkileri ve Alınacak Önlemler... 78 V.2.1.Proje kapsamındaki tüm ünitelerin özellikleri, hangi faaliyetlerin hangi ünitelerde gerçekleştirileceği, kapasiteleri, her bir ünitenin ayrıntılı proses akım şeması, temel proses parametreleri, prosesin açıklaması, faaliyet üniteleri dışındaki diğer ünitelerde sunulacak hizmetler, kullanılacak makinelerin, araçların, aletlerin ve teçhizatın özellikleri,... 78 V.2.2.Proje ünitelerinde üretilecek mal ve/veya hizmetler, nihai ve yan ürünlerin üretim miktarları, nerelere, ne kadar ve nasıl pazarlanacakları, üretilecek hizmetlerin nerelere, nasıl ve ne kadar nüfusa ve/veya alana sunulacağı,... 84 V.2.3.Proje için gerekli hammadde, yardımcı madde miktarı, özellikleri, nereden ve nasıl sağlanacağı, taşınımları, depolanmaları, taşınma ve depolanması sırasındaki etkileri,... 85 V.2.4. Proje ünitelerinde kullanılacak suyun hangi prosesler için ne miktarlarda kullanılacağı, nereden, nasıl temin edileceği, ne miktarlarda hangi alıcı ortamlara nasıl verileceği( arıtma tesisi dahil v.s.), suya uygulanacak ön işlemler (arıtma birimleri ile katma-besleme suyu olarak katılacağı birimleri kapsayan), su hazırlama ana akım şeması, su buhar çevrimi, proses akım şeması çevrimde uygulanacak su iç işlemleri, kullanılacak kimyasal maddeler,... 87 vii

V.2.5. Projenin tüm ünitelerinden kaynaklanacak atıksuların miktarları, fiziksel, kimyasal ve bakteriyolojik özellikleri, atıksu arıtma tesislerinde bertaraf edilecek parametreler ve hangi işlemlerle ne oranda bertaraf edileceği, arıtma işlemleri sonrası atıksuyun ne miktarlarda hangi alıcı ortamlara nasıl verileceği,... 88 V.2.6. Soğutma (ana ve yardımcı soğutma suyu) sistemine ilişkin bilgiler, soğutma suyu akım şeması, kullanılacak kimyasal maddeler ve miktarları, soğutma suyunun deşarj edileceği alıcı ortama etkileri ve alınacak önlemler,... 88 V.2.7.Proje kapsamında kullanılacak ana yakıtların ve yardımcı yakıtın hangi ünitelerde ne miktarlarda yakılacağı ve kullanılacak yakma sistemleri, emisyonlar, mevcut hava kalitesine olacak katkı miktarı, azaltıcı önlemler ve bunların verimleri, ölçümler için kullanılacak aletler ve sistemler, modelleme çalışmasında kullanılan yöntem, modelin tanımı, modellemede kullanılan meteorolojik veriler (yağış, rüzgar, atmosferik kararlılık, karışım yüksekliği vb.), model girdileri, kötü durum senaryosu da dikkate alınarak model sonuçları, muhtemel ve bakiye etkiler, önerilen tedbirler, Modelleme sonucunda elde edilen çıktıların arazi kullanım haritası üzerinde gösterilmesi, kullanılacak filtrelerin özellikleri, filtrelerin bakımı, arızalanması durumunda alınacak önlemler,... 90 V.2.8.Tesisin faaliyeti sırasında oluşacak diğer katı atık miktar ve özellikleri, bertaraf işlemleri, bu atıkların nerelere ve nasıl taşınacakları veya hangi amaçlar için yeniden değerlendirilecekleri, alıcı ortamlarda oluşturacağı değişimler, muhtemel ve bakiye etkiler, alınacak önlemler... 92 V.2.9.Proje kapsamında meydana gelecek vibrasyon bakiye etkiler, alınacak önlemler, Çevresel Gürültü nün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği ne göre akustik raporun hazırlanması, (her bir tesis için ayrı ayrı hazırlanacak)... 94 V.2.10.Radyoaktif atıkların miktar ve özellikler, gürültü kaynakları ve seviyeleri, muhtemel ve bakiye etkiler ve önerilen tedbirler,... 95 V.2.11.Proje ünitelerinde üretim sırasında kullanılacak tehlikeli, toksik, parlayıcı ve patlayıcı maddeler, taşınımları ve depolanmaları, hangi amaçlar için kullanılacakları, kullanımları sırasında meydana gelebilecek tehlikeler ve alınabilecek önlemler,... 95 V.2.12.Proje etki alanında yeraltı ve yerüstünde bulunan kültür ve tabiat varlıklarına (geleneksel kentsel dokuya, arkeolojik kalıntılara, korunması gerekli doğal değerlere) materyal üzerindeki etkilerinin şiddeti ve yayılım etkisinin belirlenmesi,... 96 V.2.13. Sucul ve karasal flora/fauna üzerine olası etkiler ve alınacak tedbirler,... 96 V.2.14. Orman alanları üzerine olası etkiler ve alınacak tedbirler ve izinler, orman yangınlarına karşı alınacak tedbirler,... 96 V.2.15.Projenin tarım ürünlerine ve toprak asitlenmesine olan etkileri, toprak asitlenmesinin tahmininde kullanılan yöntemler ve alınacak tedbirler,... 97 V.2.16.Yeraltı ve yüzey suyuna etkiler ve alınacak tedbirler,... 98 V.2.17. Bölgenin mevcut kirlilik yükü (hava, su, toprak) dikkate alınarak kümülatif etkinin değerlendirilmesi,... 98 V.2.18 Proje kapsamında yapılacak bütün tesis içi ve tesis dışı taşımaların trafik yükünün ve etkilerinin değerlendirilmesi,... 100 V.2.19 Tesisin faaliyeti sırasında çalışacak personelin ve bu personele bağlı nüfusun konut ve diğer teknik/sosyal altyapı ihtiyaçlarının nerelerde ve nasıl temin edileceği,... 101 V.2.20.Projenin işletme aşamasındaki faaliyetlerden insan sağlığı ve çevre açısından riskli ve tehlikeli olanlar,... 101 viii

V.2.21.Proje alanında peyzaj öğeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak saha düzenlemeleri,101 V.2.22. Termik santralin verimi, açığa çıkan atık ısının miktarı, enerji kaybından (yakıtın tamamının enerjiye dönüştürülememesinden kaynaklanan) dolayı atmosfere verilecek ısının başka amaçla kullanılıp kullanılmayacağı,... 102 V.2.23.Sağlık koruma bandı için önerilen mesafe,... 102 V.2.24.Diğer faaliyetler... 103 V.3. Projenin Sosyo - Ekonomik Çevre Üzerine Etkileri... 104 V.3.1. Projeyle gerçekleşmesi beklenen gelir artışları, yaratılacak istihdam imkanları, nüfus hareketleri, göçler, eğitim, sağlık, kültür, diğer sosyal ve teknik altyapı hizmetleri ve bu hizmetlerden yararlanma durumlarında değişiklikler vb.... 104 V.3.2. Çevresel Fayda-Maliyet Analizi... 104 V.3.3. Projenin gerçekleşmesine bağlı olarak sosyal etkilerin değerlendirilmesi.( Proje Alanı ve Etki Alanındaki tarım, hayvancılık, balıkçılık, arıcılık vb. faaliyetlere etkileri, projenin inşası ve işletmesi aşamasında çalışacak insanlar ile yerel halk ilişkileri, bunların insan yaşamı üzerine etkileri ve Sosyo- Ekonomik Açıdan Analizi, uygulamaya geçirilecek sosyal sorumluluk projeleri)... 106 Bölüm VI: İşletme Faaliyete Kapandıktan Sonra Olabilecek ve Süren Etkiler ve Bu Etkilere Karşı Alınacak Önlemler:... 107 VI.1. Rehabilitasyon ve Reklamasyon Çalışmaları,... 107 VI.2. Mevcut Su Kaynaklarına Etkiler... 107 VI.3. Olabilecek Hava Emisyonları... 108 Bölüm VII: Projenin Alternatifleri... 108 (Bu bölümde yer seçimi, santralin teknolojisinin, alınacak önlemlerin ve alternatiflerin karşılaştırılması yapılacak ve tercih sıralaması belirtilecektir.) Bölüm VIII: İzleme Programı ve Acil eylem Planı.... 108 VIII.1.Faaliyetin inşaatı için önerilen izleme programı, faaliyetin işletmesi ve işletme sonrası için önerilen izleme programı ve acil müdahale planı,... 108 VIII.2. ÇED Olumlu Belgesinin verilmesi durumunda, Yeterlik Tebliği nde Yeterlik Belgesi alan kurum/kuruluşların yükümlülükleri başlığının ikinci paragrafında yer alan hususların gerçekleştirilmesi ile ilgili program.... 109 Bölüm IX. Sonuçlar... 110 (Yapılan tüm açıklamaların özeti, projenin önemli çevresel etkilerinin sıralandığı ve projenin gerçekleşmesi halinde olumsuz çevresel etkilerin önlenmesinde ne ölçüde başarı sağlanabileceğinin belirtildiği genel bir değerlendirme, proje kapsamında alternatifler arası seçimler ve bu seçimlerin nedenleri ) Bölüm X. Halkın Katılımı... 111 (Projeden etkilenmesi muhtemel yöre halkının nasıl ve hangi yöntemlerle bilgilendirildiği, proje ile ilgili halkın görüşlerinin ve konu ile ilgili açıklamalar,) ix

Ekler (Raporun hazırlanmasında kullanılan ve çeşitli kuruluşlardan sağlanan bilgi, belge ve tekniklerden rapor metninde sunulamayanlar) Notlar ve Kaynaklar: ÇED Raporunu hazırlayanların tanıtımı (Adı Soyadı, Mesleği, 1 kişi için 1 sayfayı geçmeyecek şekilde hazırlanmış kısa özgeçmiş, Referansları ve Rapordan sorumlu olduğunu belirten imzası) (bilgilenme kapsam ve özel format belirleme toplantısında komisyon tarafından ÇED Başvuru Dosyasını hazırlayan çalışma grubuna Su Ürünleri Mühendisi, Makine Mühendisi ve Kimya Mühendisi tarafından katkı sağlanması uygun görülmüştür.) x

Tablolar Listesi Sayfa No Tablo 1. Proje alanı koordinatları... 3 Tablo 2:Arazi Mülkiyeti ve kullanım durumu... 5 Tablo 3:Yatırım Programı... 6 Tablo 4: Kredi Harcama ve Geri Ödeme Tablosu... 7 Tablo 5: Projenin zamanlama tablosu... 7 Tablo 6:Projenin Fayda Maliyet Analiz Tablosu... 8 Tablo 7:Florya Meteoroloji İstasyonu sıcaklık değerleri... 13 Tablo 8:Florya Meteoroloji İstasyonu ortalama toplam yağış ve günlük maksimum yağış miktarları... 14 Tablo 9: Florya Meteoroloji İstasyonu Nisbi Nem değerleri... 15 Tablo 10:Florya Meteoroloji İstasyonu basınç değerleri... 16 Tablo 11:Florya Meteoroloji İstasyonu sayılı gün değerleri... 17 Tablo 12:Florya Meteoroloji İstasyonu rüzgarların esme sayıları toplamı... 18 Tablo 13:Florya Meteoroloji İstasyonu yönlere göre rüzgar hızı... 19 Tablo 14:Florya Meteoroloji İstasyonu ortalama rüzgar hızı (m/s)... 20 Tablo 15:Florya Meteoroloji İstasyonu Maksimum Rüzgar Hızı ve yönü... 21 Tablo 16:Florya Meteoroloji İstasyonu fırtınalı günler sayısı... 21 Tablo 17: Arazi kullanım kabiliyeti sınıflarına göre İstanbul ili arazilerinin kullanım şekilleri... 28 Tablo 18: İstanbul ili arazi varlığı dağılımı... 30 Tablo 19:2008 Yılı Tarla Bitkileri Üretim Alanları ve Üretim ve Miktarları... 31 Tablo 20:Kullanılan Tarım İlaçları... 32 Tablo 21:Proje alanı ve etki alanında Saptanan Flora Türleri... 39 Tablo 22:Proje Alanı ve Yakın Çevresinin Balıkları... 41 Tablo 23:Proje alanı ve etki alanında habitat özelliği nedeniyle bulunması muhtemel Ikiyaşamlı (Amphibia) Türleri, Korunma Durumları ve Statüleri... 45 Tablo 24:Proje alanı ve etki alanında habitat özelliği nedeniyle bulunması muhtemel Sürüngen (Reptilia) türleri, Korunma Durumları ve Statüleri... 46 Tablo 25:Proje Alanı ve Etki Alanında Habitat Özelliği Nedeniyle Bulunması Muhtemel Kuş(Aves) Türleri, Korunma Durumları ve Statüleri... 47 Tablo 26:Proje alanı ve etki alanında habitat özelliği nedeniyle bulunma olasılığı yüksek olan Memeli (Mammalia) türleri ve Korunma Durumları... 49 Tablo 27:Proje kapsamındaki su temini... 59 Tablo 28:Soğutma suyu sistemi ile ilgili parametreler... 62 Tablo 29:Projenin inşaat aşamasında kullanılması planlanan makine listesi... 68 Tablo 30:İnşaat esnasında Gürültü dağılımı... 69 Tablo 31:Motorinin Özellikleri... 70 Tablo 32: İnşaat Sırasında Kullanılacak İş Makineleri... 70 Tablo 33:Dizel Araçlardan Yayılan Kirlenmenin Faktörleri... 71 Tablo 34:Kütlesel Debiler... 71 Tablo 35:Hesaplanan Emisyon Miktarları ve Sınır Değerler... 71 Tablo 36:Trafik Yükü... 76 Tablo 37:Doğal Gaz Spesifikasyonları (BOTAŞ)... 86 Tablo 38:Endüstriyel Tesisler İçin Çevresel Gürültü Sınır Değerleri... 94 Tablo 39:Emisyon Ölçüm noktaları ve koordinatları... 99 xi

Grafikler Listesi Sayfa No Grafik 1: Florya Meteoroloji İstasyonu sıcaklık değerleri... 13 Grafik 2: Florya Meteoroloji İstasyonu ortalama toplam yağış ve günlük maksimum yağış miktarları.. 14 Grafik 3: Florya Meteoroloji İstasyonu Nisbi Nem değerleri... 15 Grafik 4 : Florya İstasyonu Basınç Grafiği... 16 Grafik 5: Florya Meteoroloji İstasyonu sayılı gün değerleri... 17 Grafik 6: Florya Meteoroloji İstasyonu Hakim Rüzgar Yönü Grafiği... 18 Grafik 7:Florya Meteoroloji İstasyonu Hakim Rüzgar Yönü Grafiği... 19 Grafik 8:Florya Meteoroloji İstasyonu yönlere göre rüzgar hızı grafiği... 20 Grafik 9: Florya Meteoroloji İstasyonu ortalama rüzgar hızı grafiği... 20 Grafik 10: Florya Meteoroloji İstasyonu Maksimum Rüzgar Hızı ve yönü grafiği... 21 Grafik 11: Florya Meteoroloji İstasyonu fırtınalı günler sayısı grafiği... 22 Grafik 12:İnşaat faaliyetleri esnasında gürültü dağılımı... 69 Şekiller Listesi Sayfa No Şekil 1:İş akım Şeması... 8 Şekil 2:Etki Mesafesi Uydu Görüntüsü... 12 Şekil 3:Stratigrafik kesit... 24 Şekil 4:Proje Alanının Fay Hatlarına Olan Mesafesi... 25 Şekil 5:İstanbul İli Arazi Kullanım Haritası... 29 Şekil 6:Arazi sınıflarının dağılımı... 29 Şekil 7:En Yakın Orman Alanı... 37 Şekil 8:Proje Alanının Vejetasyon Haritası... 38 Şekil 9:Trafik Hacim Haritası... 76 Şekil 10:Rankine çevrimine göre çalışan (Klasik Termik Santral) şeması... 79 Şekil 11:Brayton çevrimi çalışma şeması... 80 Şekil 12:Gaz ve buhar bileşik (Kombine çevrimine göre) çalışan santral şeması... 81 Şekil 13: Gaz ve Buhar Türbininden Oluşan Kombine Çevrim Santrali İş Akım Şeması... 82 Şekil 14:Etki Mesafesi Ölçüm Noktalarını Gösterir Uydu Görüntüsü... 100 xii

Ekler Listesi Ek 1 Ek 2 Ek 2A Ek 3 Ek 3A Ek 4 Ek 5 Ek 6 Ek 7 Ek 8 Ek 9 Ek 10 Ek 11 Ek 12 Ek 13 Ek 14 Ek 15 Ek 16 Ek 17 Ek 18 Ek 19 Ek 20 : Yer Bulduru Haritası : Topografik Harita : Vaziyet Planı : Proje Alanı Fotoğrafları : Uydu Görüntüsü : Deprem Haritası : Coğrafi Veri Portalı Görüntüsü : Jeoloji Haritası : Meşcere Haritası : Üretim Lisansı : Tapu : Çevre Düzeni Planı lejandı ve Plan Hükümleri : Su Kullanım Belgesi : İSKİ Atıksu Arıtma Tesisi Çıkış Suyu Kullanım Başvurusu : İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Görüşü : Avcılar Belediye Başkanlığı Görüşü : Emisyon Ölçüm raporu : Deniz Suyu analizi : Soğutma Suyu Deşarj Modellemesi : Emisyon Dağılım Modellemesi : Projenin Deniz Ekosistemine Etkilerine Dair Hidrobiyoloji Raporu : Akustik Rapor Ek 21 Ek 22 : : Acil Müdahale Planı İstanbul Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü Tabiat Varlığı ve Doğal Sit Alanları Görüşü xiii

Bölüm I: Projenin Tanımı ve Amacı (Proje konusu faaliyetin tanımı, ömrü, hizmet amaçları, pazar veya hizmet alanları ve bu alan içerisinde ekonomik ve sosyal yönden ülke, bölge ve/veya il ölçeğinde önem ve gereklilikleri) Proje, İstanbul ili, Avcılar ilçesi, Ambarlı mevkii nde, Elektrik Üretim A.Ş. uhdesinde işletilmekte olan fuel-oil yakıtlı elektrik üretim santralinin 1. 2. ve 3. ünitelerinin yakıt sistemlerinin çift yakıt sistemine (doğalgaz+motorin) dönüştürülmesi ve kapasite artışı projesidir. Proje kapsamında fuel-oil yakıtlı 1. 2. ve 3. ünitelerin yerine toplam 1400 MW e kurulu gücünde ana yakıt olarak doğal gaz, yardımcı yakıt olarak motorin kullanacak çift yakıtlı kombine çevrim santrali (DGKÇS) planlanmaktadır. DGKÇS net veriminin %60 olması planlanmaktadır. Tesisin ısıl gücü 2333 MW t dir. Ambarlı Termik Santral Sahası içerisinde bulunan 4. ve 5. Ünitelerin doğal gaza dönüşüm ve rehabilitasyon işlemleri tamamlanmış olup, (2x408 MW) toplam 816 MW yükseltilmiş ve 21 Kasım 2013 tarihi itibariyle de işletmeye alınmıştır. Mevcut tesisler için Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan alınan Üretim Lisansı Ek- 8 de sunulmuştur. Proje kapsamında mevcut durumda 1. 2. ve 3. ünitelerin bulunduğu alan kullanılacaktır. Bu nedenle ilave arazi maliyeti bulunmamaktadır. Sahanın tüm mülkiyeti Elektrik Üretim A.Ş ye aittir. Proje alanını gösterir yer bulduru haritası, topoğrafik harita ve uydu görüntüsü eklerde sunulmuştur (Bkz. Ek-1, Ek-2, Ek-3A). İstanbul Büyükşehir Belediyesi sınırları dahil, Avcılar Belediyesi sınırları içerisinde Marmara sahilinde bulunan Ambarlı Fuel-oil Santrali 1. ve 2. üniteler Şubat 1967 de, 3. ünite Ağustos 1970 de, 4. ve 5. üniteler Aralık 1970 ve Eylül 1971 yılında olmak üzere toplam (3x110 MW + 2x150 MW) 630 MW kurulu kapasiteyle işletmeye alınmıştır. Santral, kurulduğu zaman diliminde Türkiye nin en büyük elektrik üretim tesisidir. 1967 1970 yılları arasında işletmeye açılan fuel-oil yakıtlı 1, 2 ve 3. üniteler; 40 yılı aşan süredir işletilmektedir. Sıvı yakıtlarda SO X emisyonu limit değerlerini sınırlayan düzenleme nedeniyle tesisin ekonomik olarak işletilmesi zora girdiğinden ünitelerin, doğal gaz yakıtlı kombine çevrim santraline dönüştürülerek veriminin artırılması ve ülke ekonomisine kazandırılması oldukça önemlidir. Ayrıca, nüfus yoğunluğu gittikçe artan İstanbul ve çevresi hava kirliliği değerlerini sağlama açısından, projenin yapacağı katkı nedeniyle de proje önemli bir yatırım olarak değerlendirilmektedir. İşletme şartlarında yıllık 1 milyon ton fuel-oil tüketimiyle, 4,5 milyon MWh üretim yapabilen santral 1987 yılına kadar (%60 ile %82 arası kapasite kullanımıyla) yoğun olarak kullanılmıştır. 1987 ile 1994 yılları arasında düşük kapasitelerde çalıştırılan santral, 1995 yılından itibaren 2000 li yılların başına kadar tekrar yoğun olarak kullanılmıştır. Fuel-oil fiyatlarındaki artışa ve kombine çevrim santrallerine göre verimleri oldukça düşük, klasik termik santral teknolojisiyle yapılmış olmasına bağlı olarak elektrik üretim maliyetlerinin yükselmesi; bununla beraber 40 yıla yakındır kullanılması sebebiyle arızaların artması, santralin ekonomik ve güvenli olarak üretim yapmasını zorlaştırmaktadır. 1

Marmara Bölgesi yurdumuzun sanayisi en gelişmiş bölgesidir. Enerji talebi diğer tüm bölgelere göre daha fazla ve talep artışı daha hızlıdır. Son yıllarda bölge önemli bir turizm merkezi haline gelmiştir. İstanbul bu konularda özellikle kongre turizmi ile çok büyük bir ilerleme sağlamış ve enerji güvenirliği çok önem kazanmıştır. Enerji santrallerinin tüketim merkezlerine yakın yapılması iletim kayıpları ve arz güvenliği açısından önem kazanmaktadır. İstanbul da elektrik üretim tesisi yapılabilecek hem merkezi ve hem de alt yapısı uygun yerlerden birisi Ambarlı dır. Ambarlı Fuel-oil Termik Santrali 1. 2. ve 3. üniteleri; buhar kazanının açıkta olduğu sahra tipinde, yakıtın (gaz türbini olmadan) kazanda brülörler yardımıyla yakıldığı, türbin giriş sıcaklığı 538 C olan, tekrar kızdırmalı, soğutmalı deniz suyu kullanılan, % 36 verimli ve buhar çevrimli, klasik termik santral tarzında yapılmıştır. Ünitelerin 40 yılı aşkın süredir kullanılmaları, santralin; kazan, türbin, kondensör vb. ana ekipmanlarında ve yardımcı ekipmanlarında yıpranmalara bağlı arıza ve duruşlara neden olmaktadır. İşletmede kullanılan fuel-oil, sahilin 900 m açığında bulunan bir platforma yanaşan tankerlerden temin edilmektedir. İşletmenin toplam yakıt depolama kapasitesi 102.500 ton olup, platform ile ana yakıt tankları arasındaki boru hattı Ø 16, 1800 m uzunluğunda ve Taşıma kapasitesi 800 900 ton / saat taşıma kapasitesindedir. Ambarlı Termik Santrali'nde mevcut durumda kullanılan doğalgaz Ukrayna üzerinden Türkiye ye gelmekte ve doğalgaz hattı santral sahasının hemen yanından geçmektedir. Bu doğalgaz hattı halen Ambarlı'da bulunan doğalgaz kombine çevrim santrali ile doğal gaz kombine çevrim santraline dönüştürülerek deneme çalışmaları başlatılan 4. ve 5. üniteleri beslemektedir. 1.583.623 m 3 /saat kapasiteye sahip BOTAŞ doğalgaz hattının boru çapı 36, basıncı ise 36 75 barg arasındadır. Halihazırda kullanılan doğalgaz RMS-A istasyonları 180.000m 3 /saat+300.000m 3 /saat olmak üzere toplam 480.000m 3 /saat olup, bu kapasite Ambarlı Fuel-oil Santrali 1. 2. ve 3. üniteleri için yeterli değildir. Doğal gaza dönüştürülecek fuel oil 1, 2 ve 3 no.lu ünitelerin nominal ihtiyacı yaklaşık 270.000 m 3 /saat olarak düşünüldüğünde toplam doğal gaz ihtiyacı mevcut Ambarlı doğal gaz ve doğal gaza dönüşümü yapılan fuel oil 4. ve 5. üniteler dahil yaklaşık 750.000 m 3 /saattir. BOTAŞ mevcut hattı kapasitesi uygundur. Santralda doğal gaz yakıtına dönülmesinden sonra yılda yaklaşık 1,7 milyar m 3 doğal gaz kullanılacaktır. Mevcut santralın hemen yanında, Ambarlı Doğal Gaz Kombine Çevrim Santralı ( Ambarlı-A Santralı ) ile 4. ve 5. Ünitelerden oluşan Doğal Gaz Kombine Çevrim Santralı (Ambarlı-B Santralı) bulunmakta olup, her iki santral için BOTAŞ'a ait sırasıyla 300.000 m 3 /saat ve 180.000 m 3 /saat lik doğal gaz istasyonu mevcuttur. Projenin hayata geçmesiyle birlikte 1,2 ve 3. Ünitelerin ihtiyacına göre yeni yapılacak doğal gaz istasyonundan yakıt sağlanacaktır. Santralın 1. 2. ve 3. ünitelerinin yakıt dönüşümü tamamlandıktan sonra yılda 700.000 ton fuel-oil kullanımı önlenmiş olacaktır. Çevre kirliliği ile ilgili sorunları ve bölgenin artan enerji talebini önemli ölçüde çözmek ve bunu yaparken mevcut imkânlardan da azami ölçüde yararlanmak için, Ambarlı Fuel-oil Santrali 1. 2. ve 3. ünitelerinde iyileştirme ve yenileme yatırımlarına gereksinim vardır. 2

Bölüm II: Proje İçin Seçilen Yerin Konumu Proje kapsamında, İstanbul ili, Avcılar ilçesi, Ambarlı mevkiinde, Elektrik Üretim A.Ş. uhdesinde işletilmekte olan Ambarlı Fuel-oil Termik Santralinin 1. 2. ve 3. ünitelerinin yakıt sistemlerinin çift yakıt sistemine (doğalgaz+motorin) dönüştürülerek kapasite artışı yapılması planlanmaktadır. Ambarlı tesisleri, İstanbul'un Avrupa Yakası'nda, Avcılar ilçesi, Ambarlı mevkiinde yer almaktadır. Kurulu bulunduğu yer itibarı ile Ambarlı limanına, E5 karayoluna çok yakın bir konumdadır. E5 karayolu Avcılar bağlantısından 2 km içeride Marmara Denizi'nin kuzey sahilinde bulunmaktadır. Proje sahası ve çevresi, düz bir topoğrafya sergilemektedir. Santral sahasında arazi kotu deniz seviyesine göre +5.00 m'dir. Proje alanı koordinatları aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo 1. Proje alanı koordinatları Koor. Sırası : Sağa,Yukarı Koor. Sırası Datum : ED-50 Datum Türü : UTM Türü D.O.M. : 27 Zone : 35 Ölçek Fak. : 6 derecelik 643198.423:4538109.158 643214.459:4537605.940 643194.189:4538119.896 643027.340:4538099.529 643008.573:4537291.537 642992.906:4537598.339 642994.466:4537450.969 642916.211:4538408.183 642953.286:4537255.748 642908.795:4538463.944 642909.511:4538359.188 642929.125:4537449.605 642898.502:4538308.415 642922.730:4537577.543 642873.892:4538508.008 642877.523:4538231.302 642866.914:4538092.267 642860.838:4538185.586 642853.807:4538175.341 642845.440:4538167.932 642846.576:4538072.813 642844.005:4538111.236 642834.285:4538137.038 642824.473:4538155.708 642824.865:4538056.942 642790.866:4538060.396 642786.865:4538060.388 642782.877:4538060.001 642779.026:4538059.119 642771.507:4538056.109 642768.071:4538054.241 642692.064:4537587.754 642691.902:4537534.233 3 : Enlem,Boylam : WGS-84 : COĞRAFİ D.O.M. : -- Ölçek Fak. : ----------- 40.97991442:28.70162800 40.97538058:28.70170205 40.98001187:28.70158018 40.97985770:28.69959306 40.97258564:28.69918333 40.97535089:28.69906810 40.97402366:28.69905258 40.98265642:28.69834399 40.97227306:28.69851825 40.98315979:28.69826876 40.98221638:28.69825306 40.97402285:28.69827598 40.98176116:28.69811053 40.97517598:28.69822956 40.98356263:28.69786422 40.98107052:28.69784345 40.97982042:28.69768528 40.98066176:28.69763464 40.98057079:28.69754874 40.98050553:28.69744761 40.97964885:28.69743915 40.97999524:28.69741747 40.98022925:28.69730794 40.98039908:28.69719567 40.97950975:28.69717752 40.97954676:28.69677436 40.97954737:28.69672682 40.97954465:28.69667935 40.97953731:28.69663339 40.97951152:28.69654336 40.97949537:28.69650211 40.97530826:28.69549145 40.97482638:28.69547719

642691.923:4537533.603 642532.172:4537875.247 642291.199:4538934.867 642335.736:4537062.695 642320.780:4537130.421 642303.795:4537605.885 642312.603:4537145.144 642293.733:4537599.828 642301.214:4537153.955 642257.593:4537596.205 642247.973:4537590.093 642233.983:4537570.937 642230.783:4537553.553 642231.818:4537469.694 642222.477:4537023.794 642203.530:4536963.596 642183.829:4536946.285 642158.845:4536891.431 642065.558:4539100.794 641989.265:4539156.189 641973.627:4537044.605 641963.357:4536937.261 641941.041:4536805.317 641846.299:4537259.774 641801.313:4537416.494 641788.139:4537468.936 641752.773:4537610.382 641744.084:4537644.974 641740.933:4537660.120 641692.153:4538024.669 641678.878:4538123.741 641666.773:4538214.101 641653.398:4538315.391 641618.753:4538416.010 642122.180:4538880.556 642095.516:4538897.555 641992.146:4539019.039 PAFTA: BURSA G21-a2 40.97482070:28.69547729 40.97792483:28.69365805 40.98750799:28.69103877 40.97064266:28.69113727 40.97125513:28.69097516 40.97553927:28.69088272 40.97138910:28.69088141 40.97548646:28.69076178 40.97147041:28.69074813 40.97546016:28.69033158 40.97540682:28.69021588 40.97523674:28.69004526 40.97508080:28.69000325 40.97432552:28.68999627 40.97031213:28.68978282 40.96977337:28.68954391 40.96962093:28.68930589 40.96913140:28.68899649 40.98904138:28.68839562 40.98955340:28.68750173 40.97054281:28.68683130 40.96957807:28.68668468 40.96839383:28.68638931 40.97250240:28.68536798 40.97392137:28.68486944 40.97439585:28.68472494 40.97567565:28.68433718 40.97598862:28.68424187 40.97612558:28.68420790 40.97941648:28.68371184 40.98031094:28.68357680 40.98112667:28.68345367 40.98204104:28.68331795 40.98295306:28.68292933 40.98704842:28.68901785 40.98720613:28.68870491 40.98831796:28.68750447 Proje alanı doğuda Küçükçekmece gölü ile Küçükçekmece ilçesi, güneyde ise Marmara denizi ile çevrelenmiştir. Proje alanının bulunduğu ilçe Avcılar yaklaşık 3.850 hektar bir yüzölçümüne sahiptir. İstanbul a 27 km. uzaklıktadır. TEM otoyolu, E-5 (D-100) karayolu ilçe sınırları içinden geçmektedir. II.I. Proje Yer seçimi (İlgili Valilik veya Belediye tarafından doğruluğu onanmış olan faaliyet yerinin, lejant ve plan notlarının da yer aldığı 1/25.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı, (Plan Notları ve hükümleri), Onaylı Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planı, (Plan Notları ve lejantları) üzerinde, değil ise mevcut arazi kullanım haritası üzerinde gösterimi) İstanbul Büyükşehir Belediyesi sınırları dahil, Avcılar Belediyesi sınırları içerisinde Marmara sahilinde bulunan Ambarlı Fuel-oil Santrali 1. ve 2. üniteler Şubat 1967 de, 3. ünite Ağustos 1970 de, 4. ve 5. Üniteler Aralık 1970 ve Eylül 1971 yılında olmak üzere toplam (3x110 MW + 2x150 MW) 630 MW kurulu kapasiteyle işletmeye alınmıştır. Santral, kurulduğu 4

zaman diliminde Türkiye nin en büyük elektrik üretim tesisidir.1967 1970 yılları arasında işletmeye açılan fuel-oil yakıtlı 1, 2 ve 3. üniteler; 40 yılı aşan süredir işletilmektedir. Proje kapsamında mevcut durumda 1. 2. ve 3. ünitelerin bulunduğu alan kullanılacağından ilave bir arazi kullanılmayacaktır. Elektrik Üretim A.Ş. ye ait toplam 126.239,91m 2 lik alanda bulunan fuel-oil 1-2 ve 3. üniteleri kapsayan alanda çalışma yapılacaktır. Bu alana ait tapu kayıtları Ek-9 da sunulmuştur. Proje alanının gösterildiği çevre düzeni planı, lejandı ve plan uygulama hükümleri ekte sunulmuştur (Bkz. Ek-10). Proje kapsamında İstanbul Büyükşehir Belediyesinin İstanbul ili 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı kapsamındaki görüşü, Avcılar Belediyesi'nin alt ölçekli planlar kapsamındaki görüşü ekte sunulmuştur (Bkz. Ek-13, Ek-14). II.2. Proje Kapsamındaki Faaliyet Ünitelerinin Konumu (Bütün idari ve sosyal ünitelerin, teknik alt yapı ünitelerinin varsa diğer ünitelerin yerleşim planı, bunlar için belirlenen kapalı ve açık alan büyüklükleri, binaların kat adetleri ve yükseklikleri, temsili resmi) Proje kapsamında mevcut durumda 1. 2. ve 3. ünitelerin bulunduğu alan kullanılacağından ilave bir arazi ihtiyacı bulunmamaktadır. Elektrik Üretim A.Ş. ye ait toplam 126.239,91m 2 lik alanda çalışma yapılacaktır. Projeye ait vaziyet planı Ek-2A da sunulmuştur. Proje alanı içerisinde mevcut bulunan fuel-oil 1, 2, 3 no'lu üniteleri 16.500 m 2, şalt sahası 16.000 m 2, fuel-oil tankları 14.000 m 2, idare binası 1500 m 2 alan kaplamaktadır. İdare binası 2 katlı olup 10 m yüksekliktedir. Proje alanına ait fotoğraflar Ek-3 te sunulmuştur. Tablo 2:Arazi Mülkiyeti ve kullanım durumu Ünite Alan Mülkiyet En yakın yerleşim Mevcuttaki fuel-oil 1,2,3 üniteleri 16.500 m 2 Elektrik Üretim Şalt sahası 16.000 m 2 A.Ş. ye ait toplam Fuel-oil Tankları 14.000 m 2 126.239,91m 2 lik tapulu alan İdare binası 1500 m 2 Tesis sahasına en yakın yerleşim yeri kuşuçuşu 500 m mesafededir. 5

Bölüm III: Projenin Ekonomik ve Sosyal Boyutları III.1. Projenin Gerçekleşmesi İle İlgili Yatırım Programı ve Finans Kaynakları Tablo 3:Yatırım Programı YATIRIM YATIRIM BEDELİ ($) YILLAR 1 2 3 Etüt-Proje, Müh.ve Kontrolluk 15.000.000 4.500.000 9.000.000 1.500.000 Arazi Düzenleme ve Geliştirme 8.000.000 2.400.000 4.800.000 800.000 Hazırlık Yapıları (Şantiye vb.) 2.000.000 600.000 1.200.000 200.000 İnşaat (toprak işleri, altyapı, üstyapı vb.) 35.000.000 10.500.000 21.000.000 3.500.000 Çevre Koruma 1.000.000 300.000 600.000 100.000 Makine-donanım 750.000.000 225.000.000 450.000.000 75.000.000 Taşıma, Sigorta,İthalat ve Gümrükleme 15.000.000 4.500.000 9.000.000 1.500.000 Montaj 40.000.000 12.000.000 24.000.000 4.000.000 Genel Giderler 15.000.000 4.500.000 9.000.000 1.500.000 İşetmeye Alma Giderleri 6.000.000* 0 0 6.000.000* Beklenmeyen 13.000.000 3.900.000 7.800.000 1.300.000 Proje Bedeli 900.000.000 268.200.000 536.400.000 95.400.000 Yatırım Dönemi Faiz Giderleri 84.150.000 11.475.000 34.425.000 38.250.000 TOPLAM YATIRIM BEDELİ 984.150.000 279.675.000 570.825.000 133.650.000 Yatırım bedelinin yıllara dağılımında aşağıdaki ödeme esasları göz önüne alınmıştır. -Yatırım süresi ihale süreci sonunda gerçekleşecek sözleşme imzasından itibaren 3 yıldır. -Yatırım bedelinin % 30 unun ekipman bağlantılarının yapılması, imalatların başlaması ve avans olarak ödeneceği kabul edilmiştir. -Yatırım bedelinin % 60 ı, sahaya ekipmanların gelmesi ve işin gerçekleştirilmesi ile ödeneceği kabul edilmiştir. -Yatırım bedelinin %10 u Santralın İşletmeye alınması, Performans Testlerinin yapılması ve Geçici Kabulün yapılması ile ödeneceği kabul edilmiştir.(* İşletmeye alma giderlerinin tamamı 3. Yıl içerisinde ödenecektir) Kredi faiz ve anapara ödemeleri aşağıdaki tabloda belirtilen dağılıma göre yapılacaktır. Yatırımın müteahhitle sözleşme imzalanmasından itibaren 3 yıl süreceği tahmin edilmiştir. Yatırımın hazırlık ve yapılması dönemi esnasında kredi geri ödemesi planlanmamış ve 4. yıl sonunda başlayacak olan işletme döneminin ilk yılından başlamak üzere 8 yılda, eşit ana para ve gerçekleşen işletme dönemi faizlerinin ödenmesiyle kredi geri ödemelerinin tamamlanması planlanmıştır. 6

Tablo 4: Kredi Harcama ve Geri Ödeme Tablosu Yıl Kullanılan Dönem Sonu Yıl Sonu Faiz Ödemeleri Ana Para Geri Kredi ($) Bakiye ($) Yatırım İşletme Ödemeleri ($) (Kümülatif) (Borç) Dönemi ($) Dönemi ($) 1 - - - - - 2 229.500.000-229.500.000 11.475.000-3 688.500.000-688.500.000 34.425.000-4 765.000.000-765.000.000 38.250.000-5 - 95.625.000 669.375.000-33.468.750 6-95.625.000 573.750.000-28.687.500 7-95.625.000 478.125.000-23.906.250 8-95.625.000 382.500.000-19.125.000 9-95.625.000 286.875.000-14.343.750 10-95.625.000 191.250.000-9.562.500 11-95.625.000 95.625.000-4.781.250 12-95.625.000 - - - 13 - - - - - 14 - - - - - - Dış kaynaklı Kredide (765 milyon USD) yıllık %5 faiz öngörülmüştür. - Proje için 765.000.000 USD ( Proje Bedelinin %85 i) dış kaynaklı kredi kullanılacaktır. - Kredinin ilk 4 yılı geri ödemesiz ve takip eden 8 yıl boyunca eşit geri ödeme olmak üzere toplam 12 yılda geri ödeneceği öngörülmüştür. - Yatırımın 3 yıl ( 36 ay) sonunda tamamlanması öngörülmüştür. III.2. Projenin Gerçekleşmesi İle İlgili İş Akım Şeması veya Zamanlama Tablosu Projenin toplam yatırım uygulama süresi ihale ve sözleşme imzasından itibaren 3 yıl olarak planlanmaktadır. Tablo 5: Projenin zamanlama tablosu 12 ay 1.yıl 2.yıl 3.yıl İhale ve sözleşme imzası Etüt proje ve mühendislik Mobilizasyon/yıkım-söküm Ekipman temin ve nakliyeler İnşaat işleri Montaj Testler ve işletmeye alma Ticari işletmeye alma 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 7

Mevcuttaki tesisin yıkım söküm işleminin yapılması Toz, gürültü, metal hurda oluşumu Mevcut tesis sahasının düzeltilmesi Toz, gürültü, hafriyat oluşumu DGKÇS ekipmanlarının temini ve sahaya getirilmesi Toz, gürültü oluşumu İnşaat İşlerinin Tamamlanması Makine Ekipman montajı ve mevcut sisteme adapte edilmesi Toz, gürültü, ahşap, metal ambalaj atığı oluşumu Toz, gürültü, ahşap, metal ambalaj atığı oluşumu DGKÇS testlerinin yapılması ve devreye alma Şekil 1:İş akım Şeması III.3. Projenin Fayda-Maliyet Analizi Tablo 6:Projenin Fayda Maliyet Analiz Tablosu İŞLETME GELİRLERİ Kurulu Güç (MW) MW 1.350 Yıllık Çalışma Süresi Saat 7.000 Brüt Elektrik üretimi MWh 9.450.000 İç tüketim Oranı % 1,00% Yıllık Net Elektrik Üretimi MWh 9.355.500 Birim Elektrik satış Fiyatı $/kwh 0,09 Elektrik Satış Geliri $ 841.995.000 II. YATIRIMLAR Sabit yatırım $ 900.000.000 Birim Maliyet $/kw 666,7 İşletme Sermayesi $ 69.754.487 (işletme giderinin %10'u) Kredi Faizi $ 84.150.000 Toplam Yatırım Bedeli $ 1.053.904.487 III. İŞLETME GİDERLERİ Doğal gaz alt ısıl değeri kcal/m³ 8.852 Isı sarfiyatı kcal/kwh 1.435 Verim % 60 Birim doğal gaz tüketimi m³/kwh 0,162 Tüketilen doğal gaz(yıllık) 1.000 m³ 1.530.900 Doğal gaz birim fiyatı $/1000m³ 455 Toplam Sabit Degişken Sabit(%) Degişken(%) Yakıt Gideri 695.230.830 0 695.230.830 0,0% 100,0% Demiarilize su gideri 1.668.870 166.887 1.501.983 10,0% 90,0% Kimyasal madde gideri 171.045 17.105 153.941 10,0% 90,0% Personel gideri 7.903.421 7.113.079 790.342 90,0% 10,0% Bakım-onarım gideri 6.970.707 2.091.212 4.879.495 30,0% 70,0% Amortisman 60.480.000 60.480.000 0 100,0% 0,0% Giderlerin Genel Toplamı 772.424.873 69.868.283 702.556.591 9% 91% 8

İşletme sermayesi dahil 1.053.904.487 $ lık yatırımın, %15 öz kaynak, %85 kredi kullanılarak gerçekleştirilmesi ve İskonto oranı (paranın zaman içerisindeki değeri) %5 alınarak hazırlanan Nakit Para Akışı (A) Tablosunda ( Baz Senaryo) İç Karlılık oranının %7,13, Net Bugünkü Değerinin 60.360.695 $ ve 18 yıllık işletme dönemi içerisinde geri ödemenin gerçekleştiği görülmektedir. Sabit değerlerle (enflasyon dikkate alınmadan, yakıt maliyeti, elektrik satış fiyatı sabit alınarak), İşletme sermayesi dahil 1.053.904.487 $ yatırımın, %15 öz kaynak, %85 kredi kullanılarak gerçekleştirilmesi durumunda ve Iskonto oranı (paranın zaman içerisindeki değeri) %5 alındığında, İç Karlılık oranı : %7,13 Net bugünkü Değer : 60.360.695 $ (Kar edildiği) Geri Ödeme Süresi : 18 yıl olarak gerçekleştiği görülmektedir. Yine benzer şekilde, sabit değerlerle (enflasyon dikkate alınmadan, yakıt maliyeti, elektrik satış fiyatı sabit alınarak), İşletme sermayesi dahil 1.053.904.487 $ yatırımın, %100 öz kaynak kullanılarak gerçekleştirilmesi durumunda ve Iskonto oranı (paranın zaman içerisindeki değeri) %5 alındığında da, İç Karlılık oranı : %18,07 Net bugünkü Değer : 621.040.122 $ ( Çok daha karlı) Geri Ödeme Süresi : 13 yıl olarak görülmektedir. Duyarlılık analizlinde; belirleyici unsurun Yakıt maliyeti ve Elektrik satış fiyatı olduğu gözükmektedir. Her ikisinin enflasyon oranı üzerinde artması karlılığı artırmakta; enflasyon oranı altında kalması karlılığı azaltmaktadır. Yakıt maliyetinin elektrik satış fiyatı üzerinde artması yatırım önündeki en büyük risk olarak gözükmektedir. III.4.Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleşmesine bağlı olarak, yatırımcı firma veya diğer firmalar tarafından gerçekleştirilmesi tasarlanan diğer ekonomik, sosyal ve altyapı faaliyetleri Proje alanına ulaşım mevcut yollarla sağlanacaktır. Projenin inşaat aşamasında malzemelerin, makine ekipmanın getirilmesi, oluşan atıkların alandan uzaklaştırılması sırasında yolların yetersiz kalması durumunda bağlantı yolları yapılacaktır. Projenin tamamlanmasını müteakip, gerekli çevre düzenlenmesi, aydınlatma, yangın ikaz ve koruma sistemi, kapalı devre görüntüleme güvenlik sistemi kurulumu yapılacaktır. III.5. Proje kapsamında olmayan ancak projenin gerçekleşebilmesi için ihtiyaç duyulan ve yatırımcı firma veya diğer firmalar tarafından gerçekleştirilmesi beklenen diğer ekonomik, sosyal ve altyapı faaliyetleri. Proje alanında hali hazırda kullanılan doğalgaz RMS-A istasyonları 180.000m 3 /saat+300.000m 3 /saat olmak üzere toplamda 480.000m 3 /saat kapasitelidir. Söz konusu bu kapasite Ambarlı Fuel-oil Santrali 1. 2. ve 3. Üniteleri için yeterli değildir. Doğal gaza dönüştürülecek fuel oil 1, 2 ve 3 no.lu ünitelerin nominal ihtiyacı yaklaşık 270.000 m 3 /saat olarak düşünüldüğünde toplam doğal gaz ihtiyacı mevcut Ambarlı doğal gaz ve doğal gaza dönüşümü yapılan fuel oil 4. ve 5. üniteler dahil yaklaşık 750.000 m 3 /saattir. BOTAŞ mevcut hattı kapasitesi uygundur. 9

Proje kapsamında soğutma suyu, kazan suyu, idari kullanım ve sosyal siteler için ihtiyaç olan ham su mevcut hatlardan sağlanacaktır. Makine techizat revizyonu ve kapasite artışına bağlı olarak hatlarda iyileştirmeler yapılacaktır. Proje kapsamında Azatlı mevkii nden temin edilen suyun yetersiz olması durumunda proje alanına sınır olan kuzey batı yönündeki İSKİ atıksu arıtma tesisinin çıkış suyu bağlantısından 300 ton/saat su temin edilmesi planlanmaktadır. Bu şekilde temin edilecek su ters osmoz sistemiyle arıtılarak kullanılacaktır. Proje kapsamında üretilen elektrik, mevcut durumda bulunan 154 kv lık şalt sahasından iletim sistemine bağlanacaktır. Şalt sahası ihtiyacı konusunda TEİAŞ ın görüşleri doğrultusunda hareket edilecektir. III.6. Kamulaştırma ve/veya yeniden yerleşimin nasıl yapılacağı, Proje kapsamında mevcut durumda 1. 2. ve 3. ünitelerin bulunduğu alan kullanılacağı için, ilave bir arazi ihtiyacı bulunmamaktadır. Mülkiyeti Elektrik Üretim A.Ş. ye ait toplam 126.239,91 m 2 lik alanda çalışma yapılacaktır. Projeye ait vaziyet planı Ek-2A da sunulmuştur. III.7. Diğer hususlar. Proje kapsamında bahsedilmesi gereken başka bir husus bulunmamaktadır. Bölüm IV: Projeden Etkilenecek Alanın Belirlenmesi ve Bu Alan İçerisindeki Çevresel Özelliklerin Açıklanması (*) IV.I Projeden Etkilenecek Alanın Belirlenmesi, Etkilenecek Alanın Harita Üzerinde Gösterimi Projenin etki alanının belirlenmesinde, tesis faaliyetlerinden kaynaklı baca gazı emisyonu, Marmara Denizi'nden soğutma suyu kullanımı etkin olacaktır. Tesis belirli bir altyapısı olan kurulu vaziyette çalışan bir tesistir. Etki alanının tayininde geniş alanlara yayılan hava emisyonları ön plana çıkmaktadır. Baca gazı emisyonuna bağlı tesis etki mesafesi; Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek- 2 de Tesisten açık havaya verilen emisyonların Hava Kirlenmesine Katkı Değerinin (HKKD) hesaplanmasında veya hava kalitesi ölçümlerinin yapılmasında tesis etki alanı, inceleme alanı ve tepe noktaları dikkate alınır. 1) Tesis Etki Alanı: Emisyonların merkezinden itibaren bu yönetmelikte Ek-4 de verilen esaslara göre tespit edilmiş baca yüksekliklerinin 50 (elli) katı yarı çapa sahip alan, tesis etki alanıdır. Tesiste baca yüksekliğinin 50 m olması planlanmaktadır. Buna göre etki mesafesi; 50 m x 50 kat = 2,5 km olmaktadır. Proje kapsamında fuel-oil yakıtlı 1. 2. ve 3. Üniteleri yerine toplam 1400 MWe kurulu gücünde ana yakıt olarak doğal gaz, yardımcı yakıt olarak motorin kullanacak çift yakıtlı 10

kombine çevrim santrali (DGKÇS) planlanmaktadır. DGKÇS net veriminin %60 olması planlanmaktadır. Tesisin ısıl gücü 2333 MWt dir. Ambarlı Termik Santral Sahası içerisinde bulunan 4. ve 5. Ünitelerin doğal gaza dönüşüm işlemleri tamamlanmış olup 21 Kasım 2013 tarihi itibariyle işletmeye alınmıştır. Sualma ve deşarj hatları kara kısmı bu alan üzerinden döşenecek bir boru sistemi ile denizdeki sualma ve deşarj hatlarına bağlanacaktır. Proje kapsamında, genel toplam 63.000m 3 /saat denizden soğutma suyu alımı ve 63.000m 3 /saat santral soğutma suyunun denize deşarjı planlanmaktadır. Hali hazırda mevcut olan sistemin genel özellikleri şöyledir; 1-2 nolu üniteler soğutma suyu hattı bilgileri: Denizden kıyıya kadar uzunluk: Basma hattı (Denizden santrala) 430 m, dönüş hattı:(santraldan denize) 225 m Boru çapı : 2000 mm (2 ünite için deniz tarafında tek bir boru kullanılıyor.) Derinlik basma hattı 8m ve dönüş hattı 5,3m Deniz suyu kara tarafında önce ortak bir havuza alınıyor buradan 2'şer adet pompa ile (2ünite için 2*2) ünitelere basılıyor. Pompa Debileri : 4x9000 m 3 /h Sıcaklık farkı: 8 C 3-4-5 nolu ünitelerin soğutma suyu hattı bilgileri: Kıyıya kadar uzunluğu: Basma hattı 470 m, dönüş hattı: 275 m Serinlik: basma 9 m ve dönüş 5,3 m Pompa Debisi : 2x30.000 m 3 /h 4 ve 5 nolu üniteler için 2*9500m 3 /h 3 nolu ünite için 3 ünite için karada ortak bir pompa emiş havuzu kullanılıyor. Boru çapı : 3500 mm Sıcaklık farkı: 10 C Yukarıda açıklandığı üzere toplam 63.000 m 3 /h saat için soğutma suyu deşarj modellemesi çalışması yapılmıştır. Yapılan soğutma suyu modelleme çalışması Ek-17'de sunulmuştur. 11

2,5 Km ETKİ MESAFESİ Şekil 2:Etki Mesafesi Uydu Görüntüsü IV.2. Fiziksel ve Biyolojik Çevrenin Özellikleri ve Doğal Kaynakların Kullanımı IV.2.1. Meteorolojik ve İklimsel Özellikler (Bölgenin genel ve yerel iklim koşulları, projenin bulunduğu mevkiinin topoğrafik yapısı, aylık, mevsimlik ve yıllık sıcaklık, yağış, bağıl nem, basınç ve buharlaşma rejimleri ve bunların grafikleri, enverziyonlu gün sayıları, kararlılık durumu, rüzgar yönü ve hızı, yıllık ve mevsimlik rüzgar gülü, fırtınalı günler sayısı, vb. ) İstanbul ili kışları ılık ve yağışlı, yazları ise sıcak geçen ılıman iklim kuşağındadır. Kuzeyi Karadeniz iklimi, diğer kesimleri Akdeniz iklim özelliği gösterir. Jeomorfolojik özelliklerinden dolayı, İstanbul İli iki ayrı doğal ekosistem olarak düşünülebilir. İklimsel özellikler açısından metropoliten alanın kuzey bölümünde kuzey rüzgârlarının hâkim olduğu ıslak ve nemli iklim özellikleri hâkimken, güney bölgelerde sıcak ve kuru iklim özellikleri gözlenmektedir. İstanbul ilinde, deniz sevisinden 100-300 m arasında değişen irtifadaki Çatalca ve Kocaeli platoları bulunmaktadır. Platolar, paralel vadilerle ayrılmıştır. Bölgenin coğrafi konumu ve dolayısıyla hakim olan makro iklim özellikleri, doğal bitki örtüsünün oluşumunda ve ekolojik yapının şekillenmesinde büyük önem taşır. 12

Hakim olan iklim özellikleri göz önünde bulundurulduğunda İstanbul ve yakın çevresinin doğal vejetasyonu yazın yeşil, kışın yaprağını döken ağaç ve çalıların hakim olduğu bir vejetasyon tipidir. Sıcaklık: 1970 2011 yılları Florya Meteoroloji İstasyonu Gözlem kayıtlarına göre en yüksek sıcaklık 38,5 0 C ile Ağustos ayında, en düşük sıcaklık ise -10,0 0 C ile Şubat ayında görülmektedir. Tablo 7:Florya Meteoroloji İstasyonu sıcaklık değerleri AYLAR Ortalama Sıcaklık( o C) Maksimum Sıcaklık( o C) Minimum Sıcaklık( o C) Ocak 5.8 19.4-9.5 Şubat 5.7 21.0-10.0 Mart 7.5 26.0-6.6 Nisan 11.8 30.5-1.4 Mayıs 16.5 33.5 1.4 Haziran 21.3 36.2 8.4 Temmuz 23.9 37.4 11.0 Ağustos 23.8 38.5 13.4 Eylül 20.2 34.2 6.7 Ekim 15.8 31.5 1.8 Kasım 11.2 26.4-1.3 Aralık 7.9 20.0-5.6 Yıllık 14.2 38.5-10 80 70 60 50 40 30 20 Minimum Sıcaklık(oC) Maksimum Sıcaklık(oC) Ortalama Sıcaklık(oC) 10 0 Grafik 1: Florya Meteoroloji İstasyonu sıcaklık değerleri 13

Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık E.Ü.A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Yağış : 1970 2011 yılları Florya Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre ortalama yıllık toplam yağış miktarı 643,2 mm dir. Bugüne kadar gözlemlenen günlük maksimum yağış miktarı 111 mm ile Ekim ayında görülmektedir. Tablo 8:Florya Meteoroloji İstasyonu ortalama toplam yağış ve günlük maksimum yağış miktarları Ortalama Toplam Günlük Maksimum AYLAR Yağış Miktarı (mm) Yağış Miktarı (mm) Ocak 78.8 49.9 Şubat 66.7 44.8 Mart 58.7 45.1 Nisan 49.0 50.5 Mayıs 28.9 48.8 Haziran 29.5 41.8 Temmuz 21.9 57.9 Ağustos 24.6 76.5 Eylül 33.9 62.7 Ekim 75.7 111.0 Kasım 82.0 58.4 Aralık 93.5 65.4 Yıllık 643.2 111.0 200 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0 Günlük Maksimum Yağış Miktarı (mm) Ortalama Toplam Yağış Miktarı (mm) Grafik 2: Florya Meteoroloji İstasyonu ortalama toplam yağış ve günlük maksimum yağış miktarları 14

Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık E.Ü.A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Ortalama Nisbi Nem: 1970 2011 yılları Florya Meteoroloji İstasyonu Gözlem kayıtlarına göre ölçülen ortalama nispi nem değişimleri aşağıdaki tabloda sayısal olarak verilmiştir. Tablo 9: Florya Meteoroloji İstasyonu Nisbi Nem değerleri AYLAR Ortalama Nisbi Nem (%) 76.9 75.7 74.8 72.6 72 68.7 67.3 69.1 70.7 74.8 75.8 76.3 72.8 78 76 74 72 70 68 66 64 62 Ortalama Nisbi Nem (%) Ortalama Nispi Nem (%) Grafik 3: Florya Meteoroloji İstasyonu Nisbi Nem değerleri 15

Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık E.Ü.A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Basınç: 1970 2011 yılları Florya Meteoroloji İstasyonu gözlem kayıtlarına göre en yüksek yerel basınç 1038.8 hpa ile Ocak ayında, en düşük yerel basınç ise 986.1 hpa ile Aralık ayında görülmüştür. Tablo 10:Florya Meteoroloji İstasyonu basınç değerleri AYLAR Ortalama Basınç (hpa) Maksimum Basınç (hpa) Minimum Basınç (hpa) Ocak 1015.3 1038.8 986.5 Şubat 1013.6 1033.4 988.5 Mart 1012.5 1037.6 988.2 Nisan 1009.7 1027.7 990.9 Mayıs 1010.1 1021.1 996.5 Haziran 1009.0 1019.8 993.9 Temmuz 1007.9 1017.4 996.7 Ağustos 1008.7 1018.0 997.6 Eylül 1011.6 1023.9 995.2 Ekim 1014.2 1027.1 996.5 Kasım 1014.7 1030.7 987.8 Aralık 1015.0 1037.3 986.1 Yıllık 1011.8 1038.8 986.1 1050 1040 1030 1020 1010 1000 990 980 970 960 950 Ortalama Basınç (hpa) Maksimum Basınç (hpa) Minimum Basınç (hpa) Grafik 4 : Florya İstasyonu Basınç Grafiği 16

Sayılı Günler 1970 2011 yılları Florya Meteoroloji İstasyonu Gözlem kayıtlarına göre kar yağışlı gün sayısının, kar örtülü gün sayısının, sisli gün sayısının, dolulu gün sayısının, kırağılı gün sayısının, orajlı gün sayısının ortalama değerleri aşağıdaki tabloda sayısal olarak verilmiştir. Tablo 11:Florya Meteoroloji İstasyonu sayılı gün değerleri AYLAR Ortalama Kar Yağışlı Gün Sayısı Ortalama Kar Örtülü Gün Sayısı Ortalama Sisli Gün Sayısı Ortalama Dolulu Gün Sayısı Ortalama Kırağılı Gün Sayısı Ortalama Orajlı Gün Sayısı Ocak 3.8 2.0 2.6 0.0 3.2 0.2 Şubat 4.0 2.8 1.8 0.1 3.0 0.3 Mart 2.0 0.7 2.0 0.1 2.7 0.4 Nisan 0.0 1.3 0.3 0.7 Mayıs 0.5 0.0 1.5 Haziran 0.4 0.0 2.0 Temmuz 0.1 0.0 1.7 Ağustos 0.2 0.0 1.9 Eylül 0.5 1.7 Ekim 1.3 0.0 1.2 Kasım 0.3 2.5 0.0 1.0 0.8 Aralık 2.2 0.8 2.5 0.0 2.0 0.5 YILLIK TOPLAM 12.3 6.3 15.7 0.2 12.2 12.9 14 12 10 8 6 4 2 Ortalama Orajlı Gün Sayısı Ortalama Kırağılı Gün Sayısı Ortalama Dolulu Gün Sayısı Ortalama Sisli Gün Sayısı Ortalama Kar Örtülü Gün Sayısı Ortalama Kar Yağışlı Gün Sayısı 0 Grafik 5: Florya Meteoroloji İstasyonu sayılı gün değerleri 17

AYLAR / YÖNLER Yıllık, Mevsimlik Rüzgar Yönü: 1970 2011 yılları Florya Meteoroloji İstasyonları gözlem kayıtları yönlere göre rüzgarın esme sayısı toplamları yıllık, mevsimlik ve aylık olarak aşağıdaki tablolarda sayısal olarak verilmiştir. Verilere göre yıllık 1. Etkin yön NNE, 2. Etkin yön NE, 3. Etkin yön ENE dir. Tablo 12:Florya Meteoroloji İstasyonu rüzgarların esme sayıları toplamı Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık TOPLAM İlkbahar Yaz Sonbahar Kış N 2748 2316 2084 2051 2309 2509 2748 2648 2639 2393 2399 2651 29495 6444 7905 7431 7715 NNE 6414 5764 6531 5339 6466 6130 8145 8564 7813 7186 5441 6299 80092 18336 22839 20440 18477 NE 3066 3474 3764 3789 4301 4766 7231 7635 5771 5167 3246 3056 55266 11854 19632 14184 9596 ENE 2034 2203 2621 2172 2279 2676 3247 3820 2984 3210 2624 2315 32185 7072 9743 8818 6552 E 1122 999 1249 965 924 1023 936 842 926 952 1269 1313 12520 3138 2801 3147 3434 ESE 862 828 853 919 760 668 483 384 592 676 1074 1065 9164 2532 1535 2342 2755 SE 437 536 594 651 594 546 388 275 360 417 509 447 5754 1839 1209 1286 1420 SSE 862 1044 1021 1228 1269 1118 690 504 731 909 870 769 11015 3518 2312 2510 2675 S 976 802 875 1121 1122 1112 679 582 791 978 1408 1104 11550 3118 2373 3177 2882 SSW 2734 2360 2451 2535 2536 2399 1233 986 1393 2084 2944 3331 26986 7522 4618 6421 8425 SW 1832 1373 1718 1760 1880 1540 969 687 820 1066 1575 1946 17166 5358 3196 3461 5151 WSW 1606 1518 1989 2132 1790 1142 632 496 658 1106 1302 1468 15839 5911 2270 3066 4592 W 740 685 975 1116 938 580 450 326 399 574 676 661 8120 3029 1356 1649 2086 WNW 762 698 846 966 782 592 484 309 697 563 727 711 8137 2594 1385 1987 2171 NW 1198 738 1036 1092 1010 813 809 777 978 1249 1155 865 11720 3138 2399 3382 2801 NNW 3553 2535 2319 1964 2082 1953 1869 1907 2235 2401 2742 2992 28552 6365 5729 7378 9080 Hakim Rüzgar Yönü N NNW 100000 NW 80000 60000 WNW 40000 20000 W 0 NNE NE ENE E WSW ESE SW SSW S SSE SE Grafik 6: Florya Meteoroloji İstasyonu Hakim Rüzgar Yönü Grafiği 18

İlkbahar Yaz NNW 20000 NW 15000 10000 WNW 5000 W 0 N NNE NE ENE E WNW W NW NNW 25000 20000 15000 10000 5000 0 N NNE NE ENE E WSW ESE WSW ESE SW SE SW SE SSW S SSE SSW S SSE Sonbahar Kış WNW W NW NNW 25000 20000 15000 10000 5000 0 N NNE NE ENE E NNW 20000 NW 15000 10000 WNW 5000 W 0 N NNE NE ENE E WSW ESE WSW ESE SW SE SW SE SSW S SSE SSW S SSE Yönlere Göre Rüzgar Hızı : Grafik 7:Florya Meteoroloji İstasyonu Hakim Rüzgar Yönü Grafiği Tablo 13:Florya Meteoroloji İstasyonu yönlere göre rüzgar hızı YÖNLER N NNE NE ENE E ESE SE SSE S SSW SW WSW W WNW NW NNW ORTALAMA RÜZGAR HIZI 1.99 2.35 2.49 2.3 1.98 1.74 1.63 1.75 1.92 2.27 2.3 2.16 2.06 1.81 1.74 1.97 19

Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık E.Ü.A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Yönlere Göre Rüzgar Hızı WNW W NW NNW 2,5 2 1,5 1 0,5 0 N NNE NE ENE E WSW ESE SW SSW S SSE SE Ortalama Rüzgar Hızı: Grafik 8:Florya Meteoroloji İstasyonu yönlere göre rüzgar hızı grafiği Tablo 14:Florya Meteoroloji İstasyonu ortalama rüzgar hızı (m/s) AYLAR Ortalama Rüzgar Hızı 2.9 2.9 2.7 2.3 2.3 2.3 2.7 2.7 2.4 2.5 2.6 2.9 2.6 3,5 3 2,5 2 1,5 1 0,5 0 Ortalama Rüzgar Hızı Ortalama Rüzgar Hızı Grafik 9: Florya Meteoroloji İstasyonu ortalama rüzgar hızı grafiği 20

Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık Toplam Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıllık E.Ü.A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Maksimum Rüzgar Hızı ve Yönü: Tablo 15:Florya Meteoroloji İstasyonu Maksimum Rüzgar Hızı ve yönü AYLAR Maksimum Rüzgar Yönü SSW SSW SSW N NE N WSW NNW WSW SSW SSW SSW SSW Maksimum Rüzgar Hızı 27,6 22,3 19,3 19,8 18,3 16,0 17,1 19,1 18,5 21,1 28,1 21,7 28,1 Maksimum Rüzgar Hızı 30 25 20 15 10 5 0 SSW SSW SSW N NE N WSW NNW WSW SSW SSW SSW Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Grafik 10: Florya Meteoroloji İstasyonu Maksimum Rüzgar Hızı ve yönü grafiği Ortalama Fırtınalı Gün Sayısı: Tablo 16:Florya Meteoroloji İstasyonu fırtınalı günler sayısı AYLAR Rasat Son 41 Yıl 0.6 0.1 0.3 0.1 0.1 0 0 0 0.1 0.1 0.3 0.3 2.0 21

0,7 0,6 0,5 0,4 0,3 0,2 0,1 0 Ortalama Fırtınalı Gün Sayısı Grafik 11: Florya Meteoroloji İstasyonu fırtınalı günler sayısı grafiği IV.2.2. Jeolojik özellikler (Bölgesel Jeoloji ve Faaliyet Alanı Jeolojisi) jeolojik yapının fiziko-kimyasal özellikleri, tektonik hareketler ve depremsellik, mineral kaynaklar, heyelan, benzersiz oluşumlar, çığ, sel, kaya düşmesi, su baskını v.s. başlıkları altında incelenmesi, proje sahasının 1/25.000 ölçekli genel jeoloji haritası ve inceleme alanına ait 1/1000 ve/veya 1/5000'lik jeolojik harita ve lejantı, stratigrafik kolon kesiti, Jeoteknik Etüt Raporu) Proje alanı Trakya bölgesinin doğu kesiminde Küçükçekmece-Silivri sahası içindedir. Bölgede görülen kayaçlar Paleozoik Tersiyer ve Kuvarterner yaşlıdır. Sahanın doğu ve batısındaki, yüksek yerlerde hakim olan Bakırköy formasyonunun üst seviyeleri kireçtaşı, alt seviyeleri ise kil, marn ve kumdan oluşmaktadır. Yüksek tepelerde yer alan kireçtaşlarının Haramidere vadisine doğru aşınmasıyla, zeminde yüzey sularının alt seviyelere geçmesine olanak verecek çatlaklar oluşmuştur. Alt seviyelerde bulunan kil ve kiltaşları genellikle yeşil renkli olup yer yer kum ve şilt bandları içermektedir. Bakırköy formasyonu yaklaşık 30 metre kalınlığındadır. Proje alanı bölgesi çakıl, kum, şilt ve kil çekellerinden oluşmuştur. Kalınlığı yaklaşık 40 m olan bu formasyonda yapılan sondajlardan elde edilen numunelerin incelenmesiyle rengi açık yeşilden kahverengi kiremit rengine değişen açık yeşil, yeşil, bej, sarı kahverengi, kiremit renkli kil çökeltisinde yer yer mika pulları içeren kum, ince çakıl ve iri çakıl parçaları görülmüştür. Çakıllar genellikle daha yaşlı formasyonlara ait kireçtaşı mermer kuvarsit magmatik kayaçlardan oluşmuştur. Haramidere vadisinde dar bir alan içinde görülen alüvyon çökellerinin kalınlıkları ise bir kaç metreyi geçmemektedir. Çakıl kum, çakıllı kum, siltli killi kum ve kil bandları şeklinde oluşmuş bu çökelde özellikle killerde organik malzeme miktarı oldukça yüksek bulunmuştur. Pliosen çökelleri olarak tanımlanan çakıl kum şilt ve kil çökelleri ile Bakırköy formasyonu arasında eski bir fay bulunduğu sanılmaktadır. Muhtemelen Haramidere grabenini oluşturan bu eski fayın bir bölümü inceleme alanına girmektedir. Grabeni dolduran 22

Pliosen çökelleri ile alüvyon çökelleri fayı örtmüştür. Bununla beraber yakından bir inceleme yapıldığında faya ait bulgular görülmektedir. Ayrıca fayın iki tarafında yapılan sondajlar bu eski olduğu düşünülen fayı doğrular niteliktedir. Fay hattı proje alanının güneyinden 10 km mesafeden geçmektedir. Zemin kesitinin genellikle yüksek ve orta plastisiteli siltli killerden oluştuğu görülmektedir. Bu kil tabakasının kalınlığı 2.0-27.0 m arasında değişmektedir. Genel olarak zemin yüzeyinde yer alan ve kalınlığı 1-2 m arasında değişen bitkisel toprak altında, kahverengi kumlu yer yer çakıllı bir siltli kil tabakası bulunmaktadır. Yüksek plastisiteli bir kil özelliği gösteren bu tabaka genelde katı bir kıvamda olup yer yer orta ve yumuşak kıvamda cepler içermektedir. Bu kahverengi siltli kil tabakasının altında yüksek orta plastisiteli bir gri yeşil kireçli siltli kil tabakası yer almaktadır. Sondaj kuyularının tabanlarına kadar görülen bu tabakanın derinde bulunan ana kayaya kadar devam ettiği tahmin olunmaktadır. Bu tabaka yer yer kalınlıkları, 4-5 m olan kum ve şilt cepleri, marn ve kireçtaşı damarları içermektedir. Ayrıca inceleme alanının, orta kısmında ve Haramidere'ye yakın bölgelerde yapılan sondajlarda kalınlıkları 3-4 m arasında değişen koyu gri-siyah organik siltli kil cepleri bulunmaktadır. Bölgenin depremselliğini belirlemek amacıyla yapılan çalışmada, 28 E ve 30 E boylamları ile 40 N ve 42 N enlemleri arasında kalan alan sismotektonik bölge olarak ele alınmıştır. Bu bölge içinde hem tarihsel, hem de aletsel dönemler ayrı ayrı ve birlikte değerlendirilerek sismik olasılık hesapları yapılmıştır. Genel olarak bütün çalışmalarda 1894 yılından beri sakin bir dönem geçirmiş olan bölgenin gerçekte sismik olarak çok aktif olduğu belirtilmekte ve buna uygun olarak tasarım depremi için önerilen magnitüd ve en büyük yer ivmesi değerlerinin oldukça büyük değerlerde olduğu görülmektedir. Bilindiği üzere Ambarlı'yıda içine alan sahil şeridinde düşük veya yüksek şiddette aktif heyelan alanları, heyelan tehlikesi az olan bölgeler ve yeterli stabiliteye sahip bölgeler görülmektedir. Santral sahası I. derece Deprem bölgesinde yer almakta olup, projenin uygulanması sırasında bu konu özenle dikkate alınacaktır. Proje kapsamında yapılacak her türlü yapılarda mülga Bayındırlık ve İskan Bakanlığı'nın "Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik" hükümlerine ve "Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkındaki Yönetmelik " hükümlerine titizlikle uyulacaktır. Proje alanının içinde bulunduğu bölgede, deniz ve atmosfer tesiriyle meydana gelen erozyonun yamaç eğimlerini arttırması, dikkatsiz kazılar sonucu aşırı konsolide serilerde iç ve dış etkenlerle kayma mukavemetinin azalması, killi siltli seriler arasında bulunan su taşıyan geçirimli tabakalar ile merceklerde, bilhassa yağışlı mevsimlerde, oluşan boşluk basınçları gibi sebeplerle, sahil şeridinde arazi hareketleri (heyelanlar) düşük veya yüksek şiddette oluşa gelmiştir. 23

Proje alanında ve yakın çevresinde tabii şev eğimleri düşük olup yerleşim sahası heyelan alanları dışında kalmaktadır. Yapılacak tesviye ve temel kazıları sebebiyle oluşacak yeni şevlerle, mevcut stabilitenin bozulmaması gerekmektedir. Tesviye kazısına başlamadan evvel hazırlanacak bir drenaj projesi, tesviye kazısı ile beraber uygulamaya konularak kazı ile ortaya çıkacak yeraltı suları ile yerüstü suları süratle şevden uzaklaştırılmalıdır. Aksi hesapla gösterilmedikçe kazı şev eğimleri daimi olarak kalacak şevlerde 1 (düşey) / 3 (yatay) değerinden fazla olmamalıdır. Kazı derinliğinin 5 m değerini geçmesi halinde kademeler teşkil olunmalıdır. Şev yüzleri ve topukları suya karşı korunmalıdır. İnşaat sahası çevresinde şev hareketlerinin mevcut olduğu, yapıların önemi göz önüne alınarak şev topuklarında istinat yapıkları teşkili tavsiye olunur. Bu istinat yapılarının yüksekliklerinin arttırılması şev stabilitesine müspet yönde etkiyecektir. (Kaynak: Ambarlı Jeoteknik Raporu,2009). Şekil 3:Stratigrafik kesit Proje alanını gösterir jeoloji haritası Ek-6 da sunulmuştur. 24

Şekil 4:Proje Alanının Fay Hatlarına Olan Mesafesi IV.2.3. Hidrojeolojik Özellikler (Yeraltı su seviyeleri, halen mevcut her türlü keson, derin, artezyen vb. kuyu; emniyetli çekim değerleri, suyun fiziksel ve kimyasal özellikleri; yeraltı suyunun mevcut ve planlanan kullanımı), Jeolojik Etütlerde sondaj çalışmaları sırasında sondaj kuyularında yeraltı suyu seviyesi ölçümleri yapılmıştır. Bu ölçümlere göre yeraltı su seviyesinin yaklaşık olarak +7 ile +8 m kotları arasında bulunmaktadır. Ayrıca yeraltı su seviyesinin Haramidere'ye dik doğrultularda, eğimli zemin yüzünü yaklaşık olarak takip etmesi, bu bölgede yeraltı suyu akışı olduğunu göstermektedir. Eosen in kalker ve konglomeraları su taşırlar ve marnlı seviyelerde bu suyun daha aşağıya sızmalarına engel olurlar. Bu bakımdan Eosen içinde yeraltı suyu bulmak mümkündür. Fakat sahada Eosene kaç metrede girilebileceği kati olarak bilinmediğinden, bu seviyelerden alınacak sular belki de ekonomik olmayacaktır. Sarmasiyen içindeki kumlu, kalkerli ve konglomeralı seviyeler de su vermekte ve marnlar bu akiferlerin, Eosen içine sızmasına mani olmaktadır, bununla birlikte eğer Sarmasiyen konglomeralarını ekonomik derinliklerde yakalamak mümkün olursa bu seviyelerden de tesisler ihtiyacı karşılanabilir. Alüvyonlar çok az yeraltı suyu taşırlar. 25

Tesis sahası civarında az derin bir çok kuyu mevcuttur. Bunlar ekseriya alüvyon içindeki kumlu ve çakıllı seviyelerin ya da Sarmasiyen'in en üstünde bulunan marnlar içindeki kumlu adeselerden beslenmektedir. Bu bakımdan verimleri düşüktür. Haramidere yakınlarında birçok kaynak mevcut olmasına rağmen bunların içinde yalnız iki tanesi önemlidir. Birincisi Haramidere'ye inen asfaltın kuzeyinde bulunandır ki bunun 3,2 l/s debisi vardır. Diğeri de Büyük Reşit Paşa Çiftliği'ndeki kaynaktır. Bu kaynağın verimi daha yüksek olup, debisi 4 l/s'dir. Her iki kaynak da fay kontağından çıkmaktadırlar. Bu bakımdan mevsim değişikliklerinden diğerleri kadar etkilenmezler. Bu iki kaynaktan başka debisi 1 l/s'nin altında bulunan pek çok kaynak mevcuttur. Bunların çoğu yazın kurur. Beslenme sahaları dardır ve ince kumlu adeselerden çıkmaktadır. Tesislere su temini için aşağıdaki üç alternatif düşünülebilir. 1-Mevcut kaynaklardan faydalanmak 2-Haramidereden faydalanmak 3-Yeraltı suyu imkanlarını aramak, Mevcut kaynaklar sahipli olmakla beraber yukarıda adı geçen iki kaynağın toplam debisi 7 l/s civarındadır ve bu verimlilikle tesislerin ihtiyacını karşılayabilir. Tesislere su temin etmek için en kolay yol bu kaynakların satın alınması seçeneği olabilir. Haramidere'nin geniş bir beslenme havzası mevcut olup, yapılan incelemelere göre yazın bu dere kurumamaktadır. Tasfiye tesisleri sayesinde bu sudan faydalanmak uygun gözükse de su temini için bu seçeneğin tercih edilmesi durumunda birkaç senelik ölçülerden yararlanılmalıdır. Yeraltı suyundan faydalanma durumunda 150-200 metre derinliğinde bir araştırma kuyusu açmadan bu hususta bir yorum yapmak mümkün değildir. Sarmasiyen de kumlu, konglomeralı seviyeler mevcut bulunduğuna göre takriben 200 metrelik bir sondaj ile bu seviyeleri kat etmek ve buralardan su almak uygun olacaktır. Fakat oldukça faylı bulunan bu bölgede akifer daha üst seviyelerde çıkacağı gibi, daha derinlerde de bulunabilir. (Kaynak: Ambarlı Jeoteknik Raporu, 2009) Santralin ihtiyacı olan kondense soğutma suyu Marmara Denizinden alınmaktadır. Kazan suyu, idari kullanım ve sosyal siteler için ihtiyaç olan ham su Altınşehir deki Azatlı mevkiinde bulunan kaynak suyundan karşılanmaktadır. Buradan 15 km lik boru hattıyla 3x60 m 3 /saat kapasiteli pompalarla basılan su, 800 m 3 lük beton tankta toplanmakta ve 2 adet 50 m 3 /saat kapasiteli demineralizasyon grubunu beslemektedir. Ayrıca su 6x5000 m 3 lük tanklarda da depolanabilmektedir. Bu kaynaklardan yazın 50 m 3 /saat, kışın 100 120 m 3 /saat su tedarik edilebilmektedir. Proje kapsamında soğutma suyu, kazan suyu, idari kullanım ve sosyal siteler için ihtiyaç olan ham su mevcut hatlardan sağlanacaktır. Makine techizat revizyonu ve kapasite artışına bağlı olarak hatlarda iyileştirmeler yapılacaktır. Proje kapsamında Azatlı mevkii nden temin edilen suyun yetersiz olması durumunda proje alanına sınır olan kuzey batı yönündeki İSKİ atıksu arıtma tesisinin çıkış suyu bağlantısından 300 ton/saat su temin edilmesi planlanmaktadır. Bu şekilde temin edilecek su 26

ters osmoz sistemiyle arıtılarak kullanılacaktır. Konuyla ilgili İSKİ ye yapılan başvuru Ek- 12 de sunulmuştur. IV.2.4. Toprak Özellikleri ve Kullanım Durumu (Toprak yapısı, arazi kullanım kabiliyeti sınıflaması, taşıma kapasitesi, yamaç stabilitesi, erozyon, mera, çayır, tarım amaçlı kullanım durumları, alınacak izinler vb.), İstanbul ve çevresinde kahverengi orman, kireçsiz kahverengi orman ve kireçsiz orman toprakları yaygındır. Bunlar sığ olup, A ve C horizonlarına sahiptir. B horizonları çoğu zaman yoktur. Aşınmanın fazla olduğu yerlerde bu topraklarda ana kayanın yüzeye yaklaşması nedeniyle taşlılık görülmektedir. İstanbul İli'ndeki topraklarda erozyon, toprağın sığlığı, taşlılık, kayalık, drenaj ve tuzluluk gibi etkinlikleri değişen bitki yetişmesini ve tarımsal faaliyetleri sınırlayan bazı problemler bulunmaktadır. Yörenin kuzeyi ve platoları ile güney kıyı şeridinde oldukça kuvvetli bir podzolizasyon hakimdir ve bu durum gerek Belgrad Ormanında, gerek Karadeniz kıyı şeridi boyunca uzanan ve yer yer platoyu da örten gevşek Neojen depoları üzerinde meydana gelen toprak profillerinde açıkça görülmektedir. Buna karşılık yörenin Kocaeli kıyılarında Akdeniz Bölgesinin karakteristik toprak tipi olan Kırmızı Akdeniz Toprakları (Alfisoller), Trakya'nın Marmara kıyılarında ise daha çok killi ve marnlı ana kaya etkilerini yansıtan rendzina (Mollisol) toprak tipleri yaygındır. Kaynak:İstanbul Gıda Tarım Ve Hayvancılık Müdürlüğü Avcılar ilçesinde erozyon, erozyon-toprak yetersizliği, toprak yetersizliği, toprak yetersizliği-erozyon ve drenaj sorunu olan topraklar mevcuttur. Toprak yetmezliği olan alanlar en büyük oran ile % 29 dur. Sırası ile % 24 oran ile erozyon, % 21 oran ile erozyon-toprak yetersizliği, % 14 oran ile toprak yetersizliği-erozyon ve % 12 oran ile drenaj sorunu olan alanlar yer almaktadır Avcılar ilçesi Avrupa yakasındaki tek toprak yetersizliğinin en fazla oranda olduğu ilçedir. Toprak yetersizliği olan alanlar, ilçenin orta kesiminde yer almaktadır. Erozyona ve erozyon-toprak yetersizliğine maruz kalan alanlar ilçenin kuzeyinde görülmektedir. Toprak yetersizliği-erozyon ve drenaj sorunu olan topraklar ilçenin iç kesimlerinde yer almaktadır. Bölgesel bazdaki özellikleri, barındırdığı uygarlıklar ve iklimsel özellikleri nedeni ile İstanbul ve çevresindeki tarımsal faaliyetler geçmişte çeşitlilik göstermiştir. Yağış rejimi açısından Karadeniz kıyıları ve Boğaz şeridi, orta ve iç kesimler ve Marmara kıyı kesimi olmak üzere kabaca üç bölgeye ayırabildiğimiz İl bütününde geçmişte meyve ve sebze yetiştiriciliği yoğun olarak görülürken, günümüzde daha çok tarla tarımı ağırlık kazanmıştır. İstanbul İl bütünündeki araziler dalgalı bir topoğrafik yapıya sahiptir. Bu nedenle arazi kullanım yeteneklerini sınırlandıran eğim, erozyon ve toprak sığlığı etmenleri yaygın olarak görülmektedir. İstanbul İlinin toplam arazi varlığının yaklaşık % 50 si arazi kullanım kabiliyet sınıfı VI, VII ve VIII olan arazilerden oluşmuştur. Buna karşılık, İstanbul İli toplam arazi varlığının sadece % 1,3 lük bir bölümünde I. Sınıf araziler mevcuttur. Diğer taraftan, tarım arazileri bazında ise kabaca % 3 e karşılık gelen I. Sınıf arazilerin, yeterince verimli kullanılmadığı görülmektedir. Bu arazilerin % 54 ü kuru tarım amaçlı, % 8,8 i sulu tarım amaçlı, %12 si ise dikili tarım (fındık) amaçlı kullanılmaktadır. Örneğin Ağva yöresinde eğimli arazilerde de yetişebilen fındık bitkisi daha çok düz ve düze yakın eğimli I. Sınıf arazilerde de yetiştirilmektedir. İl bütünündeki arazilerin dalgalı ve kısmen engebeli oluşu ve eğim yüksek 27

yerlerde tarla tarımına bağlı arazi işleme biçimi erozyonu hızlandırmıştır. Kuru tarım arazilerinin ise % 30 u orta ve yüksek eğimli IV. ve VI. sınıf arazilerdir. Bu nedenle toprak özellikleri, iklim ve sulama şartlarına bağlı olarak arazi kullanım planlaması yapılmakta ve bu planlama alanlarında dikili tarım uygulamalarına öncelik verilmektedir. Potansiyeller dikkate alındığında Şile ve Çatalca nın köyleri öne çıkmaktadır. Özellikle Şile de oluşturulacak üç baraj gölü mevcutta zaten az olan tarım arazilerini sınırlayacağından yöre insanının geliri daha yüksek olan organik tarıma ve bağıntılı olarak ekolojik turizme yönlendirilmektedir. Tablo 17: Arazi kullanım kabiliyeti sınıflarına göre İstanbul ili arazilerinin kullanım şekilleri ARAZİ KULLANIM ŞEKİLLERİ I. Sınıf II. Sınıf III. Sınıf IV. Sınıf V. Sınıf VI. Sınıf VII. Sınıf VIII. Sınıf TOPLAM Sulu Tarım 482,3 2727,5 28,7 3238,5 Kuru Tarım 2982,5 45609,1 36622,8 24916 475,5 12082,7 935,8 123624,4 Yetersiz Sulu Tarım 735,3 844,4 101,9 26,5 1708,1 Dikili Tarım 659,4 235,1 88,8 79,2 1097,6 45,5 2205,6 Özel Ürün 78,6 1774 45,5 611,3 2509,4 Çayır 261,3 274,4 83,9 619,6 Mera 38,2 635,1 1389,9 394,3 634,9 638,4 3730,8 Funda 24,7 1187,8 2510,7 2534,4 18,9 3129,4 2004,2 11410,1 Orman 424,27 20851,075 26474,695 34265,17 0 84473,63 81311,355 247800,2 5 Sazlık Bataklık 135,5 135,5 Sahil Kumulu 907,8 907,8 Çıplak Kayalık 87,1 87,1 Taş ve Maden Ocağı 8278,3 8278,3 TOPLAM 5447,6 75222,8 68930,8 64603,8 578,3 107141,5 89241,3 9408,7 420574,8 28

PROJE ALANI Şekil 5:İstanbul İli Arazi Kullanım Haritası Şekil 6:Arazi sınıflarının dağılımı Kaynak:İstanbul İl Çevre Durum raporu 2010-2011 Proje alanı 126.239,91 m 2 olup Avcılar Belediyesi sınırları içerisinde Marmara Denizi kıyısındadır. 1967 1970 yılları arasında işletmeye açılan fueloil yakıtlı 1, 2 ve 3. Üniteler; 40 yılı aşan süredir işletilmektedir. Proje kapsamında mevcutta 1. 2. ve 3. ünitelerin bulunduğu alan kullanılacağından ilave bir arazi kullanılmayacaktır. 29

(*) Bu bölümde proje için seçilen yerin çevresel özellikleri verilirken etki alanı dikkate alınmalıdır. Bu bölümde sıralanan hususlar itibarı ile açıklanırken, ilgili kamu kurum ve kuruluşlarından, araştırma kurumlarından, üniversitelerden veya benzeri diğer kurumlardan temin edilen bilgilerin hangi kurumdan ve kaynaktan alındığı raporun notlar bölümünde belirtilir veya ilgili harita, doküman vb. belgeye işlenir. Proje sahibince kendi araştırmalarına dayalı bilgiler verilmek istenirse, bunlardan kamu kurum ve kuruluşların yetkileri altında olanlar için ilgili kurum ve kuruluşlardan bu bilgilerin doğruluğunu belirten birer belge alınarak rapora eklenir. IV.2.5. Tarım Alanları (Tarımsal gelişim proje alanları, sulu ve kuru tarım arazilerinin büyüklüğü, ürün desenleri ve bunların yıllık üretim miktarları ile birim alan itibarıyla verimi, kullanılan tarım ilaçları), İstanbul ili arazi varlığı ve dağılımına bakıldığında; tarım alanlarının 142.015,661 ha, çayır mera alanının 7.936,2594 ha orman ve fundalık alanların 273.931,254 ha, sanayi ve yerleşim alanları yüzölçümünün de 128.945,929 ha olduğu görülmektedir. Tablo 18: İstanbul ili arazi varlığı dağılımı CİNS Mutlak tarım arazisi ALAN 86.125,808 ha Kuru marjinal tarım arazisi Çayır mera alanı T O P L A M 55.889,853 ha 7.936,2594 ha 141.642,169 ha Kaynak: İstanbul Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü, 2008 yılı Verileri İstanbul ilinde buğday, arpa, yulaf, çeltik, mısır, bakla, nohut, fasulye, fiğ, şekerpancarı, ayçiçeği, patates ve yonca üretimi yapılmakta olup, buğday, ayçiçeği ve arpa en önemli bitkisel ürünlerdir. 30

Tablo 19:2008 Yılı Tarla Bitkileri Üretim Alanları ve Üretim ve Miktarları ÜRÜNLER ALAN (da) VERİM ÜRETİM (ton) Buğday(Durum) 3600 200-350 790 Buğday (Diğer) 410877 575-620 243379,74 Arpa(Biralık) 14000 500-600 8560 Arpa(Diğer) 45749 150-590 25974,22 Yulaf(Dane) 20895 320-530 8417,75 Mısır(Dane) 1890 300-850 1169 Çeltik 2050 700 1435 Triticale(Dane) 2250 530-600 1251,5 Nohut 260 120-260 45,2 Fasulye(Kuru) 1260 80-200 144,4 Fiğ(Dane) 816 150-450 250,7 Ayçiçeği(Yağlık) 152528 270-300 43648,56 Aspir 100 250 25 Kolza 47300 350 16555 Soğan(Kuru) 620 1250-1500 900 Sarımsak(Kuru) 160 550 88 Patates 240 1500 360 Hayvan Pancarı 85 1100-4000 311 Yonca 720 2420 Mısır(Hasıl) 1300 1500-1700 2190 Fiğ(ot) 10876 27070 Mısır(Slaj) 10338 1500-4000 32623 Yulaf(ot) 38245 100690,4 Sorgum(ot) 60 1810 Triticale(Ot) 970 1560 Korunga 63 40 Tarımsal savaşımda pestisit dendiği zaman akla, hastalık, zararlı ve yabancı otlar gibi bitkilere olumsuz etkileri olan canlıları önlemek için kullanılan kimyasal maddeler gelir. Bu kimyasallar, etkili oldukları canlı gruplarına göre de isimlendirilirler. Böcek öldürücülere insektisid, akar öldürücülere akarisid, nemotod öldürücülere nematosid, fungus öldürücülere fungusid, bakteri öldürücülere bakterisid, ot öldürücülere herbisid, kemirgen öldürücülere rodentisid, yumuşakçı öldürücülere mollusisid adı verilir. Ayrıca böcek larvalarını öldürenlere larvasid, zararlı yumurtalarını etkileyenlere de ovisid adı verilir. Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı İstanbul İl Kontrol Laboratuar Müdürlüğünce satışı yapılmakta olan pestisitlerin listesi aşağıda verilmektedir. 31

Tablo 20:Kullanılan Tarım İlaçları S. NO PESTİSİT ADI S.NO PESTİSİT ADI 1 2,4 -DDD 46 Ethiofencarb 2 2,4 -DDE 47 Ethiofencarb sulfone 3 2,4 -DDT 48 Ethion 4 4,4 -DDD 49 Ethoprophos 5 4,4 -DDE 50 Fenamiphos 6 4,4 -DDT 51 Fenarimol 7 Alachlor 52 Fenchlorphos(Ronnel) 8 Aldicarb 53 Fenitrothion 9 Aldicarb sulfone 54 Fenprophathrin 10 Aldicarb sulfoxide 55 Fenthion 11 Aldrin 56 Fenvalerate 12 Benomyl 57 HCH-alpha 13 Bifenthrin 58 HCH-beta 14 Bromopropylate 59 HCH-delta 15 Bupirimate 60 HCH-gamma(Lindane) 16 Buprofezin 61 Heptachlor 17 Butocarboxim 62 Heptachlor endo epoxide 18 Carbendazim 63 (isomer Heptachlor A) exo epoxide 19 Carbofuran 3-64 (isomer Iprodione B) 20 hydroxy Carbosulfan 65 Leptophos 21 Chlorothalonil 66 Malathion 22 Chlorpyrifos-Ethyl 67 Mecarbam 23 Clorpyriphos-Methyl 68 Methamidophos 24 Coumaphos 69 Methidathion 25 Cyfluthrin 70 Mevinphos 26 Cyfluthrin-beta 71 Oxamyl 27 Cyhalothrin-Lambda 72 Parathion-ethyl 28 Cypermethrin-alpha 73 Parathion-methyl 29 Cypermethrin-beta 74 Permethrin 30 Cypermethrin-theta 75 Phorate 31 Cypermethrin-zeta 76 Phosalone 32 Deltamethrin 77 Pirimiphos-ethyl 33 Diazinon 78 Pirimiphos-Methyl 34 Dichlorvos 79 Procymidone 35 Dicofol 80 Propargite 36 Dieldrin 81 Prothiofos (Tukuthion) 37 Dimethoate 82 Quinalphos 38 Diphenylamine 83 Quintozene 39 Disulfoton 84 Sulfotep 40 Endosulfan alpha 85 Sulprofos(Bolstar) 41 Endosulfan beta 86 Terbufos 42 Endosulfan-sulphate 87 Tetrachlorvinphos(Stirofos 43 Endrin 88 ) Tetradifon 44 Endrin aldehyde 89 Trichloronat 45 Endrin ketone 90 Vinclozolin Kaynak: İstanbul İl Kontrol Laboratuvarı Müdürlüğü 32

IV.2.6. Yüzeysel Su Kaynaklarının Mevcut ve Planlanan Kullanımı (İçme, kullanma, sulama suyu, elektrik üretimi, baraj, göl, gölet, su ürünleri üretiminde ürün çeşidi ve üretim miktarları, su yolu ulaşımı tesisleri, turizm, spor ve benzeri amaçlı su ve/veya kıyı kullanımları, diğer kullanımlar), Santralin ihtiyacı olan kondense soğutma suyu Marmara Denizi'nden alınmaktadır. Kazan suyu, idari kullanım ve sosyal siteler için ihtiyaç olan ham su Altınşehir deki Azatlı mevkiinde bulunan kaynak suyundan karşılanmaktadır. Halen fuel oil 1. ve 2. ünitelere denizden ortak bir hat ile soğutma suyu alınmakta, 3. üniteye ise ayrı bir hattan 4. ve 5. ünite ile birlikte denizden soğutma suyu temin edilmektedir. Her bir ünitenin denizden aldığı soğutma suyu miktarı 10.800m 3 /saat olup toplam 32.400 m 3 /saat debisindedir. Denizden alınan soğutma suyu herhangi bir kirlenme olmaksızın tekrar denize verilmektedir. 1. 2. ve 3. ünite mevcut soğutma suyu hatları kapasitesi 1200-1400 MW aralığındaki bir santral için toplam ~70.000 m 3 /saate yükseltilecektir. Proje kapsamında soğutma suyu, Kazan suyu, idari kullanım ve sosyal siteler için ihtiyaç olan ham su mevcut hatlardan sağlanacaktır. Makine teçhizat revizyonu ve kapasite artışına bağlı olarak hatlarda iyileştirmeler yapılacaktır. Soğutma suyu kıyıdan ortalama 450 m. mesafeden 8 m. derinlikten alınıp, kıyıdan 250 m. mesafeden 5 m. derinlikten Marmara Denizi'ne tekrar verilmektedir. IV.2.7. Hidrolojik Özellikler, (Yüzeysel su kaynaklarından akarsu, göl ve diğer sulak alanların fiziksel, kimyasal, bakteriyolojik ve ekolojik özellikleri, bu kapsamda mevsimlik değişimleri, kıyı ekosistemleri), Söz konusu proje alanına en yakın yüzeysel sulak alanlar; Büyükçekmece Gölü ile Küçükçekmece Gölü dür. Büyükçekmece Gölü Sulak Alanı proje alanın kuzeybatısında ve yaklaşık 10 km uzaklıkta, Küçükçekmece Gölü Sulak Alanı ise proje alanının kuzeydoğusunda ve yaklaşık 4 km uzaklıkta yer almaktadır. Büyükçekmece Gölü Büyükçekmece Gölü, İstanbul un batısında, kuzey ve batı kesimleri sazlık olan ve Marmara Denizi ne bağlanan hafif tuzlu bir lagündür. 1989 yılında inşa edilen barajla birlikte bir içme suyu rezervuarı haline dönüştürülen ve su seviyesi yapay olarak yüksek tutulan, dolayısıyla alanı da genişletilen bu tatlı su gölü, önemli bir kuş alanıdır. Büyükçekmece Gölü 631,6 km 2 lik su toplama havzasıyla ve yaklaşık 27,5 km 2 lik göl alanıyla İstanbul a su sağlarken aynı zamanda yerel ve göçmen kuşlara yaşam ortamı sunmaktadır. Büyükçekmece Gölü, içme ve kullanma suyu koruma sahası statüsünde olup, havzanın tümü kirliliğe karşı koruma altına alınmıştır. Ancak göl ekolojisini olumsuz yönde etkileyebilecek demografik ve ekonomik faaliyetler kapsamında çeşitli tehlikeli gelişmelerin önüne geçilememiştir. Ramsar Sözleşmesi kriterlerine göre kuş türleri bakımından Büyükçekmece Gölü ve çevresi uluslararası öneme sahip bir sulak alan olarak belirlenmiştir. Kışı bu gölde geçiren çok sayıda kuş bulunmaktadır. Elmabaş patka su kuşu sözü edilen kuşlardan biridir. Ayrıca bu alanda özellikle kışın önemli sayılarda gümüşi martı, baharda ise küçük martı ve Akdeniz martısı görülür. Nesli tüm dünyada tehlike altında olan Sibirya kazı da burada kışı geçiren kuş türlerinden biridir. 33

Küçükçekmece Gölü Su toplama alanı 179 km 2 olan Küçükçekmece Gölü, kuzey ucunu sazlıkların kapladığı 20 metre derinliğinde hafif tuzlu bir lagündür. Gölün gelgitleri ile oluşan bataklık alan kuşların göç yolu üzerinde çok önemli bir dinlenme ve üreme bölgesi durumundadır. Toplam alanı 15 km 2 olup, koruma statüsüne sahip değildir. DSİ den elde edilen verilere göre Küçükçekmece Gölü nün Sazlıdere Baraj kretine kadar olan bölümü sulak ve bataklık alanları oluşturmaktadır.küçükçekmece Gölü Ramsar Sözleşmesi kriterlerine uygun uluslararası öneme sahip bir sulak alandır. Alan, kışın bahri, karabatak ve gümüşi martı dahil olmak üzere, önemli sayıda (en yüksek 21.273) su kuşu barındırır. Göl aynı zamanda Doğal Hayatı Koruma Derneği ve Birdlife International tarafından Türkiye de belirlenmiş 97 Önemli Kuş Alanı ndan birisidir. Karasu Deresi ve Çakıl Deresi Büyükçekmece Baraj Gölü ne, Sazlıdere, Nazlıdere, Nakkaş Deresi Küçükçekmece Gölü ne; dökülmektedir. IV.2.8. Soğutma suyunun temin edileceği sulardaki Canlı Türleri ve diğer özellikler (Bu türlerin tabii karakterleri, ulusal ve uluslararası mevzuatla koruma altına alınan türler; bunların üreme, beslenme, sığınma ve yaşama ortamları; bu ortamlar için belirlenen koruma kararları, dalga hareketleri, sıcaklık, derinlik, tuzluluk vb), Ambarlı proje alanı ve yakın çevresinde bulunan ve proje faaliyetlerinden etkilenebilecek olan deniz türlerinden algler, zooplanktonik organizmalar, bentik canlılar ve balıklar hakkında, Prof. Dr. Aydın AKBULUT tarafından hazırlanan ve Ek-19'da verilen "Projenin Deniz Ekosistemine Etkileri ve Hidrobiyoloji Raporu içerisinde detaylı bilgi verilmiştir. Proje alanı, Marmara Denizi'nin kuzey kıyısında bulunmaktadır. İki boğaz ile Karadeniz ve Ege ye açılan bir iç deniz olan Marmara Denizi, su akıntısı açısından oldukça hareketli bir bölge olup, içerdiği canlı türlerinin çoğu neredeyse tüm denizlerimizde bulunabilecek bitki ve hayvanlardan meydana gelmiştir. Tuzluluk ve sıcaklık değişimlerine rahatlıkla adapte olabilen türlerin yer aldığı bu iç deniz, aynı zamanda balık türlerinin göç yolunu oluşturur. Yüzey suları az tuzlu olup, tuzluluk oranı ortalama 20-22 dir. Deniz yüzey sıcaklığı yaz aylarında 24-28ºC arasında değişmektedir. Proje bölgesinde yapılan örnekleme çalışmalarında sucul sistem canlılarının bol ve Türkiye denizlerinde geniş yayılış gösteren taksonlar oldukları görülmüştür. Bununla birlikte planlanan faaliyetin işletme aşamasında sucul sistem üzerinde bir takım etkileri de söz konusudur. Yapımı planlanan faaliyet alanının deniz sahasındaki fiziksel ölçüm değerleri ve genel gözlemlere göre ortamın temiz su özelliğinde olduğu ve biyolojik çeşitliliğinin yüksek olduğunu görülmektedir. Özellikle deniz algleri önemli sayılarda ve bollukta bulunmuşlardır. Teşhisleri gerçekleştirilen algler, zooplanktonik organizmalar, bentik organizmalar ve balıkların tamamı Marmara denizinin yaygın ve bol bulunan türleridir. 34

IV.2.9. Termal ve Jeotermal Su Kaynakları (Bunların fiziksel ve kimyasal özellikleri, debileri, mevcut ve planlanan kullanımları), Söz konusu proje alanına yakın Küçükçekmece fayı, Haramidere fayı ve Büyükçekmece fayı bulunmaktadır. Küçükçekmece fayı, Küçükçekmece gölünün oluşumu ile ilgili bir faydır. Bu fayın kara tarafındaki devamında İstanbul Üniversitesi Avcılar kampüs arazisinin göle bakan yamaçlarında çizgisel yapı izlenmekte, KB ya devamında alüvyon birimler içerisinde kalmaktadır. Haramidere fayının belirteçleri, bina temelleri için açılan temel kazılarında gözlenmektedir. Diğer bir fay ise Büyükçekmece gölünü oluşturan Büyükçekmece fayıdır. Bu fay inceleme alanının güney batısından başlayarak KB yönüne doğru Büyükçekmece gölünün içinden geçerek karaya çıkmakta ve Çatalca ya doğru uzanmaktadır. Bu fayın Çatalca ya doğru olan devamında Paleozoik yaşlı metamorfik birimler ile Oligosene ait birimler yan yana gelmektedir. Bu fayın diğer verisi, Büyükçekmece yerleşim yerinde yapılan su sondajında alüvyon kalınlığı 100 metreye ulaşmış ve sondajda yoğun olarak gaz çıkışı izlenmiştir. Bölgede yapılan su sondajlarında da bu fayların verilerini görmek mümkündür. Su sondajlarında Kırklareli formasyonu Küçükçekmece fayının doğusundaki Yeşilköy dolayında yüzeyden 250-300 m dolayında kesilirken, Küçükçekmece fayı ile Haramidere fayı arasında kalan kesimde Kırklareli formasyonu 700 metreden daha derindedir. Bu kesimden batıya doğru, tekrar Kırklareli formasyonu Haramidere fayı ile Büyükçekmece fayı arasında yüzeyden 300-350 m derinliğe ulaşmaktadır. Büyükçekmece fayının daha batısında ise Kırklareli formasyonu yüzeyde mostra vermektedir. Haramidere ve Kıraç dolayında açılan derin kuyularda sıcak su ile karşılaşılmaktadır. Bu kuyularda yaklaşık 450 metreden sonra sıcaklığı 37 o olan jeotermal sular bulunmaktadır. İstanbul un diğer bölgelerinde görülmeyen bu yüksek jeotermal gradyan, Göller arası bölgede etkin genç tektonizmanın sonucu olarak yorumlanmıştır (Gözübol, 2009). IV.2.10. Koruma Alanları (Milli Parklar, Tabiat Parkları, Sulak Alanlar, Tabiat Anıtları, Tabiatı Koruma Alanları, Biyogenetik Rezerv Alanları, Biyosfer Rezervleri, Doğal Sit ve Anıtlar, Arkeolojik, Tarihi, Kültürel Sitler, Özel Çevre Koruma Bölgeleri, Özel Koruma Alanları, Turizm Bölgeleri ), Proje alanı ve yakın çevresinde ÇED Yönetmeliği Ek-5 te verilen; -09/08/1983 tarihli ve 2873 Sayılı Milli Parklar Kanunu nun 2. maddesinde tanımlanan ve bu Kanunun 3. maddesi uyarınca belirlenen "Tabiat Parkları", "Tabiat Anıtları" ve "Tabiat Koruma Alanları bulunmamaktadır. -04/04/2014 Tarih ve 28962 Sayılı Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği Madde 4'te tanımlanan Sulak Alanlar (Tabii veya suni, devamlı veya geçici, suları durgun veya akıntılı, tatlı, acı veya tuzlu, denizlerin gelgit hareketlerinin çekilme devresinde altı metreyi geçmeyen derinlikleri kapsayan, başta su kuşları olmak üzere canlıların yaşama ortamı olarak önem taşıyan bütün sular, bataklık, sazlık ve turbiyeler ile bu alanların kıyı kenar çizgisinden itibaren kara tarafına doğru ekolojik açıdan sulak alan kalan yerler: Proje alanının batısından Haramidere geçmektedir. 35

-01/07/2003 tarihli ve 4915 Sayılı Kara Avcılığı Kanunu uyarınca mülga Çevre ve Orman Bakanlığı nca belirlenen "Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Alanları" bulunmamaktadır. -Bilimsel araştırmalar için önem arzeden ve/veya nesli tehlikeye düşmüş veya düşebilir türler ve ülkemiz için endemik olan türlerin yaşama ortamı olan alanlar, biyosfer rezervi, biyotoplar, biyogenetik rezerv alanları, benzersiz özelliklerdeki jeolojik ve jeomorfolojik oluşumların bulunduğu alanlar bulunmamaktadır. - 21/07/1983 tarihli ve 2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının "Tanımlar" başlıklı (a) bendinin 1, 2, 3 ve 5 inci alt bentlerinde "Kültür Varlıkları", "Tabiat Varlıkları", "Sit" ve "Koruma Alanı" olarak tanımlanan ve aynı kanun ile 17/6/1987 tarihli ve 3386 Sayılı Kanunun (2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Bazı Maddelerin Eklenmesi Hakkında Kanun) ilgili maddeleri uyarınca tespiti ve tescili yapılan alanlar bulunmamaktadır. Proje alanında 644Sayılı KHK'nin 13/A maddesi kapsamında doğal sit statüsünde tanımlı alanlar bulunmamaktadır. Ancak; tescilli veya tescile değer tabiat varlığı olması durumunda İstanbul V nolu Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kuruluna intikali sağlanacaktır. Proje kapsamında İstanbul Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü görüşü Ek-22'de sunulmuştur. - 09/08/1983 tarihli ve 2872 Sayılı Çevre Kanunu nun 9 uncu maddesi uyarınca Bakanlar Kurulu tarafından "Özel Çevre Koruma Bölgeleri" olarak tespit ve ilan edilen alanlar bulunmamaktadır. -23/10/1988 tarihli ve 19968 Sayılı Resmî Gazete de yayımlanan "Akdeniz de Özel Koruma Alanlarının Korunmasına Ait Protokol" gereği ülkemizde "Özel Koruma Alanı" olarak belirlenmiş alanlar bulunmamaktadır. - 3621 Sayılı Kıyı Kanunu gereğince yapı yasağı getirilen alanlardan değildir. Proje alanı ve yakın çevresinde Turizm Alan ve Merkezleri yer almamaktadır. Proje alanı içerisinde 2863 sayılı yasa kapsamına giren herhangi bir korunması gerekli tescilli kültür varlığı, sit alanı veya koruma alanı bulunmamaktadır. Proje alanında yapılacak çalışmalarda herhangi bir kültür varlığına rastlanılması halinde 2863 sayılı yasanın 4. maddesi gereğince İstanbul 1 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğüne bilgi verilecektir. Proje alanı ve yakın çevresinin Korunan Alanlar haritası Ek-5 de verilmiştir. Proje sahası herhangi bir koruma alanı sınırları içerisinde veya yakınında yer almamaktadır. Bununla birlikte ÇED süreci kapsamında ilgili resmi kurum ve kuruluşlarca belirlenen, güncel veri tabanına işlenen veya onaylanan duyarlı yöreler olması durumunda, gerekli bilgi ve açıklamalar yapılacaktır. 36

IV.2.11. Orman Alanları (Orman alanı miktarları, bu alanlardaki ağaç türleri ve miktarları, kapladığı alan büyüklükleri, kapalılığı ve özellikleri, mevcut ve planlanan koruma ve/veya kullanım amaçları, proje alanı orman alanı değil ise proje ve ünitelerinin en yakın orman alanına mesafesi, 1/25.000 ölçekli meşcere haritası), Proje alanı İstanbul ili, Avcılar ilçesi, Ambarlı mevkiinde yer almaktadır. Proje alanı orman alanı olmayıp, sahanın tüm mülkiyeti Elektrik Üretim A.Ş ye aittir. Proje alanına en yakın orman mesafesi kuzey yönünde kuş uçuşu 18 km mesafededir. Proje alanı işaretli mescere haritası Ek-7 de sunulmuştur. Proje alanı İstanbul Orman Bölge Müdürlüğü, Çatalca İşletme Müdürlüğü, Durusu İşletme Şefliği sınırları içerisinde 370 nolu bölmede, mescere tipi Z (tarım arazisi) olarak tanımlanmaktadır. 18 km PROJE ALANI Şekil 7:En Yakın Orman Alanı 37

IV.2.12. Flora ve Fauna (Türler, endemik türler, yaban hayatı türleri ve biyotoplar, ulusal ve uluslararası mevzuatla koruma altına alınan türler; nadir ve nesli tehlikeye düşmüş türler ve bunların alandaki bulunuş yerleri, bunlar için belirlenen koruma kararları; av hayvanları ve bunların popülasyonu ile yaşama ortamları) proje alanındaki vejetasyon tiplerinin bir harita üzerinde gösterimi, proje faaliyetlerinden etkilenecek canlılar için alınacak koruma önlemleri (inşaat ve işletme aşamasında) arazide yapılacak flora çalışmasının vejetasyon döneminde gerçekleştirilmesi ve bu dönemin belirtilmesi, Proje, İstanbul ili, Avcılar ilçesi, Ambarlı mevkiinde, Elektrik Üretim A.Ş. tarafından mevcutta kurulu bulunan fuel-oil yakıtlı elektrik üretim santralinin 1. 2. ve 3. Ünitelerinin yakıt sistemlerinin çift yakıt sistemine (doğalgaz+motorin) dönüştürülmesi ve kapasite artışı projesidir. Proje kapsamında mevcutta 1. 2. ve 3. ünitelerin bulunduğu alan kullanılacağından ilave bir arazi kullanılmayacaktır. Söz konusu proje alanı ve çevresi için, Biyolog Oya ORBAY tarafından Mart 2014 ve Haziran 2014 vejetasyon dönemlerinde, arazi gözlemleri yapılmıştır. Buna ek olarak yapılan, literatür çalışmalarında; T. Ekim, M. Koyuncu, M. Vural, H. Duman, Z. Aytaç ve N. Adıgüzel tarafından hazırlanan Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabı 2000, P. H. Davis in Flora of Turkey And The East Aegean Islands (11 cilt) adlı eseri, TUBIVES veri sistemi, Y. Akman Türkiye Orman Vejetasyonu ve T. Baytop un hazırladığı Türkçe Bitki Adları Sözlüğü adlı eserlerden yararlanılmıştır. Literatür çalışmaları sonucu proje alanı ve etki alanında saptanan bitkiler, fitocoğrafik bölgeler, endemizm durumu, Red Data Book Kategorisi, habitatlar, uluslararası sözleşmeler (BERN), IUCN kategorileri, korunma durumları açısından irdelenmiş ve tablo halinde aşağıda verilmiştir. Şekil 8:Proje Alanının Vejetasyon Haritası (Kaynak: Türkiyenin Önemli Doğa Alanları, Cilt1, Doğa Derneği) 38

FAMİLYA / TÜR(SPECİES) TÜRKÇE ADI HABİTAT FİTOCOĞRAFİK BÖLGE ENDEMİZM IUCN KATEGORİSİ BERN E.Ü.A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Tablo 21:Proje alanı ve etki alanında Saptanan Flora Türleri CUPRESSACEAE Juniperus oxycedrus subsp. oxycedrus RANUNCULACEAE Ranunculus Katran ardıcı Maki Bilinmiyor - - Düğün çiçeği Sahil yakını Bilinmiyor - - Millefoliatus PAPAVERACEAE Papaver rhoeas Gelincik Boş alan Bilinmiyor - - - BRASSICACEAE Lepidium ruderale Tere otu Yol kenarı, boş alan Thlaspi arvense POLYGALACEAE Polygala supina CARYOPHYLLACEAE Ekin dağarcığı Gihaye sipirge Yol kenarı, boş alan 39 Bilinmiyor - - Bilinmiyor - - Çıplak alan, Bilinmiyor - - Spergularia salina Remilotu Sahil Bilinmiyor - - - Silene vulgaris Çalılık Bilinmiyor - - var. vulgaris Ecibücü - POLYGONACEAE Rumex crispus Evelik Kıyılar Bilinmiyor - - - CHENOPODIACEAE Chenopodium multifidum Tırtıklı sirken Ruderal, yol Bilinmiyor - - kenarları - GERANİACEAE Erodium laciniatum Kıyı iğneliği Kumlu kıyılar Bilinmiyor - - subsp. laciniatum - ANACARDIACEAE Pistacia terebinthus Menengiç Deniz Akdeniz - - subsp. terebinthus seviyesine - yakın maki FABACEAE Vicia hirsuta Bozfiğ Kumlu toprak Bilinmiyor - - - Onobrychis caput-galli APİACEAE Eryngium campestre var. campestre ASTERACEAE Anthemis tinctoria var. tinctoria Pıtrak korunga Kırsenet Yolkenarları, deniz kenarları Çalılık, yol kenarları Akdeniz - - D.Akdeniz Sarı papatya Çalılıklar arası Bilinmiyor - - - - - - - - - - - -

Crepis foetida subsp. foetida Tragopogon longirostis var. longirostis Kohum Teke sakalı Maki,deniz kumulu Çalılık, yol kenarı Bilinmiyor - - Bilinmiyor - - Taraxacum gracilens Karahindiba Taşlık, açık arazi Bilinmiyor - - CONVOLVULACEAE Convolvulus persicus Acem Kıyı kumullar Bilinmiyor - - yayılganı BORAGİNACEAE Cerinthe major Alacakız Yol kenarları ve yaş yerler Akdeniz - - Echium vulgare Engerek otu Yol kenarları, Avr.- Sib. - - çalılık - SALICACEAE Salix caprea Keçi şöğüdü Akarsu kenarı Avr.- Sib. - - - Populus tremula Titrek Kavak Dere kenarı Avr.- Sib. - - - FAGACEAE Quercus ilex Pırnal Maki Akdeniz - - meşesi - Quercus coccifera Kermes Frigana ve maki Akdeniz - - meşesi - CUPRESSACEAE Cupressus sempervirens Servi Kültür (Dikme) Akdeniz - LR/nt - OLEACEAE Fraxinus angustifolia subsp. oxycarpa Diş budak Dere kenarı, Kültür (Dikme) EUPHORBIACEAE Euphorbia terracina Sütleğen Kumlu sahiller ve kumullar, yolkenarları ULMACEAE Ulmus minor subsp. minor Ova karaağaç Akarsu kenarındaki çalılıklar Avr. Sib. - - Akdeniz - - D. Akdeniz - - PINACEAE Pinus brutia var. brutia Kızılçam Dikme D. Akd. - LR/lc POACEAE Bromus diandrus - Yol kenarları Bilinmiyor - - - Festuca gigantea Yumak otu Çimenlikler Avr.- Sib. - - - SCROPHULARİACEAE Verbascum blattaria Sığır kuyruğu Makiler, kumullar Bilinmiyor - - Kaynak: http://turkherb.ibu.edu.tr/ (Türkiye Bitkileri Veri Servisi- TUBİVES) Baytop T., 1994, Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, TDK, Ankara, www.iucnredlist.org Proje alanı ve yakın çevresinde Bern Sözleşmesi ile koruma altına alınan herhangi bir bitki türüne rastlanılmamıştır. - - - - - - - - - 40

Faaliyet Alanı ve Yakın Çevresi Faunası Proje alanı ve yakın çevresi ile ilgili çevresel etki değerlendirmesi çalışmaları kapsamında, Biyolog Oya ORBAY tarafından arazi gözlemleri ve literatür taraması yapılarak bölgenin faunası hazırlanmıştır. Faaliyet alanı ve yakın çevresinde yer alan, literatüre dayalı fauna listesi aşağıda verilmiştir. Literatür çalışmalarında; Mustafa Kuru nun Omurgalı Hayvanlar, A. Demirsoy un Türkiye Omurgalıları- Memeliler, Amfibiler, İbrahim Baran ın Türkiye nin Amfibi ve Sürüngenleri adlı eseri, İ. Kiziroğlu (2008) tarafından hazırlanan Türkiye Kuşları Kırmızı Listesi (Species List in Red Data Book) adlı eserlerden faydalanılmıştır. Proje alanı uzun yıllardır kurulu bir tesis olup, yerleşimlerin yoğun olduğu şehir merkezinde yer almaktadır. Alanda Av hayvanları bulunmamaktadır. Proje Bölgesindeki Deniz Canlıları Ambarlı proje alanı ve yakın çevresinde bulunan ve proje faaliyetlerinden etkilenebilecek olan deniz türlerinden algler, zooplanktonik organizmalar, bentik canlılar ve balıklar hakkında, Prof. Dr. Aydın AKBULUT tarafından hazırlanan ve Ek-19'da verilen "Projenin Deniz Ekosistemine Etkileri ve Hidrobiyoloji Raporu" içerisinde detaylı bilgi verilmiştir. Proje alanı ve yakın çevresinde yapılan incelemelerde 19 balık türü gözlenerek teşhis edilmiştir. Bu sayı yapılan literatür çalışmaları ile toplam 74'e çıkmıştır. Gözlenen 19 türün 10 u ekonomik olarak değerlendirilmektedir. Tablo 22:Proje Alanı ve Yakın Çevresinin Balıkları Türkçe İsmi Endemizm Bern IUCN Literatür/ Gözlem Family: Belonıdae Zarganalar Belone belone euxini Zargana - - - G Family: Congridae Conger conger Mıgrı - - - L Family: Engraulidae Engraulis encrasicolus Hamsi - - - G Family: Clupeidae Sardina pilchardus Sardalya - - - L Alosa fallax nilotica Tirsi - Ek III DD G Family: Moronidae Levrek Dicentrarchus labrax Levrek - - - G Family: Merluccidae Merluccius merluccius Bakalyaro - - - L Family: Gadidae Micromesistius poutassou Mavi mezgit - - - G Family: Zeidae Zeus faber Dülger balığı - - - G Family: Caproidae Capros aper - - - - L Family: Syngnathidae Nerophis ophidion Denizatı - - - L Syngnathus abaster Deniziğnesi - Ek III DD L 41

Syngnathus acus Deniziğnesi - - - L Family: Scorpaenidae Helicolenus dactylopterus Derinsu iskorpiti - - - G Scorpaena porcus Lipsoz - - - L Scorpaena scrofa İskorpit - - - L Family: Scombridae Uskumrular Auxis rochei Gobene balığı - - - L Euthynnus alletteratus Yazılı orkinos - - - G Sarda sarda Palamut - - - G Scomber japonicus Kolyoz - - - G Scomber scombrus Uskumru - - - G Thunnus alalunga Orkinoz - - DD G Family: Triglidae Eutrigla gurnardus Benekli kırlangıç - - - L Trigla lucerna Kırlangıç - - - L Trigla lyra Kırlangıç - - - L Family: Serranidae Serranus hepatus Benekli hani - - - L Family: Pomatomidae Pomatomus saltator Lüfer - - - L Family: Mugilidae Kefaller Chelon labrosus Kefal = Mavraki - - - L Liza aurata Kefal = Altınbaş kefal - - - G Liza ramada Kefal = Ceran - - - G Liza saliens Kefal = Kastros L Mugil cephalus Kefal = Has kefal - - - L Family: Carangidae İstavritler Lichia amia Akya - - - L Trachurus mediterraneus Sarıkuyruk istavrit - - - L Trachurus picturatus İstavrit - - - G Trachurus trachurus Karagöz istavrit - - - G Family: Mullidae Barbunyalar Mullus barbatus Barbunya - - - G Mullus surmuletus Tekir - - - G Family: Soleidae Dil Balıkları Microchirus ocellatus Dörtbenekli dil balığı - - - L Solea kleinii Dil balığı - - - L Solea solea Dil balığı - - - L Family: Sparidae Mercan Balıkları Diplodus annularis Isparoz - - - L Diplodus sargus Sargoz - - - L 42

Diplodus vulgaris Karagöz - - - L Lithognathus mormyrus Mırmır - - - L Pagellus erythrinus Kırma mercan - - - L Sarpa salpa Salpa - - - L Sparus aurata Çipura - - - L Family: Centracanthidae Spicara flexuosa İzmarit - - - L Spicara smaris İstrangilos - - - L Family: Sciaenidae Umbrina cirrosa Minakop = Kötekbalığı - Ek III - L Family: Cepolidae Cepola rubescens Kurdela balığı - - - L Family: Trachinidae Trachinus draco Trakonya - - - L Family: Uranoscopidae - - - Uranoscopus scaber Tiryaki balığı = Kurbağa balığı - - - L Family: Rajıdae Vatozlar - - - Raja (Dipturus) oxyrinchus Vatoz - - - L Family: Bleniidae Blennius ocellaris Horozbina - - - L Callionymus lyra Üzgün balığı - - - L Family: Gobiidae = Kayabalıkları Gobius cobitis Büyük kayabalığı - - - L Gobius niger Kömürcü kayabalığı - - - L Neogobius Kayabalığı gymnotrachelus - - DD L Pomatoschistus bathi Küçük kayabalığı - - - L Pomatoschistus Küçük marmoratus kayabalığı - - - L Proterorhinus marmoratus Tüp burunlu kayabalığı - - - L Zosterisessor Saz kayabalığı ophiocephalus - Ek III L Family: Citharidae - - - Citharus linguatula - - - L Family: Bothidae - - - Arnoglossus laterna Küçük pisi balığı - - - L Family: Soleidae Microchirus variegatus Lekeli dil balığı - - - L Buglossidium luteum Küçük dil balığı - - - L Solea lascaris - - - - L Solea solea Dil balığı - - - G Family: Acipenseridae Mersin 43

Balıkları Acipenser gueldenstaedti Rus mersin balığı - - EN L Acipenser nudiventris Karadeniz mersin balığı - - EN L Acipenser stellatus Mersin balığı Ek III EN L Family: Gasterosteidae Dikence Balıkları Gasterosteus aculeatus Dikence - - LR/lc L Kısaltmalar: G-gözlem, L-literatür, END-endemik Kaynak: Projenin Deniz Ekosistemine Etkileri ve Hidrobiyoloji Raporu, Prof. Dr. Aydın AKBULUT Deniz Canlılarına Olumsuz Etkiler ve Alınacak Önlemler Projenin deniz ekosistemine mekanik etkisi çok yoğun olmayacaktır. İşletmede olan ve kullanılan soğutma suyu boruları kullanılacağı gibi yeni hatların çekilmesi durumunda bir takım etkiler söz konusu olabilir. Soğutma suyu için yeni hattın çekilmesi durumunda, boru sisteminin yerleştirilmesi sırasında deniz zemininde yapılacak olan kazı çalışmalarının etkisi söz konusu olabilecektir. Deniz ekosisteminin dip yapısı üzerinde gerçekleştirilecek olan bu faaliyet sırasında, özellikle inşaat aşamasında, sucul ekosistem olumsuz olarak etkilenebilecektir. Deniz tabanında yapılacak kazı ve dolgu çalışmaları özellikle bentik omurgasızlar ve zemine bağlı makro alglere zarar verebilecektir. Ancak bu etki küçük bir alanda söz konusu olacaktır. Deşarj hattının deniz zeminine gömülmesi söz konusu olsa bile, etkilediği alanların üzeri kapatıldıktan sonra buralara dönen ilk deniz canlıları algler olacaktır. Alglerin arasında bir çok omurgasız canlı barınma ve beslenme imkanı bulacaktır. Özellikle Polychaeta ve Mollusca üyeleri, kendileri için saklanacak ve tutunacak alan olarak buraları kullanacaktır. Bu canlıların bulunduğu alana balıklar besin bulmak için gelecektir ve sucul sistem tekrar bir dinamik yapı kazanacaktır. Bu süreç, biyotik ve abiyotik faktörlere bağlı olarak oldukça kısa bir sürede gerçekleşebilecektir. Soğutma suyu amaçlı alınan suyun santral çıkışından sonraki deşarj noktasında sıcaklık yükselecektir. Sıcaklığın yükselmesi sucul canlılar için olumsuz etkilere neden olabilecektir. Bu sıcaklık artışı, normal çevresel koşullarda yaşayan sucul canlılar açısından istenmeyen bir durumdur. Başta balıklar olmak üzere birçok canlı bu ortamdan uzaklaşacaktır. Bu termal artış, sıcak suyu seven bazı alglerin (Cyanophyta gibi) artışına neden olacaktır. Farklı kaynaklardan ortama giren azotlu ve fosforlu bileşiklerin de etkisi ve artan sıcaklık ile birlikte, algler fazla sayıda çoğalarak ötrofikasyon sürecini hızlandırabilir. Her bir sistem için kullanılabilecek soğutma suyu geri deşarjının sıcaklık değerleri standartlara uygun olarak alıcı ortama verilmelidir. Bunun için, Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği nin Tablo 22 ve 23 de verilen standart koşullar göz önünde bulundurulacaktır. Boru hattı ile deşarj esnasında deniz sıcaklığına yakın standart değerlere ulaşması sağlanacaktır. Bu sayede aşırı sıcak suyun deniz ekosistemine etkisi minimum düzeye çekilebilecektir. Marmara Denizi proje alanında, deşarj hattının uzunluğu, deşarj noktasının derinliği ve habitat yapıları açısından uygun koşullara sahip olmakla birlikte deşarjın tek bir noktadan değil hattın değişik bölümlerinde açılacak çıkış noktaları olan difüzörden verilecektir. Tek bir noktadan yapılacak olan deşarjın etkisi daha yoğun olacağından, bu etkinin seyreltilerek geniş bir alana yayılması ile sıcaklık etkisinin daha küçük boyutlarda ve hacimde olması 44

sağlanacaktır. Bu kapsamda yapılan değerlendirmelere göre, soğutma suyu deşarj değerleri yaz ve kış ayları için, Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği limitleri elde edilebilecektir. Deniz canlıları içinde bu sıcaklık artışından etkilenecek ilk canlı grubu algler olacaktır. Yukarıda da açıklandığı gibi termal sıcaklık durumlarında meydana gelebilecek etkiler aşırı besin artışı yani alg türlerinin populasyon yoğunluklarını arttırması ile kendini gösterecektir. Ancak söz ilgili önlemler sonucunda oluşacak etkinin boyutlarının çok sınırlı olacağı ve deniz ekosistemini yoğun olumsuz yönde etkileyebilecek bir termal deşarjın olmayacağı söylenebilir. Soğutma suyunun denize deşarj edilmeden önce sıcaklık ve tuzluluk sürekli olarak ölçülecektir. Soğutma suyu sıcaklığı, SKKY nin Tablo 23 te belirtmiş olduğu gibi mevsimsel farklar ve deniz suyu sıcaklığı da göz önünde bulundurularak deşarj edilecek ve tuzluluk da sürekli olarak kontrol edilecektir. Yukarıda belirtilen öneriler doğrultusunda gerçekleştirilecek uygulamalar ile faaliyetin deniz ekosistemine olan etkisinin minimum düzeyde olacağı düşünülmektedir. Tablo 23:Proje alanı ve etki alanında habitat özelliği nedeniyle bulunması muhtemel Ikiyaşamlı (Amphibia) Türleri, Korunma Durumları ve Statüleri Tkm:URODELA Fam: Salamandridae Triturus vulgaris vulgaris Küçük semender Çalılıklarda - LC EK 3 Tkm:ANURA Kuyruklu kurbağalar Fam: Bufonidae Bufo bufo bufo Siğilli kurbağa Taş altı,toprak içi - LC EK 3 Bufo viridis Gece kurbağası Taş altı,toprak içi - LC EK 2 Fam:Hylidae Yaprak kurbağaları Hyla arborea arborea Ağaç kurbağası Ağaç,ağaçsı bitki üzeri - LC EK 2 Kaynak: Demirsoy, A., 2003, Türkiye Omurgalıları Amfibiler, Çevre Bakanlığı Çevre Koruma Genel Müdürlüğü, Proje No: 90-K-1000-90. Ankara. Baran, İ, 2005, Türkiye Amfibi ve Sürüngenleri, Ankara. 45

TAKIM/FAMİLYA TÜR ADI TÜRKÇE ADI HABİTAT MAK I IUCN KATEGORİSİ BERN E.Ü.A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Tablo 24:Proje alanı ve etki alanında habitat özelliği nedeniyle bulunması muhtemel Sürüngen (Reptilia) türleri, Korunma Durumları ve Statüleri Tkm: CHELONIA Kaplumbağalar Fam:TESTUDINIDAE Kara kaplumbağaları Testudo graeca Adi tosbağa Taşlı kumlu EK 1 VU EK 2 Araziler LACERTILIA Kertenkeleler GEKKONIDAE Ev kelerleri Cyrtopodion kotschyi İnce Parmaklı keler Az bitkili taşlık kısımlar EK 1 LC EK 3 LACERTIDAE Gerçek kertenkeleler Ophisops elegans Tarla kertenkelesi Az bitkili açık alanlar EK 1 - EK 2 Podarcis sicula İstanbul kertenkelesi Taş araları EK 1 NT EK 2 Lacerta viridis Yeşil kertenkele Ormanlık veya açık arazi EK 1 LC EK 2 ANGUIDAE Yılan kertenkeleleri OPHIDIA Yılanlar TYPHLOPIDAE Kör yılanlar Typhlops vermicularis Kör yılan Seyrek bitkili açık arazi EK 1 - EK 3 Anguis fragilis Yılan kertenkelesi Taşlık çakıllık alan EK1 - EK 3 Fam:COLUBRIDAE Eirenis modestus Uysal yılan Seyrek bitkili taşlık arazi EK 1 LC EK 3 Elaphe quatuorlineata Sarı yılan Seyrek ormanlık, çalılık EK 1 NT EK 2 taşlık Coluber najadum İnce yılan Taşlık, çalılık kuru EK 1 - EK 2 ortamlar Coronella austriaca Avusturya yılanı Orman kenarındaki taşlık EK 1 - EK 2 çalılık kısımlar Kaynak: Demirsoy, A., 2006, Türkiye Omurgalıları Sürüngenler, Çevre Bakanlığı Çevre Koruma Genel Müdürlüğü, Proje No: 90-K-1000-90. Ankara. Baran, İ, 2005, Türkiye Amfibi ve Sürüngenleri, Ankara. 46

TAKIM/FAMİLYA TÜR ADI TÜRKÇE ADI HABİTAT KONUM MAK R RDB BERN I IUCN KATEGORİSİ E.Ü.A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Tablo 25:Proje Alanı ve Etki Alanında Habitat Özelliği Nedeniyle Bulunması Muhtemel Kuş(Aves) Türleri, Korunma Durumları ve Statüleri Tkm:Podicipediformes Fam: Phalacrocoracidae Phalacrocorax carbo Karabatak Deniz kıyısında, Y EK-2 A.3 EK-3 LC Tkm: Ciconiiformes Fam: Ardeidae Ardea cinerea Gri balıkçıl Sığ sularda Y EK-2 A.3.1 EK-3 LC Ardea purpurea Erguvani balıkçıl Sığ sularda T EK-1 A.2 EK-2 LC Tkm: Charadriiformes Fam: Laridae Larus ridibundus Karabaş Martı Deniz kıyıları, T EK-1 A.3 EK-2 LC Larus genei İnce Gagalı Deniz kıyılarında K Ek-1 B.4 EK-2 LC Martı Larus minutus Küçük Martı Deniz kıyılarında K Ek-1 B.3 EK-2 LC Larus ridibundus Karabaş Martı Deniz kıyılarında Y Ek-2 A.5 - LC Larus argentatus Gümüşi Martı Deniz kıyılarında Y - A.4 - LC Tkm: Anseriformes Fam: Anatidae Anas platyrhynchos Yeşilbaş Deniz kıyılarında KZ EK-3 A.5 EK-3 LC Tkm: Accıpıtrıformes Yırtıcı Kuşlar Fam: Accipitridae Buteo buteo Şahin Ağaçsız düzlükler Y EK 1 A.3 EK 2 LC Circus cyaneus Mavi doğan Ağaçsız düzlük, Y, Kz EK 1 A.3 EK 2 LC Tkm: Coracııformes Fam: Coraciidae Mavi kuzgunlar Coracias garrulus Açık ve ağaçlık Açık ve ağaçlık G EK 1 A.2 EK 2 NT alanlarda alanlar Tkm: Ötücü kuşlar PASSERIFORMES Fam: Passeridae Passer domesticus Ev serçesi Yerleşim yeri ve Y Ek-3 A.5 EK 3 LC tarlalar Fam: CORVIDAE Kargalar Corvus corax Kara karga Ağaçlık alan Y EK 2 - EK 3 LC STURNIDAE Sığırcık kuşları Sturnus vulgaris Sığırcık Seyrek ağaçlı açık Y EK-2 A.5 EK 3 LC araziler, Kaynak: Kiziroğlu, İ., 2008, Türkiye Kuşları (Species List in Red Data Book), Ankara, www.trakus.org 47

Türkiye Kuşları (Kiziroğlu, 2008) adlı esere göre proje alanı ve çevresinde bulunan ve bulunması muhtemel kuş türleri için yapılan Red Data Book sınıflandırması ve Türkiye de bulunan statüleri aşağıda verilmiştir. A.1.1. Nesli tükenmiş A.1.2. Nesli tehlikede olanlar A.2 Şiddetli tehlike altında olanlar A.3 Tehlike altındakiler A.4 Potansiyel olarak tehlike sinyali verenler A.5 Tehditsiz A.6 Veri eksikliği olan A.7 Veriler sağlıklı ve güvenli değil B Kategorileri Geçici- Transit Türler Yine aynı esere göre bu kuş türlerinin Türkiye de bulundukları statüler ise şöyle sınıflandırılmıştır. Y G/KG K T R N Yerli Türler Göçmen türler (Yaz göçmeni) Kış ziyaretçileri Transit göçerler Rastlantısal türler Nadir türler 48

Tablo 26:Proje alanı ve etki alanında habitat özelliği nedeniyle bulunma olasılığı yüksek olan Memeli (Mammalia) türleri ve Korunma Durumları TÜR (SPECİES) TÜRKÇE ADI HABİTAT MAK IUCN BERN ERINACEIDAE Kirpiler Erinaceus concolor Kirpi Çalılıklar EK 1 LC - VESPERTILIONIDAE Düzburun yarasalar Nyctalus noctula Akşamcı yarasa Her tarafta, orman EK LC-- 1 - ve dışı alanlarda Pipistrellus Cüce yarasa Açık arazi LC - EK 3 pipistrellus SORICIDAE Sivrifareler Suncus etruscus Etrüsk sivri Çalılıklar - LC EK 3 faresi LAGOMORPHA Tavşanlar Leporidae Tavşanlar Lepus europaeus Yabani tavşan Her çeşit ortamda EK 3 LC EK 3 MYOMORPHA Fare benzeri sincaplar Mus musculus Batı faresi Yerleşim yerleri ve çalılıklar - LC - domesticus MURİDAE Sıçanlar Apodemus mystacinus Kayalık faresi Açık alanlarda - LC - CARNIVORA Karasal yırtıcılar Canıdae Köpekler Canis familiaris Evcil köpek Her yerde - - - FELİDAE Felis domesticus Evcil kedi Yerleşim yerleri yakınları - - - Kaynak: Demirsoy, A., 2003, Türkiye Omurgalıları Memeliler, Çevre ve Orman Bakanlığı, Çevre Koruma Genel Müdürlüğü, Proje No: 90-K-1000-90. Ankara, Bazı kısaltmalar ve açıklamalar: EX : Tükenmiş VU :Zarar Görebilir EW : Doğada Tükenmiş LR : Az Tehdit Altında CR : Çok Tehlikede a-(cd) : Koruma Önlemi Gerektiren EN : Tehlikede b- (nt) : Tehdit Altına Girebilir DD : Veri Yetersiz c- (lc) : En az endişe verici NE : Değerlendirilemeyen Yukarıdaki fauna tabloları, Orman ve Su İşleri Bakanlığı na bağlı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nün 26.05.2013 Tarih ve 28658 Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Merkez Av Komisyonu nun 2013-2014 av dönemi kararına göre irdelenmiş ve bununla ilgili kısaltmalar aşağıda verilmiştir. EK Liste 1 EK Liste 2 EK Liste 3 Orman Bakanlığınca Korumaya Alınan Yaban Hayvanları Merkez Av Komisyonunca Koruma Altına Alınan Av Hayvanları Merkez Av Komisyonunca avına belli edilen sürelerde izin verilen av hayvanları 49

II- Kesin Olarak Koruma Altına Alınan Türler Her türlü kasıtlı yakalamada alıkoyma, kasıtlı öldürme şekilleri Üreme veya dinlenme yerlerine kasıtlı olarak zarar vermek veya bunları tahrip etmek Yabani faunayı bu sözleşmenin şartlarına ters düşecek şekilde özellikle üreme, geliştirme ve kış uykusu dönemlerinde kasıtlı olarak rahatsız etmek, Yabani çevreden yumurta toplamak veya kasten tahrip etmek veya boş dahi olsa bu yumurtaları alıkoymak, Fauna türlerinin canlı veya cansız olarak elde bulundurulması ve iç ticareti yasaktır. Proje kapsamında patlatma yapılmayacaktır III- Korunan fauna türleri Yabani faunayı yeterli populasyon düzeylerine ulaştırmak amacıyla uygun durumlarda geçici veya bölgesel yasaklama. Kapalı av mevsimleri ve diğer Ulusal esaslar (Merkez Av Komisyonu Kararı).IUCN e göre koruma altına alınan fauna türleri şu şekilde sınıflandırılmıştır. EX (EXTINCT) CR (CRITICALLY ENDANGERED) EN ( ENDANGERED) VU ( VULNERABLE) LR/nt (LOWER RİSK/ Near Threatened) LR/Ic (LOWER RİSK/ Least Consern) Nesli tükenmiş olan takson Şiddetli tehdit altında olan takson. Bu kategorinin taksonları yakın gelecekte yok olma tehlikesiyle karşı karşıyadır. Nesli tehlike altında olan takson. Bu kategorideki türlerin nesilleri şiddetli tehdit altında değildir, ancak yakın gelecekte yok olma sinyalleri vermektedir. Zarar görebilir. Düşük risk. Nesli tehlike altında olmayan takson. Düşük risk. Nesli gelecekte de tehlike altında olmayan takson. Proje yeri veya çevresinde koruma altına alınmış herhangi bir tür tespit edildiği takdirde ulusal mevzuat ve ülkemizin taraf olduğu uluslararası sözleşme hükümlerine uygun olarak gerekli önlemler alınacak ve söz konusu türler korunacak, 2013 2014 Merkez Av Komisyonu Kararları na uygun hareket edilecektir. Bu türlerin avlanması, kasıtlı olarak öldürülmesi veya alıkonulması, yumurtalara zarar verilmesi gibi etkiler kesinlikle söz konusu değildir. Söz konusu faaliyette Bern Sözleşmesi hükümlerine uyulacaktır. Ayrıca yasal mevzuatlar çerçevesinde doğal ekosistemlerin ve biyolojik çeşitliliğin korunmasına özen gösterilecek, proses ve çevreye yapılacak yatırımlar ile çevreye pozitif değerler kazandırmada süreklilik sağlanacaktır. 50

IV.2.13. Yakıt Kaynakları (Gazın hangi hattan alınacağı, proje sahasının doğalgaz boru hattına olan uzaklığı,), Ambarlı Termik Santralinde mevcutta kullanılan doğalgaz Ukrayna üzerinden Türkiye ye gelmekte ve doğal gaz hattı santral sahasının hemen yanından geçmektedir. Bu doğalgaz hattı halen Ambarlıda bulunan doğalgaz kombine çevrim santralini beslemekte olup, doğal gaz kombine çevrim santraline dönüştürülerek deneme çalışmalarına başlanan 4. ve 5. üniteleri de beslemektedir. Mevcutta 1.583.623 m 3 /saat kapasiteye sahip BOTAŞ doğalgaz hattı boru çapı 36 basıncı 36 75 barg arasındadır. Botaş Doğal Gaz İletim Hattı RMS/A, proje alanının yaklaşık 1.000 m. kuzeybatısından geçmektedir. Halihazırda kullanılan doğalgaz RMS-A istasyonları 180.000m 3 /h+300.000m 3 /h olmak üzere toplamda 480.000m 3 /h kapasitelidir. Söz konusu bu kapasite Ambarlı fueloil santrali 1. 2. ve 3. Üniteleri için yeterli değildir. Doğal gaza dönüştürülecek fuel oil 1, 2 ve 3 no.lu ünitelerin nominal ihtiyacı yaklaşık 270.000 m 3 /saat olarak düşünüldüğünde toplam doğal gaz ihtiyacı mevcut Ambarlı doğal gaz ve doğal gaza dönüşümü yapılan fuel oil 4. ve 5. üniteler dahil yaklaşık 750.000 m 3 /saattir. BOTAŞ mevcut hattı kapasitesi uygundur.bu kapsamda kapasite artışı ile beraber ilave boru hattı yapılmasına gerek duyulmamaktadır. IV.2.14. Peyzaj Değeri Yüksek Yerler ve Rekreasyon Alanları, Proje alanı şehir merkezinde olup, çevresinde yerleşim alanları yer almaktadır. Proje alanı ve yakın çevresinde peyzaj değeri yüksek yerler ve rekreasyon alanları yer almamaktadır. IV.2.15. Devletin Yetkili Organlarının Hüküm ve Tasarrufu Altında Bulunan Araziler (Askeri Yasak Bölgeler, kamu kurum ve kuruluşlarına belirli amaçlarla tahsis edilmiş alanlar, 7/16349 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile sınırlandırılmış alanlar vb.), Proje kapsamında mevcutta 1. 2. ve 3. ünitelerin bulunduğu alan kullanılacaktır. Bu nedenle ilave arazi maliyeti bulunmamaktadır. Sahanın tüm mülkiyeti Elektrik Üretim A.Ş ye aittir. Proje sahası içinde devletin yetkili kurumlarının hüküm ve tasarrufu altında bulunan araziler Araziler (Askeri Yasak Bölgeler, kamu kurum ve kuruluşlarına belirli amaçlarla tahsis edilmiş alanlar, 7/16349 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile sınırlandırılmış alanlar vb.) bulunmamaktadır. 51

IV.2.16. Proje yeri ve etki alanının hava, su, toprak ve gürültü açısından mevcut kirlilik yükünün belirlenmesi, Projenin etki alanının belirlenmesinde, tesis faaliyetlerinden kaynaklı baca gazı emisyonu, etkin olacaktır. Tesis belirli bir altyapısı olan kurulu vaziyette çalışan bir tesistir. Etki alanının tayininde geniş alanlara yayılan hava emisyonları ön plana çıkmaktadır. Baca gazı emisyonuna bağlı tesis etki mesafesi; Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek- 2 de Tesisten açık havaya verilen emisyonların Hava Kirlenmesine Katkı Değerinin (HKKD) hesaplanmasında veya hava kalitesi ölçümlerinin yapılmasında tesis etki alanı, inceleme alanı ve tepe noktaları dikkate alınır. 1) Tesis Etki Alanı: Emisyonların merkezinden itibaren bu yönetmelikte Ek-4 de verilen esaslara göre tespit edilmiş baca yüksekliklerinin 50 (elli) katı yarı çapa sahip alan, tesis etki alanıdır. Tesiste baca yüksekliğinin 50 m olması planlanmaktadır. Buna göre etki mesafesi; 50 m x 50 kat = 2,5 km olmaktadır. 2,5 km yarıçaplı etki alanı 19,625 km 2 olmaktadır. Kuzeykuzeydoğu olan etkin rüzgar yönüne göre bu alan içerisinde emisyonlara göre belirlenen ölçüm noktaları aşağıda verilmiştir. Emisyonlara göre belirtilen noktalarda CO ve PM10 için 1 günlük anlık ölçüm, SO 2 ve NO x için pasif örnekleme metoduyla 27.02.2014-29.04.2014 tarihleri arasında 20 günlük 3 periyot olarak ölçüm yapılmıştır. Ölçüm sonuçlarına ait rapor Ek-15'de sunulmuştur. Ayrıca Proje alanı sahilinde iskele ve açıktan alınan deniz suyu numunelerinin analiz sonucu ek-16'da sunulmuştur. Proje kapsamında 1.400 MW lık santralde yılda yaklaşık 1,7 milyar m 3 doğal gaz kullanılacaktır. Yıllık 7000 saat çalıştırılması planlanan santralde saatlik 242.857 m 3 doğalgaz kullanımı olacaktır. Bölgede EÜAŞ'a ait Ambarlı A 1350 MW DGKÇS ve Ambarlı B 816 MW DGKÇS bulunmaktadır. Modelleme çalışmasında alansal olarak bölgenin mevcut kirlilik yükünün dışında DGKÇS arka plan noktasal emisyon kaynağı olarak değerlendirilmiştir. bölgenin mevcut kirlilik yükü, projeden kaynaklanacak kirlilik ve diğer 2 adet DGKÇS'den kaynaklanacak kirlilik yüklerinin belirlenen çalışma alanı içinde mevcut meteorolojik koşullar altında ne şekilde yayılacağı ve bu yayılma sonucunda söz konusu kirleticilerin yaratacağı muhtemel yer seviyesi konsantrasyon değerleri incelenmiştir. Hazırlanan Emisyon dağılım modelleme Raporu Ek-18'de, Akustik Rapor Ek-20'de sunulmuştur. IV.2.17. Diğer Özellikler Bu bölümde incelenecek başka bir husus bulunmamaktadır. IV.3. Sosyo - Ekonomik Çevrenin Özellikleri IV.3.1. Ekonomik Özellikler (yörenin ekonomik yapısını oluşturan başlıca sektörler, yöre ve ülke ekonomisi içindeki yeri ve önemi, diğer bilgiler ), Avcılar ilçesinde, sanayi tesislerinin gelişmesiyle balıkçılık, bağcılık ve tarım tarihe karışmış bunların yerini sanayi, ticaret ve eğlence-dinlenme almıştır. Avcılar'da başta madeni eşya, dokuma, giyim eşyası olmak üzere irili ufaklı 250'den fazla sanayi tesisi faaliyettedir. 52

Buna göre nüfusun %40'ından fazlasını işçiler, %10'unu bölge esnafı ve küçük çapta memur kesimi oluşturmaktadır. IV.3.2. Nüfus (Yöredeki kentsel ve kırsal nüfus, nüfus hareketleri; göçler, nüfus artış oranları, diğer bilgiler), Türkiye'nin her bölgesinden gelen insanlar Avcılar'a yerleşmiş bulunmaktadır. Hızla gelişen ilçein nüfusu da hızla artmakta ve inşaat sektörü bölgenin en kuvvetli sektörlerinden biri olmaya devam etmektedir.1934 yılında 340 kişi olan nüfusu 1940 yılında 1222 kişiye çıkmıştır. 1945 yılında yani 2. Dünya Savaşı sırasında ise nüfusu 1730 kişi olmuştur. Zaten 1945 yılında nüfusunun bu kadar artmasının nedeni olarak da bölgeye yerleştirilen askeri birlikler olduğu sanılmaktadır. Çünkü savaştan sonra nufus birden 1130 kişiye düşmüştür. Avcılar İlçesinde 1950 yılına kadar nüfus artışı genel değerlerin altında kalmışsa da bu artış 1950 yılından sonra hızlı bir ivme kazanmıştır. 1959 yılında yakıt dolum tesislerinin yapılması: 1964 yılında TEK Ambarlı Termik santralinin kurulması bu nüfus artışını etkileyen ilk faktörler olmuştur. Günümüze doğru gelindiğinde, örneğin 1990 yılında bölgenin nüfusu 126.282 kişi olmuş; son yapılan 1997 yılı nüfus sayımında ise bölge 214.383 kişilik bir yerleşim durumuna gelmiştir. 2000 yılında yapılan Nüfus sayımına göre ilçe 235.113 kişi, 13/03/2008 tarihi itibariyle 323.596 kişi, 01/01/2009 tarihi itibariyle 333.944 kişi, 01/01/2010 tarihi itibariyle 348.635 kişi, 01/01/2011 tarihi itibariyle ilçe nüfusu 364.682 kişi, 01/01/2012 tarihi itibariyle ilçenin nüfusu 383.736 kişidir. 01.01.2014 Tarihi itibariyle İlçenin nüfusu 407,240 kişidir. Avcılar İlçesinin Nüfus Bilgileri; 2008 2009 Yüzölçümü 1997 Yılı 2000 Yılı MAHALLE ADI Yılı Yılı (Hektar) Nüfusu Nüfusu Nüfusu Nüfusu 2010 Yılı Nüfusu 2011 Yılı Nüfusu 01/01/2012 Yılı Nüfusu 01/01/2013 Yılı Nüfusu AMBARLI 182,35 31.696 32.632 36.005-37.310 37.511 38.146 - CİHANGİR 380,72 27.009 33.920 44.711-48.407 51.237 54.053 - DENİZKÖŞKLER 169,65 36.245 34.533 42.773-43.764 44.467 45.253 - FİRUZKÖY 1253,06 22.252 31.523 17.260-18.896 19.598 20.058 - GÜMÜŞPALA 115,6 25.622 23.491 34.302-35.555 36.462 38.909 - M. KEMAL PAŞA 95 19.150 24.058 35.221-38.755 40.559 42.783 - MERKEZ 85,65 30.180 26.065 31.364-31.843 31.467 31.262 - TAHTAKALE 1129,44 10.557 14.310 19.920-22.619 26.047 30.962 - ÜNİVERSİTE 284,06 8.120 11.267 16.056-16.420 16.916 17.657 - YEŞİLKENT 507,52 3.552 3.314 45.984-55.246 60.418 64.653 - TOPLAM 4203,05 214.383 235.113 323.596 333.944 348.635 364.682 383.736 395,274 53

IV.3.3. Yöredeki Sosyal Altyapı Hizmetleri (Eğitim, sağlık, bölgede mevcut endemik hastalıklar, kültür hizmetleri ve bu hizmetlerden yararlanılma durumu), Eğitim ve Kültür: Eğitim ve Kültür tarihi, gelişimi, ilköğretim ve yüksek öğretim kuruluşları, okuma yazma durumu, basın evleri, kitapevleri, sinemalar, tiyatrolar, spor ve folklor faaliyetleri) İlçede toplam 26 İlköğretim Okulu,Bunlar (23 resmi 3 Özel) Toplam 14 Lise (4 Genel Lise, 6 Meslek Lisesi, 1 Özel Lise, 1 Özel Anadolu Lisesi, 1 Özel Fen Lisesi, 1 Resmi Anadolu Lisesi) 3 Anaokulu, 7 Özel Anaokulu, 1 Özel Eğitim Uygulama Okulu, 1 Rehberlik Araştırma Merkezi, 1 Halk Eğitim Müdürlüğü ve Öğretmen Evi, 9 Özel Rehabilitasyon Merkezi, 1 Özel Motorlu Taşıt Sürücü Kurusu, 19 Özel Muhtelif Kurslar, 22 Özel Dershane, 7 Özel Yurt bulunmaktadır. İlçede olan yoğun göç nedeniyle nüfus hızla arttığından okullardaki sınıf mevcudu arzu edilen rakamın çok üzerindedir. Bu yoğunluk bilhassa yeterli okul bulunmayan Yeşilkent ve Tahtakale mahallelerinde çok fazladır. O bölgeye okullar yapılması gerekmektedir. İlçede İstanbul Üniversitesine bağlı 4 fakülte, 1 Meslek Yüksek Okulu eğitime hizmet vermektedir. 2009-2010 Öğretim Yılında İlçede Resmi-Özel 50 okulda 1136 derslikte toplam 1995 kadrolu öğretmen 59.015 öğrenci ile eğitim ve öğretime devam etmektedir. İlçede Okul kütüphaneleri dışında bir Halk Kütüphanesi mevcuttur. Ayrıca Halk Eğitim Müdürlüğü'nce Okuma Yazama bilmeyenlere Okuma yazma kursları düzenlenmektedir. İlçe halkının %90 ı Okuryazardır. İlçemiz halkının %60 ı İlköğretim Okulu, %30 u Lise ve %10 Yüksekokul mezunudur. İlçede Yerel Medya, Gazete Manşet, Haber Veriyorum, Gelişim gazeteleri neşredilmektedir. İlçede 2 sinema salonu mevcut olup, Avcılar Belediyesinin Sinema, Tiyatro, Teşhir, Toplantı salonu ve Kütüphane bölümlerini içeren Kültür Merkezi mevcuttur. İlçedeki sportif faaliyetler memnuniyet vericidir. 6 adet spor kulübü mevcuttur. İlçede 4000 kişilik Stadyum vardır. Bunun dışında İstanbul Üniversitesi ne bağlı Avcılar Kampüsü ndeki kapalı spor salonu inşaatı tamamlanmış hizmete açılmayı beklemektedir. İlçede herhangi bir endemik hastalığa rastlanılmamıştır (Kaynak:meb.gov.tr). Sağlık: 1 Devlet Hastanesi ile her mahallede Sağlık Ocakları bulunmaktadır. İlçenin çeşitli yerlerinde çok sayıda klinik ve büyük özel hastaneler açılmıştır. Bunlar ilçede yaşayan insanların ihtiyaçlarını büyük ölçüde karşılamaktadır. 54

IV.3.4. Proje Alanı ve Yakın Çevresindeki Kentsel ve Kırsal Arazi Kullanımları Avcılar ilçesinin doğusunda; Küçükçekmece Gölü ve Küçükçekmece ilçesi, Güneyinde; Marmara Denizi, Batı ve Kuzeyinde; Büyükçekmece İlçesi bulunmaktadır. Yaklaşık 4.185 (42 milyon m 2 ) hektar alan üzerinde kurulu olan ilçenin İstanbul a uzaklığı 27 km. mesafededir. IV.3.5. Gelir ve İşsizlik (Bölgede gelirin iş kollarına dağılımı iş kolları itibariyle kişi başına düşen maksimum, minimum ve ortalama gelir), Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre, İstanbul, ekmek parası kazanmak isteyenler için en cazip seçenek olma özelliğini sürdürmektedir. İstanbul, son 5 yılda Türkiye nin istihdamına 735 kişilik katkıda bulunmuştur. Böylece İstanbul da 2008 de 3 milyon 923 bin olan istihdam sayısı geçen yıl itibariyle 4 milyon 658 bine çıktı. İstanbul daki istihdam söz konusu dönemde yüzde 19 artmıştır. Türkiye nin genelinde olduğu gibi İstanbul un istihdamında da belirleyici sektör hizmetler olmuştur. İstanbul da 2008 de 2 milyon 335 bin olan hizmetler sektörü çalışan sayısı, geçen yıl 2 milyon 997 bine çıkmıştır. Bu dönemde, şehirde hizmetler sektöründe çalışanlara 662 bin kişi eklenmiştir. Geçen yıl sonu itibariyle İstanbul da her 100 çalışandan 64 ü hizmetler sektöründe faaliyet göstermektedir. İstanbul da 2012 de 1 milyon 574 bin olan sanayi sektörü çalışan sayısı da geçen yıl 1 milyon 635 bine çıkmıştır. Bu dönemde, şehirde sanayi sektöründe çalışanlara 61 bin kişi eklenmiştir. İstanbul da tarımsal istihdam da 5 yıllık dönemde 2 ye katlanmıştır. 2008 de 14 bin olan tarımsal istihdam geçen yıl 27 bine çıkmıştır. Geçen yıl itibariyle İstanbul daki istihdamın yüzde 0.6 sını tarım, yüzde 35.1 ini sanayi, yüzde 64.3 ünü hizmetler sektörü oluşturmaktadır. İstanbul, toplam istihdamda hizmetler sektörünün payı itibariyle 2008 yılında Ankara ve İzmir in gerisinde iken geçen yıl itibariyle Türkiye de ilk sıraya yükselmiştir. İstanbul da 2013 yılı sonu itibariyle 15 ve daha yukarı yaşta 10 milyon 46 bin kişi bulunmaktadır. Bu nüfusun 5 milyon 248 binlik kısmı iş gücünü oluşturmaktadır. Şehirde istihdam edilenlerin sayısı geçen yıl 165 bin kişi artarak 4 milyon 658 bine, işsiz sayısı da 19 bin artarak 589 bine ulaşmıştır. İstanbul da işgücü piyasasındaki bu gelişmelerle iş gücüne katılma oranı yüzde 51.1 den yüzde 52.2 ye, istihdam oranı da yüzde 45.3 ten yüzde 46.4 e yükselmiştir. İşsizlik oranı da 2012 de yüzde 11.3 iken geçen yıl sonunda yüzde 11.2 olarak gerçekleşmiştir. IV.3.6. Diğer Özellikler Marmara bölgesi yurdumuzun sanayisi en gelişmiş bölgesidir. Enerji talebi diğer tüm bölgelere göre daha fazla ve talep artışı daha hızlıdır. Son yıllarda bölge önemli bir turizm merkezi haline gelmiştir. İstanbul bu konularda özellikle kongre turizmi ile çok büyük bir aşama sağlamış, enerji güvenirliliği çok önem kazanmıştır. Enerji santrallerinin tüketim merkezlerine yakın yapılması iletim kayıpları ve arz güvenliği açısından önem kazanmaktadır. İstanbul da elektrik üretim tesisi yapılabilecek hem merkezi ve hem de alt yapısı uygun yerlerden birisi Ambarlı dır. 55

Bölüm V: Projenin Bölüm IV'te Tanımlanan Alan Üzerindeki Etkileri ve Alınacak Önlemler (Bu bölümde projenin fiziksel ve biyolojik çevre üzerine etkileri, bu etkileri önlemek, en aza indirmek ve iyileştirmek için alınacak yasal, idari ve teknik önlemler V.I vev.2. başlıkları için ayrı ayrı ve ayrıntılı şekilde açıklanır.) V.1. Arazinin Hazırlanması, İnşaat ve Tesis Aşamasındaki Faaliyetler, Fiziksel ve Biyolojik Çevre Üzerine Etkileri ve Alınacak Önlemler Proje kapsamında, İstanbul ili, Avcılar ilçesi, Ambarlı mevkiinde, Elektrik Üretim A.Ş. uhdesinde işletilmekte olan Ambarlı Fuel-oil Termik Santralinin 1. 2. ve 3. ünitelerinin yakıt sistemlerinin çift yakıt sistemine (doğalgaz+motorin) dönüştürülerek kapasite artışı yapılması planlanmaktadır. Projeden etkilenecek alanlar; ana yakıt olarak doğal gaz, yardımcı yakıt olarak motorin yanması sonucu oluşacak emisyon ve soğutma suyundan kaynaklı çevresel etkiler olacak olup, proje kapsamında Büyük Yakma Tesisleri yönetmeliği başta olmak üzere projenin olası olumsuz çevresel etkilerinin en aza indirilmesi için, İşletme esnasında meri mevzuat ve 2872 Sayılı Çevre Kanunu ve bu kanuna istinaden çıkarılan tüm mevzuat hükümlerine uyulacaktır. Termik santrallerin soğutma sularını deşarj ettikleri su ortamındaki normal sıcaklık derecesi zamanla yükselerek, termik santral kurulmadan önceki doğal halinden farklı yeni bir sıcaklık dengesi oluşur. Sıcaklık sulardaki canlılar ve canlı metabolizması üzerinde hızlandırıcı, katalizleyici, kısıtlayıcı, dondurucu ve öldürücü gibi çeşitli etkilerde bulunur. Sıcaklık aynı zamanda sudaki çözünmüş oksijen konsantrasyonunun azalmasına neden olmaktadır. Bundan dolayı denize geri verilen su SKKY göre ortam sıcaklığını 1 C den daha fazla değiştirmeyecek 31.12.2004 Tarih ve 25687 Sayılı (25.03.2012 Tarih ve 28244 Sayılı değişiklik) Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacak böylelikle su kalitesinde ise herhangi bir değişiklik olmayacağından sucul flora ve faunaya etkisi olmayacaktır. Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği Tablo 23: Derin Deniz Deşarjları İçin Uygulanacak Kriterler Deniz ortamının seyreltme kapasitesi ne olursa olsun, denize deşarj edilecek suların sıcaklığı 35 C yi aşamaz. Sıcak su deşarjları difüzörün fiziksel olarak sağladığı birinci seyrelme (S1) sonucun da karıştığı deniz suyunun sıcaklığını Haziran-Eylül aylarını kapsayan yaz döneminde 1 C den, diğer aylarda ise 2 C den fazla arttıramaz. Ancak, deniz suyu sıcaklığının 28 C nin üzerinde olduğu durumlarda, soğutma amaçlı olarak kullanılan deniz suyunun deşarj sıçaklığına herhangi bir sınırlama getirilmeksizin alıcı ortam sıcaklığını 3 C den fazla artırmayacak şekilde deşarjına izin verilebilir. denmektedir. Bu kriterlere mutlak surette uyulması gerekmektedir. Termik santrallerde kullanılmakta olan soğutma suyu pompalarla çekilerek arıtmadan geçirilmekte ve bu sırada geçici sertlik giderimi, çöktürme ve mikroorganizmaların yok edilmesi aşamalarında kimyasal maddeler ilave edilmektedir. Kullanılan bu kimyasallar soğutma suyunun bir alıcı ortama verilmesi durumunda alıcı ortamda kirliliğe sebebiyet vermektedir. Ayrıca santral bacasından çıkacak olan kirletici gazların oluşturacağı asit yağmurları da suların ph'ını değiştirebilmektedir. Uçucu küllerde bulunan Fe, Mn, Co, Cu, Zn, Pb, U gibi ağır metaller de zamanla taban sulan vasıtasıyla alıcı ortama varabilmektedir. Proje kapsamında soğutma suyu ile ilgili kirliliği önlemek için Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde verilen atık suyun içinde kalıntı klor, sıcaklık, PH ve diğer kimyasal kalıntı 56

miktarları sürekli izlenecek standart değerlere uyumu sağlanacaktır. Bu yüzden soğutma suyunun deniz ekolojisi üzerinde olumsuz bir etkisi beklenmemektedir. (Kaynak: Bülent İlhan GONCALOGLU - Ferruh ERTURK - Alpaslan EKDAL Termik Santrallerle Nükleer Santrallerin ÇED Açısından Değerlendirilmesi) Baca gazı emisyonları olarak en önemli kirleticiler kükürt dioksit (SO 2 ), azot oksitler (NOx) ve karbon monoksit (CO) ve partikül madde (PM 10 ) emisyonları olacaktır. Doğalgaz ve motorinin yanması sonucu oluşacak emisyonlar yer seviyesinde oluşturacağı konsantrasyon değerleri yönetmelik sınır değerlerinin altında olması sağlanacak olup, baca gazı ölçümleri her daim izlenecektir. V.1.1.Arazinin hazırlanması ve ünitelerin inşası için yapılacak işler kapsamında (ulaşım altyapısı dâhil) nerelerde ve ne kadar alanda hafriyat yapılacağı, hafriyat artığı toprak, taş, kum vb maddelerin nerelerde, nasıl taşınacakları veya hangi amaçlar için kullanılacakları; kullanılacak malzemeler, araçlar ve makineler, kırma, öğütme, taşıma, depolama gibi toz yayıcı mekanik işlemler, tozun yayılmasına karşı alınacak önlemler, Proje kapsamında halihazırda kullanılan doğalgaz RMS-A istasyonları 180.000m 3 /h+300.000m 3 /h olmak üzere toplamda 480.000m 3 /h kapasitelidir. Söz konusu bu kapasite Ambarlı fueloil santrali 1. 2. ve 3. üniteleri için yeterli değildir. Doğal gaza dönüştürülecek fuel oil 1, 2 ve 3 no.lu ünitelerin nominal ihtiyacı yaklaşık 270.000 m 3 /saat olarak düşünüldüğünde toplam doğal gaz ihtiyacı mevcut Ambarlı doğal gaz ve doğal gaza dönüşümü yapılan fuel oil 4. ve 5. üniteler dahil yaklaşık 750.000 m 3 /saattir. BOTAŞ mevcut hattı kapasitesi uygundur. Elektrik Üretim A.Ş. ne ait toplamda 126.239,91m 2 lik alanda bulunan fuel-oil 1-2 ve 3. Üniteleri kapsayan alanda çalışma yapılacak olup, projenin mevcutta bulunan 1. 2. ve 3. ünitelerinin bulunduğu alan kullanılacağından ilave bir arazi kullanılmayacaktır. Proje alanına ulaşım mevcut yollarla sağlanacaktır. Projenin inşaat aşamasında malzemelerin, makine ekipmanın getirilmesi, oluşan atıkların alandan uzaklaştırılması sırasında yolların yetersiz kalması durumunda bağlantı yolları yapılacaktır. Proje kapsamında yukarıdaki verilerden de anlaşılacağı üzere hafriyat oluşuma neden olacak herhangi inşaat çalışmasının yapılması planlanmamaktadır. Projedeki kapasite artışı yalnızca makine revizyonu ile sınırlıdır. V.1.2.Arazinin hazırlanması sırasında ve ayrıca ünitelerin inşasında kullanılacak maddelerden parlayıcı, patlayıcı, tehlikeli ve toksik olanların taşınımları, depolanmaları, hangi işlem için nasıl kullanılacakları, bu işler için kullanılacak alet ve makineler, Proje kapsamında arazi düzenleme ve inşaat işleri sırasında herhangi patlatma yapılmayacaktır. Projenin inşaat aşamasında parlayıcı, patlayıcı, tehlikeli ve toksik madde olarak makine ve ekipmanların ihtiyacı olan akaryakıt ve yağ kullanımı söz konusu olacaktır. Proje alanı içerisinde arazi hazırlanması aşamasında herhangi yakıt ve yağ depolanması olmayacaktır. Sahada kullanılacak araçların bakım, onarım, yağ ve filtre değişimleri proje sahasında tabanı sızdırmaz beton uygun bir alanda anlaşmalı yetkili firma tarafından yapılacaktır. Yerinde bakım onarım esnasında oluşacak atık yağlar ve değişen parçalar, anlaşmalı yetkili firma tarafından 30.07.2008 Tarih ve 26952 Sayılı (05.11.2013 Tarih ve 28812 Sayı ile değişiklik) Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine göre bertaraf edilecektir. 57

Proje alanında bakım ve ikmal çalışmaları sonucu oluşması muhtemel atık yağlar özelliklerine göre üzerinde Atık Yağ ibaresi olan bidonlarda geçirimsiz zemin üzerinde depolanacaktır. Söz konusu proje alanında biriktirilen atık yağlar lisanslı araçlarla lisanslı geri kazanım ve/veya bertaraf tesislerine gönderilecektir. V.1.3.Zemin emniyetinin sağlanması için yapılacak işlemler (taşıma gücü, emniyet gerilmesi, oturma hesapları), İstanbul Büyükşehir Belediyesi sınırları dahil, Avcılar Belediyesi sınırları içerisinde Marmara sahilinde bulunan Ambarlı fueloil santrali 1. ve 2. Üniteler Şubat 1967 de, 3. ünite Ağustos 1970 de, 4. ve 5. Üniteler Aralık 1970 ve Eylül 1971 yılında olmak üzere toplam (3x110 MW + 2x150 MW) 630 MW kurulu kapasiteyle işletmeye alınmıştır. Proje kapsamında mevcut durumda 1. 2. ve 3. ünitelerin bulunduğu alan kullanılacağından ilave bir arazi kullanılmayacaktır. Proje sahası ve çevresi düz bir topografya sergilemektedir. Santral sahasında arazi kotu deniz seviyesine göre +5.00 m'dir. Proje inşaatının 1970 yılında bitirildiği düşünülürse yaklaşık 44 yıllık işletme dönemi boyunca, projenin zemin emniyeti ile ilgili herhangi bir sorun yaşamamıştır. Zemin kesitinin genellikle yüksek ve orta plastisiteli siltli killerden oluştuğu görülmektedir. Bu kil tabakasının kalınlığı 2.0-27.0 m arasında değişmektedir. Bu tür zeminlerde taşıma gücü ve oturma açısından problemsiz zeminlerdir. Bu tür zeminlerde bu tür riskler beklenmemektedir. Bölgede önemli bir faylanma görülmemekle birlikte yer yer küçük kırıkların mevcudiyeti bilinmektedir. Santral sahası 1. derece Deprem bölgesinde yer almaktadır. Projenin uygulanması sırasında bu konu özenle dikkate alınacak olup, ilgili mevzuat hükümlerine uyulacaktır. V.1.4.Taşkın önleme ve drenaj ile ilgili işlemlerin nerelerde ve nasıl yapılacağı, Proje sahası ve yakın çevresinde yüzeysel su kaynağı bulunmamaktadır. Bu yüzden su baskını riski beklenmemektedir. Ancak proje sahası ve çevresi düz bir topografyaya sahip olmasından dolayı aşırı yağışlarda su baskını riski yaşanması olasılığı bulunmaktadır. Proje kapsamında santral sınırları içerisinde yağmur sularını toplamak için drenaj kanalları mevcuttur. Drenaj kanalları yağmurun yer çekimi yardımıyla akabilmesini sağlamak amacıyla inşaat sahasında zemin eğimli şekilde yapılmıştır. Proje ile olası taşkın önlemleri Elektrik Üretim A.Ş. tarafından alınacak ve yamaçlardan gelecek yağmur suları drenaj kanalları vasıtasıyla toplanacaktır. Drenaj yapısı ile toplanan yağmur suları Marmara denizine deşarj edilecektir. V.1.5. Proje kapsamındaki su temini sistemi ve planı, kullanılacak su miktarı, özellikleri, nereden ve nasıl temin edileceği, ortaya çıkan atık suyun miktar ve özellikleri, nasıl arıtılacağı ve nereye deşarj edileceği, Proje faaliyetleri esnasında içme ve kullanma suyu, proses suyu ve soğutma suyu ihtiyacı söz konusu olacaktır. 58

Tablo 27:Proje kapsamındaki su temini Kullanım Amacı Su Temini Kullanım Aşaması Su Kullanım Miktarı İçme- Kullanma Suyu EÜAŞ kampüsü Makine Kurulum 15,75 m 3 /gün içerisindeki içme suyu şebekesi Soğutma Suyu Marmara Denizi Tesisin İşletme Aşaması 63.000 ton/saat Proses Suyu İçme-Kullanma Suyu Azatlıdaki YAS kaynaklarından/iski AAT Çıkış suyu(alternatif kaynak) EÜAŞ kampüsü içerisindeki içme suyu şebekesi Tesisin İşletme Aşaması Tesisin İşletme Aşaması 35 ton/saat'tir. 33,15 m 3 /gün Soğutma Suyu Temini Santralin ihtiyacı olan kondense soğutma suyu Marmara Denizinden alınmaktadır. Kazan suyu, idari kullanım ve sosyal siteler için ihtiyaç olan ham su Altınşehir deki Azatlı mevkiinde bulunan kaynak suyundan karşılanmaktadır. Halen fuel oil 1. ve 2. ünitelere denizden ortak bir hat ile soğutma suyu alınmakta, 3. üniteye ise ayrı bir hattan 4. ve 5. ünite ile birlikte denizden soğutma suyu temin edilmektedir. Her bir ünitenin denizden aldığı soğutma suyu miktarı 10.800 m 3 /saat olup toplam 32.400 m 3 /saat debisindedir. Denizden alınan soğutma suyu herhangi bir kirlenme olmaksızın tekrar denize verilmektedir. 1. 2. ve 3. ünite mevcut soğutma suyu hatları kapasitesi 200-1400 MW aralığındaki bir santral için toplam ~70.000 m 3 /saate yükseltilecektir. Soğutma suyu hattının kapasite artırım maliyeti yatırım maliyetine dâhil edilmiştir. Ayrıca santral İSKİ hattına bağlıdır. Proje kapsamında Azatlı mevkii nden temin edilen suyun yetersiz olması durumunda proje alanına sınır olan kuzey batı yönündeki İSKİ atıksu arıtma tesisinin çıkış suyu bağlantısından 300 ton/saat su temin edilmesi planlanmaktadır. Bu şekilde temin edilecek su ters osmoz sistemiyle arıtılarak kullanılacaktır. Bu konuda İSKİ ye yapılan başvuru Ek-12 de sunulmuştur. İşletme döneminde, Santrale soğutma suyu Marmara Denizinden sağlanmakta, proje uygulamasından sonra da mevcut sistem devam edecek olup, 1. 2. ve 3. ünitelerde yaklaşık olarak 50.000 ton/saat olan soğutma suyu miktarı 63.000 ton/saat olacak, su parametrelerinde değişme olmayacaktır. Proje kapsamında soğutma suyu ile ilgili kirliliği önlemek için Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde verilen atık suyun içinde kalıntı klor, sıcaklık, PH ve diğer kimyasal kalıntı miktarları sürekli izlenecek standart değerlere uyumu sağlanacaktır. Soğutma suyu sıcaklığının, SKKY nin Tablo 23 de belirtmiş olduğu gibi mevsimsel farklar ve deniz suyu sıcaklığı da göz önünde bulundurularak deşarj edilmesi ve tuzluluğun da sürekli olarak kontrolü yapılacaktır. 59

Santral Besleme Suyu Temini Santral besleme suyu ve kullanım için gerekli olan su Azatlı' da bulunan kaynaktan temin edilmekte olup, halen beş ünitenin ihtiyacı 35 ton/saat'tir. Projenin tamamlanmasından sonra da bu suyun yeterli olacağı düşünülmektedir. Suyun yetersiz olması durumunda İSKİ bağlantısından su temin edilmesi düşünülmektedir. Projenin İnşaatı Aşamasında Oluşacak Atıksu Projenin kurulum aşamasında 105 kişinin çalıştırılması planlanmaktadır. Söz konusu personelin içme ve kullanma suyu miktarı, 15,75 m 3 /gün olacaktır. Bu suyun sağlanması ve bertarafında halen işletilmekte olan santralin alt yapısı kullanılacaktır. Kullanılacak bu suyun tamamının atıksuya dönüşeceği varsayımı ile inşaat aşamasında personelden kaynaklanacak atıksu miktarı da 15,75 m 3 /gün dür. Tüm atık suyun %100 geri döndüğü tahmini ve kabulü ile oluşacak atık suyun özellikleri aşağıdaki gibidir. (Bir kişinin günlük su kullanımı Resmi Gazete 22.04.1985 Tarih ve 18733 Sayılı nüshasında yayımlanarak yürürlüğe giren İller Bankası içme Suyu Projelerine Dair Şehir ve Kasabaların İçme Suyu Projelerin Hazırlanmasına Ait Yönetmelik hükümlerince 150 lt olarak alınmıştır.) Çalışacak kişi sayısı : 105 Kişi başına düşen günlük kullanım : 150 lt/gün Oluşacak atık su : 15,75 m 3 /gün BOI : 200 mg/lt BOI olarak kirlilik yükü : 3,15 kg/gün KOI : 300 mg/lt KOI olarak kirlilik yükü : 4,72 kg/gün AKM : 200 mg/lt AKM olarak kirlilik yükü : 3,15 kg/gün (Kaynak: USLU, O. Kullanılmış Suların Arıtılması, 1992 İzmir ) Projenin İşletilmesi Aşamasında Oluşacak Atıksu Projenin işletme aşamasında 221 kişinin çalıştırılması planlanmaktadır. Kişi başına su tüketimi 150 lt/gün kabul edildiğinde, söz konusu personelin içme ve kullanma suyu miktarı, 33,15 m 3 /gün olarak belirlenmiştir. Kullanılacak bu suyun tamamının atıksuya dönüşeceği varsayımı ile inşaat aşamasında personelden kaynaklanacak atıksu miktarı da 33,15 m 3 /gün dür. Çalışacak kişi sayısı : 221 Kişi başına düşen günlük kullanım : 150 lt/gün Oluşacak atık su : 33,15 m 3 /gün BOI : 200 mg/lt BOI olarak kirlilik yükü : 6,63 kg/gün KOI : 300 mg/lt KOI olarak kirlilik yükü : 9,94 kg/gün AKM : 200 mg/lt AKM olarak kirlilik yükü : 6,63 kg/gün (Kaynak: USLU, O. Kullanılmış Suların Arıtılması, 1992 İzmir ) 60

Projenin inşaat ve İşletme aşamasında, içme ve kullanma suyu, EÜAŞ kampüsü içerisindeki içme suyu şebekesinden karşılanacak olup, oluşacak sıvı atıklar; kanalizasyon altyapısına verilmek suretiyle bertarafı sağlanacaktır. Proje alanında araziye atıksu deşarjı yapılmayacaktır. Bu konuda 31.12.2004 Tarih ve 25687 Sayılı (25.03.2012 Tarih ve 28244 Sayı ile değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. V.1.6. Hammadde ürün ve kimyasal maddelerin taşınması ve depolanması Proje kapsamında gerek demineralize su elde edilmesi gerekse kazan suyunda kimyasallar kullanılacaktır. Bu kimyasallar su tasfiye tesisinde demir 3 klorür, sülfürik asit ve kostikten oluşmaktadır. Kazanda ise sodyum fosfat, amonyum ve hidrazin gibi buhar regüle edici kimyasallar kullanılacaktır. Tesiste kullanılacak kimyasal maddeler karayolunda tehlikeli madde taşımacılığı yapılması amacıyla ilgili mevzuata uygun olarak imal edilen en az dört tekerlekli ve azami tasarım hızı 25 km/s den fazla olan kamyon, kamyonet, tanker ve bunlar tarafından çekilmesine izin verilen römorklar ile çekici türündeki taşıtlarla çekilen yarı römork veya römork türündeki taşıtlar ile bu amaçla özel donanımı bulunan diğer taşıtlar ile sağlanacaktır. Proje kapsamında taşımada kullanılacak araçlar Tehlikeli Atıkların Kontrol Yönetmeliği nin 13. maddesine göre tehlikeli atık madde taşıma lisanslı olacak olup, araçlarda taşıdığı maddeye göre Tehlikeli Maddelerin Karayolu ile Taşınmasına İlişkin Avrupa Anlaşması (ADR)'' kodları ile gerekli uyarıcı semboller bulundurulacak ve sızdırmazlığı sağlanmış olacaktır. Kimyasalların taşınması ile ilgili olarak özel eğitilmiş personel tarafından kullanılacaktır. Bu kapsamda tüm önlemler 2872 Sayılı Çevre Kanunu ve bu kanuna istinaden çıkarılan tüm mevzuat hükümlerince gerekse de 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu gereğince gerekli önlemler Elektrik Üretim A.Ş tarafından alınacaktır. Proje kapsamında kullanılacak kimyasallar, proje sahasına ambalajlı, etiketli(bidon, varil vb.) olarak getirilecek olup, tesiste sızdırmasız dört tarafı kapalı beton zemin üzerinde MSDS formlarında yazılan talimatlara uygun şekilde diğer kimyasallarla temas etmeden depolanacak olup, depoma aşamasında sızmalara karşı kimyasal tankların etrafında sızdırmaz betonarme seddeler yapılacaktır. Konu ile ilgili olarak, 26.12.2003 Tarih ve 25328 Sayılı (12.08.2013 Tarih ve 28733 Sayı ile değişiklik)resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik ve 11.07.1993 tarih ve 21634 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Kimyasallar Yönetmeliği nde belirtilen esaslara uyulacaktır. V.1.7. Proje kapsamındaki soğutma sisteminin yapısı, soğutma suyu alma ve deşarj yapılarında kullanılacak malzemeler, Soğutma suyu deşarjı, soğutma suyu sistemi ile ilgili yapıların inşaatı sırasında alınacak önlemler, Santralin ihtiyacı olan kondense soğutma suyu Marmara Denizinden alınmaktadır. Kazan suyu, idari kullanım ve sosyal siteler için ihtiyaç olan ham su Altınşehir deki Azatlı mevkiinde bulunan kaynak suyundan karşılanmaktadır. Halen fuel oil 1. ve 2. ünitelere denizden ortak bir hat ile soğutma suyu alınmakta, 3. üniteye ise ayrı bir hattan 4. ve 5. ünite 61

ile birlikte denizden soğutma suyu temin edilmektedir. Her bir ünitenin denizden aldığı soğutma suyu miktarı 10.800m 3 /saat olup toplam 32.400 m 3 /saat debisindedir. Denizden alınan soğutma suyu herhangi bir kirlenme olmaksızın tekrar denize verilmektedir. 1. 2. ve 3. ünite mevcut soğutma suyu hatları kapasitesi 1200-1400 MW aralığındaki bir santral için toplam ~70.000 m 3 /saate yükseltilecektir. Soğutma suyu hattının kapasite artırım maliyeti yatırım maliyetine dâhil edilmiştir. Sadece revizyonla buhar türbin ve soğutma suyu hattı (pompalar yenilenerek) kullanılmaktadır. Buhar türbini revizyonunun riskli ve pahalı olduğu, soğutma suyu hattının ise santral maliyeti yanında fazla bir bedel tutmadığı dikkate alınırsa santral ünitelerinin yeniden yapılmasının daha uygun olacağı düşünülmektedir. Tablo 28:Soğutma suyu sistemi ile ilgili parametreler Tip Tek geçişli ve çift bölmeli Soğutma Suyu Deniz Suyu Boru Adedi 7000 Boru Dış Çapı 25 mm KONDENSER VE Boru Malzemesi Alüminyum Brass YARDIMCILARI Kondenser Soğutma Yüzeyi 5109 m 2 Ejektör 2 kademeli Pompa Adedi 2 (Her Grup İçin) Pompa Debisi 10.680 t/h S. Suyu Çıkış Basıncı 7,1 m Proje kapsamında gaz türbininden çıkacak olan sıcak egzoz gazları kazan içinde bulunan soğutma suyunun buharlaştırmasında kullanılacak yüksek basınçta oluşan buhar, buhar türbinini çalıştırarak projede ek enerji eldesi sağlanacaktır. Amaç soğutma suyunun yoğunlaştırılarak atık ısı kazanında kullanılarak tekrar enerji elde edilecektir. Islak tip soğutma sistemi sayesinde elektrik sarfiyatı büyük oranda azaltılacak ayrıca tesis içi elektrik tüketiminde tasarruf sağlanacaktır. V.1.8.Doğalgaz boru hattına yakınlığı(mesafesi), etkileşimi, doğalgaz boru hattı yapılması için gerekli olan işlemler, Ambarlı Termik Santralinde mevcutta kullanılan doğalgaz Ukrayna üzerinden Türkiye ye gelmekte ve doğal gaz hattı santral sahasının hemen yanından geçmektedir. Bu doğalgaz hattı halen Ambarlıda bulunan doğalgaz kombine çevrim santralini beslemekte olup, doğal gaz kombine çevrim santraline dönüştürülerek deneme çalışmalarına başlanan 4. ve 5. üniteleri de beslemektedir. Mevcutta 1.583.623 m 3 /saat kapasiteye sahip BOTAŞ doğalgaz hattı boru çapı 36 basıncı 36 75 barg arasındadır. Botaş Doğal Gaz İletim Hattı RMS/A, proje alanının yaklaşık 1.000 m. kuzeybatısından geçmektedir. Halihazırda kullanılan doğalgaz RMS-A istasyonları 180.000m 3 /h+300.000m 3 /h olmak üzere toplamda 480.000m 3 /h kapasitelidir. Söz konusu bu kapasite Ambarlı fueloil santrali 1. 2. ve 3. üniteleri için yeterli değildir. Bu yüzden Doğal gaza dönüştürülecek fuel oil 1, 2 ve 3 no.lu ünitelerin nominal ihtiyacı yaklaşık 270.000 m 3 /saat olarak düşünüldüğünde toplam doğal gaz ihtiyacı mevcut Ambarlı doğal gaz ve doğal gaza dönüşümü yapılan fuel oil 4. ve 5. üniteler dahil yaklaşık 750.000 m 3 /saattir. BOTAŞ mevcut hattı kapasitesi uygundur. Bu kapsamda kapasite artışı ile beraber ilave boru hattı yapılmasına gerek duyulmamaktadır. 62

İşletmede kullanılacak dizel yakıt, sahilin 900 m açığında bulunan bir platforma yanaşan tankerlerden temin edilmektedir. Platform ile ana yakıt tankları arasındaki boru hattı Ø 16 ve 1800 m uzunluğundadır. Taşıma kapasitesi 800 900 ton / saat tir. V.1.9.Proje kapsamındaki yapılacak çalışmaların karasal ve sucul flora ve fauna üzerine etkileri ve alınacak önlemler, Projenin işletilmesi aşamasında prosesten kaynaklı karasal ve sucul flora ve faunaya etkiler; baca gazı emisyonları, gürültü seviyeleri, atıksu deşarjı olarak verilebilinir. Baca gazı emisyonları olarak en önemli kirleticiler kükürt dioksit (SO 2 ), azot oksitler (NO x ) ve karbon monoksit (CO) ve partikül madde (PM 10 ) emisyonları olacaktır. Doğalgaz ve motorinin yanması sonucu oluşacak emisyonlar yer seviyesinde oluşturacağı konsantrasyon değerleri yönetmelik sınır değerlerinin altında olması sağlanacak olup, baca gazı ölçümleri her daim izlenecektir. Bu nedenle bitki ve hayvan toplulukları üzerinde SO 2, NO X, PM10 ve CO emisyonundan kaynaklanacak olumsuz etkiler gözlenmeyecektir. Projede tesisin soğutma suyu ihtiyacı Marmara denizinden sağlanacaktır. Termik santrallerin soğutma sularını deşarj ettikleri su ortamındaki normal sıcaklık derecesi zamanla yükselerek, termik santral kurulmadan önceki doğal halinden farklı yeni bir sıcaklık dengesi oluşur. Sıcaklık sulardaki canlılar ve canlı metabolizması üzerinde hızlandırıcı, katalizleyici, kısıtlayıcı, dondurucu ve öldürücü gibi çeşitli etkilerde bulunur. Sıcaklık aynı zamanda sudaki çözünmüş oksijen konsantrasyonunun azalmasına neden olmaktadır. Bundan dolayı denize geri verilen su SKKY göre ortam sıcaklığını 1 C den daha fazla değiştirmeyecek 31.12.2004 Tarih ve 25687 Sayılı (25.03.2012 Tarih ve 28244 Sayılı değişiklik) Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacak böylelikle su kalitesinde ise herhangi bir değişiklik olmayacağından sucul flora ve faunaya etkisi olmayacaktır. Her bir sistem için kullanılabilecek soğutma suyu geri deşarjının sıcaklık değerleri standartlara uygun olarak alıcı ortama verilecektir. Bunun için, Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği nin Tablo 22 ve 23 de verilen standart koşullar göz önünde bulundurulacaktır. Boru hattı ile deşarj esnasında deniz sıcaklığına yakın standart değerlere ulaşması sağlanacak. Bu sayede aşırı sıcak suyun deniz ekosistemine etkisi minimum düzeye çekilebilecektir. Proje kapsamındaki yapılacak çalışmaların sucul flora ve fauna üzerine etkileri ve alınacak önlemler hidrobiyoloji raporunda verilmiştir (Bkz Ek-19). Marmara Denizi proje alanında, deşarj hattının uzunluğu, deşarj noktasının derinliği ve habitat yapıları açısından uygun koşullara sahip olmakla birlikte deşarjın tek bir noktadan değil hattın değişik bölümlerinde açılacak çıkış noktaları olan difüzörden verilmesi gerekmektedir. Tek bir noktadan yapılacak olan deşarjın etkisi daha yoğun olacağından, bu etkinin seyreltilerek geniş bir alana yayılması ile sıcaklık etkisinin daha küçük boyutlarda ve hacimde olması sağlanacaktır. Bu kapsamda yapılan değerlendirmelere göre, soğutma suyu deşarj değerleri yaz ve kış ayları için, Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği limitleri elde edilebilecektir. Projede denizden soğutma suyu alınırken boruların su alma giriş ağzının tasarımı ağız kısmına elekler konularak canlılarının içeri girmesini önleyecek şekilde planlanmıştır. Bu elekler balık, balık larvalarının santral içerisine borular vasıtasıyla gelişini önleyecektir. 63

Proje kapsamında inşaat çalışmalarında kullanılacak araçların oluşturacağı gürültü fauna üzerinde olumsuz etki yapabilecektir. Bu sebepten dolayı bölgedeki karasal hayvanlar proje sahası dışında benzer alternatif alanlara yönelecektir. Ancak Tesisin kurulu olması ve sadece makine revizyonu şeklinde yenileme çalışmaları yapılmasından ötürü gürültü oluşumu yalnızca araç trafiğinden kaynaklı olması düşünülmektedir. Bu kapsamda tesisin inşaat ve işletme aşamalarında 04.06.2010 Tarih ve 27601 Sayılı (27.04.2011 Tarih ve 27917 Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği hükümlerinde belirtilen bütün hususlara riayet edilerek gerekli olan tedbirler alınacaktır. Ayrıca, oluşacak gürültünün olabilecek minimum seviyede tutulması amacıyla iş makinelerinin bakımları düzenli olarak yapılacak, çalışan personele gerekli olabilecek her türlü koruyucu teçhizat sağlanacaktır. Yine, çalışan personelin gürültüye maruz kaldığı süre, Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği ve İş Kanununda belirtilen sınır değerleri geçmeyecektir. V.1.10. Arazinin hazırlanmasından ünitelerin faaliyete açılmasına dek sürdürülecek işler sonucu meydana gelecek katı atıkların cins ve miktarları, bu atıkların nerelere taşınacakları veya hangi amaçlar için kullanılacakları, (atıkların niteliği, ömürleri konusunda detaylı bilgi verilmesi, ÇED Yönetmeliği kapsamında alınan izinlerin rapor ekinde yer alması) İnşaat Aşaması: Projenin inşaatı aşamasında çalışacak personelden ve inşaat sırasında kullanılan malzemelerden kaynaklanacak katı atık oluşumu söz konusudur. Çalışacak Personelden Kaynaklı Atıklar: - Katı atıklar Evsel Nitelikli Katı Atıklar Proje kapsamında inşaat aşamasında çalışacak toplam personel sayısı 105 kişi olup, bir kişinin günlük katı atık üretimi 1,15 kg.(tüik-2008) olarak baz alındığında; 105 kişiden kaynaklanacak katı atık miktarı; Q= q x N Q= Bir günlük toplam katı atık miktarı q= Bir kişiden kaynaklanacak günlük katı atık miktarı N= İşçi sayısı Q= 1,15 kg/kişi-gün x 105 kişi = 120,75 kg/gün olarak hesaplanmaktadır. Personelin ihtiyaçlarının giderilmesi sonucu oluşan atıklar, yemek artıkları, ambalaj kâğıdı, pet şişe, cam şişe vb. dir. Bu katı atıklar, 14.03.1991 Tarih ve 20814 Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nin 8. maddesine uygun olarak, çevreye zarar vermeden bertarafını ve değerlendirilmesini kolaylaştırmak, çevre kirliliğini önlemek ve ekonomiye katkıda bulunmak amacıyla ayrı ayrı toplanarak biriktirilecektir. Katı atıkların toplanması ve taşınması konusunda aynı yönetmeliğin 4. Bölümünde yer alan 18. Maddesinde belirtilen esaslara uyulacak, buna göre katı atıklar çevrenin olumsuz yönde etkilenmesine sebep olacak yerlere dökülmeyecek, ağzı kapalı standart çöp kaplarında muhafaza edilerek toplanacaktır. Aynı bölümün 20. Maddesine uygun olarak, görünüş, koku, toz, sızdırma ve benzeri faktörler yönünden çevreyi kirletmeyecek şekilde kapalı kaplarda toplanacak ve İşletmenin sağladığı araçla protokol 64

neticesinde, Avcılar Belediyesi ve/veya en yakın belediyenin katı atık depolama sahasında bertaraf edilecektir. İnşaat aşamasında, çalışan personelden kaynaklanan evsel nitelikli katı atıklar dışında büro atıkları da oluşacaktır. Söz konusu bu atıklar 14.03.1991 Tarih ve 20814 Sayılı (05.04.2005 Tarih ve 25777 Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren en son değişiklik yapılarak yürürlükte bulunan Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen ilgili maddelere göre yapılacaktır. Atıklar, adı geçen yönetmeliğin 8. ve 18. maddelerine göre toplanıp, depolanacak ve aynı yönetmeliğin 20. maddesine uygun bir şekilde taşınacaktır. Ambalaj atıkları Ambalaj atığı miktarı ÇEVKO verilerine göre evsel nitelikli katı atıkların %25'ini oluşturmaktadır. Dolayısıyla projenin inşaat aşamasında 30,18 kg/gün lük ambalaj atığı oluşması beklenmektedir. Evsel nitelikli katı atıkların (kağıt, karton, cam, plastik vb.) değerlendirilebilir sınıfına girenleri tekrar kullanılabilirlikleri göz önünde bulundurularak ayrı ayrı toplanarak, biriktirilecektir. Proje kapsamında oluşacak ambalaj atıkları belirli aralıklarla işletmenin sağladığı araçlarla toplanıp en yakın lisanslı geri kazanım tesisine verilerek bertaraf edilecektir. Konuyla ilgili olarak 24.08.2011 Tarih ve 28035 Sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrol Yönetmeliği hükümlerine riayet edilecektir. Tıbbi Atıklar İnşaat faaliyetleri aşamasında 105 kişinin çalıştırılması planlanmaktadır. Çalışacak personel sayısının 49 kişiyi geçmesi nedeniyle revir ünitesi kurulma zorunluluğu bulunmaktadır. Bu kapsamda EÜAŞ kampüsü içerisinde mevcutta kurulu bulunan revir kullanılacaktır. Tesiste oluşacak ciddi yaralanmalı kazalarda; yaralıya ilk müdahalede yapılacaktır. Bu ünitede oluşacak tıbbi atık, pansuman yapılmış pamuk, sargı bezi gibi atıklardır. Bu işlemlerin sonunda 1 gr/gün-kişi tıbbi atık oluşması öngörülmektedir. Buna göre oluşması muhtemel tıbbi atık miktarı; 105 kişi-gün x 1 gr/gün-kişi = 105 gr/gün = 0,105 kg/gün civarında olacağı tahmin edilmektedir. Revirden kaynaklı tıbbi atıklar diğer atıklardan ayrı olarak toplanacaktır. Tıbbi atıklar delinmeye ve taşınmaya dayanıklı 150 mikron kalınlığında kırmızı plastik torbalara konulacaktır. Tıbbi atıklar kırmızı torbalarda toplandıktan revirde ve özel olarak hazırlanmış tıbbi atık konteynırlarda muhafaza edilecek ve yakın sağlık kuruluşuna götürülerek bertaraf edilecektir. Konu ile ilgili 22.07.2005 Tarih ve 25883 Sayılı (21.03.2014 Tarih ve 28948 Sayılı değişiklik) Resmi Gazete 'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği" hükümlerine uyulacaktır. İnşaat Atıkları ve Yağlar İnşaat aşamasında kullanılacak makinelerin bakımları, yakıt ikmalleri ve yağ değişimleri; kurulacak şantiye alanında oluşturulacak makine parkının ilgili biriminde veya ruhsatlı Akaryakıt İstasyonlarında yapılacaktır. 65

Bu işlemlerin şantiye yapılması durumunda araçların bakımından oluşacak; atık maddeler, atık yağlar ve benzeri petrol ürünleri kesinlikle alanda açıkta bırakılmayacaktır. Bunlardan değerlendirilebilir atıklar sınıfına giren (akü, makine parçaları, metal aksamlar vb.) atıklar Çevre ve Şehircilik Bakanlığından lisans almış firmalara verilecektir. Proje sahasında bulunan fueloil yakıt tankları ve 1. 2. ve 3. ünitelere ait kazan ve türbinlerin komple demontajı yapılacaktır. Bu işlemler sırasında oluşacak hurda atıklar uygun bir alanda depolandıktan sonra yedek malzeme olarak kullanılabilecek olanlar ayrılacak olup, kalan kısmın hurda satışı yapılacaktır. Bütün bu işlemler sırasında 18.03.2004 tarih ve 25406 sayılı Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve 14.03.1991 tarih ve 20814 sayılı Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda işlem yapılacaktır. Proje kapsamında 18.03.2004 tarih ve 25406 sayılı Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği 19, 20, 21. madde hükümlerince hafriyat, inşaat, tamir, tadilat ve yıkım işlemleri sırasında oluşacak toz emisyonları ile ilgili 06.06.2008 tarih ve 26898 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren "Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği"'nde belirtilen hava kalitesi standartlarının sağlanması için gerekli önlemler alınacaktır. Proje kapsamında inşaat alanından çıkışta "araç yıkama ünitesi" kurulacak, yolların temizliği için yıkama araçları hazır bulundurulacaktır. Araçlar ve makineler için bakım ve yakıt ikmallerinin yapılmasında 14.03.2005 Tarih ve 25755 Sayılı (05.11.2013 Tarih ve 28812 Sayılı değişiklik) Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve 30.07.2008 Tarih ve 26952 Sayılı (05.11.2013 Tarih ve 28812 Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Projenin inşaat aşamasında inşaat demiri, demir boru, çelik, sac, profil, plastik, beton, ambalaj malzemesi gibi atıklar oluşacaktır. Yapılacak inşaat işlemleri esnasında yeniden değerlendirilmesi mümkün olan atıklar hurda deposunda toplanarak, değerlendirilme yoluna gidilecektir. Geri kazanımı mümkün olmayan ambalaj atığı hariç diğer atıklar; belediye imkanları dâhilinde bertaraf edilecektir. Proje kapsamında oluşacak tehlikeli atıklar 14.03.2005 tarih ve 25755 Sayılı (05.11.2013 Tarih ve 28812 Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ne; Geri Kazanımı mümkün olmayan ambalaj atıkları ise 24.08.2011 tarih ve 28035 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak bertaraf edilecektir. Ömrünü Tamamlamış Lastikler Proje alanında kullanılacak iş makinelerinin lastik değişimleri sonucu çıkabilecek ömrünü tamamlamış lastikler, 25.11.2006 Tarih ve 26357 Sayılı (10.11.2013 Tarih ve 28817 Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak Yürürlüğe giren Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine göre lisanslı geri dönüşüm firmalarına verilerek bertarafı sağlanacaktır. Atık Pil ve Akümülatörler Tesiste çıkacak olan atık pil ve akümülatörler, 31.08.2004 Tarih ve 25569 Sayılı (05.11.2013 Tarih ve 28812 Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 66

Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerince diğer atıklardan ayrı olarak ve ağzı kapalı sızdırmaz kaplarda biriktirilerek lisanslı tesislere verilecektir. V.1.11.Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin faaliyete açılmasına dek yapılacak işler nedeni ile meydana gelecek vibrasyon, gürültünün kaynakları ve seviyesi, Proje, İstanbul ili, Avcılar ilçesi, Ambarlı mevkiinde, Elektrik Üretim A.Ş. uhdesinde işletilmekte olan Ambarlı Fuel-oil Termik Santralinin 1. 2. ve 3. ünitelerinin yakıt sistemlerinin çift yakıt sistemine (doğalgaz+motorin) dönüştürülmesi ve kapasite artışı projesidir. Elektrik Üretim A.Ş. ne ait toplamda 126.239,91 m 2 lik alanda bulunan fuel-oil 1-2 ve 3. üniteleri kapsayan alanda çalışma yapılacak olup, projenin mevcutta bulunan 1. 2. ve 3. ünitelerinin bulunduğu alan kullanılacağından ilave bir arazi kullanılmayacaktır. Proje kapsamında inşaat aşamasında mobil inşaat makinelerinin (kamyonlar, pompalar, vinç v.s.) kullanımı ve kapasite artışı ile revizyona gidilecek yeni makinelerin yükleme, taşıma gibi faaliyetlerden kaynaklanacak gürültü ve vibrasyon oluşumu mevcuttur. İşletme aşamasında ise tesise gelen araçlardan ve tesiste bulunan makine ve ekipmanlardan kaynaklanacaktır.tesis sahası ile yerleşim yerleri arasındaki mesafe kuşuçuşu 500 m civarındadır. Projede halihazır tesis kullanılacağından patlatma işlemi gerçekleştirilmeyecektir. Bu yüzden patlatmadan kaynaklı vibrasyon oluşumu söz konusu olmayacaktır. Projenin inşaat aşamasında oluşacak gürültü geçici olup, sadece makinelerin proje alanına getirilmesi ve tesis içerisindeki makinelerin konumlandırılması şeklinde olacaktır. İnşaat bitiminde sona erecektir. Projenin inşasında çalışanların ve gürültü etkileşim alanında bulunan kişilerin sağlığını koruyabilmek amacıyla, 04.06.2010 Tarih ve 27601 Sayılı (27.04.2011 Tarih ve 27917 Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu gereğince gerekli önlemler Elektrik Üretim A.Ş tarafından alınacaktır. Projede 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu gereğince işçilerin gürültüden etkilenmemeleri için başlık, kulaklık veya kulak tıkaçları gibi uygun kişisel koruyucu malzemeler kullandırılacaktır. Ayrıca, oluşacak gürültünün olabilecek minimum seviyede tutulması amacıyla iş makinelerinin bakımları düzenli olarak yapılacak, çalışan personele gerekli olabilecek her türlü koruyucu teçhizat sağlanacaktır. Yine, çalışan personelin gürültüye maruz kaldığı süre, Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği ve İş Kanununda belirtilen sınır değerleri geçmeyecektir. 67

Tablo 29:Projenin inşaat aşamasında kullanılması planlanan makine listesi Makine Adı Ses Gücü Seviyesi(db) Makine Adedi Vinç 105 4 Paletli Yükleyici 115 1 Beton Sıkıştırma Aleti 106 3 Kamyon 82 5 Forklift 102 6 Beton Mikseri 115 2 Beton Pompası 115 2 Tanker Kamyon 94 2 Kompaktör 106 1 Tekerlekli Yükleyici 108 1 Otomobil 85 5 Eşdeğer gürültü seviyesi, aşağıdaki formülden hesaplanmaktadır. Eş değer gürültü düzeyi = Leq = (Toplam Ses Basıncı Düzeyi = Lpt) n L WT = 10 Log Σ10 L Wİ/10...1 İ=1 L WT = 123,79 db Daha sonra aşağıdaki formül yardımıyla değişik uzaklıklardaki toplam gürültü seviyesi hesaplanabilir. Lp T = Lw T + 10 Log (Q/A).. 2 A = 4 π r 2 Q= yönelme katsayısı (Yer düzeyindeki ses kaynağının yarı küresel dağılımı, Q=1) r = Kaynaktan uzaklık (m) Lw= Ses gücü düzeyi İş makinelerinin çalışma frekans aralığı 500-4.000 Hz aralığında olduğundan her bir noktanın ses basıncı düzeyi yaklaşık gürültü düzeyine eşittir. 68

dba E.Ü.A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Tablo 30:İnşaat esnasında Gürültü dağılımı r (m) LpT (dba) ÇGDY Yönetmeliği Madde 23. (L gündüz) 100 72,82099737 200 66,80039745 300 63,27857227 400 60,77979754 500 58,84159728 750 55,3197721 1000 52,82099737 1500 49,29917219 70 dba 80 70 60 50 40 30 20 10 0 100 200 300 400 500 750 1000 1500 uzaklık, m Grafik 12:İnşaat faaliyetleri esnasında gürültü dağılımı Tablo ve Grafikte görüldüğü gibi inşaat faaliyetleri esnasında gürültü kaynaklarının beraber çalışmasından çıkan gürültü düzeyi en yüksek: 72,82 dba dir. 04.06.2010 Tarih ve 27601 Sayılı (27.04.2011 Tarih ve 27917 Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği Madde- 23 te belirtilen Ek-VII Tablo-5'e göre faaliyetin yapılacağı alan "Bina" statüsü içerisinde kalmaktadır. Tesis sahasına en yakın yerleşim yeri kuşuçuşu 500 m mesafededir. Söz konusu gürültü düzeyi "Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği ne göre belirlenen sınır değerlerle karşılaştırıldığında işitme sağlığı açısından ve en yakın yerleşim birimi üzerindeki etkisi bakımından herhangi bir sakınca görülmemektedir. 69

V.1.12.Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin faaliyete açılmasına dek yapılacak işlerde kullanılacak yakıtların türleri, tüketim miktarları, oluşabilecek emisyonlar, Söz konusu çalışmalar esnasında aşağıdaki araçların kullanımı olacaktır. Söz konusu ekipmanlarda yakıt olarak motorin kullanılacaktır. Projenin inşaat aşamasında oluşacak gaz atıklar kullanılacak iş makinelerinin kullandığı yakıttan kaynaklı olacaktır. İş Tablo 31:Motorinin Özellikleri ÖZELLİKLER MOTORİN KIVAM ÇOK AKICI TİP DAMITILMIŞ RENK AMBER YOĞUNLUK (150C-gr/cm 3 ) 0.8654 VİSKOZİTE (380C) 2.68 AKMA NOKTASI (00C) -18 ATOMİZASYON SICAKLIĞI(0 0 C) ATMOSFERİK POMPALAMA SICAKLIĞI(0 0 C) ATMOSFERİK KARBON ARTIKLARI(%) ESER KÜKÜRT(%) 0.4-0.7 OKSİJEN-AZOT(%) 0.2 HİDROJEN(%) 12.7 KARBON(%) 86.4 SU VE ÇÖKELTİ(%) ESER KÜL(%) ESER ISI DEĞERİ(Kcal /lt) 9.387 Makine Adı Makine Adedi Vinç 4 Paletli Yükleyici 1 Beton Sıkıştırma Aleti 3 Kamyon 5 Forklift 6 Beton Mikseri 2 Beton Pompası 2 Tanker Kamyon 2 Kompaktör 1 Tekerlekli Yükleyici 1 Otomobil 5 (Kaynak: Hava Kirliliği Kontrol Ve Denetim, Kimya Müh. Odası, Mayıs, 1991) Tablo 32: İnşaat Sırasında Kullanılacak Makineleri Nitekim bir iş makinesinin saatte 4 L motorin harcadığı varsayılır. Bu durumda harcanan motorin miktarı; 4 L/saat (1 adet iş makinesi) 32 adet iş makinesi = 128 L motorin/saat Motorinin Özgül ağırlığı = 0,84 kg/l Saatte Tüketilecek Motorin Miktarı = 128 L/ saat 0,84 kg/l= 107,52 kg/saat 70

Tablo 33:Dizel Araçlardan Yayılan Kirlenmenin Faktörleri KİRLETİCİ DİZEL (Kg/ L) Karbonmonoksit 9,7 Hidrokarbonlar 29,0 Azot Oksitler 36,0 Kükürt Oksitler 6,5 Tablo 34:Kütlesel Debiler Normal işletme şartlarında ve haftalık iş Emisyonlar günlerindeki işletme saatleri için kütlesel debiler (kg/saat) Bacadan Baca Dışındaki Yerlerden Toz 10 1 Kurşun 0.5 0.05 Kadmiyum 0.01 0.001 Talyum 0.01 0.001 Klor 20 2 Hidrojen klorür ve Gaz Halde 20 2 İnorganik Klorür Bileşikleri Hidrojen florür ve Gaz 2 0.2 Halde İnorganik Florür Bileşikleri Hidrojen Sülfür 4 0.4 Karbon Monoksit 500 50 Kükürt Dioksit 60 6 Azot Dioksit [NO x (NO 2 40 4 cinsinden)] Toplam Organik Bileşikler 30 3 Not: Tablodaki emisyonlar İşletmenin tamamından (bacaların toplamı) yayılan saatlik kütlesel debilerdir. Kaynak: 03.07.2009 Tarih ve 27277 Sayılı Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Buna göre iş makinelerinden kaynaklanacak kirletici değerleri aşağıda verilmiştir. Tablo 35:Hesaplanan Emisyon Miktarları ve Sınır Değerler Kirletici Kg/L Hesaplanan Değer Sınır Değer (kg/saat) Karbonmonoksit 9,7 107,5 kg/saat 9,7 Kg/L / 1000 Kg/ L = 1,0427 Kg/sa 50 Hidrokarbonlar 29,0 107,5 kg/saat 29,0 Kg/L / 1000 Kg/ L = 3,1030 Kg/sa ---- Azot Oksitler 36,0 107,5 kg/saat 36,0 Kg/L / 1000 Kg/ L = 3,8700 Kg/sa 4 Kükürt Oksitler 6,5 107,5 kg/saat 6,5 Kg/L / 1000 Kg/ L = 0,6987 Kg/sa 6 (Kaynak: Hava Kirliliğinin Ve Kontrolünün Esasları, 1991) Yapılan hesaplamalarda aynı anda çalışacak maksimum iş makinesi baz alınmıştır. 03.07.2009 Tarih ve 27277 Sayılı (10.11.2012 Tarih ve 28463 Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, Ek-2 Tablo 2.1 de belirlenen emisyon miktarları sınır değerlerinin altında olduğundan hava kirlenmesine katkı değerleri ve toplam kirlenme değerlerinin hesaplanmasına gerek olmadığı sonucuna varılmıştır. Projenin tüm aşamalarında çalışacak araçlar ve iş makinalarından kaynaklanacak 71

emisyonların en aza indirgenmesi için, tüm araç ve ekipmanların düzenli olarak kontrolleri yaptırılarak bakım gereken araçlar bakıma alınacak ve bakımları sonuçlanana kadar başka araçlar kullanılacaktır. Arazinin hazırlanması, inşaat dönemlerinde; 03.07.2009 Tarih ve 27277 Sayılı (10.11.2012 Tarih ve 28463 Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. İş makinelerinde yakıt olarak dizel yakıt kullanımdan kaynaklı başlıca NO, CO ve PM emisyonları meydana gelecektir. İnşaat aşamasında iş makinelerinden kaynaklanan emisyonun kontrol edilmesi için yeni ve bakımlı araçlar kullanılacaktır. Proje kapsamında 30.11.2013 Tarih ve 28837 Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü İle Benzin ve Motorin Kalitesi Yönetmeliği nin; Egzoz Gazı Emisyon Ölçümü Yaptırma Periyotları MADDE 7 (1) Taşıtlar, bu Yönetmeliğin 5 inci maddesinde belirtilen kategoriler esas alınmak kaydıyla cinslerine, kullanım amaç ve şekillerine uygun olarak aşağıda belirtilen periyotlarda egzoz gazı emisyon ölçümüne tabi tutulur: a) Hususi ve resmi otomobiller ilk üç yaş sonunda ve devamında her iki yılda bir. b) Diğer motorlu taşıtlar ilk bir yaş sonunda ve devamında yılda bir. Hükümleri ile; Motorlu kara taşıt sahibinin yükümlülüğü MADDE 14 (1) Çevre Kanununun Ek-4 üncü maddesi uyarınca, motorlu taşıt sahibi, taşıtının egzoz gazı emisyon ölçümlerini anılan yönetmeliğin 7'nci maddesinde belirtilen periyotlarda yaptırmak ve taşıtının egzoz gazı emisyonlarının anılan yönetmeliğin 8'inci maddesinde belirtilen sınır değerlere uygun olmasını sağlamakla yükümlüdür. (2) Egzoz gazı emisyon ölçüm sonucu, sınır değerlere uygun çıkmayan taşıt sahibi, taşıtının gerekli bakımını ve egzoz gazı emisyon ölçümünü otuz gün içerisinde yaptırmakla ve bu Yönetmelikle belirlenen standartları sağlamakla yükümlüdür. Taşıt sahibi otuz gün içerisinde aynı istasyonda ilk ölçümden sonra yapılacak en fazla 2 ölçüm için ücret ödemez. 3'üncü ölçümden sonra ölçüm ücreti tam olarak alınır. (3) Taşıt sahibi, egzoz gazı emisyon ölçüm pulunun ilgili bölüme yapıştırıldığı motorlu taşıt egzoz emisyon ruhsatını taşıtında bulundurmak ve istenildiğinde denetim yetkilisine ibraz etmek zorundadır. Egzoz gazı emisyon ölçümlerinin devamının takibi amacıyla, ruhsatın üzerinde egzoz gazı emisyon ölçüm pulu yapıştırma yeri dolana kadar tahrifat olmaksızın saklanması ve denetimlerde ibraz edilmesi zorunludur, hükümlerine titizlikle uyulacaktır. Proje kapsamında egzoz gazı emisyon ölçümleri yapılmayan araçlar kesinlikle çalıştırılmayacaktır. Projenin inşaat aşamasında kullanılacak araçların bakım, onarım, yağ ve filtre değişimleri proje sahasında tabanı sızdırmaz beton uygun bir alanda anlaşmalı yetkili firma tarafından yapılacaktır. Yerinde bakım onarım esnasında oluşacak atık yağlar ve değişen parçalar, anlaşmalı yetkili firma tarafından 30.07.2008 Tarih ve 26952 Sayılı (05.11.2013 72

Tarih ve 28812 Sayı ile değişiklik) Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine göre bertaraf edilecektir. Proje alanında bakım ve ikmal çalışmaları sonucu oluşması muhtemel atık yağlar özelliklerine göre üzerinde Atık Yağ ibaresi olan bidonlarda geçirimsiz zemin üzerinde depolanacaktır. Söz konusu proje alanında biriktirilen atık yağlar lisanslı araçlarla lisanslı geri kazanım ve/veya bertaraf tesislerine gönderilecektir. V.1.13. Arazinin hazırlanması ve inşaat alanı için gerekli arazinin temini amacıyla elden çıkarılacak tarım alanlarının büyüklüğü, bunların arazi kullanım kabiliyetleri ve tarım ürün türleri, Proje kapsamında kapalı alanda hâlihazırda kurulu olan Ambarlı Doğalgaz Kombine Çevrim Santrali nde yenileme çalışması yapılması planlanmaktadır. Projenin mevcutta bulunan 1. 2. ve 3. ünitelerinin bulunduğu alan kullanılacağından ilave bir arazi kullanılmayacaktır. Bu yüzden kapasite artışı ile elden çıkarılacak tarım alanı veya tapulu arazi bulunmamaktadır. Tesis ve çevresinde olası arazi kullanımı durumunda; 5403 Sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanım Kanunu, 4342 Sayılı Mera kanunu ve 1380 Sayılı Su Ürünleri Kanunu kapsamında gerekli izinler alınacaktır. V.1.14. Arazinin hazırlanması ve inşaat alanı için gerekli arazinin temini amacıyla kesilecek ağaçların tür ve sayıları, meşcere tipi, kapalılığı, kesilecek ağaçların bölgedeki orman ekosistemi üzerine etkileri, ortadan kaldırılacak tabii bitki türleri ve ne kadar alanda bu işlerin yapılacağı, ağaç ve bitki kaybından ötürü fauna üzerine olabilecek etkiler, önlemler, Proje kapsamında mülkiyeti Elektrik Üretim A.Ş ye ait olan 1. 2. ve 3. ünitelerin bulunduğu alan kullanılacaktır. Ünitelerin bulunduğu alanda mevcutta fuel oil ile çalışan makine ve ekipmanlar sökülüp, yerine doğalgazla çalışan makine ve ekipmanlar kurulacaktır. Bu nedenle proje için yeni bir alana ihtiyaç duyulmayacağından, inşaat alanı için gerekli arazi temini amacıyla ağaç kesilmesi söz konusu değildir. V.1.15. Arazi hazırlama ve inşaat faaliyetleri sırasında olası orman yangınlarına karşı alınacak önlemler Söz konusu olan faaliyet halihazırda çalışmakta olan fuel-oil yakıtlı elektrik üretim santralinin 1. 2. ve 3. ünitelerinin yakıt sistemlerinin çift yakıt sistemine (doğalgaz+motorin) dönüştürülmesi ve kapasite artışı faaliyetidir. Dolayısıyla proje kapsamında mevcutta 1. 2. ve 3. ünitelerin bulunduğu alan kullanılacak ve yeni bir tesis kurulumu olmayacaktır. Proje alanı ve yakın çevresinde büyük orman yangını oluşmasına neden olabilecek bir orman varlığı bulunmamaktadır. Proje alanı içinde peyzaj amaçlı dikilmiş olan bir ağaç topluluğu bulunmakta olup, yenileme çalışmaları kapsamında söz konusu ağaç topluluğunun doğal yapısı korunacaktır. Dolayısıyla proje kapsamında yürütülecek inşaat faaliyetlerinde santral alanı dışında herhangi başka bir alan kullanımının söz konusu olmaması orman yangını oluşma riskini ortadan kaldırmaktadır. Söz konusu faaliyetlerde oluşabilecek yangınlara karşı; 73

Acil müdahale planı ile yangın ekibi oluşturulacak ve acil durumlarda tüm personele gerekli bilgilendirmeler ve belirli aralıklarla tatbikatlar yapılacaktır. Ateşleyici ve yanıcı malzeme kaynakları ayrı ve korunaklı vaziyette saklanacaktır. Yangın söndürme cihazları her an çalışabilecek durumda bulundurulacaktır. Sabit tesisat düzenli ve sık sık yetkili ve uzman kişilerce kontrol edilecektir, Acil ışıklandırma sistemi kurulacaktır, 30.06.2012 Tarih ve 28339 Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve 09.12.2003 Tarih ve 25311 Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır, Tesis içinde personelin bilgilenmesi için yangın afişleri asılacaktır. V.1.16.Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin faaliyete açılmasına dek yerine getirilecek işlerde çalışacak personelin ve bu personele bağlı nüfusun konut ve diğer teknik/sosyal altyapı ihtiyaçlarının nerelerde ve nasıl temin edileceği, Söz konusu olan faaliyet halihazırda çalışmakta olan fuel-oil yakıtlı elektrik üretim santralinin 1. 2. ve 3. ünitelerinin yakıt sistemlerinin çift yakıt sistemine (doğalgaz+motorin) dönüştürülmesi ve kapasite artışı faaliyetidir. Dolayısıyla hali hazırda santral alanında elektrik üretimine devam edilmekte olup, santral alanı içinde mevcutta idari ve sosyal hizmet alanları mevcuttur. Projede sadece makine ve ekipman değişimi işlemi yapılacak ve değişim işlemlerinde çalışacak personel mümkün olduğunca yerel halktan ve civardaki yerleşim birimlerinden karşılanacağı için barınma ve diğer teknik/sosyal ihtiyaçları karşılanmasında herhangi bir mağduriyet oluşumu söz konusu olmayacaktır. V.1.17.Proje ve yakın çevresinde yeraltı ve yerüstünde bulunan kültür ve tabiat varlıklarına (geleneksel kentsel dokuya, arkeolojik kalıntılara, korunması gerekli doğal değerlere) materyal üzerindeki etkilerinin şiddeti ve yayılım etkisinin belirlenmesi, Söz konusu proje fuel-oil yakıtlı elektrik üretim santralinin 1. 2. ve 3. ünitelerinin yakıt sistemlerinin çift yakıt sistemine (doğalgaz+motorin) dönüştürülmesi ve kapasite artışı projesidir. Proje alanı içerisinde mevcutta bulunan fuel-oil 1, 2, 3 nolu üniteleri 16.500 m 2, şalt sahası 16.000 m 2, fuel-oil tankları 14.000 m 2, idare binası 1500 m 2 alan kaplamaktadır. Proje alanında fuel oille çalışan tankların doğalgaza dönüştürülmesi işlemi yapılacak ve mevcutta 1. 2. ve 3. ünitelerin bulunduğu alan kullanılacağından ilave bir arazi kullanılmayacaktır. Proje alanı içinde ve yakın çevresinde korunması gereken herhangi bir doğal yapı, arkeolojik kalıntı, koruma alanı, SİT ve/veya tabiat varlığı bulunmamaktadır. Proje kapsamında söz konusu işlemler mevcut santral alanı sınırları içinde gerçekleşecektir. Bu sebepten dolayı proje alanında herhangi bir kültür ve tabiat varlığının tespit edilmemiştir. Bununla birlikte inşaat faaliyetlerinde herhangi bir kültür veya tabiat varlığına ve/veya arkeolojik bulguya rastlanılması durumunda, çalışmalar durdurulacak ve proje yetkilileri tarafından derhal İstanbul 1 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü ne konu hakkında bilgilendirilecektir. Sonrasında çalışmalara Müdürlük yetkililerinin görüşleri çerçevesinde devam edilecektir. 74

V.1.18.Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin faaliyete açılmasına dek sürdürülecek işlerden, insan sağlığı ve çevre için riskli ve tehlikeli olanlar, Proje kapsamında yapılacak olan tank değişim ve benzeri işlemlerde işçi sağlığı ve güvenliği ön planda tutulacaktır. Meydana gelebilecek kaza riskini en aza indirmek ve tehlikeleri önlemek açısından ÇED raporunda yer alan tüm taahhüt ve ilgili mevzuat hükümlerine uyulacaktır. İnşaat aşamasında oluşabilecek faaliyetler iş makinesi ve ekipmanlarından kaynaklanacak atık yağlar, olası kimyasal madde ve yakıt dökülmesi ve/veya sızıntısı, iş makinelerinden kaynaklanacak olası trafik kazaları, olarak sayılabilir. 30.06.2012 Tarih ve 28339 Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, 09.12.2003 Tarih ve 25311 Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği, 05.10.2013 Tarih ve 28786 Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Tankların değişimi aşamasında personelin güvenliği için alınacak önlemler; Tüm çalışanlar için uygun kişisel koruyucu malzemeler temin edilecek ve kontrolü yapılacaktır. Gece çalışmaları için inşaat alanı düzenli ve yeterli ölçüde aydınlatılacaktır. Yangınlara karşı ulusal ve uluslararası ölçekte önlemler alınacaktır. Proje alanında olası kazalara karşı gerekli ilkyardım malzemesi hazır bulundurulacaktır. Gürültü ve titreşime bağlı etkiler en aza indirmek için gerekli tedbirler alınacaktır. 19.12.2007 tarih ve 26735 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik kapsamında gerekli önlemler alınacaktır. Acil durum ekipleri yangından korunma, yangının söndürülmesi, can ve mal kurtarma, ilk yardım faaliyetleri, itfaiye ile işbirliği ve organizasyon sağlanması konularında, gerekli düzenlemeler yapılacaktır. Patlama ve yangın tehlikesi olan basınçlı gaz tüpleri ile yapılan çalışmalarda (oksiasetilen kaynağı, oksi-lpg kaynağı, ateşli kesme işlemleri, vb.) çalışma izni sistemi oluşturulacak ve bu konularda eğitimli işçilerin çalıştırılmasına dikkat edilecektir. 75

V.1.19.Proje kapsamında yapılacak bütün tesis içi ve tesis dışı taşımaların trafik yükünün ve etkilerinin değerlendirilmesi, Proje alanının bulunduğu İstanbul İli Karayolları 1. Bölge Müdürlüğünde yer almaktadır. Otoyollar ve devlet yolları trafik hacim haritasında proje alanına en yakın E-80 otoyolundaki trafik yükü aşağıda verilmiştir. Şekil 9:Trafik Hacim Haritası Tablo 36:Trafik Yükü Araç Türü Sayısı Otomobil 27.971 Orta Yüklü Ticari Taşıt 1.702 Otobüs 314 Kamyon 2.128 Kamyon+Römork+Çekici+Yan Römork 751 Toplam 32.866 Proje kapsamında tankların dönüşümü sırasında çalışacak 2 adet tanker, 4 adet kamyon, 4 adet mikser ve binek otolardan dolayı bölgenin trafik yüküne bir miktar ilave yük gelecektir. Bu araçların faaliyetleri, işçilerin can güvenliği korumak, kaza risklerini azaltmak, mevcut ulaşım ağına ve diğer sürücülere olumsuz etkilerini minimize etmek için gerekli önlemler alınacaktır. 76

Söz konusu alana karayolu ile ulaşacak hizmetlerin tamamı için E-5 ve E-80 karayolu kullanılacaktır. Bu kapsamda bu yolların Karayolları Genel Müdürlüğü nün hazırladığı Otoyollar ve Devlet Yolları Trafik Hacim Haritası üzerindeki gösterimi yukarıdaki Şekilde ve tabloda, bu yollar üzerindeki araç tiplerinin dağılımı verilmiştir. Proje kapsamında bu yollar üzerinde yapılacak taşıma hizmetlerinin (ekipman, makine, personel vb.) bölgenin mevcut trafik yükünü az da olsa arttırması beklenmektedir. Ancak projenin tank ve ekipman dönüşümü geçici olduğu göz önüne alındığında, önerilen tesisin bölgeye olumsuz bir etki yaratması beklenmemektedir. V.1.20.Proje alanında peyzaj öğeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak saha düzenlemelerinin (ağaçlandırmalar, yeşil alan düzenlemeleri vb.) ne kadar alanda nasıl yapılacağı, bunun için seçilecek bitki ve ağaç türleri vb. İnşaat dönemindeki peyzaj çalışmasının amacı, proje alanının çalışmalar sırasında zedelenmiş dokusunun görsel perdelenmesini sağlamaktır. Ambarlı DGKÇ Santrali dahilinde tesis işletmesi için görsel ve ekolojik olarak estetik bir çevre oluşturmak ve Proje Alanı nın görsel perdelenmesini sağlamak amacı ile peyzaj çalışmaları yapılacaktır. İnşaat sürecinin tamamlanmasının ardından sahanın doğal yapısı dikkate alınarak bitki ve ağaç dikme çalışmalarına başlanılacaktır. Projenin inşaat aşaması tamamlandıktan sonra peyzaj projesi çalışmalarına başlanacaktır. Peyzaj projesi dahilinde seçilecek türlerin mevcut ekolojiye uyum sağlamasına dikkat edilecektir. V.1.21. Faaliyetin yerleşim yerine mesafesi ve olası etkileri alınacak önlemler (1/25.000 ölçekli topografik harita üzerine işlenerek) Projenin inşaat aşamasında dönüşüm çalışmaları kapsamında 1., 2., ve 3. Ünitelerde yapılacak çalışmalar sonucunda toz ve gürültü, meydana gelecek çevresel etkiler olarak yer almaktadır. Mobil inşaat makinelerinin (yükleyiciler, kazıcılar, deliciler, kamyonlar, pompalar, v.s.) kullanımı ve yapılan kırma, yükleme, taşıma ve boşaltma gibi faaliyetler de dahil olmak üzere açık alanda yürütülen inşaat faaliyetlerinden kaynaklanan gürültü kaynakları yer almaktadır. Tesis sahası ile yerleşim yerleri arasındaki mesafe kuş uçuşu 500 m civarındadır. İnşaat çalışmaları esnasında hafriyat işlemlerinden kaynaklı bir etki meydana gelmeyecek olup, söz konusu etkiler yıpranmış ve doğalgazla çalışmaya uyum hale getirilmesi gereken tankların dönüşüm çalışmaları sonucu meydana gelecek çevresel etkilerdir. Proje alanında hali hazırda elektrik üretimine devam ediliyor olması ve tesisin uzun yıllardır çalışıyor olması sebebiyle, inşaat döneminde çalışacak olan işçilerden kaynaklanacak evsel nitelikli katı atıklar ve atıksular için santral alanında artıma tesislerinin olması, evsel nitelikli katı atıkların düzenli olarak Avcılar Belediyesi tarafından alınması bu etkileri önemli ölçüde azaltmaktadır. Çalışacak olan iş makineleri ve hali hazırda çalışan santralden dolayı olaşacak olan gürültü kümülatif olarak değerlendirilmiş olup, en yakın yerleşim yerine yaratacağı etki ve gürültü dağılımı hesabı rapor içerisinde detaylıca incelenmiştir. Yapılan çalışmalar sonucunda tüm teçhizatın aynı anda çalışması durumunda en yakım yerleşimde hissedilecek gürültü düzeyinin yasal mevzuat sınır değerlerinin altında kalacağı görülmüştür. Projeden kaynaklı çevresel etkilerin en yoğun dönemin inşaat döneminde olduğu görülmektedir. Proje sahasında bulunan fueloil yakıt tankları ve 1. 2. ve 3. ünitelere ait kazan ve türbinlerin komple demontajı yapılacaktır. Bu işlemler sırasında oluşacak hurda atıklar 77

uygun bir alanda depolandıktan sonra yedek malzeme olarak kullanılabilecek olanlar ayrılacak olup, kalan kısmın hurda satışı yapılacaktır. Projenin zamanlama tablosuna balkıdığında 2 ay mobilizasyon-yıkım/söküm, 6 ay inşaat ve 4 ay montaj çalışmalarının yapılacağı görülmektedir. Toplamda 12 ay sürecek inşaat döneminde meydana gelecek çevresel etkilerin yoğunluğunun artması muhtemeldir. Ancak bu etkiler kısa dönemli olup, kalıcı ve yüksek etkili çevresel etkiler oluşması beklenmemektedir. V.1.22. Diğer faaliyetler, Bu kapsamda belirtilmesi gereken başkaca bir faaliyet bulunmamaktadır. V.2. Projenin İşletme Aşamasındaki Faaliyetler, Fiziksel ve Biyolojik Çevre Üzerine Etkileri ve Alınacak Önlemler V.2.1.Proje kapsamındaki tüm ünitelerin özellikleri, hangi faaliyetlerin hangi ünitelerde gerçekleştirileceği, kapasiteleri, her bir ünitenin ayrıntılı proses akım şeması, temel proses parametreleri, prosesin açıklaması, faaliyet üniteleri dışındaki diğer ünitelerde sunulacak hizmetler, kullanılacak makinelerin, araçların, aletlerin ve teçhizatın özellikleri, Proje kapsamında kullanılacak olan makine ekipmanlar aşağıda belirtilmiştir: 250-400 MW güç üretim aralığında 3 adet gaz türbin ve jeneratörü, 3 adet atık ısı kazanı ve by-pass bacası, 150-200 MW güç üretim aralığında 3 adet buhar türbin ve jeneratörü, Tesis yardımcı mekanik ekipmanları - Doğalgaz RMS-A istasyonu, nihai filtre ve ölçüm ekipmanları, - Dizel (yedek yakıt) pompa istasyonu ekipmanları, - Gaz türbin jeneratörü yardımcı soğutma ekipmanları, - Mevcut su tasfiye kapasite artırımı için gerekli ekipmanlar, - Kondensat arıtma tesisi ekipmanları, - Kazan kimyasal enjeksiyon ekipmanları, - Basınçlı enstümantasyon ve servis havası ekipmanları, - Isıtma havalandırma ve klima tesisat ekipmanları, - Yangın koruma sistemi ekipmanları, - Haberleşme ekipmanları, - Yardımcı kazan ve ekipmanları, - Su buhar devresi koruma ekipmanları, - Bina vinç, monoray ve asansörler, - Özel takımlar, - Boru, fittings, izolasyon ve kaplama malzemeleri Tesis Elektrik yardımcı ekipmanları - Trafolar (yükseltici, ünite yardımcı ve dağıtım) - Jeneratör devre kesici, - İzole bus bar, 78

- OG ve AG panoları, - DC, UPS panoları, - Elektrik motorları, - Kablolar, kablo tavaları, kablo merdivenleri, - 380kV ve 154 kv şalt sahası, - Acil güç dizel jeneratörü, - Ölçüm, enstrümantasyon ve kontrol sistemi ekipmanları Termik Santrallar; ısı enerjisinin yüksek sıcaklık ortamından, Termodinamik bir ısılgüç çevrimi üzerinden, düşük sıcaklık ortamına transferi sırasında, ısı enerjisinin bir kısmının mekanik enerjiye dönüştürülmesi prensibine göre çalışırlar. Çevrim verimi; Yüksek sıcaklık sınırı (T y ), Alt sıcaklık sınırı T A nın bir fonksiyonudur. Buhar Çevrimi (Buhar Türbini): Ambarlı fueloil santrali 1. 2. ve 3. üniteler; Yakıtın kazanda yakılarak buhar (ısı enerjisi) üretilmesi ve buharın (ısı enerjisinin), türbinden geçirilerek (Rankine termodinamik çevrimine göre) mekanik enerji dönüştürülmesi prensibine göre çalışan, Klasik Termik santral tarzında yapılmıştır. 3 B.Türbini Kazan 4 Jeneratör 2 1 Pompa 79 Kondansör Şekil 10:Rankine çevrimine göre çalışan (Klasik Termik Santral) şeması Bu çevrimde; iş akışkanı su pompa ile sıkıştırılarak (1-2) istenilen basınçta kazana sevk edilir. Kazanda (2-3) işletme sıcaklığına kadar ısıtılan (kızdırılan) buhar, türbinde (3-4) genişletilerek iş elde edilir. Türbini terk eden buhar yoğuşturucuda (4-1) yoğuşturulduktan sonra çevrime tekrar girer. İlk yapılan buhar türbinlerinden, günümüze kadar imal edilen buhar türbinleri prensip olarak aynı kalmakla beraber, sanayinin elektrik ve buhar ihtiyacına verimli ve ekonomik olarak cevap verecek şekilde birçok gelişme kaydedilmiştir. Buhar çevrim verimi; türbin girişindeki buhar basıncı ve sıcaklığı ile (Kondansör) yoğuşturucu basıncına bağlı olarak değişmektedir. Türbin giriş sıcaklığının artırılması hem verimi artırmakta, hem de türbin çıkışında nem oranını azaltarak, türbin içerisinde su damlalarının oluşmasına ve bu damlaların yüksek hızla türbin kanatlarına çarparak kısa sürede kanatları deforme etmesine mani olmaktadır. Türbin çıkışındaki doymuş nem oranı maksimum %10-12 değerini geçmemelidir. Ancak kazanda ve boru hatlarında kullanılan çelik malzeme özelliklerini; Ferritik yapıyı içeren çeliklerde maksimum 565 0 C, daha pahalı olan ve ancak büyük santrallerde kullanımı ekonomik olan Ostenitik yapı içeren çeliklerin kullanılması durumunda en fazla 650 0 C sıcaklığı kadar muhafaza edebilmektedir. Bu sıcaklıkların üzerine çıkmak mevcut teknolojilerle mümkün değildir.

Buhar basıncının artırılması da verimi artırmaktadır. Ancak basıncın artmasıyla türbin çıkışındaki kuruluk değeri azalmaktadır. Bunu önlemek için buhar sıcaklığının artırması (buharın kızdırılması) gerekir. Yüksek basınçlarda türbinde doyma sınırına kadar genişletilen buhar, Ara kızdırma denilen yöntemle tekrar kızdırılarak tekrar türbinde genişletilmekte, büyük kapasiteli santrallarda ve özellikle kritik üstü basınçlarda ara kızdırma birkaç kez tekrarlanmaktadır. Verimi artırmak için uygulanan diğer bir yöntem ise türbinde geçirilerek iş üretilen buharın bir kısmının, ara basınç kademelerinden çekilerek, suyu ısıtmasında kullanılması, Ara buharla ön ısıtma yöntemidir. Bu yöntemle, iş üretiminde kayıp olmakla beraber, buharın yoğuşma ısısından faydalanıldığı için iş akışkanına verilmesi gereken ısı miktarı azaldığından verim artmaktadır. Yoğuşturucu basıncını düşürme yoluyla (bunu çevre sıcaklığı, bağıl nem ve soğutma kulesinin etkenliği belirlemektedir) buhar, türbinde daha fazla genişletilerek, üretilen iş miktarı ve dolayısıyla verim artmaktadır. Ancak türbin çıkışındaki buharın kuruluk derecesi, türbin içerisinde su damlalarının oluşmasına müsaade etmeyecek düzeyde kalmalıdır. Kâğıt, Tekstil, Gıda vb. gibi bir çok Sanayi dalında Elektrik enerjisi yanında ısı enerjisine ve özellikle orta ve düşük basınçlarda buhara ihtiyaç duyulmaktadır. Buhar ihtiyacının klasik buhar kazanı ile karşılanması yerine, türbinden çıkan buharla karşılanması halinde hem ihtiyaç duyulan buhar, hem de elektrik üretileceğinden yakıttan azami fayda sağlanacağı gibi, maliyetlerde azalacaktır. Bu tür buhar türbinleri Karşı basınçlı buhar türbini olarak adlandırılmaktadır. Elektrik verimi, buhar türbinde tamamen genişletilmediği için bir miktar azalmakta, ancak ısıl verim; türbinden geçirilerek elektrik üretilen buharın, ısısından faydalanıldığı için artmakta, (elektrik verimleri %40 ın altında olsa da) %80-90 gibi yüksek ısıl verim değerlerine ulaşılmaktadır. Günümüzde buhar türbinleri; ihtiyaca göre ara kızdırmalı, ara buhar almalı, yüksek, orta ve alçak basınç kademeli, karşı basınçlı ve/veya yoğuşturuculu olarak imal edilmektedirler. Gaz Çevrimi (gaz türbini): Termik santralarda kullanılan, Yüksek sıcaklık sınırı daha yüksek olan diğer termodinamik çevrim Brayton çevrimidir. 2 3 Yanma O. 1 4 Jeneratör Kompresör Türbin Şekil 11:Brayton çevrimi çalışma şeması Brayton çevriminde iş akışkanı çevrim boyunca her noktada gaz fazındadır. İş akışkanı olarak hava ve yanma sonucu oluşan duman gazları kullanılmaktadır. Brayton çevriminde; iş akışkanı Kompresörde (1-2) sıkıştırıldıktan sonra, türbin yanma odasında ısıtılmakta (2-3), gaz türbinde (3-4) genişleterek iş elde edildikten sonra gaz türbininden çıkmaktadır. 80

Gaz çevrimi çok önceden bilinmekle beraber, malzeme ve teknolojik zorluklar nedeniyle 20. yüz yıla kadar imal edilemediler. Türbo kompresörlerin, yüksek sıcaklığa dayanan kanat malzemelerinin imali ile bu sorunlar kısmen aşılmış ve ilk gaz türbinleri askeri uçaklarda kullanılmaya başlanmıştır. 2. Dünya harbi sırasında askeri uçaklarda kullanılmaya başlayan gaz türbinleri, savaşın sona ermesiyle sanayide de kullanılmaya başlamıştır. İlk gaz türbinlerinde türbin giriş sıcaklığı 200-300 0 C iken, günümüzde kanat soğutma teknikleriyle 1500 0 C sıcaklığın üzerine çıkılmıştır. Türbin verimleri; sanayide kullanılan ilk türbinlerde % 20 lere ulaşmazken, günümüzde sıkıştırma oranının 35 in üzerine çıkması, kanat soğutma tekniklerindeki gelişmeye paralel olarak türbin giriş sıcaklığının 1500 0C ın üzerine çıkmasıyla türbin verimleri % 40 ın, Kombine çevrim verimleri ise % 60 ın üzerine çıkmıştır. Halen ısıya dayanıklı malzeme geliştirme çalışmaları devam etmekte, diğer taraftan kanat soğutma teknikleri geliştirilmektedir. Kombine (Bileşik) Çevrim: Gaz çevriminde türbin çıkış sıcaklığının düşürülememesi, buhar çevriminde ise yüksek sıcaklıklara çıkılamaması diğer taraftan gaz türbinlerinde çevrim giriş sıcaklığını yükseltmenin mümkün olması yani çevrimin üst sıcaklık sınırını nispeten iyi kullanması; buhar türbininde ise soğutma verimine bağlı olarak çevre sıcaklıklarına yakın değerlere inilebilmesi yani çevrimin alt sıcaklık sınırını iyi kullanması, verimli bir ısıl çevrim için buhar ve gaz çevrimlerinin aynı sistemde birleştirilmesi düşüncesini gündeme getirmiştir. Bileşik (Kombine) çevrim santrallerinde iş akışkanı olarak gaz ve buhar kullanılmaktadır. Hava kompresörde (1-2) sıkıştırıldıktan sonra, yanma odasında (2-3) çevrim sıcaklığına kadar ısıtılmakta, türbinde (3-4) iş elde edildikten sonra atık ısı kazanında suyu ısıtarak buharlaştırmakta ve bacadan atılarak çevrimi terk etmektedir. Diğer taraftan pompada (5-6) sıkıştırılan su, atık ısı kazanında (6-7) ısıtılarak önce buharlaştırılmakta, sonra kızdırılarak buhar türbinine (7-8) gönderilmekte, burada iş ürettikten sonra yoğuşturucuya gönderilmekte, yoğuşturucuda (8-5) yoğuşturularak çevrime tekrar sokulmaktadır. Yanma odası 2 3 4 7 B.Türbini P el. Jeneratör 1 G.Türbini Kazan Baca 8 Komprasör 6 5 Pompa Kondansör Şekil 12:Gaz ve buhar bileşik (Kombine çevrimine göre) çalışan santral şeması Kombine çevrim verimi; gaz ve buhar çevrimlerinin ayrı ayrı verimlerinden daha yüksektir. Büyük kapasiteli ısı enerjisi uygulamalarından biri olan kombine çevrim santralleri, aynı zamanda sanayide yaygın olarak kullanılan enerji ekonomisi uygulamalarından da biridir. Kombine çevrimli doğalgaz santralleri, küresel ısınmaya karşı orta vadede alınması gereken tedbirler arasında yer almaktadır. Dünyada ve özellikle yurdumuzda kombine çevrim santralleri artan elektrik enerjisi ihtiyacını karşılamada; 81

- Yaygın olarak temiz bir yakıt olan doğalgazın kullanılması nedeniyle çevreye zararlı etkilerinin az olması, - Nispeten ucuz olmaları, yapım maliyetinin düşük olması, - İmallerinin (işletmeye alınma süresinin) kısa sürmesi, yapım süresinin kısa olması - İhtiyaca göre küçük kapasitelerden (5-10 MW), büyük kapasitelere kadar (1 ünitede 350 MW gücün üzerinde) geniş bir aralıkta imal edilmeleri, - İşletme acısından değişken yüklere daha çabuk intibak edebilmeleri, - Bakımlarının kolay olması, - %60 a ulaşan elektrik verimlerinin diğer termik santrallere göre yüksek olması, gibi sebeplerden dolayı tercih edilmekte, elektrik üretimi içindeki payı her geçen gün artmaktadır. Çok Amaçlı Kombine Çevrim (Bileşik Isıl Güç) Santralleri: Kombine çevrim santralında asıl amaç, tüm sektörlerin gereksinim duyduğu elektrik enerjisinin daha düşük maliyetle üretilmesidir. Elektrik maliyeti; yatırım maliyeti ve yakıt maliyetinin bir fonksiyonudur. Yatırım maliyetlerinin düşürülmesi üretici firmaların çalışmalarına bağlıdır. Elektrik maliyetini etkileyen yakıt maliyeti ise, yakıt ısısından maksimum yararlanarak, yani yakıtın ısısından yüksek sıcaklıkta; gaz türbininde elektrik üretiminde, orta sıcaklıkta; buhar türbininde elektrik üretiminde ve sanayi ısı ihtiyacının karşılanmasında, düşük sıcaklıkta ise konut ısı ihtiyacının karşılanmasında faydalanarak, çok amaçlı kombine çevrim santralı verimi maksimum yapılarak azaltılabilir. Yakıtın yüksek sıcaklıktaki ısısından faydalanarak elektrik ürettiğimiz gaz türbini verimi, türbin giriş sıcaklığına ve sıkıştırma oranına bağlıdır. Gaz türbin verimini artırabilmek için optimum sıkıştırma eğrisi üzerinde, teknik olarak çıkabilen yüksek sıcaklığa ve basınç oranına çıkmalıdır. Şekil 13: Gaz ve Buhar Türbininden Oluşan Kombine Çevrim Santrali İş Akım Şeması 82

Gaz türbininden çıkan atık ısılardan (yakıtın orta sıcaklık ısısından) maksimum faydayı elde etmemiz; tersinmezlik kayıplarını ve baca sıcaklığını düşürmemize bağlıdır. Buda ancak çok kademeli atık ısı kazanı ile mümkündür. Kombine çevrim santrallerinde kullanılan buhar türbinleri, tersinmezlik kayıplarını azaltmak ve dolayısıyla toplam santral verimini artırmak için klasik santrallerin aksine ara buhar girişlidirler. Endüstriyel ısı gereksiniminin ve konut sektörünün düşük sıcaklık ısı gereksinimlerinin, çok amaçlı kombine çevrim santralinden karşılanması, iş akışkanının yüksek sıcaklıkta elektrik üretimine katılması ve soğutma kulesinden çevreye atılan enerji miktarını azaltması nedeniyle toplam ısıl verimi artırmaktadır. Atık Isı Kazanları Ambarlı Santrali nde 3 adet atık ısı kazanı bulunacaktır. Gaz türbinlerinden yüksek sıcaklıkta çıkan atık gazlar, buhar üretmek üzere farklı basınç seviyelerinde atık ısı kazanının ısı değişimini sağlayan serpantinlerinden geçirilecektir. İlave yakıt gerektirmeyen bu sistemin ana bölümleri; buharın üretilmesinde kullanılan su borulu kazan duvarları, ekonomizörler, evaporatörler, kızdırıcılar ve diğer yardımcı ekipman (entegre borulama, besleme sistemleri, vs) dır. Atık ısı kazanları için ek ateşleme gerekmeyecektir. Sistemde kullanılacak atık ısı kazanı; Gaz türbininden gelecek sıcak gaz ile buhar türbinine sağlanacak buharı dengeleyecek bir çalışma prensibine sahip olacaktır. Yatay veya alternatif olarak dikey su dolaşım sistemine sahip olacaktır. Gelecekte olabilecek çevresel mevzuat değişiklerine karşı Seçici Katalitik Redüksiyonu nun sisteme entegrasyonu için uygun alan bırakılacaktır. Bölgedeki mevcut iklimsel yapı göz önüne alındığında, koruma yapısı ile birlikte açık alana kurulacaktır. Bakım ve testler dışında müdahale olmayacak şekilde, başlatma, işletme ve kapatma amacıyla elektronik sistemlerle yapılacaktır. Aralıklı ve sürekli çalışacak su besleme ve drenaj sistemlerine sahip olacaktır. Korozyonun önlenmesi için kimyasal enjeksiyonu yapılacaktır. ph kontrolü, düşük bir oranda kullanılacak nitrojen ile yapılacaktır. Atık ısı kazanı işletmeye alınmadan önce, suyu işleyecek tarafı asidik kimyasallarla temizlenerek operasyona hazır hale getirilecektir. Atık ısı kazanı ile buhar türbini yardımcıları su tarafında kısıtlı bir yüzey, montaj süresi ve gelen ekipmanın koruma şartlarına göre asitle yıkama tekniği gerektirdiğinde, ekipmanların durumu ve montaj şartlarına göre kullanılacak asit ve inhibitörü tespit edilecektir. Söz konu kimyasal yıkama işleminden kaynaklı atıkların tümü geçirimsiz yüzeyli bir haznede toplanarak 14.03.2005 Tarih ve 25755 Sayılı (05.11.2013 Tarih ve 28812 Sayılı değişiklik) Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği" hükümlerine uygun olarak bertaraf edilecektir. By-Pass bacası Kullanılması: Gaz türbini ile atık ısı kazanı arasında yer alan by-pass bacası günümüz teknolojisi ile sızdırmaz olarak yapılabilmekte ve kazan yada buhar türbininde arıza olması durumunda sadece gaz türbini ve jeneratörü ile enerji üretimine devamı mümkün kılmaktadır. Ayrıca gerek işletmeye almada sağladığı kolaylık gerekse yatırımın gaz türbin tarafının erken bitirilmesi ve enerji üretilmesi açısından avantajlar sağlamaktadır. Ayrıca gereksiz yere kazanın kuru çalışması önlenecektir. Şalt Sahası: Transformatör, elektrik enerjisinin frekansını değiştirmeden, akım ve gerilim değerlerini belirli bir oran dâhilinde alçaltan veya yükselten elektrik makineleridir. Santralde 83

üretilen elektrik enerjisinin gerilimini bağlanılacak olan Trafo Merkezinin gerilimine yükseltmek için yükseltici transformatörler, Trafo Merkezlerinden son kıllanıcıya gerekli olan gerilimi sağlamak içinde alçaltıcı transformatörler kullanılır. Bu bağlamda proje kapsamında üretilen elektrik enerjisinin gerilimini bağlanılacak olan Trafo Merkezinin gerilimine yükseltmek için şalt sahasında trafo kullanılacaktır. Transformatörler; ince, silisli (silis, oksijen ve silisyumdan oluşan çok dayanıklı bir malzemedir) saclardan oluşan kapalı bir manyetik gövde ile bunun üzerine sarılan yalıtılmış iletken sargılarından oluşur. Temelde transformatörde iki sargı bulunur. Bu sargılardan biri primer (birincil) sargı diğeri ise sekonder (ikincil) sargıdır. Primer ve sekonder sargılarının elektriksel bir bağlantısı yoktur. Transformatörlerin primer ve sekonder sargıları birbirlerinden elektriksel olarak yalıtıldıkları gibi nüveden de yalıtılır. Güç trafolarında bu sargılar (bobinler) yalıtım ve soğutulmak için yağ içinde bulunur. Trafonun soğurtulmasındaki amaç trafo sargılarının üzerinden akım geçtiğinde sargının ısınmasıdır. Sargıların ısınması sargılara zarar vermektedir. Bu nedenle sargıların soğutulması gerekmektedir. Mevcut Santral 7 adet ayrı hatla 154 kv lık şalt tesisiyle iletim sistemine bağlanmaktadır. Şalt sahasında, Westinghouse yağlı kesicileri mevcuttur. Proje kapsamında şalt sahası ihtiyacı konusunda TEİAŞ ın görüşleri doğrultusunda hareket edilecektir. Buhar Türbin Kondenser Soğutma Sistemi: Ambarlı tesislerinin deniz kenarında olması dolayısı ile en uygun soğutma sistemi olarak kondenserin deniz suyu ile soğutulması öncelik kazanmaktadır. Deniz suyunun kaba filtrasyonu ve midye gibi deniz canlılarının zararını önlemek üzere su alma ağzına basınçlı hava sistemi (Tapis) ve kondenser girişine filtre konulması uygun olacaktır. Gaz Türbin Giriş Havası Soğutulması: Gaz türbinlerinin verimi doğal gazın yakılması için dışarıdan alınan havanın sıcaklığının düşük olması ile artmaktadır. Bu nedenle yakma havasını soğutmak üzere ilave olarak evaporatif soğutma seçeneği uygun olacaktır. Konfigürasyon Alternatifi: Yeni tesis yatırımında 2 gaz türbini, 2 atık ıs kazanı ve her iki kazanın beslediği tek bir buhar türbini yapılabilir. Bu durumda buhar türbini ile ilgili yatırım giderlerinde ve toplam yatırım giderinde % 2 4 arası bir tasarruf mümkün olacaktır. Ancak sistem komponentlerini oluşturan gaz türbini, kazan veya buhar türbininden birinin arızası halinde durma kayıpları seçilen 1 gaz türbini 1 atık ısı kazan ve 1 buhar türbini konfigürasyonuna göre çok daha fazla olacaktır. V.2.2.Proje ünitelerinde üretilecek mal ve/veya hizmetler, nihai ve yan ürünlerin üretim miktarları, nerelere, ne kadar ve nasıl pazarlanacakları, üretilecek hizmetlerin nerelere, nasıl ve ne kadar nüfusa ve/veya alana sunulacağı, İstanbul ili, Avcılar ilçesi, Ambarlı mevkii nde, Elektrik Üretim A.Ş. uhdesinde işletilmekte olan fuel-oil yakıtlı elektrik üretim santralinin 1. 2. ve 3. ünitelerinin yakıt sistemlerinin çift yakıt sistemine (doğalgaz+motorin) dönüştürülmesi ve kapasite artışı yapılması planlanmaktadır. Proje kapsamında fuel-oil yakıtlı 1. 2. ve 3. üniteleri yerine toplam 1400 MWe kurulu gücünde ana yakıt olarak doğal gaz, yardımcı yakıt olarak motorin kullanacak çift yakıtlı kombine çevrim santrali (DGKÇS) planlanmaktadır. DGKÇS net veriminin %60 olması planlanmaktadır. Tesisin ısıl gücü 2333 MWt dir. Ambarlı Termik Santral Sahası içerisinde bulunan 4. ve 5. Ünitelerin doğal gaza dönüşüm ve rehabilitasyon işlemleri tamamlanmış olup, (2x408 MW) toplam 816 MW yükseltilmiş ve 21 Kasım 2013 tarihi itibariyle de işletmeye alınmıştır. 84

Ambarlı fuel-oil termik santrali 1. 2. ve 3. üniteler; buhar kazanının açıkta olduğu sahra tipinde, yakıtın (gaz türbini olmadan) kazanda brülörler yardımıyla yakıldığı, ara kızdırmalı klasik termik santral tarzında yapılmıştır. Ambarlı fueloil santrali 1. 2. ve 3. üniteler; Türbin giriş sıcaklığı 538 C olan, tekrar kızdırmalı, soğutmada deniz suyu kullanılan, %36 verimli, buhar çevrimli, klasik termik santraldir. İşletmede kullanılacak dizel yakıt, sahilin 900 m açığında bulunan bir platforma yanaşan tankerlerden temin edilmektedir. Platform ile ana yakıt tankları arasındaki boru hattı Ø 16 ve 1800 m uzunluğundadır. Taşıma kapasitesi 800 900 ton / saat tir. Tesiste üretilecek enerji, enterkonnekte sistem üzerinden ulusal şebekeye aktarılacaktır. Ulusal şebekeye aktarılan enerji, ülkenin artan enerji ihtiyacının büyük bir kısmını karşılayacaktır. Elektrik üretiminde süreklilik ve güvenirliliğin sağlanması ile ülkenin gelişmesine katkıda bulunacaktır. V.2.3.Proje için gerekli hammadde, yardımcı madde miktarı, özellikleri, nereden ve nasıl sağlanacağı, taşınımları, depolanmaları, taşınma ve depolanması sırasındaki etkileri, Proje kapsamında fuel-oil yakıtlı 1. 2. ve 3. üniteleri yerine toplam 1400 MWe kurulu gücünde ana yakıt olarak doğalgaz, yardımcı yakıt olarak motorin kullanacak çift yakıtlı kombine çevrim santrali (DGKÇS) planlanmaktadır. DGKÇS net veriminin %60 olması planlanmaktadır. Tesisin ısıl gücü 2333 MWt dir. Ambarlı Termik Santral Sahası içerisinde bulunan 4. ve 5. Ünitelerin doğal gaza dönüşüm ve rehabilitasyon işlemleri tamamlanmış olup, (2x408 MW) toplam 816 MW yükseltilmiş ve 21 Kasım 2013 tarihi itibariyle de işletmeye alınmıştır. İşletmede kullanılacak dizel yakıt, sahilin 900 m açığında bulunan bir platforma yanaşan tankerlerden temin edilmektedir. Platform ile ana yakıt tankları arasındaki boru hattı Ø 16 ve 1800 m uzunluğundadır. Taşıma kapasitesi 800 900 ton / saat tir. Ambarlı Termik Santrali'nde mevcut durumda kullanılan doğalgaz Ukrayna üzerinden Türkiye ye gelmekte ve doğalgaz hattı santral sahasının hemen yanından geçmektedir. Bu doğalgaz hattı halen Ambarlı'da bulunan doğalgaz kombine çevrim santrali ile doğal gaz kombine çevrim santraline dönüştürülerek deneme çalışmaları başlatılan 4. ve 5. üniteleri beslemektedir. 1.583.623 m 3 /saat kapasiteye sahip BOTAŞ doğalgaz hattının boru çapı 36, basıncı ise 36 75 barg arasındadır. Halihazırda kullanılan doğalgaz RMS-A istasyonları 180.000m 3 /saat+300.000m 3 /saat olmak üzere toplam 480.000m 3 /saat olup, bu kapasite Ambarlı Fuel-oil Santrali 1. 2. ve 3. üniteleri için yeterli değildir. Doğal gaza dönüştürülecek fuel oil 1, 2 ve 3 no.lu ünitelerin nominal ihtiyacı yaklaşık 270.000 m 3 /saat olarak düşünüldüğünde toplam doğal gaz ihtiyacı mevcut Ambarlı doğal gaz ve doğal gaza dönüşümü yapılan fuel oil 4. ve 5. üniteler dahil yaklaşık 750.000 m 3 /saattir. BOTAŞ mevcut hattı kapasitesi uygundur. Santralda doğal gaz yakıtına dönülmesinden sonra yılda yaklaşık 1,7 milyar m 3 doğal gaz kullanılacaktır. Mevcut santralın hemen yanında, Ambarlı Doğal Gaz Kombine Çevrim Santralı ( Ambarlı-A Santralı ) ile 4. ve 5. Ünitelerden oluşan Doğal Gaz Kombine 85

Çevrim Santralı (Ambarlı-B Santralı) bulunmakta olup, her iki santral için BOTAŞ'a ait sırasıyla 300.000 m 3 /saat ve 180.000 m 3 /saat lik doğal gaz istasyonu mevcuttur. Projenin hayata geçmesiyle birlikte 1,2 ve 3. Ünitelerin ihtiyacına göre yeni yapılacak doğal gaz istasyonundan yakıt sağlanacaktır. Santralın 1. 2. ve 3. ünitelerinin yakıt dönüşümü tamamlandıktan sonra yılda 700.000 ton fuel-oil kullanımı önlenmiş olacaktır. Tablo 37:Doğal Gaz Spesifikasyonları (BOTAŞ) Kimyasal Kompozisyon Metan Minimum %82 Etan Maksimum %12 Propan Maksimum %4 Bütan Maksimum %2 Pentan ve diğer hidrokarbonlar Maksimum %1 Karbondioksit Maksimum %3 Oksijen Maksimum %0.5 Nitrojen Maksimum %5 Hidrojen sülfür Maksimum 5.1 mg/m³ Merkaptan sülfür Maksimum 15.30mg/m³ Tupiam sülfür Maksimum 102.00 mg/m³ Maksimum Minimum Toplam Kalorifik Değer 10427 kcal/m³ 8100 kcal/m³ SO 2 : Doğal gaz kombine çevrim ünitelerinde kükürt dioksit emisyonları açısından bir olumsuzluk beklenmemektedir. 08.06.2010 Tarih ve 27605 Sayılı Büyük Yakma Tesisleri Yönetmeliği hükümlerine uyulacak olup, sınır değerler aşılmayacaktır. NOx: Gaz türbinleri ile ilgili teknolojilerdeki son gelişmeler çerçevesinde uygulanacak yakma tekniğine bağlı olarak NOx emisyonlarının minimum düzeyde tutulması sağlanacaktır. 08.06.2010 Tarih ve 27605 Sayılı Büyük Yakma Tesisleri Yönetmeliği'nde verilen sınır değerler aşılmayacaktır. Ayrıca, diğer parametreler açısından da 08.06.2010 Tarih ve 27605 Sayılı Büyük Yakma Tesisleri Yönetmeliği'nde belirtilen sınır değerlere uyum esas alınacaktır. Özet olarak seçilen yakıt ve teknoloji nedeniyle halen 4.000mg/Nm³ ün üstünde olan SO 2 emisyonu yatırım sonrasında 60mg/Nm³ ün altına inecektir. Keza 500mg/Nm³ ün üzerinde olan NOx 75mg/Nm 3 ün altına inecektir. Mevcut fuel-oil santralinin çevreye zararlı etkileri bu yatırım sonrasında ortadan kaldırılmış olacaktır. 86

V.2.4. Proje ünitelerinde kullanılacak suyun hangi prosesler için ne miktarlarda kullanılacağı, nereden, nasıl temin edileceği, ne miktarlarda hangi alıcı ortamlara nasıl verileceği( arıtma tesisi dahil v.s.), suya uygulanacak ön işlemler (arıtma birimleri ile katma-besleme suyu olarak katılacağı birimleri kapsayan), su hazırlama ana akım şeması, su buhar çevrimi, proses akım şeması çevrimde uygulanacak su iç işlemleri, kullanılacak kimyasal maddeler, İnşaat faaliyetleri sırasında 105 kişinin çalıştırılması planlanmaktadır. Kişi başına su tüketimi 150 lt/gün kabul edildiğinde, söz konusu personelin içme ve kullanma suyu miktarı, 15,75 m 3 /gün olarak belirlenmiştir. Kullanılacak bu suyun tamamının atık suya dönüşeceği varsayımı ile inşaat aşamasında personelden kaynaklanacak atıksu miktarı da 15,75 m 3 /gün dür. İnşaat döneminde, içme ve kullanma suyu, EÜAŞ kampüsü içerisindeki içme suyu şebekesinden karşılanacak olup, oluşacak sıvı atıklar; kanalizasyon altyapısına verilmek suretiyle bertarafı sağlanacaktır. Projenin işletme aşamasında 221 kişinin çalıştırılması planlanmaktadır. Kişi başına su tüketimi 150 lt/gün kabul edildiğinde, söz konusu personelin içme ve kullanma suyu miktarı, 33,15 m 3 /gün olarak belirlenmiştir. Kullanılacak bu suyun tamamının atıksuya dönüşeceği varsayımı ile inşaat aşamasında personelden kaynaklanacak atıksu miktarı da 33,15 m 3 /gün dür. İşletme aşamasında, içme ve kullanma suyu, EÜAŞ kampüsü içerisindeki içme suyu şebekesinden karşılanacak olup, oluşacak sıvı atıklar; kanalizasyon altyapısına verilmek suretiyle bertarafı sağlanacaktır. Santralin ihtiyacı olan kondense soğutma suyu Marmara Denizinden alınmaktadır. Kazan suyu, idari kullanım ve sosyal siteler için ihtiyaç olan ham su Altınşehir deki Azatlı mevkiinde bulunan kaynak suyundan karşılanmaktadır. Buradan 15 km lik boru hattıyla 3x60 m 3 /saat kapasiteli pompalarla basılan su, 800 m 3 lük beton tankta toplanmakta ve 2 adet 50 m 3 /saat kapasiteli demineralizasyon grubunu beslemektedir. Ayrıca su 6x5000 m 3 lük tanklarda da depolanabilmektedir. Bu kaynaklardan yazın 50 m 3 /saat, kışın 100 120 m 3 /saat su tedarik edilebilmektedir. Proje kapsamında soğutma suyu, kazan suyu, idari kullanım ve sosyal siteler için ihtiyaç olan ham su mevcut hatlardan sağlanacaktır. Makine techizat revizyonu ve kapasite artışına bağlı olarak hatlarda iyileştirmeler yapılacaktır. Proje kapsamında Azatlı mevkii nden temin edilen suyun yetersiz olması durumunda proje alanına sınır olan kuzey batı yönündeki İSKİ atıksu arıtma tesisinin çıkış suyu bağlantısından 300 ton/saat su temin edilmesi planlanmaktadır. Bu şekilde temin edilecek su ters osmoz sistemiyle arıtılarak kullanılacaktır. Konuyla ilgili İSKİ ye yapılan başvuru Ek- 12 de sunulmuştur. 87

V.2.5. Projenin tüm ünitelerinden kaynaklanacak atıksuların miktarları, fiziksel, kimyasal ve bakteriyolojik özellikleri, atıksu arıtma tesislerinde bertaraf edilecek parametreler ve hangi işlemlerle ne oranda bertaraf edileceği, arıtma işlemleri sonrası atıksuyun ne miktarlarda hangi alıcı ortamlara nasıl verileceği, Projenin inşaat aşamasında 105 kişi ve işletme aşamasında 221 olmak üzere toplamda 326 kişinin çalışması planlanmaktadır. Kişi başına düşen günlük su tüketim miktarı 150 lt/gün dür. Çalışacak kişi sayısı Kişi başına düşen günlük kullanım Oluşan atık su BOI BOI olarak kirlilik yükü KOI KOI olarak kirlilik yükü AKM AKM olarak kirlilik yükü (Kaynak: USLU, O. "Kullanılmış Suların Arıtılması 1992 İzmir.) :326 kişi :150 lt/gün :48,9 m 3 /gün : 200 mg/lt : 9,78 kg/gün : 300 mg/lt : 14,67 kg/gün : 200 mg/lt : 9,78 kg/gün İnşat ve işletme aşamasında, içme ve kullanma suyu, EÜAŞ kampüsü içerisindeki içme suyu şebekesinden karşılanacak olup, oluşacak sıvı atıklar; kanalizasyon altyapısına verilmek suretiyle bertarafı sağlanacaktır. V.2.6. Soğutma (ana ve yardımcı soğutma suyu) sistemine ilişkin bilgiler, soğutma suyu akım şeması, kullanılacak kimyasal maddeler ve miktarları, soğutma suyunun deşarj edileceği alıcı ortama etkileri ve alınacak önlemler, Halen fuel-oil 1. ve 2. ünitelere denizden ortak bir hat ile soğutma suyu alınmakta, 3. üniteye ise ayrı bir hattan 4. ve 5. ünite ile birlikte denizden soğutma suyu temin edilmektedir. Her bir ünitenin denizden aldığı soğutma suyu miktarı 10.800m 3 /saat olup toplam 32.400 m 3 /saat debisindedir. Denizden alınan soğutma suyu herhangi bir kirlenme olmaksızın tekrar denize verilmektedir. 1. 2. ve 3. ünite mevcut soğutma suyu hatları kapasitesi 1200-1400 MW lık bir santral için toplam ~70.000m 3 /saate arttırılacaktır. Tesisin üretimdeki verimliliğini arttırmak için enerji üretimi sırasında açığa çıkacak ısının uzaklaştırılması gerekmektedir. Isının uzaklaştırılması aşamasında su tüketimi artacak ve gereken su Marmara Denizinden temin edilecektir. Soğutma suyu için deniz suyunun tercih edilmesi aşağıda belirtildiği üzere oldukça avantajlıdır. Deniz suyunun bol olması ve miktarında mevsime bağlı değişim göstermemesi, Kullanımının kolay olması, Yüksek ısıl değeri, Termal deşarjının kolay olması, Soğutma amacına uygun sıcaklık düzeyi. Santralde türbinden gelen ısınmış sirkülasyon suları, denizden çekilen 32.400 m³/saat debili su ile tek geçişli deniz suyu soğutma tekniği kullanılarak soğutulacaktır. 88

Soğutma suyu sistemini biyolojik kirlenmeye elverişli yapıda olduğundan, soğutma suyunu söz konusu kirlenmeden korumak için, pompa alım girişine hipoklorit dozlaması yapılacaktır. Ana sirkülasyon suyu sistemi Yardımcı soğutma suyu sistemi Tuzsuzlaştırma tesisi Elektro-klorlama tesisi Elekli yıkama (ızgara) Ana soğutma suyu pompasının amacı; kondansatör ve yardımcı soğutuculara soğutma suyu tedarik etmektir. Diğer sistemlere su temini için ise, dört adet %33 lük pompa yerleştirilecektir. Deniz suyu alım pompası bölümüne, pompaların bakımı ile ızgara ekipmanının ve izolasyon kapaklarının takılması ve sökülmesi için gerekli ekipmanlar tedarik edilecektir. Izgara Kanalı Izgara sistemi, pompalara verilecek zararın önlenmesi için pompa istasyonunun girişinde yer alacaktır. Sistem dahilinde kaba ve ince ızgara kanalı bulunacaktır. Kaba ızgara kanalındaki ızgara çubukları ara mesafesi 50 mm, çubuk genişliği 10 mm olarak seçilmiştir. Kaba ızgarada tutunamayan katı malzemenin tutulması için ise 5 mm aralıklı mekanik ince ızgara kullanılacaktır. Izgaranın temizliği, her iki sistemde de arkadan taramalı mekanik bir sistemle yapılacaktır. Klorlama ve Klorsuzlaştırma Ünitesi Mikroorganizmalar, zamanla soğutma yüzeyinde tabakalar oluşturarak sistemdeki ısı alışverişi verimliliğini düşürmesi nedeniyle, soğutma suyu ile birlikte çok sayıda mikroorganizmanın sisteme girişinin önlenmesi gerekmektedir. Dolayısıyla sudaki organizmaların yok edilmesi veya etkisiz hale getirilmesi için soğutma suyu pompa odasının girişine klorlama ünitesi yerleştirilecektir. Önerilen klorlama, sıvı sodyum hipoklorit (NaClO) ile yapılacaktır. Dezenfeksiyon amacıyla deniz suyuna verilecek 12,8 ph değerine sahip NaClO, su içinde reaksiyona sebep olacak ve deniz suyunun ph derecesini yükseltecektir. Sistem çıkışındaki ısınmış su, borular ve çıkış yapılarından oluşan su çıkış sisteminden geçerek Marmara Denizine deşarj edilecektir. Deşarj edilecek soğutma suyundaki klor, deşarj edilmeden önce klorsuzlaştırma ünitelerine verilerek nötralize edilecektir. 89

V.2.7.Proje kapsamında kullanılacak ana yakıtların ve yardımcı yakıtın hangi ünitelerde ne miktarlarda yakılacağı ve kullanılacak yakma sistemleri, emisyonlar, mevcut hava kalitesine olacak katkı miktarı, azaltıcı önlemler ve bunların verimleri, ölçümler için kullanılacak aletler ve sistemler, modelleme çalışmasında kullanılan yöntem, modelin tanımı, modellemede kullanılan meteorolojik veriler (yağış, rüzgar, atmosferik kararlılık, karışım yüksekliği vb.), model girdileri, kötü durum senaryosu da dikkate alınarak model sonuçları, muhtemel ve bakiye etkiler, önerilen tedbirler, Modelleme sonucunda elde edilen çıktıların arazi kullanım haritası üzerinde gösterilmesi, kullanılacak filtrelerin özellikleri, filtrelerin bakımı, arızalanması durumunda alınacak önlemler, Proje kapsamında fuel-oil yakıtlı 1. 2. ve 3. ünitelerin yerine toplam 1400 MW e kurulu gücünde ana yakıt olarak doğal gaz, yardımcı yakıt olarak motorin kullanacak çift yakıtlı kombine çevrim santrali (DGKÇS) planlanmaktadır. DGKÇS net veriminin %60 olması planlanmaktadır. Tesisin ısıl gücü 2333 MW t dir. Mevcut santral ünitelerinin sökülmesinden sonra yerine yapılacak yeni üniteler için yer konusunda sıkıntı olmadığı, 1200-1400 MW güç aralığında teknik ve ekonomik kriterlere uygun (1 gaz türbini + 1 buhar türbininden oluşan) 3 ünite, yada daha yüksek kapasiteli 2 ünite yapılması planlanmaktadır. Proje kapsamında 1.400 MW lık santralde yılda yaklaşık 1,7 milyar m 3 doğal gaz kullanılacaktır. Yıllık 7000 saat çalıştırılması planlanan santralde saatlik 242.857 m 3 doğalgaz kullanımı olacaktır. Baca gazı emisyonları olarak en önemli kirleticiler kükürt dioksit (SO2), azot oksitler (NOx) ve karbon monoksit (CO) ve partikül madde (PM10) emisyonları olacaktır. Doğalgaz ve motorinin yanması sonucu oluşacak emisyonlar yer seviyesinde oluşturacağı konsantrasyon değerleri yönetmelik sınır değerlerinin altında olması sağlanacak olup, baca gazı ölçümleri her daim izlenecektir. Modelleme çalışmasında alansal olarak bölgenin mevcut kirlilik yükünün dışında DGKÇS arka plan noktasal emisyon kaynağı olarak değerlendirilmiştir. Bu kapsamda arka planda Ambarlı 1,2,3 1400 MW DGKÇS, Ambarlı A 1350 MW DGKÇS ve Ambarlı B 816 MW DGKÇS den kaynaklanacak kirlilik yükü hesaplanmıştır. Modelleme ile çalışma alanında tesisten kaynaklanması muhtemel YSK değerleri belirlenmiş ve SKHKKY de belirtilen standartlar ile karşılaştırılmıştır. Modelleme çalışmaları için gerekli olan uzun dönemli meteorolojik veriler, yöredeki mevcut meteoroloji istasyonlarından sağlanmaktadır. Bu çalışmada, proje alanında yapılacak olan çalışmalardan kaynaklı toz emisyonları kümülatif olarak hesaplanmıştır. Modelleme çalışmasında ise 1970-2011 uzun yıl (Kumköy ve Florya meteoroloji istasyonları) hesaplaması yapılarak temsili yıl, 2006 yılı, 17059 no lu Kumköy meteoroloji istasyonu seçilmiştir. Bu istasyona ait 2006 yılı saatlik sıcaklık, buharlaşma, rüzgar yönü, rüzgar hızı, bulutluluk verileri (surface) Aermod modeli Aermet programı için kullanılmıştır. Yükseklik (ana sondaj verisi) verileri olarak da yine 2006 yılı 17062 no lu İstanbul Göztepe verileri kullanılmıştır. Hava kalitesi modelleri matematiksel ve sayısal teknikleri kullanarak, fiziksel ve kimyasal prosesleri simule eder. Bu kimyasal ve fiziksel süreçte önemli olan nokta, atmosferde bulunun hava kirleticilerinin nasıl bir tepkime verdiği ve yayılımının incelenmesidir. Meteorolojik veriler ve kaynak girişleri üzerinde emisyon oranları ve yükseklik yığını gibi bilgiler temelinde, bu modeller, doğrudan atmosfere verilen birincil kirleticilerin 90

karakteristiğini belirlemek için dizayn edilmiştir ve bazı durumlarda, ikincil kirleticiler bu atmosfer içinde karmaşık kimyasal reaksiyonlar sonucu olarak oluşur. Bu modeller hava kalitesi yönetimi sisteminde çok önemlidir çünkü birçok büyük kuruluş, hava kalitesi problemlerinde kaynakların belirlenmesi ile birlikte hava kirliliğinin kontrolünde yaygın olarak modelleri kullanmaktadırlar ve bu bağlamda zararlı hava kirleticilerin azaltılmasına yönelik etkili stratejiler geliştirilmektedir. Örneğin, hava kalitesi modelleri, yeni kaynakların ortam hava kalitesi standartları asmaması için izin prosesleri esnasında kullanılabilmektedir ya da gerekirse, ek kontrol şartlar belirler. Ek olarak, hava kalitesi modelleri, yeni bir düzenleme programının uygulanmasından sonra, birden fazla kaynaktan gelecek kirletici konsantrasyonun tahmini için kullanılabilmektedir, insan ve çevrenin zararlı etkilere maruziyetinin önlenmesi amacıyla programlar geliştirilebilmektedir. Modelleme çalışmaları yoluyla, yapılmış olan emisyon ölçümlerinden yararlanılarak, yer seviyesindeki konsantrasyonlar hesaplanmakta ve bulunan değerler ile ölçüm sonuçları karşılaştırılabilme olanağı sağlanmaktadır. Model her kaynak (source) ve alıcı (receptor) kombinasyonu için çökelme veya konsantrasyon değerlerini, meteorolojik girdilerin verildiği her saat için hesaplayabilmektedir. Bununla birlikte, kullanıcı tarafından belirlenen zaman aralıklarındaki ortalama konsantrasyonu da hesaplayabilmektedir. Birçok model (OSPM, STREET-SRI, ISCT vb.), nokta kaynakların yakın civarındaki binaların hava kirleticileri üzerindeki aerodinamik etkilerini belirleyebilmek, kirleticilerin birim alandaki kuru ve yaş çökelme hızlarını ve ayrıca toplam çökelme hızını hesaplamak için değişik algoritmalar içermektedir. Modellemeler için gerekli olan girdi verileri ise şu şekilde sıralanabilir; 1. Emisyonlar (trafik, sanayi, ısınma verileri ve emisyon faktörü) 2. Meteoroloji 3. Background Kirliliği 4. Modelleme yapılan alan hakkında bilgi (cadde yapısı, binalar, topografya vb.) Kirletici konsantrasyon modelleri bilinen emisyon oranlarını ve meteorolojiyi temel almaktadır. Bu modeller, Hava Kalitesi Yönetiminde (hava kirleticilerin kontrol stratejilerinde kullanılan) önemli rol oynamaktadır. AERMOD modeli EPA ve Amerika Meteoroloji Topluluğu (AMS) tarafından geliştirilmiştir. Model, mesafeli (50 km ye kadar) hava kaynaklı kirleticilerin uzamsal varyasyon dağılımını amaçlayan kararlı hal Gaussian plume modelidir. AERMOD, kirletici dağılımını simule etmek için üst atmosfer tabakasında saatlik meteorolojik gözlemlere ihtiyaç duymaktadır. AERMOD; İlk model formulasyonu Gelişim değerlendirmesi Beta testi Revize edilmiş model formulasyonu Performans değerlendirmesi ve hassaslık testi adımları ile geliştirilmiştir. AERMOD modeli emisyon envanterinde kirletici konsantrasyonlarını oluşturmak için emisyonlara ve meteorolojik girdi verilerine ihtiyaç duymaktadır. Model sabit endüstriyel kaynaktan hava kirleticilerinin dağılımı için dizayn edilmiştir. AERMOD atmosferik dağılım modelleme sistemi 3 modül içermektedir. 91

Bunlar; AERMOD AERMET AERMAP sistemleridir. AERMAP alan on işlemcisidir. Asıl amacı, hava kirliliği davranışları ile alan özellikleri arasında fiziksel ilişkiyi sağlamaktır. Her bir reseptör yeri için konum ve yükseklik verisi oluşmaktadır. Meteorolojik veri on işlemcisi AERMET yüzey meteorolojik verilerini, üst atmosfer tabakası çevresinin ve isteğe bağlı tesis içi araç kulelerinin verileri kabul etmektedir. Daha sonra AERMET, atmosferik türbülans karakteristikleri, sürtünme hızı ve yükseklikler gibi dağılım modeli için gerekli atmosferik parametreleri hesaplamaktadır. Hazırlanan Emisyon dağılım modelleme raporu Ek-18'de sunulmuştur. V.2.8.Tesisin faaliyeti sırasında oluşacak diğer katı atık miktar ve özellikleri, bertaraf işlemleri, bu atıkların nerelere ve nasıl taşınacakları veya hangi amaçlar için yeniden değerlendirilecekleri, alıcı ortamlarda oluşturacağı değişimler, muhtemel ve bakiye etkiler, alınacak önlemler Personelden Kaynaklı Katı atıklar İşletme aşamasında, santral kurulu gücü ile uyumlu olacak şekilde EÜAŞ bünyesinde bulunan 1, 2 ve 3 nolu ünitelerden sorumlu 221 personel çalıştırılacaktır. Projeye özel olarak mevcut personelin dışında ilave bir istihdam yapılması şu aşamada düşünülmemektedir. Katı atıklar Proje kapsamında inşaat aşamasında çalışacak toplam personel sayısı 221 kişi olup, bir kişinin günlük katı atık üretimi 1,15 kg.(tüik-2008) olarak baz alındığında; 221 kişiden kaynaklanacak katı atık miktarı; Q= q x N Q= Bir günlük toplam katı atık miktarı q= Bir kişiden kaynaklanacak günlük katı atık miktarı N= İşçi sayısı Q= 1,15 kg/kişi-gün x 221 kişi = 254,15 kg/gün olarak hesaplanmaktadır. Personelin ihtiyaçlarının giderilmesi sonucu oluşan atıklar, yemek artıkları, ambalaj kâğıdı, pet şişe, cam şişe vb. dir. Bu katı atıklar, 14.03.1991 Tarih ve 20814 Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nin 8. maddesine uygun olarak, çevreye zarar vermeden bertarafını ve değerlendirilmesini kolaylaştırmak, çevre kirliliğini önlemek ve ekonomiye katkıda bulunmak amacıyla ayrı ayrı toplanarak biriktirilecektir. Katı atıkların toplanması ve taşınması konusunda aynı yönetmeliğin 4. Bölümünde yer alan 18. Maddesinde belirtilen esaslara uyulacak, buna göre katı atıklar çevrenin olumsuz yönde etkilenmesine sebep olacak yerlere dökülmeyecek, ağzı kapalı standart çöp kaplarında muhafaza edilerek toplanacaktır. Aynı bölümün 20. Maddesine uygun olarak, görünüş, koku, toz, sızdırma ve benzeri faktörler yönünden çevreyi kirletmeyecek şekilde kapalı kaplarda toplanacak ve İşletmenin sağladığı araçla protokol neticesinde, Avcılar Belediyesi ve/veya en yakın belediyenin katı atık depolama sahasında bertaraf edilecektir. İşletme aşamasında, çalışan personelden kaynaklanan evsel nitelikli katı atıklar dışında büro atıkları da oluşacaktır. Söz konusu bu atıklar 14.03.1991 Tarih ve 20814 Sayılı (05.04.2005 Tarih ve 25777 Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 92

Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen ilgili maddelere göre yapılacaktır. Atıklar, adı geçen yönetmeliğin 8. ve 18. maddelerine göre toplanıp, depolanacak ve aynı yönetmeliğin 20. maddesine uygun bir şekilde taşınacaktır. Ambalaj atıkları Ambalaj atığı miktarı ÇEVKO verilerine göre evsel nitelikli katı atıkların %25 ini oluşturmaktadır. Dolayısıyla projenin işletme aşamasında 55,25 kg/gün lük ambalaj atığı oluşması beklenmektedir. Evsel nitelikli katı atıkların (kağıt, karton, cam, plastik vb.) değerlendirilebilir sınıfına girenleri tekrar kullanılabilirlikleri göz önünde bulundurularak ayrı ayrı toplanarak, biriktirilecektir. Proje kapsamında oluşacak ambalaj atıkları belirli aralıklarla işletmenin sağladığı araçlarla toplanıp en yakın lisanslı geri kazanım tesisine verilerek bertaraf edilecektir. Konuyla ilgili olarak 24.08.2011 Tarih ve 28035 Sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine riayet edilecektir. Tıbbi Atıklar İşletme aşamasında 221 kişinin çalıştırılması planlanmaktadır. Çalışacak personel sayısının 49 kişiyi geçmesi nedeniyle revir ünitesi kurulma zorunluluğu bulunmaktadır. Bu kapsamda EÜAŞ kampüsü içerisinde mevcutta kurulu bulunan revir kullanılacaktır. Tesiste oluşacak ciddi yaralanmalı kazalarda; yaralıya ilk müdahalede yapılacaktır. Bu ünitede oluşacak tıbbi atık, pansuman yapılmış pamuk, sargı bezi gibi atıklardır. Bu işlemlerin sonunda 1 gr/gün-kişi tıbbi atık oluşması öngörülmektedir. Buna göre oluşması muhtemel tıbbi atık miktarı; 221kişi-gün x 1 gr/gün-kişi = 221 gr/gün = 0,221kg/gün civarında olacağı tahmin edilmektedir. Revirden kaynaklı tıbbi atıklar diğer atıklardan ayrı olarak toplanacaktır. Tıbbi atıklar delinmeye ve taşınmaya dayanıklı 150 mikron kalınlığında kırmızı plastik torbalara konulacaktır. Tıbbi atıklar kırmızı torbalarda toplandıktan revirde ve özel olarak hazırlanmış tıbbi atık konteynırlarda muhafaza edilecek ve yakın sağlık kuruluşuna götürülerek bertaraf edilecektir. Konu ile ilgili 22.07.2005 Tarih ve 25883 Sayılı (21.03.2014 Tarih ve 28948 Sayılı değişiklik) Resmi Gazete 'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği" hükümlerine uyulacaktır. Atık Yağlar Proje kapsamında kullanılacak ekipman ve araçların yağ değişimleri araç bakım istasyonlarında gerçekleştirilecek olup, proje kapsamında oluşacak atık yağlar için, 30.07.2008 Tarih ve 26952 Sayılı (05.11.2013 Tarih ve 28812 Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği nin tüm hükümlerine göre bertaraf edilecektir. Oluşacak atık yağlar, öncelikle yeterlik sahibi laboratuarlara gönderilerek kategori analizleri yaptırılacak olup oluşan atık yağlar sızdırmaz, ağzı kapaklı variller içinde kategorilerine göre ayrı ayrı olmak üzere Tehlikeli Atık Geçici Depolama Alanları nda biriktirilecektir. 93

Faaliyet kapsamında farklı kategorideki atık yağlar birbirleriyle, PCB ve diğer tehlikeli atıklarla karıştırmayacak; tehlikeli atıkla kirlenmiş yağların bertarafı için Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Atık yağlar, lisans almış taşıyıcılar vasıtasıyla, lisanslı işleme ve bertaraf tesislerine gönderilecektir. Atık yağların tesis dışına taşınması durumunda Ulusal Atık Taşıma Formu doldurulacaktır. Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği 26. maddeye göre kayıt tutulacak ve EK-2 de yer alan Atık Yağ Beyan Formu doldurularak takip eden bir sonraki yılın Şubat ayı sonuna kadar İl Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü ne gönderilecektir. Atık yağların taşınmasında işleme veya bertaraf tesisi işletmecisi ile uyuşmazlık çıkması halinde, bu uyuşmazlık giderilemezse on beş gün içinde uyuşmazlık Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ne ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı na bildirilecek; bu süre içinde uyuşmazlığa konu olan atık yağlar muhafaza altına alınacaktır. Proje kapsamındaki tüm faaliyetler süresince, 30.07.2008 Tarih ve 26952 Sayılı (05.11.2013 Tarih ve 28812 Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği nin tüm hükümlerine uyulacaktır. Ömrünü Tamamlamış Lastikler Proje alanında kullanılacak atık taşıma araçlarının lastik değişimleri sonucu çıkabilecek ömrünü tamamlamış lastikler, 25.11.2006 Tarih ve 26357 Sayılı (10.11.2013 Tarih ve 28817 Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak Yürürlüğe giren Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine göre lisanslı geri dönüşüm firmalarına verilerek bertarafı sağlanacaktır. V.2.9.Proje kapsamında meydana gelecek vibrasyon bakiye etkiler, alınacak önlemler, Çevresel Gürültü nün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği ne göre akustik raporun hazırlanması, (her bir tesis için ayrı ayrı hazırlanacak) Proje kapsamında oluşacak gürültü işletme aşamasında santral ünitelerinden kaynaklanacaktır. Oluşacağı tahmin edilen gürültü seviyesi 04.06.2010 Tarih ve 27601 Sayılı (27.04.2011 Tarih ve 27197 Sayılı değişiklik) Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği'nde verilen hesaplamalarına göre yapılmış ve proje özelinde hazırlanmış olan Akustik Rapor Ek-20 de sunulmuştur. Tablo 38:Endüstriyel Tesisler İçin Çevresel Gürültü Sınır Değerleri Alanlar L gündüz (dba) L akşam (dba) L gece (dba) Gürültüye hassas kullanımlardan eğitim, kültür ve sağlık alanları ile yazlık ve kamp yerlerinin yoğunluklu olduğu alanlar 60 55 50 Ticari yapılar ile gürültüye hassas kullanımların birlikte bulunduğu alanlardan 65 60 55 konutların yoğun olarak bulunduğu alanlar Ticari yapılar ile gürültüye hassas kullanımların birlikte bulunduğu alanlardan 68 63 58 işyerlerinin yoğun olarak bulunduğu 94

alanlar Organize Sanayi Bölgesi veya İhtisas Sanayi Bölgesi içindeki her bir tesis için 70 65 60 Projenin işletmeye alınmasıyla ortaya çıkacak gürültü etkilerini en aza indirgemek için aşağıda verilen metodlar uygulanacaktır. Gaz türbin girişlerine yüksek verimli susturucuların ve filtrelerin takılması, Gaz türbin egzozlarındaki gürültünün atık ısı kazanı ile azaltılması ve gerektiği takdirde yüksek kapasiteli susturucuların da yerleştirilmesi, Ana trafo tasarımının gürültü oluşumunu azaltacak şekilde yapılması, Yakıt gaz ölçümü ve kontrol sistemlerinin düşük gürültü yayılımlı olması, Soğutucu fanlarına giriş ve çıkış susturucularının takılması, Yardımcı motor, pompa, kompresör ve valflerin düşük gürültü yayılımlı olması, Kamyon taşımacılığının sadece gündüz saatleri ile sınırlandırılması. Ayrıca, projenin işletmeye alınmasıyla oluşacak vibrasyonun da proje sahası sınırları dışındaki yerleşim birimlerinde hissedilmesi öngörülmemektedir ve bu bağlamda olumsuz etki yaratmayacaktır. V.2.10.Radyoaktif atıkların miktar ve özellikler, gürültü kaynakları ve seviyeleri, muhtemel ve bakiye etkiler ve önerilen tedbirler, Projenin işletme faaliyetleri sonucunda herhangi bir radyoaktif atığın oluşması beklenmemektedir. Proje kapsamında kullanılan doğalgazın yakılması ile oluşan hava emisyonu sınır değerleri aşmayacağından insan sağlığı ve çevre açısından risk teşkil etmemektedir. V.2.11.Proje ünitelerinde üretim sırasında kullanılacak tehlikeli, toksik, parlayıcı ve patlayıcı maddeler, taşınımları ve depolanmaları, hangi amaçlar için kullanılacakları, kullanımları sırasında meydana gelebilecek tehlikeler ve alınabilecek önlemler, Tesiste üretim sırasında kullanılacak tek tehlikeli madde doğalgaz ve tek parlayıcı madde yağlama yağı olacaktır. Yağlama yağı depolama tankı ve dağıtım şebekesi tesisin güvenli bir şekilde işletilmesi için uygun yangın koruma düzenlemeleri ve yöntemleri ile korunacaktır. Doğalgazın sahada depolanması yapılmayacaktır. BOTAŞ istasyonu ile tesis arasındaki bor hattı mevcut BOTAŞ standartlarına göre tasarlanacaktır. Tüm saha ve ekipmanlar topraklanacaktır. Dolum ve boşaltmada güvenliği sağlayıcı önlemler alınacaktır. Tesiste çeşitli ekipmanların parçalarını temizlemek ve boyamak için kullanılan bazı çözücüler yer alacaktır. Santral bünyesinde kullanılacak kimyasal maddeler, tesise yerinde teslim edilmek üzere kamyonlarla getirilecek olup sadece özel eğitilmiş personel tarafından kullanılacaktır. İlgili taşıyıcıların gerekli tüm sağlık, güvenlik ve emniyet tedbirlerini almaları sağlanacaktır. 95

Tehlikeli ve zararlı maddelerin depolanması, taşınması ve kullanımına ilişkin faaliyetlerde, 11.07.1993 Tarih ve 21634 Sayılı (18.01.2008 Tarih ve 26760 Sayılı değişiklik) Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Kimyasallar Yönetmeliği ile 14.03.2005 Tarih ve 25755 Sayılı (05.11.2013 Tarih ve 28812 Sayılı değişiklik) Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen hususlara uyulacaktır. V.2.12.Proje etki alanında yeraltı ve yerüstünde bulunan kültür ve tabiat varlıklarına (geleneksel kentsel dokuya, arkeolojik kalıntılara, korunması gerekli doğal değerlere) materyal üzerindeki etkilerinin şiddeti ve yayılım etkisinin belirlenmesi, Söz konusu proje fuel-oil yakıtlı elektrik üretim santralinin 1. 2. ve 3. ünitelerinin yakıt sistemlerinin çift yakıt sistemine (doğalgaz+motorin) dönüştürülmesi ve kapasite artışı projesidir. Proje alanı içerisinde mevcutta bulunan fuel-oil 1, 2, 3 nolu üniteleri 16.500 m 2, şalt sahası 16.000 m 2, fuel-oil tankları 14.000 m 2, idare binası 1500 m 2 alan kaplamaktadır. Proje alanında fuel-oil ile çalışan tankların doğalgaza dönüştürülmesi işlemi yapılacak ve mevcut durumda 1. 2. ve 3. ünitelerin bulunduğu alan kullanılacağından ilave bir arazi kullanılmayacaktır. Proje alanı içinde ve yakın çevresinde korunması gereken herhangi bir doğal yapı, arkeolojik kalıntı, koruma alanı, SİT ve/veya tabiat varlığı bulunmamaktadır. Proje kapsamında söz konusu işlemler mevcut santral alanı sınırları içinde gerçekleşecektir. Bu sebepten dolayı proje alanında herhangi bir kültür ve tabiat varlığının tespit edilmemiştir. Bununla birlikte inşaat faaliyetlerinde herhangi bir kültür veya tabiat varlığına ve/veya arkeolojik bulguya rastlanılması durumunda, çalışmalar durdurulacak ve proje yetkilileri tarafından derhal İstanbul 1 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü ne konu hakkında bilgilendirilecektir. Sonrasında çalışmalara Müdürlük yetkililerinin görüşleri çerçevesinde devam edilecektir. V.2.13. Sucul ve karasal flora/fauna üzerine olası etkiler ve alınacak tedbirler, Bu konuda ayrıntılı bilgi Bölüm V.1.9 da verilmiştir. V.2.14. Orman alanları üzerine olası etkiler ve alınacak tedbirler ve izinler, orman yangınlarına karşı alınacak tedbirler, Proje alanı ve yakın çevresinde büyük orman yangını oluşmasını sağlayabilecek bir orman varlığı bulunmamaktadır. Dolayısıyla proje kapsamında yürütülecek inşaat faaliyetlerinde santral alanı dışında herhangi başka bir alan kullanımının söz konusu olmaması sebebiyle orman yangınına sebebiyet verecek bir ağaç varlığı bulunmamakta ve buda orman yangını oluşma riskini ortadan kaldırmaktadır. Bununla birlikte proje kapsamında oluşabilecek yangınlara karşın; Acil müdahale planı ile yangın ekibi oluşturulacak ve acil durumlarda tüm personelin nasıl davranacağı konusunda yazılı ve sözlü bilgilendirmeler yapılacak, bu konuda belirli aralıklarla tatbikatlar yapılacaktır, Ateşleyici ve yanıcı malzeme kaynakları ayrı ve korunaklı vaziyette saklanacaktır, Her an çalışabilecek durumda faal yangın söndürme cihazları bulundurulacaktır, Sabit tesisat düzenli ve sık sık yetkili ve uzman kişilerce kontrol edilecektir, 96

Acil ışıklandırma sistemi kurulacaktır, Özellikle rüzgarlı havada orman alanlarına yakın yerlerde ateş yakılmayacaktır, Sigara izmaritleri, şişe ve cam gibi maddeler dışarıya atılmayacaktır, Çalışanlar orman yangınları ve alınacak tedbirler konusunda bilgilendirilecektir, İş Sağlığı ve Güvenliği hükümlerine titizlikle uyulacaktır, Tesis içinde personelin rahat görebileceği yerlere yangın bilgilendirme afişleri asılacaktır. V.2.15.Projenin tarım ürünlerine ve toprak asitlenmesine olan etkileri, toprak asitlenmesinin tahmininde kullanılan yöntemler ve alınacak tedbirler, Toprak asitleşmesine neden olan başlıca gaz kirleticiler, sülfürdioksit (SO 2 ), azot oksitler (NOx) ve amonyum kökleridir. Bu asit oluşturucu maddeler, kirletici kaynağından atmosfere yayıldıktan sonra kuru ve yaş olmak üzere iki farklı prosesle toprağa çökelmektedir. Söz konusu asit yapıcı maddelerin toprağa eklenmesi, topraktaki H+ iyonu konsantrasyonunda bir artışa yol açmaktadır. Eklenen H+ iyonlarının etkilerini tamponlayan unsurlar, kireçtaşı başta olmak üzere, toprakta yer alan karbonatlar, fosfatlar, humatlar gibi çok sayıdaki tamponluk sistemleri, zayıf asit kökleri ve son olarak da kalloidal değişim yüzeylerindeki (Ca+2, Mg+2, Na+, K+, ve NH4+)20 gibi bazik katyonlardır. Toprakta özellikle kireçtaşı, dolomit, ve manyezit gibi karbonatlı taşların üzerine gelen asit kökleri, burada karbondioksit ve su çıkışıyla birlikte nötrleştirilir. Bu tepkime sonucu çözünür duruma geçen tuzların bazik katyonları, dissosiasyon sonucu çözeltide zenginleşerek kalloidal değişim yüzeylerinde var olan dengenin bozulmasına fırsat vermez. Eğer toprakta bu tür mekanizmalar yetersizse ve toprak ph ı kritik düzeylerde ise, topraktaki H+ konsantrasyonunun artması ile kil ve organik kolloidlerin yüzeyleri, katyonlar (Ca+2, Mg+2, Na+, K+ ve NH4+ iyonları) yerine H+ iyonları ile kaplanmaktadır. Bu bağlamda, artan H+ iyonları toprağın asitlilik değerini yükseltmektedir. Meydana gelen toprak asitleşmesi aşağıda verilen bir dizi etkiye neden olmaktadır. Topraktaki katyonların yıkanarak yeraltı sularına karışması, Kotyon kaybı nedeniyle toprağın verimsizleşmesi ve buna bağlı tarımsal ürün kaybı ve Düşen ph nedeniyle bazı metallerin (örneğin Al ve Cd) mobilize olarak toksik düzeylere ulaşması. Fosil yakıtlı enerji santrallerinin işletme aşamasında oluşacak baca gazı emisyonları arasında asitlenmeye neden olabilecek başlıca kirletici SO 2 dir. Ancak, projede yakıt olarak kullanılacak doğal gazın sülfür içeriğinin oldukça düşük olduğu tahmin edilmektedir. Bundan dolayı, santralden kaynaklanacak SO 2 emisyonları göz ardı edilebilir değerlerde olacaktır. 97

V.2.16.Yeraltı ve yüzey suyuna etkiler ve alınacak tedbirler, Yeraltı Suyuna Etkiler Bu tür santral projelerinin işletme aşamasında en fazla su tüketimi soğutma amaçlı su tüketimidir. Ancak, söz konusu Proje nin işletme faaliyeti süresince kullanılacak suyun denizden alınarak çok kısa bir süre içerisinde denize verilmesi planlanmıştır. Bu durumda, tesis su kullanımına bağlı olarak gerek yeraltı gerekse yüzey suyu olmak üzere mevcut su rezervlerinde olumsuz bir etki oluşması söz konusu değildir. Projenin işletme aşamasında yürütülecek faaliyetler sırasında, yeraltı suyuna karışabilecek miktarda endüstriyel atık su oluşması beklenmemektedir. Saha dışına herhangi bir endüstriyel atık su deşarjı da söz konusu değildir. Önerilen tesisin tüm atık suları ilgili arıtım ve deşarj ünitelerini takiben, derin deniz deşarj sistemi ile denize deşarj edilecektir. Proje kapsamında yeraltı suyu kullanılması durumunda 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun unun ve Yeraltı Sularını Kirlenmeye ve Bozulmaya Karşı Korunması Hakkında Yönetmeliğin ilgili hükümlerine uyulacak olup ilgili yönetmelik çerçevesinde DSİ Genel Müdürlüğü nden gerekli izinler alınacaktır. Yüzey Suları Üzerindeki Etkiler Santralın yakın çevresinde bulunan yüzey suyu kaynaklarına işletme faaliyetleri esnasında herhangi bir deşarj yapılmayacaktır. Bundan dolayı, projenin yüzey sularına doğrudan herhangi bir etkisi olmayacaktır. Tesiste yakıt olarak kullanılacak doğal gazın sülfür içeriğinin oldukça düşük olacağı tahmin edilmektedir. Bundan dolayı, tesisten kaynaklanacak SO2 emisyonları, ihmal edilebilir düzeyde olacağından, SO2 emisyonlarına bağlı bir asit yağmuru etkisi beklenmemektedir. Ancak, güvenli tarafta kalabilmek için, işletme dönemi boyunca düzenli olarak yüzey suyu izleme çalışmaları gerçekleştirilecektir. Faaliyet kapsamında yüzey ve yer altı sularına olumsuz etkide bulunabilecek muhtemel kirletici unsurların oluşması durumunda Yatırımcı Firma tarafından ilgili gerekli tüm önlemler alınacaktır. V.2.17. Bölgenin mevcut kirlilik yükü (hava, su, toprak) dikkate alınarak kümülatif etkinin değerlendirilmesi, Projenin etki alanının belirlenmesinde, tesis faaliyetlerinden kaynaklı baca gazı emisyonu, etkin olacaktır. Tesis belirli bir altyapısı olan kurulu vaziyette çalışan bir tesistir. Etki alanının tayininde geniş alanlara yayılan hava emisyonları ön plana çıkmaktadır. Baca gazı emisyonuna bağlı tesis etki mesafesi; Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek- 2 de Tesisten açık havaya verilen emisyonların Hava Kirlenmesine Katkı Değerinin (HKKD) hesaplanmasında veya hava kalitesi ölçümlerinin yapılmasında tesis etki alanı, inceleme alanı ve tepe noktaları dikkate alınır. 98

1) Tesis Etki Alanı: Emisyonların merkezinden itibaren bu yönetmelikte Ek-4 de verilen esaslara göre tespit edilmiş baca yüksekliklerinin 50 (elli) katı yarı çapa sahip alan, tesis etki alanıdır. Tesiste baca yüksekliğinin 50 m olması planlanmaktadır. Buna göre etki mesafesi; 50 m x 50 kat = 2,5 km olmaktadır. 2,5 km yarıçaplı etki alanı 19,625 km 2 olmaktadır. Kuzeykuzeydoğu olan etkin rüzgar yönüne göre bu alan içerisinde emisyonlara göre belirlenen ölçüm noktaları aşağıda verilmiştir. Emisyonlara göre belirtilen noktalarda CO ve PM10 için 1 günlük anlık ölçüm, SO 2 ve NO x için pasif örnekleme metoduyla 27.02.2014-29.04.2014 tarihleri arasında 20 günlük 3 periyot olarak ölçüm yapılmıştır. Ölçüm sonuçlarına ait rapor Ek-15'de sunulmuştur. Ayrıca Proje alanı sahilinde iskele ve açıktan alınan deniz suyu numunelerinin analiz sonucu Ek-16'da sunulmuştur. Tablo 39:Emisyon Ölçüm noktaları ve koordinatları Ölçüm Parametresi PM10 CO SO2 NOx /mevkii Sahil Kıyı Platform 35 T 0642957 35 T 0642957 Yanı UTM 4537305 UTM 4537305 - Fevzi Çakmak Cad. Avcılar 35 T 0643317 35 T 0643317 Ambarlı Dolmuş UTM 4538073 UTM 4538073 - Durağı Karşısı Fevzi Çakmak Cad. Avcılar - Ambarlı Kamyoncular Durağı EÜAŞ Doğalgaz Çevrim Santrali Güvenlik Binası karşısı Deryadil Sk. İle İncir Sk. Kesişimi Karadut Sk. No:164 Bina Karşısı 35 T 0643167 UTM 4538153 35 T 0642762 UTM 4538196 35 T 0643167 UTM 4538153 35 T 0642762 UTM 4538196 35 T 0643163 UTM 4538138 35 T 0642777 UTM 4538210 - - - - - - 35 T 0642942 UTM 4537330 35 T 0643343 UTM 4538087 35 T 0643163 UTM 4538138 35 T 0642777 UTM 4538210 35 T 0643534 UTM 4539120 35 T 0643256 UTM 4540585 99

2,5 km Şekil 14:Etki Mesafesi Ölçüm Noktalarını Gösterir Uydu Görüntüsü Proje kapsamında 1.400 MW lık santralde yılda yaklaşık 1,7 milyar m 3 doğal gaz kullanılacaktır. Yıllık 7000 saat çalıştırılması planlanan santralde saatlik 242.857 m 3 doğalgaz kullanımı olacaktır. Bölgede EÜAŞ'a ait Ambarlı A 1350 MW DGKÇS ve Ambarlı B 816 MW DGKÇS bulunmaktadır. Modelleme çalışmasında alansal olarak bölgenin mevcut kirlilik yükünün dışında DGKÇS arka plan noktasal emisyon kaynağı olarak değerlendirilmiştir. bölgenin mevcut kirlilik yükü, projeden kaynaklanacak kirlilik ve diğer 2 adet DGKÇS'den kaynaklanacak kirlilik yüklerinin belirlenen çalışma alanı içinde mevcut meteorolojik koşullar altında ne şekilde yayılacağı ve bu yayılma sonucunda söz konusu kirleticilerin yaratacağı muhtemel yer seviyesi konsantrasyon değerleri incelenmiştir. Hazırlanan Emisyon dağılım Modelleme Raporu Ek-18'de sunulmuştur. V.2.18 Proje kapsamında yapılacak bütün tesis içi ve tesis dışı taşımaların trafik yükünün ve etkilerinin değerlendirilmesi, Santral yakıtı olarak kullanılacak doğal gazın tesise bir boru hattı vasıtasıyla getirilecek olması nedeniyle, yakıt taşımak amacıyla araç kullanılmayacak olup, santralle ilgili araç trafiği temel olarak personel taşımak amacıyla olacaktır. Söz konusu personel taşıma araçlarının hareketleri mevcut bağlantı yolları ve tesis içi yollar ile sınırlı tutulacaktır. 100

Ayrıca, araçların çevre arazilere girişleri yasaklanacak olup, tesisi çevreleyecek tel örgü vasıtasıyla fauna türlerinin tesis alanına girerek hareket halindeki araçlardan zarar görmeleri engellenecektir. Bu tedbirler çerçevesinde, projeden kaynaklanacak araç trafiğinin olumsuz bir etki yaratması beklenmemektedir. Proje kapsamında deniz trafiğine etki edecek herhangi bir faaliyet bulunmamaktadır. V.2.19 Tesisin faaliyeti sırasında çalışacak personelin ve bu personele bağlı nüfusun konut ve diğer teknik/sosyal altyapı ihtiyaçlarının nerelerde ve nasıl temin edileceği, İşletme döneminde yaklaşık 221 kişinin çalışması planlanmaktadır. Proje kapsamında çalışacak personel yakın yerleşim yerlerinden temin edilecektir. Dolayısıyla santralde personelin barınması için ilave bir sosyal tesis planlanmamıştır. Personelin ve bu personele bağlı nüfusun konut ihtiyaçı yakın yerleşim yerlerinden sağlanacaktır. İşletme personelinin öğle tatilindeki yemek ve dinlenme ihtiyaçlarının karşılanması için ise bir kafeterya binası mevcut olacaktır. Santral personelinin ulaşımı otobüslerle sağlanacaktır. Tüm bu koşullar altında, özellikle uzak yerleşim bölgelerinden gelecek işçi olmaması ve işletme personelinin çoğunluğunun yöre halkından sağlanacak olması dikkate alındığında, projenin işletme aşaması süresince santrale en yakın yerleşim birimlerinde sosyal ve teknik altyapı hizmetleri üzerinde ciddi bir olumsuz etki yaratması beklenmemektedir. V.2.20.Projenin işletme aşamasındaki faaliyetlerden insan sağlığı ve çevre açısından riskli ve tehlikeli olanlar, Proje kapsamında yürürlükte bulunan mevzuata uygun hareket edilecek, insan ve çevre sağlığı açısından en uygun yöntem ve teknolojiler uygulanacak ve gerekli tedbirler alınacaktır. Bununla birlikte, projede çalışacak işçilerin sağlığı ve iş güvenlikleri ile ilgili tüm önlemler alınacaktır. Buna göre, personel ve işçiler yapılacak işin gerektirdiği iş güvenliği malzemeleri ile donatılacak ve bunların sağlık ve iş güvenliği kurallarına uygun şartlar altında çalışmaları sağlanacaktır. İşçi güvenliği konularında tüm risk ve tehlikeleri en aza indirmek için başta 6331 Sayılı İş Kanunu olmak üzere yürürlükte bulunan ilgili mevzuatlara ve iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili hükümlere uyulacaktır. Proje kapsamında 30.06.2012 tarih ve 28339 Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu nda belirtilen hükümlere uyulacaktır. V.2.21.Proje alanında peyzaj öğeleri yaratmak veya diğer amaçlarla yapılacak saha düzenlemeleri, Proje Sahası nda tesis üniteleri ve yollar dışında kalan sahalarda açık ve yeşil alanların oluşturulması mümkün olabilecektir. Bu alanlar için yapılacak bitkilendirme çalışması peyzaj planlama ilkeleri doğrultusunda olacaktır. Peyzaj çalışmasında insan ve doğa arasında bir düzen kurulması amacıyla teknik, ekonomik ve estetik koşullar içerisinde en uygun düzenlemenin yapılması amaçlanmıştır. Santral sahasının inşaat aşamasında sıyrılacak olan bitkisel toprak peyzaj düzenleme amaçlı 101

bitkilendirmenin yapılacağı alanlarda kullanılacaktır. Tesisin işletilmesi sürecinde yapılacak bitkilendirme çalışmaları alanın kullanımı dikkate alınarak yapılacaktır. Santralın inşaat ve montajı tamamlandıktan sonra, sahanın tüm uygun alanları yeşillendirilecektir. Bu amaçla, ofis ve müdüriyet binaları gibi mekânlarda çim ve süs bitkileri, uzak mekanlarda ise her mevsim yeşil kalan ağaç fidanları kullanılacaktır. Tesisin işletme sürecinde bitkiler için periyodik bakım dışında herhangi bir bakım işlemi uygulanmayacağından, fazla bakım gerektirmeyen ve ekolojik toleransı yüksek olan türlerin seçilmesine özen gösterilecektir. Bitkilendirmede ayrıca yörenin iklimsel özelliklerine de dikkat edilecektir. Bitkilendirme çalışmalarının yılın uygun dönemlerinde yapılması, bitkilerin sürekliliği için önemlidir. V.2.22. Termik santralin verimi, açığa çıkan atık ısının miktarı, enerji kaybından (yakıtın tamamının enerjiye dönüştürülememesinden kaynaklanan) dolayı atmosfere verilecek ısının başka amaçla kullanılıp kullanılmayacağı, Gaz türbini ve buhar türbinlerinin birleştirilmiş şekli olan kombine çevrim santralinde elektrik, gaz türbinlerinin yanma odasında yakılan doğal gazın ısı enerjisinin türbin kanatlarında kinetik enerjiye dönüştürülmesi ve bu enerjinin de jeneratörlerde elektrik enerjisine dönüştürülmesiyle üretilmektedir. Farklı iki aşamada gerçekleştirilen elektrik üretiminde kompresörde sıkıştırılan hava ile karışan doğal gaz, gaz türbini yanma odalarında yanarak, gaz türbini ile aynı şaft üzerinde bulunan jeneratörü çevirmekte ve birinci aşama elektrik üretimi sağlanmaktadır. Aynı anda her bir gaz türbininin çevrimden çıkan egzoz gazı atık ısı kazanına iletilmekte ve sıcak egzoz gazlarının ısı enerjisi ile atık ısı kazanı içinde bulunan suyun buharlaşması sağlanarak, yüksek, orta ve alçak basınç ve sıcaklıktaki buhar elde edilmektedir. Isısını kaybeden egzoz gazı bu aşamadan sonra santrali baca vasıtasıyla terk ederek atmosfere verilmektedir. Atık ısı kazanından yüksek, orta ve alçak basınçta elde edilen su buharı, buhar türbinlerine iletilerek, kanatların dönmesini sağlamakta ve böylece ikinci aşama elektrik üretimi sağlanmaktadır. Bu şekilde de hiçbir ek yakıt kullanmadan ilave bir elektrik üretimi yapılabilmektedir. Buhar türbininde iş gören buhar, enerjisini kaybedip türbin son kademesinden sonra yoğuşarak, tekrar su fazına geçmekte ve kondenser olarak adlandırılan tanka boşalmaktadır. Kondenser, yoğuşan bu suyu soğutma kulelerine göndermekte ve kulelerde soğutulan su tekrar kondensere alınarak, kondenser suyunun soğutulması sağlanmaktadır. Kondenser suyunun soğutulması kondenserdeki vakumun bozulmaması açısından önemlidir, kondenserdeki vakum değerinin buhar türbini gücüne direkt etkisi vardır. Kondenserden çıkan su tekrar atık ısı kazanına gönderilmekte ve böylece kapalı çevrim tamamlanmış olmaktadır. Kombine çevrim santrallerinde gaz türbin egzozundan çıkan ısının atık ısı kazanlarında kullanılmasıyla ilave yakıt kullanılmadan buhar türbinleriyle verim %45 civarında iken yeni tesis kapsamında kullanılacak son teknoloji ile elektriksel verim %60 olarak hedeflenmiştir. V.2.23.Sağlık koruma bandı için önerilen mesafe, 10.08.2005 Tarih ve 25902 Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olan İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına ilişkin Yönetmelik in 16. Maddesi uyarınca 1. 102

Sınıf gayri sıhhi müesseseler etrafında sağlık koruma bandı mesafesi konulması mecburidir. Buna göre sağlık koruma bandının mülkiyet sınırları dışında belirlenmemesi ve belirlenecek bu alan içerisinde mesken veya insan ikametine mahsus yapılaşmaya izin verilmemesi hususları esastır Diğer taraftan anılan yönetmeliğin 15. Maddesi uyarınca söz konusu sağlık koruma bandının büyükşehir belediye sınırları içerisinde belediyesince, valilik sınırları dahilinde kalan alanlar için ise valilik tarafından oluşturulacak inceleme kurulları tarafından tespitinin yapılması söz konusudur. Söz konusu kurullarda Sağlık Bakanlığı da bir temsilci bulundurduğundan, kurum temsilcisi incelemesini Sağlık Bakanlığı tarafından çıkartılmış olan 17.02.2011 gün ve 6359 sayılı Çevre ve Toplum Sağlığını Olumsuz Etkileyebilecek Gayrisıhhi Müesseselerin Etrafında Bırakılacak Sağlık Koruma Bandı Mesafesi Belirlenmesi Hakkında Yönerge uyarınca belirlemektedir. Yönetmeliğin 16. Maddesi ayrıca; Sağlık koruma bandı, inceleme kurulları tarafından tesislerin çevre ve toplum sağlığına yapacağı zararlı etkiler ve kirletici unsurlar dikkate alınarak belirlenir. Sağlık koruma bandı, sanayi bölgesi sınırı esas alınarak tespit edilir. ÇED raporu düzenlenmesi gereken tesislerde bu rapordaki mesafeler esas alınır hükmünü amirdir. Yukarıda açıklanan yasal mevzuat kapsamında yatırım için ilgili kurum tarafından belirlenecek sağlık koruma bandı mesafesine uyulacaktır. V.2.24.Diğer faaliyetler Bu başlık altında Santralın soğutma suyunun denizden alınacak olması ve alınan miktardaki suyun tekrar denize deşarj edilecek olması sebebiyle deniz ortamına olabilecek etkiler ve alınacak önlemler belirtilmiştir. Soğutma suyunun deşarjı sebebiyle deniz suyu sıcaklığında olabilecek değişim, seyrelme çalışmaları ile değerlendirilmiştir Buna göre, soğutma suyu deşarjı sonrasında yüzeyde meydana gelecek sıcaklık değişiminin, SKKY Tablo 23 te verilen sınır değerleri aşmayacağı tespit edilmiş olup, deniz ekolojisi üzerinde olumsuz bir etki beklenmemektedir. Söz konusu soğutma suyu sistemi, ilgili mevzuat çerçevesinde deniz ortamına ve yöre balıkçılığa herhangi bir zarar vermeyecek şekilde projelendirilmiştir. Projenin deniz ekosistemine etkileri konusunda hazırlatılan Hidrobiyoloji Raporu eklerde sunulmuştur (Bkz. Ek-19). 103

V.3. Projenin Sosyo - Ekonomik Çevre Üzerine Etkileri V.3.1. Projeyle gerçekleşmesi beklenen gelir artışları, yaratılacak istihdam imkanları, nüfus hareketleri, göçler, eğitim, sağlık, kültür, diğer sosyal ve teknik altyapı hizmetleri ve bu hizmetlerden yararlanma durumlarında değişiklikler vb. Bilindiği üzere enerji, hayat kalitesini iyileştiren, ekonomik ve sosyal ilerlemeyi sağlayan en önemli faktördür. Ancak, artan enerji fiyatları, küresel ısınma ve iklim değişikliği, dünya enerji talebindeki artış, hızla tükenmekte olan fosil yakıtlara bağımlılığın yakın gelecekte devam edecek olması, yeni enerji teknolojileri alanındaki gelişmelerin artan talebi karşılayabilecek ticari gelişimden henüz uzak oluşu, ülkelerin enerji arz güvenliği konusundaki kaygılarını her geçen gün daha da artırmaktadır. Bu gelişmelere ek olarak, 2008 ortalarında ABD de başlayan mali krizin küresel ölçekteki yansımaları sebebiyle yeni yatırımların neredeyse durma noktasına geldiği, yatırımlar için düşük maliyetli kredi bulma olanaklarının çok zorlaştığı, sürekli dalgalanan petrol, doğal gaz ve malzeme fiyatlarının piyasaya hâkim olduğu, sanayi üretimlerinde büyük düşüşlerin yaşandığı bir ortam da yaşanmaktadır. Halen etkileri sürmekte olan bu gelişmeler, tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de elektrik talebini azaltmış, üretim sektöründe faaliyet gösteren kurum ve kuruluşların önlerini görmelerinde zorluklar yaratmaktadır. Ancak talep azlığı, kriz öncesi ülkemizde beklenen elektrik arz problemini, bir diğer deyişle programlı elektrik kesintilerini ertelemiş, kriz sonrası talebi karşılayacak yatırımlar için zaman kazanılmasını sağlamıştır. Bunlara rağmen orta ve uzun vadede, dünyadaki nüfus artısı, sanayileşme ve kentleşme, doğal kaynaklara ve enerjiye olan talebi şüphesiz arttırmaktadır. Yapılan projeksiyon çalışmaları, mevcut enerji politikalarının devamı halinde, 2030 yılında dünya enerji talebinin, ortalama yıllık %1.8 lik artışlarla, bugüne göre % 50 daha fazla olacağına işaret etmektedir. Bu büyük talep artısının yüzde 85 inin, ekonomik büyüme oranları yüksek (yıllık ortalama %5,2) öngörülen ve hızlı nüfus artıs oranına sahip OECD-dısı ülkelerde (özellikle Çin ve Hindistan da), yıllık ortalama % 2,5 luk bir değerle, oluşacağı hesaplanmaktadır. Yıllık gayrisafi yurt içi hâsıla (GSYH) artıs ortalaması %2,3 olan OECD ülkelerinde ise yıllık ortalama %0,7 lik artışlar beklenmektedir. V.3.2. Çevresel Fayda-Maliyet Analizi 03.07.2009 Tarih ve 27277 Sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Geçici 3. Maddesinin 1.fıkrasında; Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliğine göre emisyon izni alma yükümlülüğü bulunan ancak bu yükümlülüğünü yerine getirmeyen ve 31/12/2007 tarihine kadar iş termin planı ile birlikte bu madde kapsamında yetkili mercie başvuru yapmış olan, hava kalitesi modelleme raporları ile birlikte ölçüm cihazlarının (istasyonlarının) alımı konusunda sipariş verildiğine dair bilgi ve belgeleri Valilik kanalı ile Bakanlığa sunan ve en geç 31/12/2008 tarihine kadar hava kalitesi ölçüm cihazlarının (istasyonlarının) alımına, montajına ve ölçümlere başlayan ve iş termin planları Bakanlıkça uygun görülen tesisler, tesis etki alanında Ek-2'de yer alan hava kalitesi sınır değerlerini sağlayarak faaliyet gösterecek şekilde her türlü önlemi almakla ve 31/12/2011 tarihine kadar iş termin planında yer alan işleri tamamlamak suretiyle emisyon izni almak için emisyon izin dosyası hazırlayarak yetkili mercie başvurmakla yükümlüdürler. 31/12/2008 tarihine kadar sürekli hava kalitesi ölçüm cihazlarının (istasyonlarının) montajını tamamlamamış ve/veya ölçüm işlemlerine başlamamış olan tesisler bu madde kapsamında değerlendirilemez. denilmektedir. 104

2. fıkrasında ise; Bu tesisler faaliyetlerini, yukarıda belirtilen süreler içinde, tesis etki alanında Ek 2'de yer alan hava kalitesi sınır değerlerinin sağlanması ve hava kalitesinin ölçüm cihazları (istasyonları) ile sürekli izlenerek ölçüm sonuçlarının kayıt altına alınması ve Valiliğe düzenli bildirimde bulunulması koşulu ile, iş termin planlarına bağlı olarak sürdürebilir. denilmektedir. Söz konusu Maddenin 3. fıkrasında; Tesis etki alanında Ek 2'de yer alan hava kalitesi sınır değerleri sağlanamadığı takdirde 23, 30, 31 ve 32.'nci maddede yer alan hükümler uygulanır. Hava kalitesi ile ilgili kritik koşulların ortaya çıkması halinde 29 uncu madde ile ilgili hükümler geçerlidir. ifadesi yer almaktadır. Bu madde ile emisyon sınır değerlerini sağlayamayan santrallerin, iş termin planı sunulması başta olmak üzere Yönetmelikte belirtilen hususların sağlanması koşulu ile yönetmelikte ön görülen süreler içerisinde çalıştırılmasına olanak tanınmıştır. AB uyum sürecinde Bazı Sıvı yakıtların Kükürt Oranının Azaltılmasına Yönelik 99/32/EC sayılı (2005/33/EC ile tadil) Direktifin amacı, bazı sıvı yakıtların (ağır fuel-oil, dizel, denizcilikte kullanılan sıvı yakıtlar gibi) yanmasından kaynaklanan SO 2 emisyonlarının çevre ve insan sağlığına olan olumsuz etkilerinin azaltılmasıdır. %1 den az kükürt içeren sıvı yakıtların sanayide ve ısınmada kullanılabileceğini belirtmekte, kükürt içeriğinin %1 den fazla olması durumunda ise desülfürizasyon tesisi kurulmasını zorunlu kılmaktadır. Söz konusu Direktifin yakma tesislerinde kullanılan ağır fuel-oile ilişkin yasaklama getiren 3. maddesi ise; SO 2 emisyonlarının azaltılması için 1 Ocak 2003 tarihinden itibaren kükürt içeriği %1 den fazla olan ağır fuel-oil kullanımını yasaklamaktadır. Ancak, aynı maddede (madde 3.2) yakma tesisleri için bazı istisnalar getirilmekte olup, bu istisnalara göre; yeni yakma tesisleri için AB nin Büyük Yakma Tesislerinden Kaynaklanan Emisyonlarının Sınırlandırılması (LCP) Direktifinde SO2 emisyonları için verilen limit değerlerin aşılmaması, mevcut tesisler için ise 1700 mg/nm 3 sınır değerinin aşılmaması koşuluyla kükürt içeriği %1 i aşan ağır fuel-oil kullanımına izin verilmektedir. Mevcut yakma tesisleri için getirilen limit değerler aşağıda belirtildiği gibidir. - Isıl gücü 50 MW ve daha büyük olan, 300 MW dan küçük tesislerde 1700 mg/nm 3 - Isıl gücü 300 MW ve daha büyük olan, 500 MW dan küçük tesislerde 1700 400 mg/nm 3 (lineer azalma) - Isıl gücü 500 MW dan büyük olan tesislerde 400 mg/nm 3 Ambarlı 3x110 MW kurulu gücündeki 1, 2 ve 3. Ünitelerin verimliliği %35 olup ısıl gücü yaklaşık 940 MWt olmaktadır. 1, 2 ve 3. Üniteleri için 99/32/EC sayılı Yönetmelikte öngörülen 400 mg/nm 3 sınır değerinin aşılmaması için Baca Gazı Kükürt Arıtma (BGD) tesisi yapılması, yakıt veya teknoloji dönüşümü gerekmektedir. 8 Haziran 2010 tarih ve 27605 sayılı Resmi gazetede yayınlanan, Büyük Yakma Tesisleri Yönetmeliği, Geçici Madde 3 te 1/6/1987 tarihinden önce, faaliyet öncesi veya faaliyet sonrası için herhangi bir izin almış olan tesisler, tesis işletmecisi tarafından; bu Yönetmeliğin yayım tarihinden itibaren bir yıl içinde 31/7/2011 tarihinden 31/12/2019 tarihine kadar tesisin 20.000 saatten fazla çalıştırılmayacağının yazılı olarak taahhüt edilmek suretiyle yetkili mercie başvurulması ve her yıl 31 Ocak tarihine kadar yetkili 105

mercie, tesisin kalan işletme ömrü için izin verilen, kullanılan ve kullanılmayan süreyi belirten kaydı sunması koşulları ile 10, 11, 12 ve 13 üncü maddelerde belirtilmiş olan emisyon sınır değerlerine uymaktan muaftırlar. denmektedir. Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere ülkemizde halen yürürlükte olan SKHKKY kapsamında yapılacak yatırımlar ile 99/32/EC sayılı direktife de uyum sağlanabilecek olup; Bu çerçevede düşük kükürt içeren gaz/sıvı yakıt kullanımı, teknoloji dönüşümü ve BGD Tesisi yapımı seçenekler olarak ortaya çıkmaktadır. V.3.3. Projenin gerçekleşmesine bağlı olarak sosyal etkilerin değerlendirilmesi.( Proje Alanı ve Etki Alanındaki tarım, hayvancılık, balıkçılık, arıcılık vb. faaliyetlere etkileri, projenin inşası ve işletmesi aşamasında çalışacak insanlar ile yerel halk ilişkileri, bunların insan yaşamı üzerine etkileri ve Sosyo-Ekonomik Açıdan Analizi, uygulamaya geçirilecek sosyal sorumluluk projeleri) Ambarlı Fuel-Oil Termik Santrali; Kuruluş çalışmalarına 1964 senesinde başlanmış, ilk ünitesi 1967 de, diğer üniteleri de 1970-71 de faaliyete geçmiştir. Toplam beş ünitesi olan Ambarlı Termik Santrali nin kurulu gücü 630 MW'tır. Santral tam kapasite ile çalıştığı zaman günde 14 milyon, yılda 4-4,5 milyar kilowat saat elektrik enerjisi üretmektedir. TÜPRAŞ, ATAŞ ve Aliağa rafinerilerinden getirilen fuel-oil ile çalışan santral, kurulu güç bakımından Demirköprü Hidroelektrik Santralının ardından Keban Hidroelektrik Santralı ile birlikte Türkiye nin ikinci büyük santralidir. Üretilen elektrik enerjisi bakımından ise Keban dan sonra ikinci sırada gelir. Ambarlı da üretilen elektrik enerjisi Trakya ya ve İstanbul a iletilmektedir.tesisin, Toplam Teorik Üretimi 5.518.800 MWh'tir. Ambarlı Doğal Gaz ve Kombine Çevrim Santrali; 1988 yılında işletmeye açılmış ve 2.600.000 m2 lik bir saha üzerinde kurulmuştur. Santralin gücü 1350 MW olup üç blok halindedir.santral,bir kombine bloğunda,iki gaz türbini ve bir buhar türbini ile 450 MW baz yük çıkışına sahiptir.150c ortam sıcaklığı ve soğutma suyu sıcaklığında % 51.37 verim ile net 442 MW garanti edilmiştir. Tesiste, 2010 yılında toplam 7.850.775 MWh elektrik üretimi yapılmıştır. Büyükbaş Hayvancılık İstanbul da hayvancılık daha çok Silivri, Çatalca, Kartal,Ümraniye, ilçelerinde yapılmaktadır. CİNSİ MİKTARI Sığır Saf Kültür Irkı 10.135 Kültür Melezi 42.887 Yerli ırk 4.329 Toplam 57.351 Manda 7.027 Küçükbaş Hayvancılık Bölgede koyun, keçi, gibi küçükbaş hayvanlar yetiştirilmektedir CİNSİ MİKTARI (baş) Koyun 73.057 Kıl Keçisi 8.524 Toplam 81.581 Su Ürünleri 106

BALIKÇILIK Ürünün Cinsi Üretim Miktarı (ton) Deniz Balıkları Miktarı 37.460,3514 Tatlısu Balıkları Miktarı 622,425 Diğer Deniz Ürünleri Miktarı 565,014 Kültür Balıkları Miktarı 100 Arıcılık CİNSİ MİKTARI Eski Tip Kovan 1.375 Yeni Tip Kovan 42.560 Toplam 43.935 Hayvansal Ürünün Cinsi Miktarı Bal 721,360 (kg) Bal mumu 38,181 (Kg) Kaynak: İstanbul Tarım İl Müdürlüğü Tarım İl Müdürlüğü verilerine göre yıllık 119.228 ton süt, 10.701 ton et, 33.707,94 ton yapağı ve 4.673 ton kıl üretimi gerçekleştirilmiştir. Bölüm VI: İşletme Faaliyete Kapandıktan Sonra Olabilecek ve Süren Etkiler ve Bu Etkilere Karşı Alınacak Önlemler: Termik santrallerin ekonomik ömürlerinin 25 30 yıl civarında olduğu düşünüldüğünde, 10 15 yıldan daha fazla çalışabilecek santrallerde yapılan revizyonlarda verim artırıcı ve maliyetleri düşürücü çözümlere öncelik verilmesi önem göstermektedir. Ancak ekonomik ömrünü dolduran veya doldurmaya yakın santrallerde ünitelerin yeni teknolojiye göre yenilenmeleri (yeniden yapılmaları) kaçınılmaz olmaktadır. İşletmenin tamamen kapatılması yönünde karar alınması durumunda; ıslah çalışmaları santral sahasını ve denizel ortamı da içine alacak şekilde yapılacaktır. Arazi ıslahı ve rehabilitasyon çalışmalarında tesis alanındaki makine ekipman tamamen kaldırılarak mevcut arazi ile uyumlu hale getirilecektir. Saha düzenlemesinde yapılacak dolgu çalışmalarında yüzey drenajına dikkat edilecektir. Denizel ortamdaki soğutma suyu hatları zamanla deniz tabanında flora fauna tarafından oluşturulan habitatın bozulmaması için çıkarılmayacaktır. VI.1. Rehabilitasyon ve Reklamasyon Çalışmaları, Faaliyet sonlandırıldıktan sonra ekipmanların sökümünü müteakip ve binaların yıkımına geçilecektir. Arazi ıslah çalışmalarında alan mevcut topoğrafya ile uyumlu hale getirilecektir. Arazi ıslahı çalışmalarında yağışlar ile oluşabilecek birikme ve yüzey akışının önlenmesi için drenaj kanalları ve hendekler açılarak yüzey drenajı kontrol edilecektir. Arazide gerekli dolgu ve düzenlemelerin ardından hazırlanacak bir peyzaj programı dahilinde, yörenin iklim ve toprak özelliklerine uygun bitkilerin seçilmesi suretiyle yeşillendirme yapılacaktır. VI.2. Mevcut Su Kaynaklarına Etkiler Faaliyetlerinin sona ermesinden sonra, Marmara Denizinden alınan soğutma suyu ve Azatlı mevkiinden 15 km'lik hatla getirilen yeraltı suyu kullanımı sonlandırılacaktır. Arazi 107

ıslahının yüzey drenajını kontrol edilerek yapılacak olmasından dolayı yer altı sularının ve arazinin kıyıda olmasından dolayı denizin kirlenmesi önlenmiş olacaktır. Santralin sökümü sırasında herhangi bir proses suyunun deşarjı söz konusu olmayacaktır. VI.3. Olabilecek Hava Emisyonları İşletmenin faaliyetinin sona ermesinden sonra atmosfere herhangi bir emisyon bırakılması söz konusu değildir. Ancak santralin sökümü sırasında ortama az da olsa hatlarda kalan doğalgaz çıkışı olabilecektir. Santralin sökümü sırasında olası toz emisyonları ve rüzgar erozyonunun oluşmaması için söküm yerinin etrafına perdeleme yapılacaktır. Bu şartlar altında gerekli önlerlerin alınarak çalışma yapılması durumunda hava kalitesi üzerine olumsuz bir etki olmayacaktır. Bölüm VII: Projenin Alternatifleri (Bu bölümde yer seçimi, santralin teknolojisinin, alınacak önlemlerin ve alternatiflerin karşılaştırılması yapılacak ve tercih sıralaması belirtilecektir.) Marmara Bölgesi Türkiye nin nüfus yoğunluğu en fazla olduğu, gelişmiş bir sanayi bölgesidir. İstanbul Türkiye nin en büyük ve dünyanın sayılı anakentlerinden birisi olup son yıllarda sanayinin yanı sıra ticaret, finans ve turizm açısından da önemli gelişmeler göstermiştir. Dolayısıyla güvenilir elektrik arzı hayati önem kazanmıştır. Ambarlı bölgesi İstanbul un enerji kalbi konumundadır. 1967 1970 yılları arasında işletmeye açılan fuel-oil yakıtlı 1, 2 ve 3. Üniteler, 40 yılı aşan süredir kullanılarak ekonomik ömrünü doldurmuş, eskiyen ve bugün kullanılmayan klasik termik çevrime dayanan teknolojisiyle verimsiz çalışan, yüksek maliyetli enerji üretimi yanında, nüfus yoğunluğu gittikçe artan anakent ve bölge için hava kirliliği açısından önemli çevre sorunları oluşturmaktadır. Proje ile mevcutta işletilmekte olan fuel-oil yakıtlı elektrik üretim santralinin 1. 2. ve 3. ünitelerinin yakıt sistemlerinin çift yakıt sistemine (doğalgaz+motorin) dönüştürülmesi ve kapasite artışı planlanmaktadır. Proje kapsamında mevcut durumda 1. 2. ve 3. ünitelerin bulunduğu alan kullanılacaktır. Bu nedenle ilave arazi maliyeti bulunmamaktadır. Sahanın tüm mülkiyeti Elektrik Üretim A.Ş ye aittir. Bölüm VIII: İzleme Programı ve Acil eylem Planı. VIII.1.Faaliyetin inşaatı için önerilen izleme programı, faaliyetin işletmesi ve işletme sonrası için önerilen izleme programı ve acil müdahale planı, Proje kapsamında 17.07.2008 Tarih ve 26939 Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ÇED Yönetmeliği (30.06.2011 Tarih ve 27980 Sayılı değişiklik) uyarınca, proje sahibi veya yetkilisi, ÇED Olumlu kararını aldıktan sonra yatırımın başlangıç, inşaat, işletme ve işletme sonrası dönemlerine ilişkin yürütülecek faaliyetlerin, ulusal çevre mevzuatına uygunluğunun kontrol edilmesi amacıyla, bir çevre izleme programı yürütmekle yükümlüdür. İzleme çalışmalarına ilişkin raporların T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığına iletilmesi yine aynı yönetmelik maddesi gereğince zorunludur. Proje kapsamında inşaat aşaması söz konusudur. Elektrik üretim santralinin 1. 2. ve 3. ünitelerinin yakıt sistemlerinin çift yakıt sistemine (doğalgaz+motorin) dönüştürülmesi ve 108

kapasite artışı planlanmaktadır. İzleme Raporları 18.12.2009 Tarih ve 27436 Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Yeterlik Tebliği Ek-4 te yer alan İzleme Raporları Formuna; İnceleme Değerlendirme Toplantıları sonucunda T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından belirlenecek periyotlarda, T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı na verilecektir. Projenin izleme çalışmaları kapsamında aşağıdaki konularla ilgili izleme çalışmaları yapılması önerilmektedir: İşletme Aşaması Bu aşamada, yatırımın işletme ve işletme sonrası dönemlerine ilişkin hazırlanacak raporlar Çevre ve Şehircilik Bakanlığı na sunulacaktır. Projenin ÇED Raporu na göre düzenlenmiş Çevre Yönetim ve İzleme Alanı nın ve ÇED Raporu na uyulup uyulmadığının kontrol ve denetimi İstanbul Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü tarafından yapılacaktır. İşletme Sonrası Dönemi Faaliyetin sona ermesinden sonra yüzeysel veya yeraltı sularına herhangi bir etki söz konusu olmayacaktır. Aynı şekilde, faaliyetin sona ermesinden sonra herhangi bir kirlilik kaynağı bulunmayacağından bu aşamada herhangi bir izleme yapılması öngörülmemiştir. Proje kapsamında hazırlanan acil müdahale planı Ek-21 de sunulmuştur. VIII.2. ÇED Olumlu Belgesinin verilmesi durumunda, Yeterlik Tebliği nde Yeterlik Belgesi alan kurum/kuruluşların yükümlülükleri başlığının ikinci paragrafında yer alan hususların gerçekleştirilmesi ile ilgili program. Mülga Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından 18 Aralık 2009 tarih ve 27436 sayılı resmi gazete ile yayımlanarak yürürlüğe giren Yeterlik Belgesi Tebliği, Yeterlik belgesi alan kurum/kuruluşların yükümlülükleri, Madde-9, 4. ve 5. Bendinde verilen hususlara uyulacaktır. Yeterlik belgesi alan kurum/kuruluşların yükümlülükleri MADDE 9 (4) ÇED Olumlu Kararı verilen projelerle ilgili proje sahibi, bu Tebliğ kapsamında yetkilendirilmiş kurum/kuruluşlardan herhangi birine, yatırımın başlangıç ve inşaat dönemlerinde belirtilen taahhütlerin yerine getirilip getirilmediğini, yatırımın işletmeye geçişine kadar proje sahasına giderek, yerinde izleme kontrolünü yaptırmakla yükümlüdür. İlgili ÇED Daire Başkanlıkları, proje sahibi tarafından yetkilendirilmiş kurum/kuruluşu bu Tebliğin Ek-4 formuyla Daire Başkanlığına bildirir. Proje sahibi tarafından yetkilendirilen kurum/kuruluş, bu Tebliğin Ek-4 ünde yer alan ÇED Raporlarında Verilen Taahhütlere Ait Yatırımın İnşaat Dönemi İzleme-Kontrol Formunu doldurarak Nihai ÇED Raporunda belirtilen izleme-kontrol süreleri sonundan itibaren yirmi iş gününde Bakanlığa iletmekle yükümlüdür. Kurum/kuruluşun yeterlik belgesinin iptal edilmesi veya kuruluşun kapanması halinde, bu durumun proje sahibine bildirilmesinden itibaren bir ay içerisinde, proje sahibi yeterlik belgesi almış diğer kurum/kuruluşlardan herhangi biriyle sözleşme yaparak Bakanlığa bildirmekle, ilgili kurum/kuruluş bu Tebliğin Ek-4 ÇED Raporlarında Verilen Taahhütlere Ait Yatırımın İnşaat Dönemi İzleme-Kontrol Formunu doldurarak Nihai ÇED Raporunda belirtilen izlemekontrol süreleri sonundan itibaren yirmi iş gününde Bakanlığa iletmekle yükümlüdür. (5) ÇED Raporlarında Verilen Taahhütlere Ait Yatırımın İnşaat Dönemi İzleme-Kontrol Formunda belirtilen hususların, Nihai ÇED Raporundaki taahhütlerle ve proje alanındaki verilerle uyuşması zorunludur. 109

Proje kapsamında ÇED Olumlu Kararı verildikten sonra yatırımın başlangıç ve inşaat dönemlerinde izleme kontrolu çalışmaları yapılacaktır. Bölüm IX. Sonuçlar (Yapılan tüm açıklamaların özeti, projenin önemli çevresel etkilerinin sıralandığı ve projenin gerçekleşmesi halinde olumsuz çevresel etkilerin önlenmesinde ne ölçüde başarı sağlanabileceğinin belirtildiği genel bir değerlendirme, proje kapsamında alternatifler arası seçimler ve bu seçimlerin nedenleri ) Proje, İstanbul ili, Avcılar ilçesi, Ambarlı mevkii nde, Elektrik Üretim A.Ş. uhdesinde işletilmekte olan fuel-oil yakıtlı elektrik üretim santralinin 1. 2. ve 3. ünitelerinin yakıt sistemlerinin çift yakıt sistemine (doğalgaz+motorin) dönüştürülmesi ve kapasite artışı projesidir. Proje kapsamında fuel-oil yakıtlı 1. 2. ve 3. ünitelerin yerine toplam 1400 MW e kurulu gücünde ana yakıt olarak doğal gaz, yardımcı yakıt olarak motorin kullanacak çift yakıtlı kombine çevrim santrali (DGKÇS) planlanmaktadır. DGKÇS net veriminin %60 olması planlanmaktadır. Tesisin ısıl gücü 2333 MW t dir. Ambarlı Termik Santral Sahası içerisinde bulunan 4. ve 5. Ünitelerin doğal gaza dönüşüm ve rehabilitasyon işlemleri tamamlanmış olup, (2x408 MW) toplam 816 MW yükseltilmiş ve 21 Kasım 2013 tarihi itibariyle de işletmeye alınmıştır. Mevcut tesisler için Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan alınan Üretim Lisansı Ek- 8 de sunulmuştur. Proje kapsamında mevcut durumda 1. 2. ve 3. ünitelerin bulunduğu alan kullanılacaktır. Bu nedenle ilave arazi maliyeti bulunmamaktadır. Sahanın tüm mülkiyeti Elektrik Üretim A.Ş ye aittir. Proje alanını gösterir yer bulduru haritası, topoğrafik harita ve uydu görüntüsü eklerde sunulmuştur (Bkz. Ek-1, Ek-2, Ek-3A). İstanbul Büyükşehir Belediyesi sınırları dahil, Avcılar Belediyesi sınırları içerisinde Marmara sahilinde bulunan Ambarlı Fuel-oil Santrali 1. ve 2. üniteler Şubat 1967 de, 3. ünite Ağustos 1970 de, 4. ve 5. üniteler Aralık 1970 ve Eylül 1971 yılında olmak üzere toplam (3x110 MW + 2x150 MW) 630 MW kurulu kapasiteyle işletmeye alınmıştır. Santral, kurulduğu zaman diliminde Türkiye nin en büyük elektrik üretim tesisidir. Ambarlı Fuel-oil Termik Santrali 1. 2. ve 3. üniteleri; buhar kazanının açıkta olduğu sahra tipinde, yakıtın (gaz türbini olmadan) kazanda brülörler yardımıyla yakıldığı, türbin giriş sıcaklığı 538 C olan, tekrar kızdırmalı, soğutmalı deniz suyu kullanılan, % 36 verimli ve buhar çevrimli, klasik termik santral tarzında yapılmıştır. Ünitelerin 40 yılı aşkın süredir kullanılmaları, santralin; kazan, türbin, kondensör vb. ana ekipmanlarında ve yardımcı ekipmanlarında yıpranmalara bağlı arıza ve duruşlara neden olmaktadır. İşletmede kullanılan fuel-oil, sahilin 900 m açığında bulunan bir platforma yanaşan tankerlerden temin edilmektedir. İşletmenin toplam yakıt depolama kapasitesi 102.500 ton olup, platform ile ana yakıt tankları arasındaki boru hattı Ø 16, 1800 m uzunluğunda ve Taşıma kapasitesi 800 900 ton / saat taşıma kapasitesindedir. 110

Ambarlı Termik Santrali'nde mevcut durumda kullanılan doğalgaz Ukrayna üzerinden Türkiye ye gelmekte ve doğalgaz hattı santral sahasının hemen yanından geçmektedir. Bu doğalgaz hattı halen Ambarlı'da bulunan doğalgaz kombine çevrim santrali ile doğal gaz kombine çevrim santraline dönüştürülerek deneme çalışmaları başlatılan 4. ve 5. üniteleri beslemektedir. 1.583.623 m 3 /saat kapasiteye sahip BOTAŞ doğalgaz hattının boru çapı 36, basıncı ise 36 75 barg arasındadır. Halihazırda kullanılan doğalgaz RMS-A istasyonları 180.000m 3 /saat+300.000m 3 /saat olmak üzere toplam 480.000m 3 /saat olup, bu kapasite Ambarlı Fuel-oil Santrali 1. 2. ve 3. üniteleri için yeterli değildir. Doğal gaza dönüştürülecek fuel oil 1, 2 ve 3 no.lu ünitelerin nominal ihtiyacı yaklaşık 270.000 m 3 /saat olarak düşünüldüğünde toplam doğal gaz ihtiyacı mevcut Ambarlı doğal gaz ve doğal gaza dönüşümü yapılan fuel oil 4. ve 5. üniteler dahil yaklaşık 750.000 m 3 /saattir. BOTAŞ mevcut hattı kapasitesi uygundur. Santralda doğal gaz yakıtına dönülmesinden sonra yılda yaklaşık 1,7 milyar m 3 doğal gaz kullanılacaktır. Mevcut santralın hemen yanında, Ambarlı Doğal Gaz Kombine Çevrim Santralı ( Ambarlı-A Santralı ) ile 4. ve 5. Ünitelerden oluşan Doğal Gaz Kombine Çevrim Santralı (Ambarlı-B Santralı) bulunmakta olup, her iki santral için BOTAŞ'a ait sırasıyla 300.000 m 3 /saat ve 180.000 m 3 /saat lik doğal gaz istasyonu mevcuttur. Projenin hayata geçmesiyle birlikte 1,2 ve 3. Ünitelerin ihtiyacına göre yeni yapılacak doğal gaz istasyonundan yakıt sağlanacaktır. Santralın 1. 2. ve 3. ünitelerinin yakıt dönüşümü tamamlandıktan sonra yılda 700.000 ton fuel-oil kullanımı önlenmiş olacaktır. Çevre kirliliği ile ilgili sorunları ve bölgenin artan enerji talebini önemli ölçüde çözmek ve bunu yaparken mevcut imkânlardan da azami ölçüde yararlanmak için, Ambarlı Fuel-oil Santrali 1. 2. ve 3. ünitelerinde iyileştirme ve yenileme yatırımlarına gereksinim vardır. Ambarlı tesisleri, İstanbul'un Avrupa Yakası'nda, Avcılar ilçesi, Ambarlı mevkiinde yer almaktadır. Kurulu bulunduğu yer itibarı ile Ambarlı limanına, E5 karayoluna çok yakın bir konumdadır. E5 karayolu Avcılar bağlantısından 2 km içeride Marmara Denizi'nin kuzey sahilinde bulunmaktadır. Proje sahası ve çevresi, düz bir topoğrafya sergilemektedir. Santral sahasında arazi kotu deniz seviyesine göre +5.00 m'dir. Elektrik Üretim A.Ş. ye ait toplam 126.239,91m 2 lik alanda bulunan fuel-oil 1-2 ve 3. üniteleri kapsayan alanda çalışma yapılacaktır. Proje alanı içerisinde mevcut bulunan fuel-oil 1, 2, 3 no'lu üniteleri 16.500 m 2, şalt sahası 16.000 m 2, fuel-oil tankları 14.000 m 2, idare binası 1500 m 2 alan kaplamaktadır. İdare binası 2 katlı olup 10 m yüksekliktedir. Bölüm X. Halkın Katılımı (Projeden etkilenmesi muhtemel yöre halkının nasıl ve hangi yöntemlerle bilgilendirildiği, proje ile ilgili halkın görüşlerinin ve konu ile ilgili açıklamalar,) Projeye ilişkin ÇED yönetmeliğinin 9. maddesi gereğince, ÇED sürecine halkın katılımını sağlamak, faaliyet hakkında bilgilendirmek, görüş ve önerilerini almak amacıyla gerçekleştirilmesi gereken Halkın Katılımı Toplantısının İstanbul ilinde 15.08.2013 tarihinde yapılmasına T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı 10.07.2013 Tarih ve 11447 Sayılı yazısı ile karar verilmiştir. ÇED yönetmeliği 9. Maddesi gereğince toplantı tarihini, saatini, yerini ve konusunu 111

belirten ilan, biri yerel gazete olan 30.07.2013 tarihli İstiklal Gazetesi, diğeri ulusal düzeyde yayımlanmakta olan Milat Gazetesi nde yayımlatılmıştır. Projeyi duyurmak, proje ile ilgili bilgi vermek ve halkın görüşlerini almak amacıyla Halkın Katılımı Toplantısı E.Ü.A.Ş. Fuel-Oil Sosyal Sitesi Deniz Lokalinde 15.08.2013 tarihinde saat : 11:00'de yapılmıştır. Toplantıya T.C. İstanbul Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü nden uzmanlar, faaliyet sahibi E.Ü.A.Ş. yetkilileri, bölge halkı katılmış ve yeterli katılım sağlanarak toplantı gerçekleştirilmiştir. Bölge halkının toplantı öncesinde bilgilendirmek amacıyla hazırlanan broşürler dağıtılmıştır. Proje kapsamında mevcut durum ve teknoloji değişikliği ile kapasite artışı durumu hakkında bölge halkına bilgi verilmiştir. Konuyla ilgili olarak, ÇED raporu formatı halkın görüş ve önerileri de dikkate alınarak hazırlanmıştır. Ekler: (Raporun hazırlanmasında kullanılan ve çeşitli kuruluşlardan sağlanan bilgi, belge ve tekniklerden rapor metninde sunulamayanlar) Notlar ve Kaynaklar: ÇED Raporunu hazırlayanların tanıtımı (Adı Soyadı, Mesleği, 1 kişi için 1 sayfayı geçmeyecek şekilde hazırlanmış kısa özgeçmiş, Referansları ve Rapordan sorumlu olduğunu belirten imzası) (bilgilenme kapsam ve özel format belirleme toplantısında komisyon tarafından ÇED Başvuru Dosyasını hazırlayan çalışma grubuna Su Ürünleri Mühendisi, Makine Mühendisi ve Kimya Mühendisi tarafından katkı sağlanması uygun görülmüştür.) 112