KAMU BORÇ İDARESİNDE OPERASYONEL RİSK YÖNETİMİ Dr. Emre BALIBEK Genel Müdür Yardımcısı Hazine Müsteşarlığı Kamu Finansmanı Genel Müdürlüğü E-posta: emre.balibek@hazine.gov.tr 1
İçerik Borç İdaresinde Risk Yönetimi Hukuki/Kurumsal Çerçeve Uygulamalar Operasyonel Risk Yönetimi Acil Durum ve İş Sürekliliği Planı 2
RİSK YÖNETİMİ Neden Risk Yönetimi? Uluslararası piyasalarda giderek artan değişkenlik Finansal piyasalardaki küreselleşme (risk olgusu ve risk ölçüm yeteneğinin arttırılması gereği) 2001 krizi sonrası kamu borç stokunun ve borçlanmasının maruz kaldığı risklerin artması Kamu borçlanmasına orta-uzun vadeli perspektif getirilmesi gereği 3
BORÇ YÖNETİMİNDE HUKUKİ ÇERÇEVE 4749 Sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun (2002): Borçlanma ve garanti limitleri Temel ilkeler İç borçlanma Dış borçlanma Garanti verilmesi ve üstlenimler İkrazen verilen borçlar Alacakların tahsili Borç yönetiminde organizasyonel yapı Borç yönetiminde şeffaflık ve hesap verilebilirlik ilkeleri 4
BORÇ YÖNETİMİNDE HUKUKİ ÇERÇEVE Borç ve Risk Yönetiminin Koordinasyonu ve Yürütülmesine İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmelik (2002): Madde 4 Kamu borç ve risk yönetiminin yürütülmesinde; a) Makroekonomik dengeleri gözeterek para ve maliye politikaları ile uyumlu, sürdürülebilir, saydam ve hesap verilebilir bir borçlanma politikası izlenmesi, b) Finansman ihtiyaçlarının, iç ve dış piyasa koşulları ve maliyet unsurları gözönüne alınarak belirlenen risk düzeyi çerçevesinde, orta ve uzun vadede mümkün olan en düşük maliyetle karşılanması, ilkeleri esas alınır. 5
BORÇ VE RİSK YÖNETİMİNİN ORGANİZASYON YAPISI ARKA OFİS NAKİT YÖN. 6
RİSK YÖNETİMİ Temel Riskler Kredi Riski Kredi Riski Koşullu Yükümlülükler Likidite Riski Operasyonel Risk Likidite Riski Operasyonel Risk Doğrudan Yükümlülükler Piyasa Riski 7
OPERASYONEL RİSK YÖNETİMİ Tanımı: Borç yönetiminde operasyonel risk, borçlanmanın ilk aşamasından ödemelerin yapıldığı son aşamaya kadar borç yönetimi ile ilgili aktivitelerin tümüne ilişkin olarak oluşabilecek potansiyel kayıpları ifade etmektedir. Amacı: Operasyonel risklerin bazılarının kontrol altına alınarak ortaya çıkma olabilirliklerinin düşürülebilmesi sonucu iş süreçlerinin en az hata ile sonuçlanmasını sağlayabilecek bir çalışma planının oluşturulması Faktörleri: iş süreçleri, koordinasyon ve iletişim, dışsal faktörler, kaynakların yönetimi (personel riski, kurumsal risk), teknik altyapı ya da bilgi sistemleri (teknoloji riski), yasal risk 8
Operasyonel Risk Yönetimi: Aşamalar 2007 / ORY / Pilot Proje Hazine Müsteşarlığı, AB-OECD SIGMA Uzmanlar Arası İşbirliği Mekanizması İşbirliği ile KAF Genel Müdürlüğü Arka Ofis Uygulamaları 2008 2009 ORY / Proje Ön Ofis Uygulamaları Orta Ofis Uygulamaları Destek Birimleri Uygulamaları 2010 / ORY Bilgi Sistemi Web tabanlı Veri kontrolü Sistematik izleme ve raporlama 9
Operasyonel Risk Yönetimi: Süreç Döngüsü Operasyonel Risklerin Tanımlanması Ölçülmesi Strateji Amaçlar Risk Farkındalığı Olabilirlik Etki Yeni Kontrol Mekanizmaları Risk Profil Tablosu Risk Matrisi İzleme ve Raporlama Kontrol Listeleri Durum Bildirim Raporları Öncelikli Riskler Raporu Eğitim Programları İzleme Raporları Risk Bültenleri İş Kılavuzları 10
Operasyonel Risk Yönetimi: Risklerin Tanımlanması ve Ölçülmesi Olabilirlik (gerçekleşme sıklığının tahmini) Etki ( finansal siyasi - itibari) Risk matrisi Riskin Etki Düzeyi İhmal Edilebilir Az Orta Önemli Çok Önemli Riskin Olabilirlik Düzeyi Çok Düşük Düşük Orta Yüksek Çok Yüksek 11
Operasyonel Risk Yönetimi: İzleme ve Raporlama İzleme ve Raporlama: Strateji Amaçlar Risk Farkındalığı Operasyonel Risk Yönetimi Bilgi Sistemi (ORYBS) Eylem Planı Risk Profili Tablosu (yılda bir güncellenir) Durum Bildirimleri (günlük olarak girilir) Faaliyet Alanları (İşin Kapsamı) (Alt) Aktivite ve (Alt) Aktivite Amaçları Karşılaşılan Riskler Riskin Kaynakları Mevcut Kontroller Yeni Kontrol Mekanizmaları Riskin Olabilirlik Düzeyi Riskin Etki Düzeyi DBBS İBBS AYBS MBS Diğer Kaynaklar 12
Operasyonel Risklerin İzlenmesi Operasyonel Risklerin Raporlanması ORYBS Risk Profili Tablosunun Güncellenmesi (Kullanıcılar ve ORY Şubesi) Operasyonel Risk Bültenleri Durum Bildirimleri (Kullanıcılar) İzleme Raporları (Daire Başkanları) Öncelikli Riskler Raporu (Kullanıcılar ve ORY Şubesi) Üst Yönetim Komitesi (Aylık ve 3 aylık) Borç ve Risk Yönetimi Komitesi (Aylık ve 3 aylık) 13
Operasyonel Risk Yönetimi: İzleme ve Raporlama ORY Bilgi Sistemi ORY Şubesi ve Hazine-BIM tarafından geliştirilmiştir. Sistem KAF Genel Müdürlüğünde 110 kullanıcı tarafından kullanılmaktadır. Faydaları: Kullanıcıya kullanımı kolay bir ortam sağlamaktadır. Güvenilirliği arttırmıştır. 14
Operasyonel Risk Yönetimi: İzleme ve Raporlama 15
Operasyonel Risk Yönetimi: Kontrol Uygun yönetim stratejilerinin geliştirilmesi Kontrol Listeleri Teknoloji Kaynaklı Çözümler Protokoller/Anlaşmalar İş Süreçlerinin Geliştirilmesi Eğitim Planı İş Kılavuzu İş Sürekliliği Planı 16
Acil Durum ve İş Sürekliliği Planı 2011 yılında başlayan çalışmalar sonucunda KAF-Acil Durum ve İş Sürekliliği Planı Hazine İş Sürekliliği Yönetimi Komitesine 2012 yılı başında onaylanarak yürürlüğe girmiştir. Acil Durum ve İş Sürekliliği Planı: İş etki analizi Kritik süreçler Kritik süreçlere ilişkin kritik kaynaklar Kritik altyapı Senaryolar Kritik süreçlere ilişkin iş akış şemaları Birim ve personelin sorumlulukları Veri yedekleme Yedek operasyon merkezi 17
Acil Durum ve İş Sürekliliği Planı Planlanan Faaliyetler: Kritik personele «Düzenli Eğitim Programı» yapılması Düzenli olarak tatbikat yapılması Acil Durum ve İş Sürekliliği Planının belirli aralıklarla güncellenmesi 18
Operasyonel Risk Yönetimi: Sonuçlar Sonuçlar Personelinin risk farkındalığı arttırılmıştır. Risklerin daha etkin izlenmesi ve azaltılması sağlanmıştır. Üst yöneticilerin risk öncelikleri konusunda erken uyarılması sağlanmıştır. Durum bildirim (hata) sayılarında azalma gözlenmiştir. Diğer ilgili birim yöneticilerinde de risk farkındalığı oluşturulmuştur. 19
Daha Ayrıntılı Bilgi İçin: Yıllık Kamu Borç Yönetimi Raporu 2010-2012 www.hazine.gov.tr Raporlar / Kamu Borç Yönetimi Raporu / Yıllık KBYR 20