Pirinanın farklı pleurotus türlerinin yetiştiriciliğinde kullanım olanaklarının araştırılması



Benzer belgeler
İzmir / TÜRKİYE. Manisa / TÜRKİYE

Archived at

DEĞİŞİK TARIMSAL ARTIKLARIN Pleurotus ostrearus un MANTAR KALİTE ÖZELLİKLERİNE ETKİSİ *

FINDIK ZURUFUNDAN HAZIRLANAN YETİŞTİRME ORTAMLARININ PLEUROTUS SAJOR-CAJU MANTARININ VERİMİNE VE BAZI KALİTE ÖZELLİKLERİNE ETKİSİ 1

PİRİNÇ KAVUZU DESTEKLİ KAYIN TALAŞI ÜZERİNDE PLEUROTUS FLORİDA NIN KÜLTİVASYONU

DETERMINATION OF SPAWN RUN TIME OF VARIOUS HYBRIDS OBTAINED FROM Pleurotus eryngii (DC.) Gillet

Pleurotus eryngii (DC.) Gillet in Tek Spor İzolatlarının Eldesi, Melezlenmesi ve Yeni Melezlerin Misel Büyüme Hızlarının Saptanması

Sellülozik Atıkların Pleurotus spp. nin Gelişim Periyodu ve Verimi Üzerine Etkileri

BAZI KAYIN MANTARI (Pleurotus spp.) TÜRLERĐNĐN ORGANĐK OLARAK ÜRETĐMĐ ÜZERĐNDE ARAŞTIRMALAR

ZEYTİN ATIKLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ

Türk Tarım - Gıda Bilim ve Teknoloji Dergisi

The Effects of Different Temperature Applications on Yield and Karpofor Properties of Mushrooms (Agaricus bisporus (Lange) Sing.)

Yenilebilir mantarlar Craterellus cornucopioides Gelincik, sezar (A manita caesarea Çayır, Agaricus campestri

ÇAY FABRİKALARI ÇAY YAPRAĞI ARTIKLARININ KOMPOSTLAŞTIRELARAK ORMAN FİDANLIKLARINDA ORGANİK GÜBRE OLARAK KULLANILMASI*

Torba Kültürü Yöntemi ile Lentinula edodes Yetiştiriciliğinde Hidrojen Peroksit Uygulamasının Verime Etkileri *

Hatay İli Pirina Atık Miktarının ve Enerji Potansiyelinin Haritalanması

MEYVE SEBZE VE İŞLENMİŞ ÜRÜNLERİ

YARASA VE ÇİFTLİK GÜBRESİNİN BAZI TOPRAK ÖZELLİKLERİ ve BUĞDAY BİTKİSİNİN VERİM PARAMETRELERİ ÜZERİNE ETKİSİ

ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ

İSTİRİDYE MANTARI YETİŞTİRİCİLİĞİ. Prof. Dr. Saadet BÜYÜKALACA Doç. Dr. Hatıra TAŞKIN Öğr. Gör. Gökhan BAKTEMUR

YETİŞTİRME ORTAMI AĞIRLIKLARININ PLEUROTUS MANTAR TÜRLERİNİN VERİM VE KALİTESİ ÜZERİNE ETKİLERİ*

Mustafa Kemal SOYLU. Yüksek Mühendis.

EVALUATION OF THE POTENTIAL OF LIVESTOCK BREEDING IN THE CITY OF MUŞ FOR THE RESEARCH OF BIOGAS PRODUCTION

ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

CEPHE KAPLAMA MALZEMESİ OLARAK AHŞAPTA ORTAM NEMİNİN ETKİSİ

Manisa Celal Bayar Üniversitesi Yönetim Kurulu'nun 2016/17 sayılı ve XIX no'lu kararı ile basılmıştır.

ULUSLARARASI TARIM VE YABAN HAYATI BİLİMLERİ DERGİSİ

KİŞİSEL BİLGİLER EĞİTİM BİLGİLERİ

Biyo Atıklardan Küçük ve Orta Ölçekli Kompost Üretimi

Türk Tarım - Gıda Bilim ve Teknoloji Dergisi

Bazý Tarýmsal ve Endüstriyel Atýklarýn Pleurotus spp. Üretiminde Kompost Olarak Deðerlendirilmesi

YULAF YETİŞTİRİCİLİĞİ

alatarım Cilt 9, Sayı 2 Aralık 2010 Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü Adına HAKEM KURULU SCIENTIFIC BOARD

Anahtar Kelimeler: Agaricus bisporus, Buğday Saplı Sentetik Kompost, Mantar Kültürü

Mantar Kompostu Kullanımının Örtüaltı Domates Yetiştiriciliğinde Bitkinin Potasyum ile Beslenmesi ve Verim Üzerine Etkisi

ELAZIĞ VE BİNGÖL ÇEVRESİNDEN TOPLANAN P. eryngii var. ferulae NİN KÜLTÜRE ALINMASI

Konya Bölgesinde Üretilen Kompostlarda Agaricus macrocarpus (F.H. Møller) un Kültür Şartlarının Araştırılması

ZEYTİN KEKİNİN (PİRİNANIN) KOMPOST YAPIM TEKNİKLERİ VE ORGANİK GÜBRE OLARAK KULLANIM OLANAKLARININ ARAŞTIRILMASI

Değişik Tarımsal Atıkların Bazı Kültür Mantarı Türlerinin Besin Değerleri Üzerine Etkisi

Ziraat Mühendisi. Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Tarım Ekonomisi

Determination of Optimum Mycelial Growth Conditions of Pleurotus eryngii Mushroom

ULUSLARARASI TARIM VE YABAN HAYATI BİLİMLERİ DERGİSİ

İLERİ ARITIM YÖNTEMLERİNDEN FENTON REAKTİFİ PROSESİ İLE ENDÜSTRİYEL BİR ATIK SUYUN ISLAK HAVA OKSİDASYONU

Kral İstiridye Mantarı (Pleurotus eryngii) Yetiştiriciliğinde Farklı Tohumluk Kaynaklarının Mantar Üretimine Etkisi

Kabak Çekirdeği Kabuğu ve Pirolizinin Buğday ın Gelişimi ve Bitki Besin Elementi. İçeriklerine Etkisi EMRE CAN KAYA

AYÇİÇEK YAĞI ÜRETİMİ YAN ÜRÜNLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ

6. Seçilmiş 24 erkek tipte ağacın büyüme biçimi, ağacın büyüme gücü (cm), çiçeklenmenin çakışma süresi, bir salkımdaki çiçek tozu üretim miktarı,

BİYOKÜTLE OLARAK PİRİNANIN ENERJİ ÜRETİMİNDE KULLANILMASI

Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl

Lentinus edodes YETİŞTİRİCİLİĞİNDE FINDIK ZURUFUNDAN HAZIRLANAN FARKLI YETİŞTİRME ORTAMLARININ VERİM VE BAZI MANTAR ÖZELLİKLERİNE ETKİLERİ*

İzmir İli Seferihisar İlçesinde Yetiştirilen Keçilerden Elde Edilen Sütlerde Biyokimyasal Parametrelerin Türk Standartlarına Uygunluğunun Belirlenmesi

KAHRAMANMARAŞ SEMPOZYUMU 1239 KAHRAMANMARAŞ'TA SEBZE TARIMININ MEVCUT DURUMU, PROJEKSİYONLAR VE ÖNERİLER

İstiridye Mantarı. SAÜ Çevre Mühendisliği Bölümü

ISSN: Yıl /Year: 2017 Cilt(Sayı)/Vol.(Issue): 1(Özel) Sayfa/Page: Araştırma Makalesi Research Article

DÜNYA VE TÜRKİYE DE KÜLTÜR MANTARCILIĞI VE GELİŞTİRİLMESİ ÖZET MUSHROOM PRODUCTION IN THE WORLD AND TURKEY AND DEVELOPMENT ABSTRACT

Dr.Öğr.Üyesi İLKER SÖNMEZ

Yrd.Doç.Dr. İLKER SÖNMEZ

Determining some heavy metal concentrations in water and sediments samples taken from Gediz River. Title Institution / University Year

Ýsmet UYSAL Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, ÇANAKKALE,

GÖNEN BİYOGAZ TESİSİ

YEMEKLİK YAĞ SANAYİ PROSES ATIKSULARININ KİMYASAL - BİYOLOJİK ARITIMI

Plastik Torbalarda Meşe Mantarı (Lentinula edodes) Yetiştiriciliği

Adnan Menderes Üniversitesi. Ankara Üniversitesi

Uzmanlık Alanları : Kimyasal reaksiyon mühendisliği, katalizörler, oksidasyon reaksiyonları, biyogaz üretimi ve modellemesi, yenilenebilir enerji.

Effects Of Different Storage Conditions On Some Characteristics Of Some Protein Feeds

TANIMI VE ÖNEMİ Susam dik büyüyen tek yılık bir bitkidir. Boyu ( cm) ye kadar uzayabilir. Gövdeler uzunlamasına oluklu (karıklıdır) ve sık tüylü

ŞEKİL LİSTESİ... ix TABLO LİSTESİ... xxxi MEVCUT TESİSLERİN İNCELENMESİ (İP 1)... 1

KATI ATIKLARIN BERTARAFINDA BİYOTEKNOLOJİ UYGULAMALARI. Doç. Dr. Talat Çiftçi ve Prof. Dr. İzzet Öztürk Simbiyotek A.Ş. ve İTÜ

Meşe Palamudu (Quercus ithaburensis D ecne subsp macrolepis) Atıklarının Pleurotus ostreatus Üretim inde Kullanımı

KEMAL BAY OTEL'İN MUZ BAHÇESİNDE EM ( Efektif mikroorganizmalar ) UYGULAMALARI. Elde Edilen Sonuçlar Ve Gözlemler (

Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakultesi Bahçe Bitkileri Bolumu Selçuklu/KONYA (Sorumlu Yazar)

ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK

Kolzanın Isısal Özelliklerinin Belirlenmesi

Farklı Artık Materyallerin Agaricus bisporus Mantar Üretiminde Örtü Toprağı Olarak Kullanılabilme Olanakları

Iğdır İlinin Hayvansal Atık Kaynaklı Biyogaz Potansiyeli. Biogas Potential from Animal Waste of Iğdır Province

Yrd. Doç. Dr. Nazlı SAVLAK

Muz Yetiştiriciliğinde Sorunların Çözümü için EM Teknolojisi!

Pleurotus eryngii Suþlarýnýn Lignoselülozik Soya Saplarýný Biyodönüþtürme Etkinlikleri

YEMEK ATIKLARINDAN BİYOGAZ ÜRETİMİ

ÇEŞİTLİ LİGNOSELÜLOZ ESASLI ATIKLARIN (PLEUROTUS OSTREATUS) UN VERİM ÖZELLİKLERİ ÜZERİNE ETKİLERİ

SOĞAN YETİŞTİRİCİLİĞİ GİRİŞ:

FEN ve MÜHENDİSLİK BİLİMLERİ DERGİSİ

1) Biyokütleye Uygulanan Fiziksel Prosesler

Özgül ısı : Q C p = m (Δ T)

BİYOKÜTLE BRİKETLEME MAKİNALARI VE UYGULAMALARI: LİTERATÜR TARAMASI

ÖĞRETİM FAALİYETLERİ Akademik Yıl Akademik Yıl Dönem Güz Bahar Dönem Güz Bahar Dersin Kodu Dersin adı Haftalık saati Teorik Uygula


Dr. Ece Ümmü DEVECİ ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ. Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans Çevre Mühendisliği Mersin Üniversitesi 1998 Yüksek Lisans

TARIMIN YENİ GÖZDESİ: HİDROPONİK TARIM

PROF. DR. AYSUN PEKŞEN İN ÖZGEÇMİŞİ. EĞİTİM (Son alınan dereceden / diplomadan başlayarak) ÜNİVERSİTE ÖĞRENİM ALANI

BETONDA NİTELİK SERTLEŞME DENEYLERİ MUKAVEMET SONUÇLARININ KARŞILAŞTIRILMASI

A. SCI, SCI-Expanded KAPSAMINDA ULUSLARARASI HAKEMLİ. A1. Beyhan M.A., A. Tekgüler, T. Yıldız and H. Sauk Investigation

KOMPOSTLAMADA VİNASIN ETKİSİ Sevgi FERSİZ a,*, Sevil VELİ b, Levent DAĞAŞAN c, Mustafa TÜRKER d

Mısır silajında EM-silaj kullanımının etkileri

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Tarımsal Mekanizasyon Atatürk Üniversitesi 1988 Y. Lisans Tarım Makinaları Bölümü Anabilim Dalı

Üniversitesi, Ziraat Fakultesi, Bahçe Bitkileri Bolumu Balcalı, Adana. (Sorumlu Yazar)

BT 42 TİROSİNAZ ENZİMİNİN EKSTRAKSİYONU, SAFLAŞTIRILMASI VE FENOLLERİN GİDERİMİNDE KULLANIMI

EĞİTİM BİLGİLERİ. Su Ürünleri Fakültesi Su Ürünleri Fakültesi Su Ürünleri Fakültesi 1992

Ürün Katoloğu. Fides İç ve Dış Ticaret A.Ş. Tlf: /04.MC

Transkript:

BAÜ FBE Dergisi Cilt:9, Sayı:2, 87-92 Aralık 2007 Pirinanın farklı pleurotus türlerinin yetiştiriciliğinde kullanım olanaklarının araştırılması Fatih KALYONCU 1,*, Erbil KALMIŞ 2,* 6 Celal Bayar Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fak. Biyoloji Bölümü, Muradiye Manisa / Türkiye 2 Ege Üniversitesi, Mühendislik Fak. Biyomühendislik Bölümü, Bornova Đzmir / Türkiye Özet Bu çalışmada tarımsal bir artık madde olan pirinanın Pleurotus spp. üretiminde kullanım olanağı olup olmadığı saptanmaya çalışılmıştır. Bu amaçla beş farklı Pleurotus türüne (P. ostreatus, P. sajor-caju, P. djamor, P. eryngii ve P. citrinopileatus) ait miseller farklı oranlarda pirina, buğday samanı, buğday kepeği ve kavak talaşı içeren dört, pirina içermeyen bir ve sadece pirina içeren bir grup olmak üzere altı farklı substrata aşılanarak uygun inkübasyon koşullarında misellerin substrat içerisindeki ilerleme hızları düzenli olarak ölçülmüştür. 30 günlük inkübasyon süresi sonunda beş farklı Pleurotus türüne ait misellerin % 25 oranında pirina içeren substrat grubundaki misel gelişim hızları diğer kompost gruplarından yüksek bulunmuştur. Anahtar Kelimeler: Pirina, Pleurotus spp., substrat, misel gelişim hızı Determination of using olive pomace for growth of different types of pleurotus species Abstract In this study, effects of olive pomace that an agricultural waste in used in substrate which is used cultivation of Pleurotus spp., on mycelial growth rate of five different Pleurotus species (P. ostreatus, P. sajor-caju, P. djamor, P. eryngii and P. citrinopileatus) was investigated. For this purpose, six different substrates were prepared and spawned with five different Pleurotus species. Mycelial growth rates of these organisms were regularly measured during incubation period of 30 days. Results obtained from this study showed that best mycelial growth rate was determined in substrate which including 25 % olive pomace. Keywords: Olive pomace, Pleurotus spp., substrate, mycelium growth rate * Fatih KALYONCU, fatih.kalyoncu@bayar.edu.tr, Erbil KALMIŞ, erbil.kalmis@ege.edu.tr Makalenin basım kararı??????????? tarihinde alınmıştır. 87

F. Kalyoncu 1. Giriş Dünyanın birçok yöresinde büyük bir gıda ve özellikle de protein açığı vardır. Bunun yanında, toplam tarımsal üretimin yarısından fazlası sap, saman, kavuz yaprak, kabuk, koçan ve gıda endüstrisi artıkları olarak atılmaktadır [1]. Lignoselüloz içerikli bitkisel artık ve atıkların bir diğer bertaraf etme yöntemi de yakmadır. Bu artık materyalin doğaya terk etme veya yakma gibi yöntemler ile uzaklaştırılması oldukça büyük oranda çevresel sorunlara yol açmaktadır. Oysa ki lignin ve selüloz esaslı bu maddelerin mikrobiyolojik degradasyon yolu ile parçalanarak protein içeriği yüksek besin maddeleri haline dönüştürülmesi rahatlıkla mümkün olabilmektedir [2]. Artık ve atıkların çevreye zarar vermeyecek şekilde değerlendirilerek doğaya yeniden kazandırılması, bir taraftan kıt kaynakların optimum değerlendirilmesi, diğer taraftan da çevre kirliliğinin önlenmesi bakımından kaçınılmaz bir zorunluluk halini almıştır (3). Lignoselüloz esaslı her türlü artık ve atık materyal Pleurotus cinsi mantarların yetiştiriciliğinde substrat olarak kullanılabilmektedir [4,5]. Ayrıca, bu mantarların değişen çevre koşullarına karşı toleranslı ve çok kuvvetli misel yapıları sayesinde bir çok organik materyal üzerinde fermantasyona ihtiyaç duymadan yetiştirilebileceği bildirilmektedir [6]. Ayrıca günümüzde şapkalı mantar miselleri ile sarılmış ve mantarın enzimatik faaliyetleri sonucu degredasyona uğramış odunsu ve bitkisel artık ve atık maddeler büyük ve küçükbaş hayvan yetiştiriciliğinde büyük besleyici değerlerinden dolayı hayvan yemi olarak kullanım alanı bulmaktadır [7]. Dolayısıyla materyalin mantar miselleri ile sarılma süresi hem kısa sürede şapka eldesi hem de farklı kullanım alanları bakımından son derece önemlidir. Pirina zeytinden zeytinyağı elde etme prosesinde açığa çıkmakta ve zeytin çekirdeği ile zeytin posasının birleşiminden meydana gelmektedir [8]. Bu ürün ülkemizde Marmara, Ege, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde gerçekleşen zeytin tarımının sonucu olarak bol miktarda oluşmaktadır. 100 kg zeytinden 15 22 kg zeytinyağı ve 35 45 kg pirina elde edilmektedir. Pirina taze ve işlenmiş olmak üzere iki ayrı şekilde bulunmaktadır. Taze pirina mümkün olan en kısa sürede işlenerek enzimatik faaliyetler durdurulmakta ve üzerindeki yağ kimyasal yöntemler ile alınmaktadır [8]. Tablo 1 de taze ve işlenmiş pirinanın bileşimleri verilmiştir. Tablo 1. Taze ve işlenmiş pirinanın bileşimi ( % ) Taze Pirina Đşlenmiş Pirina Yağ 6.0 9.0 0.1 0.3 Çekirdek 42.0 54.0 9.0 11.0 Kabuk 10.0 11.0 20.0 22.0 Hamur 21.0 33.0 10.0 15.0 Pirina günümüzde sabun eldesinde ve yakıt olarak kendisine kullanım alanı bulabilmektedir. Ancak yakıt olarak kullanımı yasalar ile sınırlandırılmıştır [9]. Günümüze değin yapılan pek çok çalışmada farklı Pleurotus türlerinin üretimi için çok çeşitli atık ve artık maddeler denemiştir [1,3,4,5,11-16]. Ancak pirinanın beş farklı Pleurotus türünden herhangi biri için substrat olarak kullanılmasına yönelik bir çalışmaya rastlanılmamıştır. Çalışmamızda pirinanın Pleurotus sp. yetiştiriciliğinde kullanım olanakları araştırılmış ve bu sayede 88

Pirinanın farkli pleurotus türlerinin yetiştiriciliğinde kullanım olanaklarının araştırılması çevresel bir tehlike oluşturmadan tüketilmesi ve ekonomik bir katma değer eldesi hedeflenmiştir. 2. Yöntem 2.1. Pleurotus spp. spawnı hazırlama Ege Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Biyomühendislik Bölümü nde +4 0 C de saklanan Pleurotus ostreatus (Jacq.) P. Kumm., P. sajor-caju (Fr.) Singer, P. djamor (Rumph. Ex Fr.) Boedijn, P. eryngii (DC.) Gillet ve P. citrinopileatus Singer stok kültürleri kullanılarak daha sonraki aşamada kullanılacak olan spawn (tohumluk misel) hazırlanmıştır. Bu amaçla ph dengesini korumak için % 2 oranında alçı ilave edilmiş buğday taneleri haşlanıp fazla suları uçurulduktan sonra otoklava dayanıklı jelatin torbaların içerisinde 121 0 C de 1,1 atm basınç altında 30 dakika süre ile sterilize edilmiştir [6]. Daha önceden PDA (patates dekstroz agar) ortamında geliştirilen 5 farklı Pleurotus türüne ait misellerden 6 mm çapında diskler çıkarılmış ve aseptik koşullarda sterilize edilmiş buğday taneleri bu miseller ile aşılanmıştır [10]. Aşılama sonrası buğday torbaları 27 0 C de ve karanlıkta inkübasyona bırakılmışlardır [10]. Yaklaşık 15 günlük inkübasyon periyodu sonucu beş farklı Pleurotus türüne ait miseller buğday tanelerinin tamamını sarmış ve spawn hazırlama işlemi sona ermiştir. Spawn hazırlama işlemi ile şapkalı mantar miselleri bir taşıyıcı vektör üzerinde immobilize edilerek hazırlanacak kompostların aşılanmasında kullanılmaya uygun hale getirilmiştir. Hazırlanan spawnlar kullanılıncaya kadar +4 0 C de muhafaza edilmiştir. 2.2. Substrat hazırlanması Pleurotus spp. üretiminde genellikle kavak / kayın talaşı, buğday samanı ve buğday kepeği içeren substratlar kullanılmaktadır [6]. Pirinanın Pleurotus spp. üretiminde kompost materyali olarak kullanım olanağı olup olmadığını anlayabilmek için sabit miktarda buğday kepeği ve kavak talaşı içeren kompost materyalinden, kuru ağırlık üzerinden 1kg lık altı farklı substrat hazırlanmıştır. Kompost materyalini oluşturan malzemeler ve miktarları aşağıdaki tabloda verilmiştir (Tablo 2). Çalışmamızda fazla yağı alınmış kuru haldeki pirina kullanılmıştır. Tablo 2. Hazırlanan farklı substrat materyallerinin bileşimi (gr) A B C D E F Pirina 450 350 250 150-1000 Buğday 200 300 400 500 650 - Samanı Buğday 150 150 150 150 150 - Kepeği Kavak Talaşı 200 200 200 200 200 - Substrat materyali hazırlandıktan sonra ph yı dengelemek için % 2 oranında alçı ilavesi yapılmış ve tüm içerik iyice karıştırılmıştır. Daha sonra kompost materyali ıslatılarak nem içeriği % 70 e çıkartılmıştır [11]. Hazırlanan substratlar mantar miselinin substrat içindeki 89

F. Kalyoncu büyüme hızını tespit edebilmek için 8 cm çaplı kolonlara doldurulmuştur. Kolonlar otoklava dayanıklı jelatin torba kullanılarak hazırlanmış ve her bir kolona yaklaşık 300 gr kompost materyali konulmuştur [10,11]. Kolonların ağzı kontaminasyonun önlenebilmesi için sıkıca kapatılmış ve kolonlar otoklavda 121 0 C de 1.1 atm basınç altında 1 saat süre ile iki kez sterilize edilmişlerdir 2.3. Đnokulasyon ve Đnkübasyon Sterilize kompost materyali üzerine daha önceden hazırlanmış olan beş farklı Pleurotus türüne ait spawndan kompostun yaş ağırlığının % 5 i oranında ilave edilmiştir [6]. Bu aşılama işleminden sonra kolonlar 25 0 C de ve karanlıkta inkübasyona bırakılmışlardır [6,10,11]. Đnkübasyonun 5. gününden başlayarak 5 günlük periyotlarla beş farklı Pleurotus türüne ait misellerin kolonlardaki ilerleme hızı cm cinsinden ölçülmüştür. Bütün denemeler 3 tekrarlı olarak yapılmış ve elde edilen sonuçların aritmetik ortalamaları alınmıştır. 3. Bulgular Çalışmamızda beş farklı Pleurotus türü ile aşılanan substratlar 30 gün süre ile karanlıkta inkübe edilmişler ve 5 günlük periyotlar ile substratlardaki misel ilerleme hızları ölçülmüştür. Đnkübasyonun 30. gününde ölçülen değerler Tablo 3 de ve Şekil 1 de karşılaştırmalı olarak verilmiştir. Tablo3. Beş farklı Pleurotus türüne ait misellerin substratlar içindeki ilerleme hızları (cm) A B C D E F P. ostreatus 19 23 30 28 28 12 P. sajor caju 19 21 30 27 28 11 P. eryngii 12 15 20 20 20 8 P. citrinopileatus 14 18 28 26 25 10 P. dijamor 12 15 20 20 19 9 35 Misel Đlerleme Hızı (cm) 30 25 20 15 10 5 P. osteratus P. sajor - caju P. eryngii P. citrinopileatus P. djamor 0 A B C D E F Substratlar Şekil 1. Beş farklı Pleurotus türüne ait misellerin substratlar içinde ilerleme hızları (cm). 90

Pirinanın farkli pleurotus türlerinin yetiştiriciliğinde kullanım olanaklarının araştırılması Tablo 3 de ve Şekil 1 de görüleceği gibi hiç pirina içermeyen substrat grubu (E) ile %15 ve % 25 oranlarında pirina içeren substrat gruplarındaki (D, C) misel gelişim hızları birbirine oldukça yakın bulunmuştur. Sadece pirinadan oluşan substrat (F) içerisinde Pleurotus spp. miselleri yavaş bir ilerleme göstermişlerdir. % 35 ve % 45 oranlarında pirina içeren substrat gruplarında ( B, A) ise misel gelişim hızı kullanılan pirina miktarı ile ters orantılı olarak düşüş kaydetmiştir. Sadece pirina içeren ortamda misel gelişmesinin zayıf olması göstermiştir ki, Pleurotus spp. üretiminde kavak talaşı, buğday kepeği ve buğday samanı gibi malzemeler misel gelişimi için gereklidir. Organizmalar pirinayı tüm yaşamsal istekleri için kullanamamaktadır. Ancak pirina substrat içerisinde % 25 orana kadar buğday samanının yerini alabilmekte ve misel gelişimini artırıcı özellik göstermektedir. Bir diğer ilginç nokta ise, C ve B substrat grupları arasında ilave edilen pirina oranı açısından % 10 farklılık bulunmasına rağmen, misel gelişim hızı açısından B grubunda C grubuna göre yaklaşık % 25 düşüş kaydedilmiştir. Misellerin maksimum ilerleme gösterdiği C grubu substrat ile sadece pirina ihtiva eden F grubu substrat arasında ise misel gelişim hızında % 60 oranında düşüş bulunmuştur. 4. Tartışma ve sonuç Çalışmamızdan elde edilen sonuçlara göre, büyük atık potansiyeli olan pirinanın kültür mantarı Pleurotus spp. üretiminde belli oranlarda kullanılabileceği sonucu ortaya çıkmıştır. Ancak substrat olarak sadece pirina kullanımı misel gelişim hızını önemli ölçüde düşürmektedir. Bu yüzden pirinanın Pleurotus spp. üretiminde sürekli kullanılan substrat materyalleri ile karıştırılarak kullanılması gerekmektedir. Farklı Pleurotus türleri ile yapılan benzer çalışmalarda çeşitli tarımsal atık ve artıkların substrat olarak kullanım olanakları araştırılmıştır [1,3,4,5,10-14]. Baysal ve Yalınkılıç (3) kayın talaşı üzerine % 20 oranında ilave ettikleri pirinç kavuzunun verim artışına yol açtığını bildirmişlerdir. Yine Baysal ve ark. (1), Pleurotus ostreatus kültüründe kullanılan ana substratın çeşitli bitkisel ve odunsal atık ve artıklar ile en fazla % 25 oranında desteklenmesi durumunda verim artışı sağlanabileceğini belirtmişlerdir. Zeytin karasuyu ile yapılan bir çalışmada; ıslatma materyali olarak %25 zeytinkarasuyu ve %75 çeşme suyu içeren karışımın, sadece çeşme suyu kullanılan kontrol materyali ile aynı performansı gösterdiği bulunmuştur [6]. Çalışmamızda ulaştığımız sonuçlar bu araştırmacıların yayınladıkları veriler ile paralellik göstermektedir. Ayrıca hem şapka eldesi hem de farklı kullanım alanları için kullanılan substratın mümkün olduğunca kısa sürede mantar miselleri ile kaplanması gerekmektedir. Çalışmamızda % 25 oranında pirina ilave edilmiş geleneksel Pleurotus substratı misel gelişimi bakımından en iyi sonucu vermiştir. Sonuç olarak, Pleurotus spp. yetiştiriciliğinde her türlü tarımsal atık ve artık materyal çok basit işlemlerden geçirildikten sonra kullanılabilmektedir. Bu amaçla, hemen her yörede bol miktarda bulunan bu artık ve atıkların değerlendirilerek Pleurotus spp. gibi ticari açıdan değerli ürünlere dönüştürülmesi ve ekonomik bir katma değer oluşturulması son derece önemlidir. Çalışmamızda belirtilen oranlarda pirinanın ana substrata ilavesi ile, sınırlı da olsa 91

F. Kalyoncu yakacak olarak kullanım alanı bulabilen bu zeytinyağı fabrikası yan ürünün, doğal çevreyi kirletmeden yüksek katma değere sahip ürüne dönüştürülebileceği gösterilmiştir. Kaynaklar [1] Baysal, E., Yalınkılıç, M.K, Peker, H. Atık kağıtların çeşitli bitkisel ve odunsu atık/artık substratlarla Pleurotus ostreatus Jacq. ex Fr. Kummer kültivasyonunda değerlendirilmesi Ekoloji, 12(49), 12 16, (2003). [2] Zadrazil, F. Biology and Cultivation of Edible Mushroom, Academic Press. Inc, New York, 840 p. (1978). [3] Baysal, E., Yalınkılıç, M.K. Lignoselülüzik atık materyal üzerinde Pleurotus florida Jacq. ex Fr. Kumm. kültürü Ekoloji, 11(45), 6 8, (2002). [4] Baysal, E., Peker, H., Yalınkılıç, M.K., Temiz, A. Cultivation of oyster mushroom on waste paper with some added supplementary materials Bioresource Technology, 89, 95 97, (2003). [5] Shashirekha, M.N., Rajarathnam, S., Bano, Z. Effects of suplementing rice straw growth substrate with cotton seeds on the analytical characteristics of the mushroom, Pleurotus florida (Block & Tsao) Food Chemistry, 92, 255 259, (2005). [6] Kalmış, E., Sargın, S. Cultivation of two Pleurotus species on wheat straw substrates containing olive mill waste water, International Biodeterioration & Biodegradation, 53, 43 47, (2004). [7] Zhang, C.K, Gong, F., Li, D.S. A note on the utilisation of spent mushroom composts in animal feeds, Bioresource Technology, 52, 89 91, (1995). [8] http://www.zae.gov.tr/zeytinyagi/7.asp (10.07.2006) [9] www.cevreorman.gov.tr/yasa/y/25606.pdf (10.07.2006) [10] Zervakis, G., Philippoussis, A., Ioannidou, S., Diamantopoulou, P. Mycelium Growth Kinetics and Optimal Temperature Conditions for the Cultivation of Edible Mushroom Species on Lignocellulosic Substrates, Folia Microbiologica, 46, 231-234, (2001). [11] Zervakis, G., Yiatras, P., Balis, C. Edible mushrooms from olive oil mill wastes, International Biodeterioration & Biodegradation, 38, 237 243, (1996). [12] Salmones, D., Mata, G., Waliszewski, K.N. Comparative culturing of Pleurotus spp.on coffee pulp and wheat straw:biomass production and substrate biodegradation Bioresource Technology, 96, 537 544, (2005). [13] Yıldız, A., Demir, R. Bazı Bitkisel Materyallerin Pleurotus ostreatus (Jacq. ex. Fr.) Kum. var. salignus (Pers. ex. Fr.) Konr. et Maubl. un Gelişmesi ve Ürün Verimi Üzerine Etkileri Turkish Journal of Botany, 22, 67 73, (1998). [14] Bonatti, M., Karnopp, P., Soares H.M., Furlan, S.A. Evaluation of Pleurotus ostreatus and Pleurotus sajor-caju nutritional characteristics when cultivated in different lignocellulosic wastes Food Chemistry, 88, 425 428, (2004). [15] Rivas, C.S., Rosado, A.G., Polonia, I., Blanch, G.J., Marin, F.R., Wichers, H.J. Microbiological effects of olive mill waste addition to substrates for Pleurotus pulmonarius cultivation International Biodeterioration & Biodegradation, 57, 37-44, (2006). [16] Estrada, A.E.R., Royse, D.J. Yield, size and bacterial blotch resistance of Pleurotus eryngii grown on cottonseed hulls/oak sawdust supplemented with manganese, copper and whole ground soybean Bioresource Technology, (2006). 92