Benzer belgeler

DÜNYA, AB ve TÜRKİYE ŞEKER İSTATİSTİKLERİ

DÜNYA, AB ve TÜRKİYE ŞEKER İSTATİSTİKLERİ

AVRUPA OTOMOTİV PAZARI 2014 YILI OCAK AYINDA %5 ARTTI.


Pazar AVRUPA TİCARİ ARAÇ SEKTÖR ANALİZİ. 21 Mayıs 2018

AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4.

Pazar AVRUPA TİCARİ ARAÇ SEKTÖR ANALİZİ. 14 Temmuz 2017

Pazar AVRUPA TİCARİ ARAÇ SEKTÖR ANALİZİ. 27 Şubat 2018

TARIMSAL EMTİA FİYATLARI No 44 OCAK 2016

KARBONHİDRATLAR. Glukoz İNSAN BİYOLOJİSİ VE BESLENMESİ AÇISINDAN ÖNEMLİ OLAN

AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4.

Avrupa Ve Türkiye Araç Pazarı Değerlendirmesi (2013/2014 Şubat)

Avrupa Ve Türkiye Araç Pazarı Değerlendirmesi (2012/2013 Ağustos)

AVRUPA TİCARİ ARAÇ SEKTÖR ANALİZİ

Avrupa Ve Türkiye Araç Pazarı Değerlendirmesi (2011/2012 Ekim)

2017 YILI İLK İKİ ÇEYREK BLOK MERMER TRAVERTEN DIŞ TİCARET VERİLERİ

01/05/ /05/2016 TARİHLERİ ARASINDAKİ EŞYA TAŞIMA GEÇİŞLERİ

AVRUPA TİCARİ ARAÇ SEKTÖR ANALİZİ

AVRUPA TİCARİ ARAÇ SEKTÖR ANALİZİ. 22 Aralık 2015

FİNLANDİYA ÜLKE RAPORU

AVRUPA TİCARİ ARAÇ SEKTÖR ANALİZİ

Reel Efektif Döviz Kuru Endekslerine İlişkin Yöntemsel Açıklama

HABER BÜLTENİ xx Sayı 8

Türkiye de Bankacılık Sektörü Mart

Bu nedenle çevre ve kalkınma konuları birlikte, dengeli ve sürdürülebilir bir şekilde ele alınmalıdır.

TR33 Bölgesi nin Üretim Yapısının ve Düzeyinin Tespiti ve Analizi. Ek 5: Uluslararası Koşulların Analizi

AVRUPA TİCARİ ARAÇ SEKTÖR ANALİZİ

TARIMSAL EMTİA FİYATLARI No 37 - HAZİRAN 2015

Pazar AVRUPA TOPLAM OTOMOTİV SEKTÖR ANALİZİ. Ekim 2018

Avrupa Birliği ve Türkiye Yerel Yönetimler Analizi 2014 Mali Verileri

Avrupa Birliği ve Türkiye Yerel Yönetimler Analizi

HABER BÜLTENİ xx Sayı 10

ÜGD MEVZUATI ve TAREKS

Türkiye Bilişim Sektörü:

ÝTHALATTA HAKSIZ REKABETÝN ÖNLENMESÝNE ÝLÝÞKÝN TEBLÝÐ Cumartesi, 22 Kasým 2008

İÇİNDEKİLER NÜFUS VE İŞGÜCÜ PİYASASI TASARRUFLAR

HABER BÜLTENİ xx Sayı 28 KONYA HİZMETLER SEKTÖRÜNÜN, ÇALIŞAN SAYISI BEKLENTİSİ ARTTI

2017 YILI İLK İKİ ÇEYREK İŞLENMİŞ MERMER VE TRAVERTEN DIŞ TİCARET VERİLERİ

A.ERDAL SARGUTAN EK TABLOLAR. Ek 1. Ek 1: Ek Tablolar 3123

Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı,

Gıda Fiyatları Endeksi Ocak AB, Eurostat endeksi, 2005=100. Aylık ortalama GIDA % 0.5% Aylık ortalama GIDA % 0.

Türkiye nin dış ticaret ve yatırım bağlantıları: Güçlü yönler

T.C. ŞEKER KURUMU Mart 2015

Eğitimde en pahalı ülke ABD en ucuz Kazakistan

GTIP : Polietilen tetreflattan (PET) levha, yaprak, film, folye ve seritler

01/08/ /08/2015 TARİHLERİ ARASINDAKİ EŞYA TAŞIMA GEÇİŞLERİ

T.C. DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ ÇALIŞMA EKONOMİSİ VE ENDÜSTRİ İLİŞKİLERİ BÖLÜMÜ

İSTATİSTİKLERLE TÜRKİYE TEKSTİL VE KONFEKSİYON DIŞ TİCARETİ 2006

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU

01/07/ /07/2015 TARİHLERİ ARASINDAKİ EŞYA TAŞIMA GEÇİŞLERİ

KÜRESEL EKONOMİK ÇEVRE

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU

TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI

Plast Eurasia İstanbul 2015 Fuar Sonuç Raporu

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU

TARIMSAL EMTİA FİYATLARI

HAZIRLAYAN GAZİANTEP SANAYİ ODASI TİCARET DAİRESİ EKİM

TARIMSAL EMTİA FİYATLARI

PAGEV - PAGDER. Dünya Toplam PP İthalatı

BİR BAKIŞTA SAĞLIK -AVRUPA

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU

Emtia Fiyatları No 27 Ağustos Avrupa Birliği 28. Dünya. Tarımsal Emtia Fiyatları - Ağustos 2014

BATMAN TİCARET BORSASI

Tarımsal Emtia Fiyatları

AVRUPA BİRLİĞİNE ÜYE VE ADAY ÜLKELERDE TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER. (Kasım 2011) Ankara

Türkiye de Bankacılık Sektörü Aralık

TARIMSAL EMTİA FİYATLARI

Türkiye de Bankacılık Sektörü Eylül

DEĞİŞEN DÜNYA-DEĞİŞEN ÜNİVERSİTE:YÜKSEKÖĞRETİMİN GELECEĞİ TÜRKİYE İÇİN BİR ÖNERİ

TARIMSAL EMTİA FİYATLARI No 77 - Ekim 2018

TARIMSAL EMTİA FİYATLARI No 65 - Ekim 2017

Araştırma Notu 15/179

TARIMSAL EMTİA FİYATLARI

EURO BÖLGESİ NDE İŞSİZLİK

2018 ŞUBAT DIŞ TİCARET RAPORU

2014 YILI OCAK-HAZİRAN DÖNEMİ ADANA DIŞ TİCARET RAPORU. HAZIRLAYAN : CENK KADEŞ Meslek Komitesi ve Kararlar Şefi

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU

01/03/ /03/2016 TARİHLERİ ARASINDAKİ KAPILARA GÖRE EŞYA TAŞIMA GEÇİŞLERİ

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... TABLOLAR LİSTESİ... BİRİNCİ BÖLÜM AVRUPA BİRLİĞİ NİN GELİŞİM SÜRECİ VE TÜRKİYE

BESİNLERİN ENERJİYE DÖNÜŞÜMÜ

2017 YILI İLK İKİ ÇEYREK BLOK GRANİT DIŞ TİCARET VERİLERİ

No 64 Eylül 2017 AVRUPA BİRLİĞİ 28. Aylık. Ekmeklik Buğday % -1.2% (2) % 6.3% (3) % 1.8%

DANİMARKA ÜLKE RAPORU

Basın Sohbet Toplantısı. 14 Temmuz 2009, İstanbul

Türkiye de Bankacılık Sektörü Aralık

TARIMSAL EMTİA FİYATLARI No 67 - Aralık 2017

HABER BÜLTENİ xx Sayı 11

HABER BÜLTENİ Sayı 9

TABLO-40: TÜRKİYE İLAÇ PAZARININ YILLARA GÖRE DEĞİŞİMİ, (TL/KUTU)*

ÝÇÝNDEKÝLER. 1. ÜNÝTE Vücudumuzdaki Sistemler SÝNDÝRÝM SÝSTEMÝ Ölçme ve Deðerlendirme Kazaným Deðerlendirme Testi

DONDURMA MİKSİNDE KULLANILAN HAMMADDELER TATLANDIRICILAR

GTİP KADIFE, PELUS VE TIRTIL MENSUCAT, DOKUNABILIR MADDELERDEN KURDELE

TARIMSAL EMTİA FİYATLARI No 61 Haziran 2017

Türkiye de Bankacılık Sektörünün Son Beş Yıllık Görünümü 2011

ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU MAYIS 2014

TARIMSAL EMTİA FİYATLARI No 66 - Eylül 2017

PETROL PİYASASI SEKTÖR RAPORU NİSAN 2011

Transkript:

www.tgdf.org.tr Dünyada ve Türkiye de

Dünyada ve Türkiye de Þeker Dünyada þeker üç temel tarým ürününden üretilmektedir: Þeker Kamýþý Þeker Pancarý Mýsýr Pancar ve þeker kamýþýndan elde edilen þekere genellikle sakaroz denilmektedir ve dünyada 2009/10 pazarlama yýlý itibarýyla sakarozun %78'i þeker kamýþýndan, %22'si þeker pancarýndan üretilmekte olup; dünya þeker borsa fiyatlarýný, ticarete hâkim pozisyonda olan düþük maliyetli kamýþ þekeri belirlemektedir. Kamýþ, pancar ve mýsýrdan elde edilen þekerler arasýnda kalite bakýmýndan bir farklýlýk bulunmamasýna karþýn, sadece tropik ve alt tropik bölgelerde yetiþtirilebilen þeker kamýþýndan yýlda 1 dekardan elde edilebilen þekerin, pancara göre 2-4 kat fazla olmasý nedeniyle kamýþ þekeri maliyeti, pancar þekeri maliyetine göre çok daha düþük olmaktadýr. Tablo 1: Üretim Kaynaklarýna Göre Dünyada Büyük Ölçekli Þeker Üretimi Yapan Ülkeler Kamýþ Pancar Mýsýr Avrupa X X Rusya X X Ukrayna X ABD X X X Japonya X X X Çin X X X Brezilya X X Meksika X Hindistan X X Tayland X Kaynak: Þeker Kurumu 2010 Faaliyet Raporu Yukarýdaki tabloda görüldüðü üzere, þeker kamýþýnýn olmadýðý coðrafyalarda þeker, pancar ve mýsýrdan üretilmektedir. Tablo 2: Dünya Þeker Üretimi (Bin ton) Kamýþ 121,000 71.6 % Pancar 34,000 20.1 % Mýsýr 14,000 8.3 % Toplam 169,000 Kaynak: IS0, World Sugar Balances, 2010 LMC, Sugar&Sweeteners Report 2010 Kamýþ, pancar ve mýsýrdan elde edilen þekerler arasýnda kalite bakýmýndan bir farklýlýk bulunmamaktadýr. Tablo 2'de görüldüðü üzere dünya üretim ortalamasýnda kullaným alanlarýna göre 2 birim pancar þekerine karþýlýk, yaklaþýk 1 birim mýsýr þekeri üretilmektedir. Türkiye þeker dinamiklerini anlamak için ABD ve AB pazarlarýný detaylý incelemekte fayda vardýr.

ABD de Þeker ABD'de serbest piyasa ekonomisi çerçevesinde arz ve talep dengesine göre þeker; kamýþ, pancar ve mýsýrdan üretilmektedir. Tablo 3: ABD Pazarýnda Tüketilen Þeker Türleri (Bin ton) Kamýþ Þekeri 6,011*¹ 32 % Pancar Þekeri 4,918 26 % Mýsýr Þekeri 7,765*² 42 % Toplam 18,694*³ Kaynak: USDA (sugar) F.O. Licht's Sugar&Sweeteners report *¹ Kamýþ þekerinin yaklaþýk 3,000 bin tonu ithal edilmektedir. *² Mýsýr þekerinin yaklaþýk 1/4'ü %42 fruktoz, 3/4'ü ise %55 fruktoz içermektedir. *³ Toplam þeker rakamýna, yaklaþýk 3,700 bin tonu glukoz üretim rakamý dâhil deðildir. ABD'de içecek sektörü yýllýk 5,800 bin ton þeker ihtiyacýnýn %94'ünü mýsýrdan üretilen þekerden karþýlarken, geriye kalaný %6 kamýþ ve pancar þekerinden oluþmaktadýr. ABD'de her üç þeker çeþidinin kullanýmýna ve tüketimine karþý herhangi bir sýnýrlama ya da kota uygulamasý bulunmamaktadýr (Ek-1). ABD'de içecek sektörünün þeker ihtiyacý, toplam þeker tüketiminin yaklaþýk %31'ini oluþturmaktadýr. ABD'de her üç þeker çeþidinin kullanýmýna ve tüketimine karþý herhangi bir sýnýrlama ya da kota uygulamasý bulunmamaktadýr.

AB de Þeker Tablo 4: AB Þeker Kotalarý (Bin ton) 2005/06 2009/10 Pancar Þekeri 17,441 13,337 Mýsýr Þekeri*¹ 508 690 Kaynak: 7 Mart 2009 tarih 183/2009 sayýlý Komisyon Tüzüðü *¹ Mýsýr þekeri rakamlarý, pancar þekeri eþdeðeri verilmiþtir. Avrupa ülkelerinde þeker üretimi iklim þartlarý nedeni ile pancara göre çok daha ucuz olan kamýþtan deðil, pancardan yapýlmaktadýr. Avrupa ülkelerinde iklim þartlarý uygun olmadýðý için üretim pancara göre çok daha ucuz bir ham madde olan kamýþtan yapýlamamakta, mecburen pancar kullanýlmaktadýr. Avrupa Birliði'nde ilk þeker rejimi 1967 yýlýnda, iç pazar þeker fiyatýný dünya þeker fiyatýnýn üzerinde tutarak, talep fazlasý üretilen þekerin ihraç edilebilmesine kaynak yaratabilmek üzere oluþturulmuþtur. Sisteme 1977 yýlýnda dâhil olan mýsýr þekeri ise, sektörün kurulduðu ilk yýllarda kota kapsamýna alýnmýþ ve belirli bir büyüklükte kalmasý hedeflenmiþtir. Bu sistem temel olarak, sübvansiyonun tüketici tarafýndan karþýlanmasý ve kapalý ekonomi üzerine kurulmuþtur. Avrupa Birliði; ihracat sübvansiyonlarýný düþürmesi yönündeki Dünya Ticaret Örgütü panel kararý ve EBA Anlaþmasý kapsamýnda en az geliþmiþ ülkelerden yapýlacak ithalatlarýn aþýrý miktarda artacaðý endiþesi ve 2003 yýlýnda gerçekleþtirilen Ortak Tarým Politikasý Reformu'na uyum baþta olmak üzere çeþitli nedenlerle 40 yýldýr sürdürdüðü þeker rejiminde 2006 yýlýnda önemli bir reform gerçekleþtirmiþtir. 2014/15 pazarlama yýlý sonuna kadar devam edecek olan rejim kapsamýnda AB, 2006-2010 pazarlama yýllarý arasýnda, sakaroz referans fiyatýný kademeli olarak %36 düþürerek 631,9 euro/ton'dan 404,4 euro/ton'a indirmiþtir. Pancar minimum fiyatlarýný ise %40 düþürerek 43,63 euro/ton'dan 26,29 euro/ton'a indirmiþtir. Reformun diðer önemli bir unsuru olan ve yine ayný dönemi kapsayan dört yýllýk gönüllü yeniden yapýlandýrma ile yüksek maliyetli üretim tesislerinin kapatýlarak kotalarýnýn iptal edilmesi sonucunda, AB toplam kotasýnýn 6 milyon ton düþürülmesi amaçlanmýþtýr. Bu kapsamda kotasýndan vazgeçen iþletmelere, vazgeçilen kotanýn tonu baþýna yapýlan yeniden yapýlandýrma yardýmý ile çeþitlendirme yardýmý verilmiþtir. Bu uygulama sonucunda da toplam kotalarda 5,7 milyon ton düþüþ saðlanmýþtýr. Yeniden yapýlandýrma programý kapsamýnda Bulgaristan, Ýrlanda, Letonya, Portekiz (Anakara) ve Slovenya þeker üretiminden; Fransa, Hollanda, Ýngiltere, Yunanistan, Romanya ve Finlandiya ise fruktoz - glukoz içerikli mýsýr þekeri üretiminden çekilmiþlerdir. Þeker reformu sonucunda AB, þekerde net ihracatçý konumundan net ithalatçý konumuna geçmiþtir. Bu çerçevede; reform öncesinin son pazarlama yýlýnda (2005/06) 5 milyon ton (sakaroz) ihracat yapan AB, reformun dördüncü yýlý olan 2009/10 döneminde 500 bin ton net ithalat yapmýþtýr. Yakýn gelecekte net ithalatýn 3 milyon tona, tüketimin ise 17,2 milyon tona yaklaþmasý beklenmektedir. Öte yandan AB, ihracat sübvansiyonlarýný 2008/09 pazarlama yýlý itibarýyla kaldýrmýþtýr. AB'nin 2006 yýlýnda; DTÖ'nün panel kararý ve Ortak Tarým Politikalarý Reformu'na uyum ve tüketicinin de üzerindeki sübvansiyon yükünü ekonomik olarak taþýyamaz hale gelmesiyle 40 yýldýr uyguladýðý þeker rejimini deðiþtirmesi sonucu, 200 olan þeker fabrikasý sayýsý 100'e inmiþtir. Üretimin sadece talebi karþýlamak için %25 azaltýlmasý ve dünya þeker piyasasýyla entegre ve rekabetçi olabilmek için ölçek ekonomisinin önem kazanmasý, 100 adet fabrikanýn tasfiyesinde baþrolü oynamýþtýr. 2014/15 pazarlama yýlý sonuna kadar devam edecek rejim sonucunda AB, kota uygulamasýný tamamen kaldýrmayý hedeflemektedir. Bununla birlikte, son dönemlerde ortaya atýlan iddialarýn aksine AB de ve diðer ülkelerde mýsýr þekerinin tüketimi ve kullanýmý ile ilgili olarak saðlýk veya baþka bir nedenle uygulanan yasak veya kýsýtlama bulunmamaktadýr.

Türkiye de Þeker Ülkemizdeki iklim þartlarý AB ülkeleriyle benzer olduðu için kamýþtan þeker üretilememekte ve ham madde olarak pancar ile mýsýr kullanýlmaktadýr. fruktoz içerikli mýsýr þekeri üretmeye baþlamýþtýr. Tamamýna yakýný kamuya ait pancar þekeri fabrikalarýnýn yüksek pancar fiyatý ve maliyet yapýlarý nedeniyle fruktoz içerikli mýsýr þekerleri; kalite, kullaným kolaylýðý Pancar þekerinin, ihraç pazarlarýnda kamýþ þekeri ile maliyet açýsýndan rekabet þansý bulunmamasý nedeniyle, dünyada olduðu gibi ülkemizde de pancar þekerinin ticaret amacýyla deðil, sadece kendine yeterlilik ilkesi çerçevesinde üretilmesi hedeflenmiþtir. 1997 yýlýndan sonra, kurulu þeker üretim kapasitesinin talebe göre %60 daha fazla olmasý ve siyaseten diðer tarým ürünlerine göre yüksek uygulanan pancar fiyatlarýyla ülkemizde talebin oldukça üzerinde gerçekleþen þeker üretimi ile ortaya çýkan stoklarýn eritilmesi için -dünya fiyatlarýnýn yaklaþýk 600 dolar üzerinde gerçekleþen üretim maliyetlerine raðmen- ihracat yapýlmýþ ve yýllýk bazda Hazine'ye 300 ila 700 milyon dolar "görev zararý" yükü ortaya çýkmýþtýr. Diðer taraftan 90'lý yýllarýn ikinci yarýsýnda, 1960'lý yýllardan beri sadece glukoz üreten niþasta bazlý þeker sanayi, %42 ve %55 ve fiyat avantajýyla kýsa sürede dünyada olduðu gibi meþrubat sanayinin öncelikli tercihi haline gelmiþtir. Bu geliþmeler çerçevesinde 4634 sayýlý Þeker Kanunu aþaðýdaki temel amaçlara yönelik yürürlüðe girmiþtir. 1. Yerli ham madde (pancar, mýsýr) kullanarak yurt içi talebi karþýlayacak kadar üretim yapýlmasýný saðlamak. 2. Glukoz - fruktoz ve fruktoz - glukoz içerikli mýsýr þekerlerinin arzýnýn artýþýný, kota uygulamasýyla kýsýtlayarak özelleþtirme öncesi kamuya ait pancar þekeri fabrikalarýný cazip hale getirmek. 3. Arz-talep dengesinde sürdürülebilir bir model oluþturarak kamuya ait fabrikalarýn özelleþtirilmesini saðlamak. 4634 sayýlý Þeker Kanunu "þeker kotasý" uygulamasý sonrasý oluþan veriler tablo 5 te verilmiþtir. Tablo 5: Türkiye Þeker Pancarý Ekim, Üretim ve Verim Miktarlarý ile Pancar Fiyatlarý Yýllar 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 Ürün Taþýyan Alan, Da 3.194.984 3.206.774 3.355.559 3.237.141 2.988.735 3.207.307 3.239.704 3.286.513 Üretilen (Bedeli Ödenen) Pancar 12.758.382 13.752.708 15.181.251 14.452.184 12.414.715 15.488.332 17.274.674 17.946.239 Ortalama Verim, Ton/Da 3,99 4,29 4,52 4,46 4,15 4,83 5,33 5,46 Kaynak: Þeker Kurumu 2010 Faaliyet Raporu Tablo 5'te görüldüðü üzere kota uygulamasýyla beraber ekim alanlarý %3, üretilen pancar %41 ve dekar baþýna pancar verimi %37 artýþ göstermiþtir. Artýþlardan da net olarak anlaþýldýðý üzere kota uygulamasý sonucunda pancar ekim alaný, pancar üretimi ve tarla veriminde herhangi bir kýsýtlama olmadýðý gibi, ciddi artýþlar gerçekleþmiþtir. Diðer taraftan yýllýk satýþ rakamlarýnýn istisnasýz içinde ilgili gýda sektörlerinin yýllýk ortalama her yýl belirlenen kota rakamýnýn altýnda %10 büyüme göstermesine raðmen, %34 kalmasý, yani talebin kesintisiz karþýlanmasý, azalmýþtýr. fiili olarak pancar þekeri arzýna herhangi bir kýsýtlama getirilmediðini teyit etmektedir. Bilindiði üzere glukoz, gýda üretiminde þeker Kota uygulamasýna mýsýr þekeri açýsýndan ikamesi deðil, mutlaka kullanýlmasý gereken bakýldýðýnda, Kanun'da hedeflendiði gibi arzýn fonksiyonel bir üründür. Bu nedenle glukoz, sýnýrlandýrýldýðý net olarak görülmektedir. Kota AB þeker rejiminde kota dýþý, yani þeker baþlamadan önceki son yýl 461 ton olan satýþ tanýmýnda yer almayan bir üründür. Kota rakamlarý, 2009/2010 yýlýnda 406 bin ton ile dönemindeki %34'lük satýþ azalýþýný, glukozun en üst seviyeye çýkmýþ fakat 2001/02 yýlýna kayýt dýþý üretilerek piyasaya sunulmasýyla göre %12 azalýþ göstermiþtir. Kota açýklamak mümkündür. Yapýlan piyasa uygulamasýndan önceki son yýl 148 bin ton araþtýrmalarýnda kayýt dýþý bu miktarýn yaklaþýk olarak gerçekleþen glukoz verileri, geçen süre 100 bin tona ulaþtýðý ortaya çýkmaktadýr. Tablo 6: Kota Yýllarý Þeker Kota-Satýþ Rakamlarý Karþýlaþtýrmasý (Bin ton) Pazarlama Yýlý 2001/2002* 2 2002/2003 2003/2004 2004/2005 2005/2006 2006/2007 2007/2008 2008/2009 2009/2010 8 PY ortalamasý Pancar Yurt Ýçi Pancar Þekeri Kotasý Þekeri Satýþý 1.614 2.107 1.636 2.107 1.618 2.107 1.700 2.107 1.713 2.107 1.901 2.084 1.684 2.355 1.828 2.438 2.158 2.177 1.780 NBÞ Kotasý Yurt Ýçi NBÞ Satýþ BKK* 1 ile Arttýrýlmýþ Glukoz Fruktoz Glukoz Ýçerikli Toplam Mýsýr Þekeri 351.2 351.2 351.2 351.2 351.2 316.0 333.4 406.4 351.4 148 103 91 100 84 85 73 68 98 88 313 250 256 260 266 265 243 265 308 264 461 353 347 360 350 350 316 333 406 352 Kaynak: Þeker Kurumu 2010 Faaliyet Raporu, NÜD satýþ verileri * 1 Bakanlar Kurulu Kararý * 2 Kota uygulamasý öncesi son yýl verileri Tablo 6'da açýkça görüldüðü üzere, Kanun'un amacýna uygun olarak, pancar þekeri arz-talep dengesi saðlanýrken talebe karþý arza herhangi bir sýnýrlama getirilmemiþtir. Nitekim kota uygulamasýndan önceki son yýl olan 2001/2002 yýlýnda 1,614 bin ton olan pancar þekeri satýþlarý, 2009/10 yýlýnda 2,158 bin tona çýkarak %34 artýþ göstermiþtir.

Ülkemiz ve AB Þeker Rejimi Karþýlaþtýrmasý Tablo:7 Türkiye-AB Þeker Rejimleri Karþýlaþtýrmasý Kota Kota Koyma Noktasý Kota Ayýrýmlarý Kota Miktar Belirleme * OPD: Ortak Piyasa Düzeni AB (Þeker OPD*si ) VAR (glukoz kotaya dâhil deðil) ÜRETÝM Pancar ve kamýþ þekeriyle mýsýr þekerine ayrý kota Kuru madde Türkiye (2001 Yasasý) VAR ( Mýsýr þekeri + glukoza tek kota ) SATIÞ Mýsýr þekeri kotasý pancar þekeri kotasýna baðlý Pancar þekeri kuru, mýsýr þekeri ticari aðýrlýk Ülkemizde, ülke ihtiyacýna yetecek þeker miktarýna göre ülke toplam kotasý belirlenmekte ve bunun %10'una kadar olan kýsmý Þeker Kurulu tarafýndan NBÞ kotasý olarak tahsis edilmektedir. Ülkemizde niþasta bazlý þeker kotalarý, glukoz ve fruktoz - glukoz içerikli tüm niþasta bazlý þeker türleri için ticari bazda tahsis edilmektedir. Ülkemizde, ülke ihtiyacýna yetecek þeker miktarýna göre ülke toplam kotasý belirlenmekte ve bunun %10'una kadar olan kýsmý Þeker Kurulu tarafýndan NBÞ kotasý olarak tahsis edilmektedir. Þeker Kurulu tarafýndan tahsis edilen NBÞ kotasý, Bakanlar Kurulu tarafýndan %50 oranýnda arttýrýlýp, eksiltilebilmektedir. %10 tahsis edilen glukoz dâhil olmak üzere, NBÞ kotasýnýn %50 arttýrýlmýþ hali ülke toplam kotasýnýn (15/105) %14,3'ü olmakta; bu deðer, kuru madde bazýnda yaklaþýk %10.7'ye karþýlýk gelmektedir. Avrupa Birliði'nde ise fruktoz - glukoz içerikli mýsýr þekerine kuru madde bazýnda kota tahsis edilmekte, yine bir niþasta bazlý þeker türü olan glukozun üretim ve satýþý serbestçe yapýlmaktadýr. AB'de, üye ülkelere referans bir dönemdeki fiili üretim, yani ham madde yeterliliði, kurulu kapasite ve talep verileri dikkate alýnarak kota tahsisi yapýlmaktadýr. AB'de fruktoz - glukoz içerikli mýsýr þekeri kotasýnýn, toplam kotanýn belli oranýnda tahsis edilmediði ve AB'de tahsis edilen kotanýn NBÞ kotasý deðil NBÞ'nin sadece bir türü olan fruktoz - glukoz içerikli mýsýr þekeri kotasý olduðu dikkate alýndýðýnda, uygulanan NBÞ kotasý oranýndan söz etmenin mümkün olmadýðý görülmektedir. Ülkelerin mevcut üretimi dikkate alýnarak kota tahsis edilir. Bu nedenle AB ülkelerinde, fruktoz - glukoz içerikli mýsýr þekeri kotasý, þeker ve fruktoz - glukoz içerikli mýsýr þekeri üretim performansýna baðlý olarak ülkeden ülkeye çok geniþ bir aralýkta deðiþmektedir. Üretim/kota tahsisi yapýlmamasý, bu AB ülkelerinde pancar þekeri veya fruktoz - glukoz içerikli mýsýr þekerinin kullanýlmadýðý ya da yasak olduðu anlamýna gelmemektedir. AB'de 2009/10 pazarlama yýlýnda fruktoz - glukoz içerikli mýsýr þekeri toplam kotasý; kuru madde bazýnda 690 bin ton, ticari bazda yaklaþýk 920 bin ton, pancar þekeri toplam kotasý ise 13 milyon 337 bin tondur. Fruktoz - glukoz içerikli mýsýr þekeri kotasýnýn, fruktoz - glukoz içerikli mýsýr þekeri ve þeker kotasý toplamý içindeki payý ülkeler bazýnda %0 ile %100 arasýnda deðiþiklik gösterirken; AB genelinde kuru madde bazýnda %4,9'a, ticari bazda yaklaþýk %6,5'e karþýlýk gelmektedir. Ayrýca AB'de 4,5 milyon ton civarýnda glukoz, kota kapsamý dýþýnda serbestçe üretilmektedir. AB 27 Ülkelerinde Pancar ve Mýsýr Þekeri Üretimi Daðýlýmý Yedi AB ülkesinde (Estonya, Ýrlanda, Kýbrýs, Letonya, Lüksemburg, Malta, Slovenya) kota uygulamasý yapýlan her iki þeker türünün de üretimi yapýlmadýðý için ne sakaroz ne de fruktoz - glukoz içerikli mýsýr þekeri için kota tahsis edilmektedir (Hem sakaroz hem de fruktoz-glukoz içerikli mýsýr þekeri kotasý: %0). Onbir AB ülkesinde (Avusturya, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Fransa, Ýngiltere, Ýsveç, Litvanya, Hollanda, Romanya, Finlandiya, Yunanistan) sadece sakaroz üretimi yapýlmakta ve

sakaroz için kota tahsis edilmektedir (sakaroz kotasý: %100, fruktoz-glukoz içerikli mýsýr þekeri kotasý: %0). Bir AB ülkesinde (Bulgaristan) sadece fruktoz - glukoz içerikli mýsýr þekeri üretilmekte ve fruktoz - glukoz içerikli mýsýr þekeri için kota tahsis edilmektedir (sakaroz kotasý: %0, fruktoz - glukoz içerikli mýsýr þekeri kotasý: %100). Sekiz AB ülkesinde (Almanya, Belçika, Ýspanya, Ýtalya, Macaristan, Polonya, Portekiz* ve Slovakya) hem sakaroz hem de fruktoz - glukoz içerikli mýsýr þekeri üretimi bulunmakta ve her iki þeker türüne de kota tahsisi yapýlmaktadýr (sakaroz kotasý: %32,37-98,08; fruktoz - glukoz içerikli mýsýr þekeri kotasý: %1,92-67,63). (* Portekiz genelinde her iki þeker türünün de üretilmesine karþýn, fruktoz - glukoz içerikli mýsýr þekeri sadece Portekiz-Anakara'da, sakaroz ise sadece Portekiz-Azor adalarýnda üretilmektedir.) AB'de, 2006/2007'de þeker rejiminde reform yapýlarak sektördeki verimsiz iþletmelerin üretimden çekilmesi saðlanmýþ, þeker ve pancar fiyatlarýnda %40 civarýnda indirim yapýlmýþtýr. Bu suretle; 2006/2007'de sakaroz üretimi yapan ülke sayýsý 22'den 19'a, fruktoz - glukoz içerikli mýsýr þekeri üretimi yapan ülke sayýsý 15'ten 9'a düþmüþ, Yunanistan, Fransa, Ýngiltere, Hollanda, Romanya, Finlandiya, Ýsveç fruktoz - glukoz içerikli mýsýr þekeri üretiminden çekilmiþ, Bulgaristan, Letonya, Slovenya sakaroz üretiminden çekilmiþ, Sakaroz AB toplam kotasý 16,9 milyon tondan 13,3 milyon tona düþmüþ, Fruktoz - glukoz içerikli mýsýr þekeri AB toplam kotasý 687 bin ton KM (kuru madde)'den 690 bin ton KM'ye yükselmiþ, Fruktoz - glukoz içerikli mýsýr þekerinin AB toplam kotasý içindeki payý %3,90'dan %4,92'ye (glukoz hariç ve kuru madde bazýnda) yükselmiþtir. Ülkemizde üretilen fruktoz-glukoz içerikli mýsýr þekerinin AB uygulamasý ile mukayese edilebilir gerçek oranýný bulmak için mýsýr þekeri içinde yer alan glukozu çýkarýp, geriye kalan fruktozu da kuru madde bazýna getirmek gerekir. Tablo 6 da yer alan verilere göre, kotanýn uygulandýðý 8 yýlda gerçekleþen ortalama 264 bin ton fruktoz - glukoz içerikli mýsýr þekerinin AB de hesaplandýðý gibi kuru madde karþýlýðý 198 bin ton (264 x %75) dur. Fruktoz - glukoz içerikli mýsýr þekerinin Türkiye toplam A kotasý 2,375 bin ton (2,177 + 198) içindeki payý %10,8 dir. Kiþi Baþý Tüketim Karþýlaþtýrmasý AB'nin glukoz üretiminin yaklaþýk 4,5 milyon ton olduðu, bu miktarýn her yýl yaklaþýk 60 bin tonunun ihraç edildiði, 4,44 milyon tonunun AB içerisinde kullanýldýðý, kuru madde bazýnda 690 bin ton olarak belirlenen fruktoz - glukoz içerikli mýsýr þekeri kotasýnýn ticari bazdaki karþýlýðýnýn yaklaþýk 920 bin ton olduðu, AB nüfusunun 501 milyon olduðu dikkate alýndýðýnda AB'de yýlda kiþi baþýna tüketilen niþasta bazlý þeker miktarý 10,7 kg olmaktadýr. Ayný hesaplama 74 milyon nüfuslu ülkemiz için yapýldýðýnda karþýmýza AB tüketiminin yarýsýna karþýlýk gelen kiþi baþý 5,5 kg tüketim miktarý çýkmaktadýr.

Þeker Tüketimi ve Saðlýk

Þeker Tüketimi ve Saðlýk Arasýnda Nasýl Bir Ýliþki Vardýr? Þekerler, saf karbonhidrattýr ve yoðun enerji kaynaðýdýr. Kompleks karbonhidratlar (niþasta) ve lifler (posa) ise diðer karbonhidrat türleridir. Bazý posa ögeleri dýþýndaki tüm karbonhidrat türleri, insan vücudunda sindirim sýrasýnda þekerlere dönüþür. Þekerler ve niþasta, diðer besinlerde de doðal olarak bulunur. Diyette karbonhidrat azaltýlýnca, diyet proteinlerinin büyük kýsmý glukoza çevrilmektedir. Bu nedenle öðünlerin içeriðinde karbonhidrat, protein ve yaðdan gelen enerji sýrasýyla % 55-60, % 10-15 ve % 25-30 olmalýdýr. Dünya Saðlýk Örgütü (WHO) günlük enerji alýmýnýn % 10'unun þekerden gelmesi gerektiðini kabul etmektedir. Pancardan ve mýsýrdan elde edilen þekerlerin "besin deðerleri" ayný olup, gramlarý yaklaþýk 4 kilokaloridir. Ýnsan vücudunda her iki þeker de ayný þekilde algýlanýr, sindirilir ve vücudun ihtiyacý olan enerjinin saðlanmasýnda kullanýlýr. Saðlýklý yaþamýn temeli "yeterli ve dengeli" beslenmedir. Tüm gýda ve içeceklerin "yeterli ve dengeli" tüketilmesi gerektiði tartýþýlmaz bir gerçektir. Tüm gýdalar gibi þekerin de yeterli miktarda alýnmasý önemlidir. Dünyada bugüne kadar yapýlan araþtýrmalarda þeker tüketimi ile herhangi bir hastalýk arasýnda doðrudan bir iliþkinin varlýðý tespit edilememiþtir. Son günlerde kamuoyuna yansýtýlan, bilimsel temeli olmayan çeþitli haberlere karþý Saðlýk Bakanlýðý Bilimsel Danýþma Kurulu yaptýðý açýklamayla konuya açýklýk getirmiþtir. Saðlýk Bakanlýðý Bilimsel Danýþma Kurulu, "Yapýlmýþ olan çeþitli araþtýrmalar neticesinde, fruktozun pankreas kanserine neden olduðunu kanýtlayacak ve kanserle iliþkilendirecek bir bilimsel kanýt bulunmamaktadýr. Bu nedenle fruktozun pankreas kanseri yaptýðý yönündeki iddialar uluslararasý bilim camiasýnda kabul görmemiþtir. Pankreas kanserine neden olan en önemli faktörlerin sigara, alkol ve obezite olduðu yapýlan araþtýrmalarla kanýtlanmýþ olup bilim adamlarýnca tartýþmasýz bir gerçek olarak kabul edilmektedir." açýklamasýný yapmýþtýr (Ek-2). Dünyada bugüne kadar yapýlan araþtýrmalarda þeker tüketimi ile herhangi bir hastalýk arasýnda doðrudan bir iliþkinin varlýðý tespit edilememiþtir. Ulusal Beslenme Platformu da son dönemde medyada yer alan iddialar nedeni ile yaptýðý açýklamada "Normal þekerde (çay þekeri) olduðu gibi, yeterli ve dengeli beslenme kurallarý çerçevesinde glukoz ve fruktozdan oluþan niþasta bazlý þekerlerin de normal miktarda tüketildiði takdirde insan saðlýðýna zararlý olduðuna dair henüz geçerli bilimsel kanýt ortaya konmamýþtýr. Ancak, diðer gýda maddelerinde de olduðu gibi, uzun süreli ve fazla miktarda tüketilmesi insan saðlýðýný olumsuz etkileyebilir." ifadesine yer vermiþtir (Ek-3).

Þeker Nedir? Þekerlerin kimyada yer aldýðý sýnýf olan karbonhidratlar, sadece insanlarýn deðil tüm canlýlarýn yaþamýný sürdürebilmeleri için gerekli en temel maddelerdendir. Karbonhidratlar, doðada klorofil içeren yeþil bitkiler tarafýndan fotosentez diye bilinen aþaðýdaki reaksiyona göre üretilir. CO 2 + H 2 O ---ýþýk---> O 2 + þeker (karbonhidrat) Bitkiler glukoz, fruktoz, sakaroz gibi karbonhidratlarý kendi hücrelerinde depolarlar. Þekerle ilgili bir takým kavramlarý tam anlayabilmek için öncelikle tanýmlarýnýn ne olduðunun bilinmesi gerekir. 4634 Sayýlý Þeker Kanunu'nun 2. maddesine göre; sakaroz (standart, rafine, küp ve kristal þeker), yarý sakaroz, rafine þeker, ham þeker ve kahverengi þeker olarak sýnýflandýrýlan, pancar veya kamýþtan üretilen kristallendirilmiþ sakaroz ile niþasta kökenli izoglukoz, likid ya da kurutulmuþ halde glukoz þurubu, sakaroz veya invert þeker veya her ikisinin karýþýmýnýn suda çözünmesinden meydana gelen þeker çözeltisi ve invert þeker þurubu ile inülin þurubuna þeker denilir. 23.08.2006 tarih ve 26268 sayýlý Resmi Gazete'de yayýmlanan Türk Gýda Kodeksi Þeker Tebliði (Teblið No: 2006/40) de yarý sakaroz, sakaroz, rafine þeker, þeker çözeltisi, invert þeker çözeltisi, invert þeker þurubu, glukoz þurubu, kurutulmuþ glukoz þurubu, dekstroz veya dekstroz monohidrat, dekstroz veya susuz dekstroz, fruktoz ile pudra þekerini þeker kapsamýnda mütalaa etmektedir. Görüldüðü üzere mevzuatýmýz kamýþ þekeri, pancar þekerini ve mýsýr þekerini ayný kabul etmekte ve hepsini þeker olarak tanýmlamaktadýr. AB ile ülkemizdeki þeker tanýmlarý paralellik arz etmekle birlikte, ABD'de þeker tanýmý için sweeteners (tatlandýrýcýlar) ifadesi kullanýlmaktadýr. AB ve ülkemizde ise tatlandýrýcýlar tanýmý yapay, yani doðal olmayan kimyasallar için kullanýlmaktadýr. Zaman zaman karýþýklýða neden olan bu taným farklýlýðýnýn bilinmesinde fayda vardýr. Mevzuatýmýz kamýþ þekerini, pancar þekerini ve mýsýr þekerini ayný kabul etmekte ve hepsini þeker olarak tanýmlamaktadýr.

Sakaroz kökenli þeker nedir? Þeker pancarý ve þeker kamýþýndan elde edilen; çay þekeri, sofra þekeri, toz þeker, kristal þeker, sakaroz adlarýyla bilinen þekerdir. Pancar þekeri nedir? Þeker pancarýndan elde edilen beyaz kristal þeker (sakaroz)'dir. Kamýþ þekeri nedir? Þeker kamýþýndan elde edilen beyaz kristal þeker (sakaroz)'dir. Fruktoz - glukoz içerikli mýsýr þekeri nedir? Mýsýrdan elde edilen fruktoz ve glukoz karýþýmýný ifade eder. Buna, mýsýrdan elde edildiði için "mýsýr þekeri", sývý formunda olduðu için de "mýsýr þurubu" veya "yüksek fruktozlu mýsýr þurubu" ya da kýsaca "fruktoz þurubu" da denilmektedir. AB'de, fruktoz - glukoz içerikli mýsýr þekeri için "izoglukoz" genel ifadesi kullanýlýr. Mýsýr þekeri bileþeninde fruktoz oraný %42 veya %55, tamamlayan oran ise glukozdur. Fruktoz, glukozdan fazla ise "fruktoz - glukoz þurubu"; fruktoz, glukozdan az ise "glukoz - fruktoz þurubu" olarak ifade edilir. Niþasta bazlý þeker nedir? Niþasta bazlý þeker; mýsýr, buðday, patates gibi farklý ham maddelerden elde edilen, niþastanýn uygun koþullarda asit ve enzimlerle hidrolizi ile üretilen ve yapýsýnda -sakarozda olduðu gibiglukoz ve fruktoz yer alan þekerlerdir. Genel olarak; glukoz, glukoz-fruktoz ve fruktoz-glukoz þuruplarý olarak gýdalarda kullanýma sunulur. Glukoz nedir? Meyve þekeri veya kan þekeri olarak bilinen 6 karbonlu bir monosakkarittir. Birçok bitkide ve ayrýca kanda bulunan bir þekerdir. Vücut için temel enerji kaynaðýdýr. Beyin ve sinir dokularýnýn esas enerji kaynaðýdýr. Sakarozdan daha az tatlýdýr.

Fruktoz (meyve þekeri) nedir? Saflaþtýrýlmýþ ve kristallendirilmiþ D-fruktozdur. Meyve ve balda bulunan ve tatlýlýk oraný sakaroza göre 173 olan bir monosakkarittir. Mono ve disakkaritler içinde en tatlý olanýdýr. Meyvelerin, balýn ve pekmezin yapýsýnda bulunur. Fruktoz ince baðýrsaklardan kolaylaþtýrýcý difüzyonla emilir. Bu nedenle emilimi daha yavaþtýr. Fruktoz karaciðerde hýzla glukoz ve glikojene çevrilebilir veya glikoliz metabolik yolunda yýkýlarak asetil CoA'lara dönüþtürülür. Bu esnada glukozdan farklý olarak hücre içine taþýnabilmesi için insüline ve yýkýlabilmesi için fosfofrüktokinaz enzimine ihtiyaç duymaz. Bu nedenle diyabet gibi, dokularýn glikolitik enerjiye ihtiyaç duyduklarý durumlarda fruktoz, kan þekerini yükseltmeksizin ve insüline gerek duyulmaksýzýn yakýt olarak kullanýlabilmektedir. Diyabette fosfofrüktokinaz, glikojen sentetaz ve glikokinaz enzim seviyeleri düþüktür ve indüklenebilmeleri için insüline gerek duyarlar. Bu nedenle fruktoz içeren gýdalarýn özellikle diyabetlilerde kullanýmý son yýllarda büyük önem kazanmýþtýr. Fruktoz hiçbir zaman gýdalarda, meyvelerde ve þekerlerde (sakaroz ve mýsýr þekeri) tek baþýna bulunmaz. Bu nedenle mýsýr þekeri ile saf fruktozun karýþtýrýlmamasý gerekir. Fruktozun mýsýr þekerinde glukoz ile birlikte bulunmasýndan dolayý, insülün salgýlamamasý ve tokluk hissi vermemesi gibi saðlýk riskleri taþýdýðý iddalarý da doðru deðildir. Pancar ve kamýþ þekeri ile mýsýr þekeri arasýnda fark var mýdýr? Pancar ve kamýþ þekeri (sakaroz), glukoz ve fruktozdan ibarettir. Pancar ve kamýþ þekeri gibi mýsýr þekeri de esas olarak glukoz ve fruktoz karýþýmýndan oluþmaktadýr. Fruktoz/glukoz oraný her iki þekerde de hemen hemen aynýdýr. Pancar ve kamýþ þekerinde 50/50 olan bu oran, mýsýr þekerinde tipine baðlý olarak ya 42/53 ya da 55/42'dir. Fruktoz - glukoz 55 adlý ürün (%55 fruktoz - %42 glukoz), hem kimyasal hem de tatlýlýk olarak pancar ve kamýþ þekeri ile eþdeðer kabul edilmektedir. Baldaki fruktoz/glukoz oraný yaklaþýk 49/40'týr. Meyvelerde de fruktoz ve glukoz doðal olarak birlikte bulunmaktadýr. Örneðin fruktoz/glukoz oraný muzda yaklaþýk 50/50, üzümde 53/47, elmada 66/34, þeftalide 50/50, kayýsýda ise 29/71'dir. Amerikan Diyetetik Derneði Aralýk 2008'de yayýmladýðý incelemede, "Mýsýr þekeri, besin deðeri açýsýndan sakaroza eþdeðerdir. Her iki tatlandýrýcý da ayný miktarda kalori içerir (gram baþýna 4 kilokalori) ve yaklaþýk olarak eþit miktarda fruktoz ve glukozdan oluþur. Absorbe edilerek kan dolaþýmýna girdiklerinde iki tatlandýrýcý ayýrt edilemez." ifadesi yer almaktadýr. Pancar ve kamýþ þekeri gibi mýsýr þekeri de esas olarak glokoz ve fruktoz karýþýmýndan oluþmaktadýr.

Ek 1 ABD Büyükelçiliði Mýsýr Þekeri Hakkýnda Basýn Açýklamasý 4 ÞUBAT 2011 ABD hükümetinin þeker politikalarý ile ilgili Türk basýnýnda son günlerde bazý hatalý haberler yer almaktadýr. Bu hususta bazý gerçekleri açýklýða kavuþturmak isteriz. Mýsýr þekeri, 1983 yýlýnda gýda amaçlý tüketim için güvenli olarak sýnýflandýrýlmýþ ve bu karar 1996 yýlýnda yeniden teyit edilmiþtir. ABD Gýda ve Ýlaç Dairesi (FDA) mýsýr tatlandýrýcýlarýnýn durumunda herhangi bir deðiþiklik yapmamýþtýr. Amerikalý üreticiler diledikleri kadar mýsýr þekeri üretebilmektedir. Amerika Birleþik Devletleri'nin mýsýr bazlý tatlandýrýcýlarýn üretimi için koymuþ olduðu bir kota yoktur ve tedariki kontrol etmez. Üretim kotasý olmadýðý için, kotanýn azaltýldýðýna dair iddialar da yanlýþtýr. Mýsýr þekeri tüketimi Amerika'da herhangi bir þekilde sýnýrlandýrýlmýþ ya da yasaklanmýþ deðildir. ABD'de mýsýr bazlý tatlandýrýcýlarýn veya kalorik tatlandýrýcýlarýn (þeker katkýlý) günlük tüketimine dair bir sýnýrlama getirilmemiþtir. Amerika'daki gýda ve içecek üreticileri uygun gördükleri miktarda mýsýr þekeri veya diðer onaylý tatlandýrýcýlarý kullanabilmektedir. Amerika'da üretilen bir gýda maddesinin içerebileceði maksimum mýsýr þekeri miktarý gibi bir sýnýrlama da söz konusu deðildir. Amerikan halký mýsýr tatlandýrýcýlarýný tüketmektedir. Aslýnda, mýsýr þekeri tüketimi (piyasadaki toplam tatlandýrýcýlarýn yüzdesi olarak) Amerika'da dünyanýn geri kalanýndan daha yüksektir. Mýsýr þekeri tüketimi Amerika'daki toplam kalorik tatlandýrýcý tüketiminin yaklaþýk %39'una tekabül etmektedir. 2009 yýlýnda Amerika Birleþik Devletleri'nde 8,5 milyon ton mýsýr þekeri üretilmiþ ve bunun 8,02 milyon tonu, yani %94'ü da yine Amerika Birleþik Devletleri'nde tüketilmiþtir. Amerika Birleþik Devletleri'nde 2009 yýlýnda kiþi baþý ortalama mýsýr þekeri tüketimi yýllýk 22.7 kg olmuþ, toplam mýsýr bazlý tatlandýrýcýlarýnki 29,8 kg ve tüm kaynaklardan toplam tatlandýrýcýlarýnki ise 59,2 kg olmuþtur. Mýsýr þekeri, doðal bir hububat olan mýsýrdan elde edilmektedir. Hiçbir yapay veya sentetik bileþen ya da renklendirici içermediðinden, "doðal" teriminin kullanýlmasý konusunda ABD Gýda ve Ýlaç Dairesi'nin þartlarýna da uygundur.

Ek 2 Saðlýk Bakanlýðý Niþasta Bazlý Þeker le ilgili Bilim Kurulu Raporu Son zamanlarda bazý medya kuruluþlarýnda, mýsýr þurubundan elde edilen ve früktoz olarak adlandýrýlan niþasta kaynaklý þekerin pankreas kanserine yol açtýðý, insan vücudunda yað þeklinde birikerek þiþmanlamaya sebep olduðu ve þeker hastalýðýnýn ortaya çýkmasýnda rol oynadýðý yönünde çeþitli haberler yer almýþtýr. Ýddialarý dile getiren kiþiler, früktozun çikolata, gofret, þekerlemeler, gazlý içecekler ve benzeri gýda maddelerinin içine konmasýnýn yasaklanmasý ve üretim kotasýnýn düþürülmesi yönünde taleplerde bulunmuþlardýr. Konunun kamuoyu önünde tartýþýlarak vatandaþlarýmýzýn tereddüt ve endiþe içine düþmesine neden olmasý nedeniyle Saðlýk Bakanlýðý, iddiada bulunan kiþileri ve konunun uzmanlarýndan oluþan bilim adamlarýný bir araya getirerek ileri sürülen iddialarýn bizzat sahipleri tarafýndan dile getirilmesini saðlamýþ, akabinde Bilimsel Danýþma Kurulunu toplayarak konu hakkýnda gerekli incelemenin yapýlarak neticenin kamuoyuna duyurulmasýný talep etmiþtir. Bilimsel Danýþma Kurulu, iddia sahiplerinin ileri sürdükleri delilleri, niþasta kaynaklý þekerin insan vücuduna olan etkileri hakkýnda dünyada yapýlmýþ olan bilimsel araþtýrmalarý ve diðer ülkelerin bu konu hakkýndaki uygulamalarýný ayrýntýlý olarak inceleyerek oluþturmuþ olduðu görüþünü kamuoyu ile paylaþmak üzere bir basýn toplantýsý düzenlemeyi gerekli görmüþtür. Bilimsel kurulun konuyla ilgili olarak yapmýþ olduðu inceleme ve çalýþmalarýn neticesinde oluþturmuþ olduðu görüþ ve tavsiyeleri þunlardýr: 1.Yüksek fruktozlu mýsýr þurubu ya da niþasta bazlý þeker olarak gündeme getirilen früktoz, gýdalarda hiçbir zaman tek baþýna bulunmayýp, halk arasýnda þeker adýyla bilinen glükozla beraber yer almaktadýr. Bahsedilen þeker cinsleri vatandaþlarýmýzýn günlük olarak kullandýðý çay þekerinin içinde de beraber bulunmaktadýr. araþtýrmalarla kanýtlanmýþ olup bilim adamlarýnca tartýþmasýz bir gerçek olarak kabul edilmektedir. 4. Mevcut beslenme þeklimizde fruktozun, yalnýz baþýna tüketilmesinin mümkün olmadýðý, bu nedenle fruktozun insülin direnci ve þeker hastalýðýna yol açacaðý yönündeki iddialarýn da yeterli bilimsel kanýtlarla desteklenemediði görülmektedir. 5. Kiþilerde obezite oluþmasýnýn temel nedeni; vücuda alýnan enerji ile harcanan enerji arasýndaki dengenin bozulmasý ve harcanandan daha çok enerji alýnmasýdýr. Sadece niþasta bazlý þeker deðil þeker olarak adlandýrýlan tüm maddelerin fazla miktarda tüketimi bu dengeyi bozarak obeziteye yol açmaktadýr. 6. Gýdalarýn doðal yapýsýnda bulunan þeker dýþýnda, gýdaya üretim aþamasýnda eklenen þekerler ile çay þekeri olarak adlandýrýlan sakarozun toplam günlük alým miktarý, ihtiyaç duyulan günlük enerji miktarýnýn % 10'unu geçmemelidir. Bu nedenle vatandaþlarýmýzýn, günlük gýda ihtiyacýný karþýlarken sadece fruktoz içeren þekerli gýdalar deðil içinde þeker içeren tüm gýdalarýn alýmýnda dikkatli olmalarý ve fazla tüketimden kaçýnmalarý büyük önem taþýmaktadýr. 7. Bu bilgiler ýþýðýnda, kamuoyunda tereddütlere neden olan fruktoz iddialarýnýn bugün itibarý ile yeterli bilimsel zemini olmadýðý anlaþýlmýþtýr. Doç. Dr. Serdar Güler Saðlýk Bakanlýðý Bilimsel Danýþma Kurul Baþkaný 2. Gýda maddelerinde beraberce bulunmalarýndan dolayý glukoz ve fruktozdan ibaret þeker ile niþasta bazlý þeker arasýnda insülin salgýlanmasý ve tokluk duygusu veren hormonlar üzerindeki etkileri yönünden bir farklýlýk bulunmamaktadýr. 3. Yapýlmýþ olan çeþitli araþtýrmalar neticesinde, fruktozun pankreas kanserine neden olduðunu kanýtlayacak ve kanserle iliþkilendirecek bir bilimsel kanýt bulunmamaktadýr. Bu nedenle fruktozun pankreas kanseri yaptýðý yönündeki iddialar uluslararasý bilim camiasýnda kabul görmemiþtir. Pankreas kanserine neden olan en önemli faktörlerin sigara, alkol ve obezite olduðu yapýlan

Ek 3 Ulusal Beslenme Platformu Kamuoyu Açýklamasý Son günlerde ülkemizde fruktoz ve niþasta bazlý þekerlerin insan saðlýðýný olumsuz yönde etkilediðine yönelik tartýþmalar yazýlý ve görsel basýnda sürdürülmektedir. Bu tartýþmalarda doðru ile yanlýþ birbirine karýþtýrýlmýþ ve halkýmýzýn kafasýnda gereksiz þüpheler uyandýrýlmýþtýr. Toplum saðlýðýnýn korunmasýnda, saðlýklý ve dengeli beslenmenin yaygýnlaþtýrýlmasýnda ülkemize ve halkýmýza karþý sorumluluðumuzun gereði olarak konuya iliþkin görüþlerimizi kamuoyunun bilgisine sunuyoruz. Þeker Nedir? Gýdalarda doðal olarak bulunan ve tatlý tadý veren glukoz, fruktoz ve sakaroz benzeri maddeler, topluca "þeker" olarak adlandýrýlýrlar. Türkiye'de ticari ölçekte üretilmekte olan þekerler, þeker pancarýndan elde edilen "çay þekeri" sakaroz ile mýsýrdan elde edilen "mýsýr þekeri" fruktoz-glukoz karýþýmlarýdýr. Ancak sakaroz da kimyasal olarak yarý yarýya glukoz ve fruktozdan oluþmaktadýr. Gerek pancar þekerinin (çay þekeri) gerek mýsýr þekerinin 1 gramý vücuda 4 kilokalori enerji verir. Esasen çay þekeri (sakaroz) de vücuda alýndýktan sonra midenin asitli ortamýnda ve baðýrsaklarda inversiyona uðrayarak yarý yarýya glukoz ve fruktoza dönüþür. Böylece çay þekeri ile mýsýr þekeri tüketmek arasýnda bileþim itibarýyla herhangi bir fark olmadýðý anlaþýlmalýdýr. Fruktoz Nedir? Fruktoz, çeþitli meyvelerde ve balda doðal olarak bulunan basit bir þekerdir. Özelliði sakaroza göre %30 daha tatlý olmasý ve vücutta emiliminin glukozdan daha yavaþ gerçekleþmesidir. Doðal bir þeker olan fruktoz, meyvelerde yaygýn olarak bulunmasý nedeniyle "meyve þekeri" olarak da adlandýrýlmaktadýr. Niþasta Bazlý Þeker (NBÞ) Nedir? NÞB, mýsýrda bulunan niþastanýn iþlenmesiyle elde edilen glukoz ve fruktoz içeren þekerler olarak tanýmlanmaktadýr. Mýsýrdan üretildiði için "mýsýr þekeri" veya "mýsýr þurubu" olarak da adlandýrýlmaktadýr. Türkiye'de iki çeþit mýsýr þekeri üretilmektedir. Fruktoz42 denilen mýsýr þekerinde fruktoz / glukoz oraný 42/58, Fruktoz55 denilen mýsýr þurubunda ise bu oran 55/45'dir. Doðal balýn bileþiminde de fruktoz ve glukoz yaklaþýk olarak yarý yarýya bulunmaktadýr. Bilimsel açýdan deðerlendirildiðinde, sakkarozun yani çay þekeri veya toz þekerinin de %50'si fruktoz, %50'si de glukozdur. Görüleceði üzere, çay þekeri, "niþasta bazlý fruktoz þurubu" da denilen mýsýr þekeri ile hemen hemen ayný bileþime sahiptir. Niþasta Bazlý Þeker Tüketimi Kansere Neden Olur mu? Týbbi bilimsel kaynaklara ve uluslararasý saðlýk kuruluþlarýnýn yaptýðý deðerlendirmelere göre niþasta bazlý þeker tüketiminin kansere neden olduðunu gösteren güvenilir bir klinik bilimsel çalýþma bulunmamaktadýr. Oysa konu ile ilgili çeþitli iddialarýn aksine pankreas kanseri ile mýsýr þurubu tüketimi arasýnda kanýta dayalý, ciddi bir klinik araþtýrma bulunmamasýna raðmen pankreas kanseri ile ilgili sigara, obezite, diyabet, kronik pankreatit gibi faktörlerin etkinliði üzerinde literatürde çok sayýda güvenilir bilimsel yayýn bulunmaktadýr. Mýsýr Þekeri veya Niþasta Bazlý Þeker Tüketimi, Obezite, Diyabet, Ýnsülin-Direnci, Karaciðerde Yaðlanma Nedeni midir? Ýnsanlarda, yüksek doz mýsýr þurubu (NBÞ) alýmý ile riskli kiþilerde vücut aðýrlýðý artýþý, kanda trigliserit yüksekliði ve karaciðerde yaðlanma geliþebileceði, kan þekeri deðerini olumsuz etkileyebileceði yönünde farklý bilimsel çalýþmalar bulunmaktadýr. Ancak genel beslenme kurallarýna uyarak diyetle mýsýr þurubu (NBÞ) alýmý ile obezite, trigliserit birikimi ve insülin direnci gibi saðlýk risk göstergeleri arasýnda bir baðlantý olduðunu gösteren geçerli bilimsel bir kanýt bulunmamaktadýr. Ayrýca fruktozun glukoza göre glisemik endeksi düþük olmasý nedeniyle saðlýklý kiþilerde diyabet oluþturma riski daha düþüktür. Her gýda maddesinde olduðu gibi günlük alým miktarý önemlidir. Gereðinden fazla alýnan her gýda maddesi vücuda zararlýdýr. En saðlýklý olduðu düþünülen gýdalarýn bile gereðinden fazla tüketildiðinde insanlara zarar verebileceði, hastalýklara neden olabileceði artýk bilinmektedir. Bu nedenle beslenme biliminde "yeterli ve dengeli beslenme" önem taþýmaktadýr. Burada aþýrý enerji yüklü diyetle beslenen bireylerin þiþmanlayacaðý ve þiþmanlýðýn da birçok kronik hastalýðýn habercisi olduðunu belirtmek gerekmektedir. Deneyim ve birikimlerimize dayanarak ve uluslararasý bilimsel araþtýrmalarýn deðerlendirilmesi sonucunda bugün için fruktoz ve glukoz içeren niþasta bazlý þekerlerin normal tüketim miktarlarýna uyulduðu takdirde yukarýda belirtilen hastalýklar arasýnda bir iliþki kurulamayacaðý kanýsýndayýz. Sonuç olarak; 1. Birey ve toplum saðlýðýnýn korunmasýnda yeterli ve dengeli beslenme ile fiziksel aktivite esastýr. 2. Yeterli ve dengeli beslenme bireysel özelliklere dikkat edilerek, gýda çeþitliliði içerisinde enerji ve besin ögelerinin gerekli miktarlarda alýnmasý ile saðlanýr. Tüm besin ögelerinin yetersiz ya da fazla alýnmasý insan saðlýðýný olumsuz etkiler. 3. Normal þekerde (çay þekeri) olduðu gibi, yeterli ve dengeli beslenme kurallarý çerçevesinde glukoz ve fruktozdan oluþan niþasta bazlý þekerlerin de normal miktarda tüketildiði takdirde insan saðlýðýna zararlý olduðuna dair henüz geçerli bilimsel kanýt ortaya konmamýþtýr. Ancak, diðer gýda maddelerinde de olduðu gibi, uzun süreli ve fazla miktarda tüketilmesi insan saðlýðýný olumsuz etkileyebilir.

Ek 3 4. Yeterli ve dengeli beslenmenin gereði olarak, doðal besinlerimizle aldýðýmýz þekerlerin dýþýnda, tatlandýrma amacýyla gýda ve içeceklere dýþarýdan eklenen her türlü þeker miktarýnýn günlük kalori alýmýmýzýn %10'unu geçmemesine dikkat edilmesi hususu, saðlýðýn korunmasý açýsýndan bugün için yapýlabilecek en doðru öneridir. Kamuoyunun bilgisine saygýyla sunarýz. Ulusal Beslenme Platformu Yönetim Kurulu Prof. Dr. Perihan Arslan (Baþkan) Hacettepe Üniversitesi Saðlýk Bilimleri Fakültesi Dekaný Beslenme ve Diyetetik Bölümü Prof. Dr. Mehmet Pala (2. Baþkan) Yýldýz Teknik Üniversitesi Kimya Mühendisliði Bölümü Prof. Dr. M. Temel Yýlmaz (Genel Sekreter) Ýstanbul Üniversitesi Ýstanbul Týp Fakültesi Ýç Hastalýklarý ABD Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalýklarý BD Prof. Dr. Ýlhan Yetkin Gazi Üniversitesi Týp Fakültesi Ýç Hastalýklarý ABD Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalýklarý BD Prof. Dr. Tanju Besler Hacettepe Üniversitesi Saðlýk Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü Baþkaný Prof. Dr. Filiz Açkurt Haliç Üniversitesi Saðlýk Bilimleri Yüksek Okulu Beslenme ve Diyetetik Bölümü Baþkaný ve TÜBÝTAK MAM Gýda Danýþmaný Prof. Dr. Artemis Karaali Yeditepe Üniversitesi Gýda Mühendisliði Bölümü