GENEL GEREKÇE Sağlıklı ve güvenli bir ortamda çalışma, çalışanların tümü için en temel insan haklarından biridir. Nitekim işyerlerinde sağlıklı ve güvenli ortamların oluşturulmasını amaçlayan iş sağlığı ve güvenliği olgusunun öncelikli ve önemli bir konu olduğu; Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi, Avrupa Sosyal Şartı, Birleşmiş Milletler Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Antlaşması gibi birçok evrensel belgede öteden beri vurgulanmaktadır. Ayrıca söz konusu belgelerin birçoğu, bu gibi anlaşmalara taraf olan devletlerin; çalışanlarının adil ve uygun çalışma koşullarına sahip olduğu ve bu koşulların özellikle iş sağlığı ve güvenliği gereklerini karşılıyor olduğu hususunu tanıdığı hükmünü içermektedir. Ülkemizde de Anayasanın 49 uncu ve 56 ncı maddelerinde konu ile ilgili hükümler yer almakta; devletin, çalışanların hayat seviyesini yükseltmek ve çalışma hayatını geliştirmek amacıyla çalışanları korumak ve çalışmayı desteklemenin yanı sıra herkesin hayatını, beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlamak üzere gerekli tedbirleri alacağı hükmü bulunmaktadır. Anayasamızda bu maddelerin yer alması çalışma hayatına atılan insanımızın sağlığı ve güvenliğine verilen değeri göstermektedir. Ülkemiz; Uluslararası Çalışma Örgütünün (ILO) İş Sağlığı ve Güvenliği ve Çalışma Ortamına İlişkin 155 sayılı Sözleşme sini 5038 sayılı Kanunla ve İş Sağlığı Hizmetlerine İlişkin 161 sayılı Sözleşme sini ise 5039 sayılı Kanunla onaylamıştır. Onaylanan bu sözleşmelerde, çalışma hayatına ilişkin milli mevzuatımızda yer alan hükümlerden daha kapsamlı olarak; sözleşmelerin kamu hizmetleri de dahil bütün ekonomik faaliyet kollarına uygulanacağı, çalışanlar teriminin istihdam edilen bütün kişileri kapsaması, işyerlerinde sağlığa zararlı risklerin tanımlanması ve değerlendirilmesi zorunluluğu gibi bir çok husus mevcut mevzuatımızın güncellenmesini gerektirmiştir. Diğer yandan Avrupa Birliği üyelik sürecinde ulusal taahhütlerimiz doğrultusunda yürüttüğümüz Avrupa Birliği müktesebatının uyumlaştırılması çalışmaları da ülkemizde iş sağlığı ve güvenliği konusunda daha kapsamlı bir yasanın hazırlanmasını zorunlu kılmıştır. Bütün bu nedenlere ilişkin olarak ülkemizde iş sağlığı ve güvenliği koşullarını düzenleyen müstakil İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu; 30.06.2012 tarihli ve 28339 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu; bu alanda Avrupa Birliğinin 1989 yılında kabul ettiği 89/391/EEC sayılı çerçeve Direktifi ile; gerek kapsam (tüm çalışanları içerecek şekilde) ve istisnalar gerekse sürekli iyileştirme ve önleyici yaklaşımın benimsenmesi anlamında uyumludur. Yukarıda da açıklandığı gibi 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu yayımlanmadan önce, ülkemizde iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin hükümler 4857 sayılı İş Kanunu kapsamı ile sınırlı olup çalışanların tümünü ve tüm ekonomik faaliyet kollarını 1
kapsamamaktaydı. Bu nedenle, 4857 sayılı Kanun kapsamında çıkarılan ve yürürlükte bulunan alt düzenlemelerin de kapsamı halen bu Kanun ile sınırlıdır. Bu nedenle alt düzenlemelerin kapsamlarının da 6331 sayılı Kanun uyarınca yeniden düzenlenmesi gerekmektedir. Diğer bir husus, 6331 sayılı Kanunun yayımlanması ile İş Kanununun 85 inci maddesine göre çıkarılan Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliğinin dayanağı kalmamıştır. Bu yönetmelikte, ağır ve tehlikeli işler kapsamında değerlendirilen işlerden hangilerinde kadınların çalıştırılabileceği gibi hükümler bulunmaktadır. Yeni yaklaşımda ise bu tip kriterler belirlemekten ziyade hekim raporu ile işe uygunluğun gösterilmesi yeterli olmaktadır. Bu durum da Kadın Çalışanların Gece Postalarında Çalıştırılma Koşulları Hakkında Yönetmeliğin güncellenmesini zorunlu kılmaktadır. Ayrıca, kadın çalışanların gece postalarında çalıştırılabilmeleri için işe başlamadan önce alınması gereken sağlık raporlarının hangi birimlerden alınacağı ile ilgili hüküm de 6331 sayılı Kanun uyarınca yeniden düzenlenmelidir. Bunların yanı sıra, 6331 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinde, işverenin bir genel yükümlülüğü olarak işyerinde risk değerlendirmesi yapacağı veya yaptıracağı hükmünün yanı sıra bu yükümlülüğü yerine getirirken; genç, yaşlı, engelli, gebe veya emziren çalışanlar gibi özel politika gerektiren gruplar ile kadın çalışanların durumunu da göz önünde bulunduracağı belirtilmektedir. İşverenin bu yükümlülüğünü yerine getirirken kadın çalışanlar ile ilgili göz önünde bulunduracağı özel hususları da içerecek şekilde, aynı Kanunun 30 uncu maddesi 1 inci fıkrası (a) bendinde, Bakanlığımızca, özel politika gerektiren grupların çalıştırılması, işin özelliğine göre gece çalışmaları ve postalar hâlinde çalışmalar ile ilgili bir yönetmelik çıkarılacağı hüküm altına alınmıştır. Diğer ülkelerde de olduğu gibi ülkemizde yürürlükte bulunan iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı kapsamlı teknik konular içermektedir. Bu nedenle söz konusu mevzuatın özellikle de uluslararası düzenlemelerde kabul görmüş yeni yaklaşımları içeren 6331 sayılı Kanunun uygulanabilirliğinin arttırılması, yaşanabilecek mevzuat boşluklarının ortadan kaldırılması ve ihtiyaç duyulacak ayrıntılı özel düzenlemeleri içerecek ikincil düzenlemelerle mümkün olacağı gerçeğinden yola çıkılarak ekte yer alan Kadın Çalışanların Gece Postalarında Çalıştırılma Koşulları Hakkında Yönetmelik Taslağı hazırlanmıştır. 2
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığından: KADIN ÇALIŞANLARIN GECE POSTALARINDA ÇALIŞTIRILMA KOŞULLARI HAKKINDA YÖNETMELİK TASLAĞI BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç Madde 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı, on sekiz yaşını doldurmuş kadın çalışanların gece postalarında çalıştırılmalarına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir. Kapsam Madde 2 (1) Bu Yönetmelik, 20/6/2012 tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamındaki işyerlerinde 18 yaşını doldurmuş kadın çalışanların gece postalarında çalıştırılmaları ile ilgili koşulları kapsar. Dayanak Madde 3 (1) Bu Yönetmelik, 22/5/2003 tarihli 4857 sayılı İş Kanununun 73 üncü ve 20/6/2012 tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 30 uncu maddesine dayanılarak hazırlanmıştır. Tanımlar Madde 4 (1) Bu Yönetmelikte geçen; a) Gece postası: 4857 sayılı İş Kanununun 69 uncu maddesinde belirtilen gece çalışma sürelerini kapsayan ve yedi buçuk saati geçmeyen çalışma zamanını, b) İl Müdürlüğü: İşyerinin bağlı bulunduğu Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü nü, c) Kadın çalışan: On sekiz yaşını doldurmuş kadın çalışanı, ifade eder. İKİNCİ BÖLÜM Kadın Çalışanların Gece Postasında Çalıştırılmaları Kadın Çalışanların Gece Postasında Çalıştırılma Süresi Madde 5 (1) Kadın çalışanlar her ne şekilde olursa olsun gece postasında yedi buçuk saatten fazla çalıştırılamaz. İşyerine Ulaşım Madde 6 (1) Belediye sınırları dışındaki her türlü işyeri işverenleri ile belediye sınırları içinde olmakla beraber, posta değişim saatlerinde toplu taşıma araçları ile gidip gelme zorluğu bulunan işyeri işverenleri, gece postalarında çalıştıracakları kadın çalışanları, sağlayacakları uygun araçlarla ikametgâhlarına en yakın merkezden, işyerine götürüp getirmekle yükümlüdür. 3
Sağlık Gözetimi Madde 7 (1) Kadın çalışanların gece postalarında çalıştırılabilmeleri için, işe başlamadan önce, gece postalarında çalıştırılmalarında sakınca olmadığına ilişkin sağlık raporu; işyeri sağlık ve güvenlik biriminde veya hizmet alınan ortak sağlık ve güvenlik biriminde görevli olan işyeri hekiminden veya işyeri sağlık ve güvenlik birimi kurma yükümlülüğü bulunmayan işyerleri için görevli işyeri hekiminden alınır. Ayrıca işveren, işin devamı süresince, çalışanın ve işin niteliği ile işyerinin tehlike sınıfına göre ilgili yönetmeliklerde Bakanlıkça belirlenen düzenli aralıklarla çalışanların sağlık muayenelerinin yapılmasını sağlamak zorundadır. Kadın Çalışanların, Eşlerinin de Gece Postasında Çalışması Durumu Madde 8 (1) Kadın çalışanın kocası da işin postalar halinde yürütüldüğü aynı veya ayrı bir işyerinde çalışıyor ise, kadın çalışanın isteği üzerine, gece çalıştırılması, kocasının çalıştığı gece postasına rastlamayacak şekilde düzenlenir. (2) Aynı işyerinde çalışan eşlerin aynı gece postasında çalışma istekleri, işverence, olanak dahilinde karşılanır. ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Gebelik ve Analık Durumunda Çalışma ve Bildirim Gebelik ve Analık Durumunda Çalıştırılma Yasağı Madde 9 (1) Kadın çalışanlar, gebe olduklarının doktor raporuyla tespitinden itibaren doğuma kadar, emziren kadın çalışanlar ise doğum tarihinden başlamak üzere altı ay süre ile gece postalarında çalıştırılamazlar. Ancak, emziren kadın çalışanlarda bu süre, anne ve çocuğun sağlığı açısından gerekli olduğunun işyeri sağlık ve güvenlik biriminde veya hizmet alınan ortak sağlık ve güvenlik biriminde görevli olan işyeri hekiminden alınan raporla belgelenmesi halinde, bir yıla kadar uzatılır. (2) Bu çalışanların anılan sürelerdeki çalışmaları, 14/07/2004 tarih ve 25522 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik hükümleri saklı kalmak üzere, gündüz postalarına rastlayacak şekilde düzenlenir. Bildirim Madde 10 (1) Gece postalarında kadın çalışan çalıştırmak isteyen işverenler, gece çalıştırılacak kadın çalışanların isim listelerini, iş müfettişlerince yapılan denetimlerde gösterilmek üzere işyerinde saklanır. DÖRDÜNCÜ BÖLÜM Son Hükümler Yürürlükten kaldırma MADDE 11 (1) 9/8/2004 tarihli ve 25548 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kadın İşçilerin Gece Postalarında Çalıştırılma Koşulları Hakkında Yönetmelik yürürlükten kaldırılmıştır. Yürürlük Madde 11 (1) Bu Yönetmelik, 31/12/2012 tarihinde yürürlüğe girer. 4
Yürütme Madde 12 (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı yürütür. 5