BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA Yrd. Doç. Dr. Beytullah EREN beren@sakarya.edu.tr 0264 295 5642 BAĞ_DEĞ_SAY ve BAĞ_DEĞ_DOLU_SAY İŞLEVİ BAĞ_DEĞ_SAY İşlevi: :Belirlenen aralıkta sayı içeren hücrelerin kaç tane olduğunu sayar. BAĞ_DEĞ_DOLU_SAY İşlevi: :Belirlenen aralıkta boş olmayan hücrelerin kaç tane olduğunu sayar. 1
HATA MESAJLARI VE ANLAMLARI Hata Değeri #SAYI/0! #AD? #DEĞER! #BAŞV! #YOK #SAYI! #BOŞ! Anlamı Formül içerisinde sıfıra bölme işlemi gerçekleştirilmiştir. Excel programı tarafından tanınmayan bir işlev adı kullanılmıştır. Matematiksel formül içerisindeki metin ifadesi mevcuttur. Formülde olması gerekli bir hücre aralığı silinmiştir. Hesaplama için gerekli bilgiler yoktur. Girilen bağımsız değişkenlerde hata vardır. Formül içerisindeki veri dizilerinde kesişim mevcut değildir. EXCEL DE KULLANILAN KISAYOL TUŞLARI VE ANLAMLARI Ctrl + O: Kayıtlı dosyayı açar. Ctrl + N : Yeni boş bir çalışma sayfası açar. Ctrl + S : Çalışma sayfasını kaydeder. Ctrl + P : Çalışma sayfasını yazıcıya gönderir. Ctrl + Z: Son yapılan işlemi geri alır. Ctrl + Y: Son yapılan işlemi yineler. Ctrl + F : Belge içinde ifade arar. Ctrl + X : İşaretli olan siler ve belleğe alır. Ctrl + C : İşaretli olanı silmeden belleğe alır. Ctrl + V : Bellektekini imlecin olduğu yere yapıştırır. Ctrl + F : Belge içinde ifade arar. Ctrl + H : Belge içinde ifade arar ve yenisi ile değiştirir. Ctrl + G : Belge içinde istenilen yere gitmeye yarar. F7 : Yazım ve Dilbilgisi denetimi yapar. 2
EXCEL DE ADRESLER (BAŞVURULAR / REFERANSLAR) Excel hücre adresi olarak satır ve sütun adlarının kesişimi kullanılır. Örneğin A sütunun 1. satırı üzerindeki hücrenin adı A1 dir. Hesaplamalarda adresler iki şekilde kullanılır: Göreceli Adres: Satır ve sütunun kesişmesiyle oluşan adrestir (A1 gibi). Göreceli adres ile formül veya fonksiyon hesaplandığında bu hesaplama farklı bir hücreye taşınabilir veya kopyalanabilir. Başka bir deyişle kopyalanan ya da taşınan formül bulunduğu yere göre işlem görür. Mutlak Adres: Mutlak adres sabit adrestir. Mutlak adres kullanılarak hesaplanan formül veya fonksiyon farklı bir hücreye taşındığında veya kopyalandığında gittiği adrese göre işlem görmez. Mutlak adres belirtirken satır ve sütun adının önüne $ işaret konur. $A$1, $D$7 gibi adresler mutlaktır. MUTLAK ADRES-$ operatörü $ operatörü excel de bir hücredeki verinin herhangi bir matematiksel yada mantıksal işlemde kullanılması sırasında o hücrenin adresinin (satır ve/veya sütun) sabitlenmesinde kullanılır. 15 3
EXCEL DE MANTIKSAL İŞLEVLER Mantıksal İşlevler Excel çalışma sayfasında belirli durumları sınamak için kullanılır. En sık kullanılan mantıksal fonksiyon EĞER işlevidir. Mantıksal işlevler ve görevleri aşağıda verilmiştir. FONKSİYON VE YADA EĞER EĞERHATA DEĞİL DOĞRU YANLIŞ AÇIKLAMASI Bütün bağımsız değişkenleri DOĞRU ise, DOĞRU sonucu verir. Bağımsız değişkenlerden herhangi biri DOĞRU ise, DOĞRU sonucu verir. Gerçekleştirilecek bir mantıksal sınama belirtir. Formül hata değerlendiriyorsa belirtilen değere döndürür. Bağımsız değişkenin mantığını tersine çevirir. DOĞRU mantıksal değerini verir. YANLIŞ mantıksal değerini verir. EĞER İŞLEVİ-Belirli Koşullu Sınamalara Bağlı Değerleri Hesaplatmak EĞER İşlevi, bir koşula bağlı değerleri hesaplamak için kullanılır. Eğer İşlevi Topla, Ortalama işlevi gibi oldukça yaygındır. Eğer Fonksiyonunu tek başına kullanabileceğiniz gibi, iç içe de kullanabilirsiniz. iç içe eğer Fonksiyonunu kullanırken dikkat etmeniz gereken noktalar; 1. Kaç tane Eğer ifadesi kullandıysanız, en sonda o kadar parantez kapatmanız gerekir. 2. En fazla 7 tane eğer Fonksiyonunu iç içe kullanabilirsiniz. Bundan fazla eğer Fonksiyonunu kullandığınız zaman hata ifadeleri ile karşılaşabilirsiniz. 3. Eğer Fonksiyonunu kullanırken, ilk hücrenin şarta uygun olup, olmadığına bakmadan ilk hücreden başlamak gerekir. 4. Eğer sonuçta Geçti, Kaldı, Aranan veya Aranmayan gibi sayısal olmayan ifadeler yazdırmanız gerekirse bu tür metinsel ifadeler tırnak işareti ( ) içinde yazılmalıdır. 4
EĞER İŞLEVİ İşlevin genel kullanımı: =EĞER(Şart; Şart_doğruysa_değer; Şart_yanlışsa_değer) şeklindedir. Burada: Şart; sizin belirlediğiniz şarttır. Şart_doğruysa_değer; Verdiğiniz şartın sağlanması durumunda yazılacak olan değerdir. Şart_yanlışsa_değer; Verilen şartın sağlanmaması durumunda yazılacak olan değerdir. ÖRNEK-EĞER İŞLEVİ Örneğin A6 hücresinde sayısal bir değer olsun ve bu değerin 20 sayısından küçük olup olmaması durumuna göre hesaplatma yapmak isteyelim. Eğer Fonksiyonunu aşağıdaki gibi kullanmanız gerekir. =EĞER(A6>20;A6*20%;A6*10%) Açıklama: A6 hücresinde 15 değeri olsun. Burada Excel ilk olarak A6 hücresindeki değere bakar, A6 daki değer 20 değerinden küçük olduğu için şart sağlanmaz. O zaman şart yanlışsa durumu yani A6*10% kısmı geçerli olur. 5
ÖRNEK-EĞER İŞLEVİ Tabloda bir yıl boyunca yapılan satış tutarları verilmektedir. Yandaki satış tutarları tablosunda Aylık satış değeri 5.500 değerinden büyük olan kayıtların durum sütundaki hücresinde Yüksek yazsın. Eğer satış değeri 5.500 değerinden aşağıda ise, Düşük yazsın. ÖRNEK-EĞER İŞLEVİ 1. F2 hücresine tıklayın 2. Şartımızı belirlemek için; =Eğer(E2>5500; Yüksek ; Düşük ) 3. Enter tuşuna basın. 4. F2 hücresine tıklayın ve F15 hücresine kadar kopyalayın. 6
ÖRNEK-EĞER İŞLEVİ Satış değeri 5000 değerinden yüksek ise satış tutarının %12 si prim, 5000 değerinden küçükse satış tutarının %10 u prim vermek üzere hesap yapan eğer işlevini oluşturun. Eğer (E2>5000;E2*12%;E2*10%) Bu formülün okumasını şu şekilde yapabilirsiniz; Eğer E2 hücresindeki değer 5000 değerinden büyük ise E2 hücresinin %12 sini al, değilse (yani E2 değerinin 5000 küçük olması durumunda) E2 hücresinin %10 nu al. ÖRNEK Öğrencinin Eğer final sınavından aldığı not 50 den küçükse ortalama = 0, Aksi taktirde ortalama=(1.vizenin %40 ı ile final notunun %60 ının Toplamı) olarak hesaplayın. 7
Eğer İşlevini iki Şart İçin Kullanmak Eğer işlevin kullanarak, aynı sütun içindeki değerlere göre birden fazla şarta bağlı işlem yapmak gerekebilir. Örneğin tablomuzda; satış tutarı 3000 den az satış değerlerine %1, 5000 den az olan satış değerlerine (3000-5000 Arası) %5 ve diğerlerine de (yani 5000 den büyük olan değerlere) %8 satış komisyonunu eğer işlevi kullanarak gerçekleştirelim. Eğer İşlevini iki Şart İçin Kullanmak Bunun için F2 hücresine: =EĞER(E2<3000;E2*1% şeklinde ilk eğer şartımızı verelim. Burada E2 deki değer 3000 den küçük ise, E2 nin yüzde 1 ni alır. Değilse kısmında ikinci eğer devreye girer ve Eğer işlevini aşağıdaki gibi kullanırız. =EĞER(E2<3000;E2*1%;EĞER(E2<5000;E2*5%;E2*8%)) Burada en sonda iki parantez kapattığımıza dikkat edin. Eğer işlevini kullanırken, kaç Eğer kullanırsanız, o kadar parantez kapatmanız gerekir. Uyarı: Eğer işlevlerini kullanırken, kaç Eğer ifadesi kullandıysanız, o kadar parantez kapatmanız gerekir. Kaç şart varsa bir eksiği Eğer kullanmanız gerekir. 8
Eğer İşlevini iki Şart İçin Kullanmak Eğer İşlevini üç Şart İçin Kullanmak Eğer işlevini kullanarak aynı sütun içinde üç şart içinde kullanabiliriz. Örneğin; Tabloda; satış tutarı 3000 den az satış değerlerine %1, 5000 den az olan satış değerlerine (3000-5000 arası) %5, 10000 den küçük değerlere (5000-10000 Arası) %8, ve diğerlerine (yani 10000 den büyük olan değerlere) de %10 satış komisyonu uygulamak istediğimizde; =EĞER(E2<3000;E2*1%;EĞER(E2<5000;E2*5%;EĞER(E2<10000;E2*8%;E2 *10%))) 9
Eğer İşlevini VE, YADA, DEGİL İşlevi ile Birden Fazla Sütundaki Değerler İçin Kullanmak EĞER işlevini farklı sütunlardaki değerler için kullanmak istersek EĞER ile birlikte VE işlevini de kullanmamız gerekir. YADA ve DEĞİL İşlevleri de birden fazla şart belirlemeyi sağlar. Bu işlevler; =,>,<,>=,<=,<> mantıksal ilgeçler ile çalışırlar. VE, YADA işlevlerinde otuz tane şart belirleyebilirken, DEĞİL işlevinde sadece bir tane değişken tanımlayabilirsiniz. VE İŞLEVİ VE Fonksiyonunu kullanıldığı zaman sonuç DOĞRU veya YANLIŞ olarak gelir. VE işlevinin genel kullanımı; =VE(mantıksal1;mantıksal2;...) şeklindedir. Ve işlevinin doğru sonucunu verebilmesi için her iki şartında doğru olarak sağlanması gerekir. Bunların dışındaki tüm şartlar da sonuç YANLIŞ olarak değerlendirilir. 10
ÖRNEK-VE İŞLEVİ Örneğin Aşağıdaki tabloda Satış Tutarı 2000 den büyük ve 3000 den küçük olan kayıtları görmek istendiğinde; Bunun için C4 hücresine =VE(B4>2000;B4<3000) yazmak ve Enter tuşuna basmak gerekir. YADA İŞLEVİ YADA İşlevi, verdiğiniz şartlardan biri doğru olduğu zaman DOĞRU sonucunu verir. İşlevin genel kullanımı: =YADA(mantıksal 1 ;mantıksal2;...) şeklindedir. 11
ÖRNEK-YADA İŞLEVİ Bekarlara yada erkeklere %100 zam yapılacaktır. Bu durumda zam yapılması için herhangi bir koşulun sağlanması gerekir. Medeni durumu BEKAR olacak yada cinsiyeti ERKEK olacak. A B C D E 1 ADI CİNSİYETİ MEDENİ DURUMU MAAŞI YENİ MAAŞI 2 ALİ E EVLİ 100 3 AYŞE K EVLİ 100 4 BERKCAN E BEKAR 100 5 CAN E EVLİ 100 =EĞER(YADA(B2= E ;C2= BEKAR );D2*2;D2) DEĞİL İŞLEVİ-Farklı Değerleri Bulmak DEĞİL işlevi genellikle bir başka Fonksiyon ile birlikte kullanılan bir işlevdir. Bu Fonksiyon, Excel bağımsız değişkeni yanlış ise DOĞRU mantıksal değerini, doğru ise YANLIŞ değerini verir. İşlevin genel kullanımı: =DEĞİL (mantıksal) şeklindedir. 12
ÖRNEK-DEĞİL İŞLEVİ C4 hücresinde =DEĞİL(B4=1500) formülünü uyguladığımız zaman karşımıza DOĞRU ifadesi gelecektir. İÇ İÇE EĞER KULLANMAK Tabloda iç içe Eğer Fonksiyonunu kullanarak daha fazla şartı bir arada kullanılabilir. Örneğin satış değerleri tablosunda; Şartlarını gerçekleştirmek istediğimizi düşünelim. Bunun için; =EĞER (B4<1500;"Satış Az"; EĞER (VE(B4>=1500;B4<2000);"İyi Satış"; "Çok iyi satış")) 13
EĞERSAY İŞLEVİ EĞERSAY işlevi, Belirlenen veri alanında belirli şarta uygun verilerin sayısını bulmak için kullanılır. =EĞERSAY(belirtilen aralık;şart) =EĞERSAY(D1:D50;">=50") Yukarıdaki formülde, D1 - D50 hücreleri arasından değeri 50 den büyük eşit olanların sayısı bulunacaktır. UYGULAMA ÖRNEK: Bir okulda her dönem vize ve final olmak üzere iki sınav yapılmakta, vizenin %40 ı ve finalin %60 ı toplanarak başarı notuna ulaşılmaktadır. Başarı notunun ve final notunun en az 50 olması durumunda dersten başarılı kabul edilmektedir. Bu duruma göre aşağıdaki dersler için başarı durumunu test eden ve öğrenci nihai durumu için tabloda BAŞARILI ve BAŞARISIZ yazan bir tablo hazırlayın. 14
EXCEL DE MANTIKSAL SINAMALAR UYGULAMA Hesabımızı sadece başarı puanı üzerinden yapsaydık işimiz tamamdı. Ancak yapmak istediğimiz sistemimizin hemen başarı puanına ve hem de final sonucuna bakarak başarılı ya da başarısız yazması. Bunun için yazdığımız EĞER fonksiyonunda bir değişiklik yapacağız. Sistemimiz tek başına final notuna bakıyor olsaydı şöyle bir EĞER fonksiyonu yazabilirdik; =EĞER(D3>=50; BAŞARILI ; BAŞARISIZ ) 15
UYGULAMA Doğrudan BAŞARILI yazmak yerine yeniden bir mantıksal sınama yapmak istiyoruz dolayısıyla; BAŞARILI yazmadan önce tekrar bir kontrol daha yapıp final notunun da 50 den büyük olmasını garanti altına alıyoruz. Yeni formülümüz; =EĞER(E3>=50;EĞER(D3>=50; BAŞARILI ; BAŞARISIZ ); BAŞARISIZ ) UYGULAMA 16
UYGULAMA UYGULAMA SORU: 400 günlük bir bebek kaç yıl, kaç ay, kaç gün yaşamıştır. (Yıl 365 gün, Ay 30 gün değerlendirilecektir.) ÇÖZÜM: elle çözüm yapılırsa bir bebeğin 1 yıl 1 ay 5 gün yaşadığı hesaplanır. Bu hesap Excel de MOD fonksiyonunu kullanarak yapılabilir. 17
UYGULAMA =MOD(B3;365) AY: (C3-MOD(C3;30))/30 GÜN: MOD(C3;30) UYGULAMA-1 1. 100 liralık harcama tutarının üstünde harcayanlar için % 20 İndirime Hak Kazandınız!, altında harcama yapanlar için 100 lira harcayın, sürpriz indirimlerden faydalanın yazdıran formül tasarlanması. 2. Koşullu biçimlendirme: % 20 İndirime Hak Kazandınız! kırmızı dolgu 100 lira harcayın, sürpriz indirimlerden faydalanın sarı dolgu 18
UYGULAMA-2 Müşterinin bir mağazadan yaptığı 100 TL altındaki harcama için İndirim Kampanyası için 100 TL den fazla daha fazla harcayın 100 TL ile 250 TL arasındaki harcamaya 20 TL indirim kazandınız ve 250 TL üstündeki harcamaya 30 TL indirim kazandınız yazan bir formülü tasarlayınız. UYGULAMA-3 Öğrencilerin bir sınavdan aldıkları notlar A2=75, A3=85, A4=100, A5=40, A6;25 iken sınıf ortalamasından yüksek not alan öğrencilere Tebrikler, düşük olanlara Daha fazla çalışmalısın sonuçlarını üreten formülü yazın. (Ortalama ayrı bir hücrede hesaplanmayıp, EĞER işlevi içerisinde ORTALAMA işlevi kullanılarak yapılacaktır.) 19
UYGULAMA-4 A2=75, A3=85, A4=100, A5=40, A6=25 iken sınıfın en düşük notu 15 olacak şekilde herkesten not düşürerek yeni notları hesaplayan ve bu yeni notlara göre 50 nin üzerinin başarılı, altının ise başarısız yazan formülleri oluşturun. (En küçük hücre ayrı bir hücrede hesaplanmayıp, eğer koşulları arasına MİN işlevi ile yerleştirilecektir.) UYGULAMA-5 Öğrencinin vize notunun % 30 unu ve final notunun % 70 ini alarak başarı notunu hesaplayan ve başarı notunun harf karşılığını aşağıdakilere göre gösteren formülü tasarlayınız. Başarı Not Yüzde Karşılığı Hatalı Not Girdiniz hücrede 100 den büyük bir değer varsa AA 90-100 Arası BA 85-89 Arası BB 75-84 Arası CB 70-74 Arası CC 60-69 Arası DC 50-59 Arası FF 49 ve aşağısı 20