ZONTAŞ Grizu Kazası 13.7.2003 1
Olay Karadon Müessesesi (Gelik mevkii) 16 nolu rödovanslı sahada üretim yapan ZONTAŞ firmasına ait yer altı işletmesinde 13.07.2003 günü bir grizu patlaması meydana gelmiştir. 2
Tespitler 1. Üretim yapılan ocağın havalandırması doğal havalandırmadır. 2. Havalandırma için 100 mm çapında (plastik hortumlar) kullanılmaktadır. 3. Ocak içerisinde alev sızdırmaz olmayan elektrik tesisatı, (elektrik motoru, kablo, elektrikli santrifüj pervane) kullanılmaktadır. 3
Tespitler 3. Ocağın tüm kısımlarında gaz ölçümlerini yaptıklarına dair her hangi bir kayıta rastlanmamıştır. 4. Ocak içerisinde kullanılan ve zorunlu bulundurulması gereken gaz ölçüm cihazlarının bulunmadığı görülmüştür. 5. Ocakta kurtarma istasyonu ve kurtarıcılar yoktur. 4
Tespitler 6. Acil durumda yaralananlara ilk yardım yapacak kişiler ve bu işlemin yapılması için gerekli alet edevat bulunmamaktadır. 7. Çalışanların ocak gazları (zehirli, boğucu, patlayıcı gazlar) konusunda bilgileri yoktur. 8. Acil durumlarda kaçma, kurtulma için ferdi kurtarıcıları (FFK veaya OFK ) yoktur. 5
Tespitler 9. Ocakta ALSz olmayan elektrik teçhizatı kullanılmaktadır 10. Ocağa girenler üzerlerinde sigara, kibrit ve bunun gibi yanıcı,yakıcı malzemeler taşımaktadır. 11. İş güvenliği ve işçi sağlığı ile görevli mühendis veya nezaretçisi bulunmamaktadır. 6
Tespitler Olayda ölen iki işçinin üzerinden sigara ve çakmak çıkmıştır. 7
Öneriler 8
1- Ocak Havalandırması Üretim yapılan ocağın havalandırması doğal havalandırmadır. Kömür ocakları (cebri) mekanik havalandırma pervaneleri ile (aspiratörler) havalandırılmalıdır. Ocağa zararlı gazları temizleyecek yeterli miktarda hava verilmelidir. Periyodik olarak hava hızı ve hava miktarı ölçülmelidir. 9
Havalandırmanın yönü Tüzük gereği grizulu ocaklarda havalandırma esas itibarıyla aşağıdan yukarıya doğru yapılır. Ters havalandırma yapılması vs zorunluluk halinde, Bakanlıktan izin alınarak, yukarıdan aşağıya doğru havalandırma yapılabilir. 10
Tali havalandırma Üretim bacalarının havalandırılması için tali havalandırma pervaneleri kullanılmalı ve vantüplerin çapı en az 400 mm ve arından en fazla 3m uzakta olmalıdır. Havalandırma için kullanılan 100mm çaplı hortumlar yeterli değildir. 11
2- Grizu ölçmeleri Ocağın bütün kısımlarında her gün, her vardiyada fenni nezaretçi veya bu hususta yetiştirilmiş yetkili kimseler tarafından, emniyet lambası veya metan detektörüyle grizu ölçmeleri yapılmalıdır. Ölçme sonuçları ölçmeyi yapan tarafından noterce onaylı emniyet defterine, yazılıp imzalanmalıdır. 12
Gaz ölçümleri Firma ocak içerisinde kullanılması gereken gaz ölçüm cihazlarını temin etmeli, bu cihazları kullanmayı güvenilir işçi ve nezaretçisine öğretmeli, yine bu cihazların kalibre ve ayarlarını ve tamiratını yetkili usta ve cihaz bakımcılara yaptırmalıdır. 13
3- Alev Sızdırmaz Aygıtlar Grizulu ocaklarda ancak özel belgesi bulunan alev sızdırmaz özellikte aygıtlar kullanılmalıdır. Ex cihazlar kullanım sırasında bu tüzükte öngörülen güvenlik şartlarına uyulmalıdır. (Tüzük Madde 288). 14
Patlama tehlikesi olan ocaklardaki aygıtlar Grizu veya kömür tozu patlama tehlikesi bulunan ocaklarda kullanılacak bütün elektrikli aygıtlar ALSz özellikte olmalıdır (Tüzük Madde 281) 15
4- Denetimler ve gaz ölçmeleri Grizulu ocaklar her vardiya mühendis ve nezaretçiler tarafından denetlenmeli, grizu ölçmeleri sürekli yapılmalıdır. Tüzük hükümlerine aykırılık söz konusu olduğunda çalışmalar durdurulmalıdır. 16
5- Kurtarma istasyonu Maden ocaklarında bir kurtarma istasyonu kurulması zorunludur.ancak yarıçapı en çok 50 km olan alan içinde bulunan maden işletmeleri,merkezi bir yerde,ortaklaşa bir kurtarma istasyonu kurabilirler. Ocakta çalışan işçilerin,10 kişiden az olmamak üzere en az %3 ü gerektiğinde kurtarma işinde görevlendirilmek üzere önceden eğitilmelidir (Tüzük Madde 332). 17
6- Çalışanların eğitimi Şayet kurtarma istasyonu kurma imkanı yoksa bunu diğer işletmelerle birlikte yapması veya bu hizmeti bir ücret karşılığı Kurumdan alması gerekmektedir. Ayrıca çalışanlara karşılaşacakları tehlikeler ve ocak gazlar konusunda bilgi verilmeli, yeraltında oluşan zehirli, boğucu, patlayıcı atmosfere karşı eğitilmelidir. 18
7- İlkyardım Kursu Ocakta çalışan işçilerin, 3 kişiden az olmamak üzere en az %5 i ilk yardım kurslarında yetiştirilmelidir. Olanak varsa, daima aynı işçi grubuyla birlikte çalışmaları sağlanmalıdır. Bunlar yılda bir kez, tekrarlama kursuna gönderilmeli ve bu husus kurs belgelerine yazılmalıdır (Tüzük Madde 325). 19
8- Acil durumlarda kaçma kurtulma Çalışanlar olağanüstü durumlarda kaçarken kaçma, kurtulma için gerekli ferdi kurtarıcı maskeler (CO veya Oksijen Maskesi) ile donatılmalıdır (Tüzük Madde 186). Çalışanların maske kullanma konusunda eğitimleri her yıl periyodik olarak tekrarlanmalıdır. 20
9-Ocaklarda çıplak alev, ateş ve ark kullanma yasağı Kömür ve kükürt ocaklarında çıplak alev veya ark kullanılması yasaktır (Tüzük Madde 182). 21
Ocağa Sokulamayacak Maddeler Ocaklara kesici, yaralayıcı, öldürücü silahlarla alkollü içki sokulamaz. Kömür ve kükürt ocaklarıyla yangın tehlikesi olan ocaklarda tütün içilemez. Bu ocaklara sigara, pipo, puro, kibrit, çakmak vb madde ve malzemeler sokulamaz. Teknik nezaretçi bunların ocağa sokulup sokulmadığını anlamak için ocağa girenlerin üstlerini arattırır.üstlerinin aranmasına engel olanlar ocağa sokulamaz (Tüzük Madde 346). 22
10- Teknik nezaret İşverenler işçi sağlığı ve iş güvenliği konularında çalışanların sağlık ve güvenliğini sağlayacak her türlü önlemleri de almak, çalışanlarda bu önlemlere uymak zorundadır (İş Kanunu mad. 77). Çalışan işçi sayısı, 24 saatte 300 geçen ocaklarda bir teknik nezaretçiye yardımcı olmak üzere bir ve artan her 200 işçi için ayrıca bir yardımcı atanır. Bunların maden mühendisi olması gereklidir (Tüzük mad 370). 23
11-Daimi nezaretçiler Teknik nezaretçilerin en az 5 yıllık süreyi aynı nitelikteki ocaklarda geçirmiş olmaları gereklidir (Tüzük mad 371) Daimi nezaretçilerin sürekli olarak işletmede bulunması zorunludur (Tüzük mad.372) Toplam gücü 100 kilovatın üstünde olan veya her birinin gücü 25 kilovatı geçen makinelerin yahut yüksek gerilimin kullanıldığı işletmelerde tesisler en az 3 yıl deneyimli elektrik mühendisinin sorumluluğuna verilir (Tüzük mad 373) 24
12-İş güvenliği organizasyonu İşçi sağlığı ve iş güvenliği konularında inceleme ve denetimleri yapmak,sonuçlarına göre gerekli önlemleri almak ve önerilerde bulunmak üzere,işveren tarafından 300 den az işçi çalıştırılan her ocağa 1 güvenlik nezaretçisi, 300 den çok işçi çalıştıran her ocağa bir güvenlik mühendisi atanmalıdır. Birden çok güvenlik mühendisi bulunan işletmelerde ayrıca bu güvenlik mühendislerinin bağlı bulunacağı bir güvenlik başmühendisliği kurulmalıdır (üzük mad 342). 25
13-İş güvenliği mühendisleri Güvenlik Başmühendisi ve Mühendislerine güvenlik işleri dışında görev verilemez. Bunların Maden Yüksek Mühendisi veya Mühendisi olmaları, güvenlik başmühendisinin en az 3, güvenlik mühendisinin ve nezaretçisinin en az 2 şer yıllık ocak çalışmalarının bulunması yada bu süre kadar güvenlikle ilgili bir görev yapmış olmaları zorunludur. 26