Kan Trematodları Prof. Dr. Salih KUK
Akciğer ve Kan Trematodları 2
Amaç ve Öğrenim Hedefleri AMAÇ: İleriki dönemlerde görülecek klinik derslere temel teşkil edecek paraziter ajanlarla ilgili temel bilgilerin öğrenimi ÖĞRENİM HEDEFLERİ: Kan trematodları ve Akciğer trematodlarını tanıyabilmek 3
Ders Akış Şeması Parazit ve Önemi Morfoloji Hayat döngüsü Epidemiyolojisi Patogenez Klinik Tanı Tedavi Korunma / Kontrol 4
HASTA Erciyes Üniversitesi nde Mısır lı bir öğrenci 24 yaşında erkek 5 gündür devam eden kanlı idrar (hematüri) 5
Schistosoma morfoloji Schistosoma haematobium S.mansoni S.japonicum S.intercalatum S.mekongi 6
Morfoloji Diğer trematodlardan farkları 1-Erkek ve dişi eşeyler ayrılmıştır 2-Yumurtaları kapaksızdır 3-Hayat döngülerinde tek ara konak vardır 4-Yutakları kassızdır 5-Sindirim kanalı tek bir kör bağırsak şeklinde sonlanır 7
Morfoloji Ortası Yarık anlamına gelen (Schistosoma) Erkek ve dişi parazit vardır Erkek Schistosoma 0,6-2 cm x, 0.5-1 mm Jinekoforik kanal (canalis gynecophorus) Daha kısa ve geniştir Vücut düz ya da ince/kaba pürtüklüdür Karın c ekmenine yakın bir bölgede 4-9 testis vardır 8
Morfoloji Dişi Schistosoma 0,7-2 cm x 0.25-1 mm Uterus ortalarına yakın Değişen sayıda yumurta 9
Morfoloji Yumurtalar; kapaksızdır ve bir dikene sahiptir Dikenin lokalizasyonu türe göre değişir: S.haematobium (apikal yerleşimli) S.mansoni (lateral yerleşimli) 10
Hayat Döngüsü Yumurta atıldığında mirasidyum içerir Mirasidyum su ic inde serbest hale gec er (24 saat) Mirasidyum, ara konak salyangoza girip sporokiste dönüşür Çatal kuyruklu serkarya 11
Hayat Döngüsü 12
Hayat Döngüsü Kuyruklu serkarya deriden girerek insanı enfekte eder İnsan vücuduna giren serkaryaya, şistozomül veya genc parazit Sag kalp, akciğerler, sol kalp ve karaciğere gelir, Karaciğerde olgunlaşıp hepatik venlere girerek türüne göre yerleşeceği uygun yere gider Karaciğer, mesane veya bağırsak venlerine göç Dişi parazit, erkek jinekoforik kanalına girer Çiftleşme sonrası dişi, terminal venlere yumurtlamak için göç eder 13
Hayat Döngüsü Yumurtalar atılır; (S.haematobium) (S.mansoni ve S.japonicum) Mesane Bağırsak boşluğuna gec er Yumurtalardan bir kısmı göçu tamamlayamayıp dokularda kalır Lokal inflamasyon odakları (granulomlar) 14
Hayat Döngüsü Konak zinciri; insan-salyangoz- insan Bazı türler insandan başka diğer canlılarda da yerleşebilirler Erişkin schistosomaların insan vücudundaki hayat süresi 20-30 yıl sürebilir (ortalama 3-8 yıl) Dişi parazitler hemen her gün yumurtlamaya devam eder Yumurtlanan yumurta sayısı 300-3000/gün (parazitin türüne bağlı) 15
Epidemiyoloji Dünyada 258 milyon schistosomiosis (2014 WHO) 400 milyon kişinin de risk altında 78 ülkede... Türkiye; Nusaybin, İdil ve Suruc bölgelerinde S.haematobium olguları Halk sağlığını tehdit eden parazitozlar; 1- Sıtmadan 2- Schistosomiosisli (200 bin ölüm / yıl ) 16
Epidemiyoloji Ürogenital Schistosomiosis (S.haematobium) Afrika da özellikle Nil vadisinde (Mısır ve Sudan) diğer bölgelerinde Orta Doğu ülkelerinde Irak, Filistin, Lübnan, İran, Arabistan Güney Amerika 17
Epidemiyoloji İntestinal schistosomiosisi (S.mansoni) Nil vadisinde (Mısır ve Sudan) diğer Afrika ülkelerinde Arabistan Güney Amerika (Brezilya, Surinam ve Venezuella) Batı Hint Adalarında İntestinal schistosomiosisi (S.japonicum) Uzak Doğu ülkelerinde Japonya, C in, Filipinler, Tayland, Endonezya 18
Epidemiyoloji S. intercalatum Orta ve Batı Afrika S. mekongi Kamboçya ve Laos 19
Epidemiyoloji Ara konaklar; S.haematobium Bulinus türleri Orta Doğu ülkeleri ve Türkiye de B.truncatus S.mansoni Biomphalaria S.japonicum Oncomelania türleri 20 C den düşük su sıcaklıklarında gelişme ya da çoğalma görülmez 20
Epidemiyoloji Kaynak; Paraziti vücudunda taşıyan ve yumurtaları dışarı çıkaran insanlar Schistosomiosis japonicumun epidemiyolojisinde, rezervuar konak rolu oynayan; köpek, sığır ve kemirici hayvanların c ıkartıları Cinsiyet ve yaş önemsiz 21
İmmunoloji Direnç farklıdır Yaş, beslenme durumu, alışkanlık Paraziter immunoloji Antijen çeşitliliği Antijen mantolama Türe özgü farklı hayat dönemlerine yönelik antikor Doku granulomları (hücresel immunite) 22
Schistosomiosis İnkübasyon süresi ortalama 2 ay Patogenez; 1-Serkaryalarla 2-Erişkinlerle 3-Yumurtalarla Enfeksiyonun şiddeti; Parazit sayısı konağın genetik özellikleri, beslenme durumu, yaşı konakta aynı anda başka parazitozların (sıtma, hepatit vb.) parazitin tür ve suş özellikleri 23
Schistosomiosis Yumurtalarının etrafında granülom oluşumu; bir antijen-antikor reaksiyonu ölu yumurtalar etrafında granülom oluşmaz dev hücre (giant cell) reaksiyonu görülür Ölen veya ölmek üzere olan erişkin parazitler etrafında da granülom oluşabilir Hastalığın ileri dönemlerinde granülomların yerini fibroz, daha sonra da skar dokusu alır. Bu durum ise lokal komplikasyonlara yol ac abilir 24
Schistosomiosis Vücuda girişi yerinde; kaşıntı, papül, Yorgunluk, ağrı, döküntüler, ödem (özellikle yüzde), hepatomegali, ates, eozinofili (% 10-80) ve zayıflama Kronik do nemde; anemi hiperglobunemi gelişir (eozinofili azalır) parazitin türüne bağlı 25
Schistosomiosis haematobium Schistosomiosis haematobium; - İdrar yollarında tıkanma, yanma, - dizüri ve hematüri Kadın ve erkekte bütün ürogenital sistem organları; mesane, prostat, pubis, uterus pleksusları ve idrar kesesi mezenter venlerinde yerleşir 26
Schistosomiosis mansoni Schistosomiosis mansoni; (ağır seyreder) Dizanteri belirtileri Ağır olgularda karaciğerde fibroz dejenerasyon, splenomegali ve asit Portal hipertansiyon, kor pulmonale, rektum prolapsusu, fistül oluşumu, pulmoner damarlarda tıkanmalar 27
Schistosomiosis japonicum (Katayama hastalığı) Schistosomiosis japonicum (Katayama hastalığı); En sık olarak kalın bağırsağın proksimal kısmını ve ince bağırsağı etkiler; dizanteri belirtileri, hepatik fibroz dejenerasyon, splenomegali ve asit Yumurta yapısı nedeniyle diğer organlara ve beyine (felc, epilepsi nöbetleri, görme bozuklukları) 28
Tanı Klinik tanı Kesin tanı; Schistosoma türlerinin yumurtalarını görmek dışkı idrar doku biyopsi örnekleri Serolojik tanı (ELISA, IFAT) Moleküler yöntemler (PCR, Real-Time PCR ve Multipleks Real-Time PCR ) 29
Tedavi a) Hastaların tedavisi b) Hastanın dokularındaki yumurtaların patolojik etkilerinin önlenmesi Praziquantel Oksamniquine İlaçlara direnç Re-enfeksiyon 40 mg/kg, tek doz ve inatçı vakalarda tedavi tekrarı (15-20 mg/kg tek doz) kullanılmaktadır 30
Korunma Yerleşim alanları tatlı su kaynağı çevresinde Baraj, göl, gölet ve sulama sistemleri 1. Parazitli kişilerin tedavisi 2. Sağlıklı kişilerin bu parazitoza yakalanmalarının önlenmesi 3. Parazitozun bulaşması, etkileri ve önlenmesi konularında halkın eğitilmesi 4. Aşı çalışmaları 31
ÖZET 32
HASTA Erciyes Üniversitesi nde Mısır lı bir öğrenci 24 yaşında erkek 5 gündür devam eden kanlı idrar (hematüri) 33
Akciğer Trematodları
Paragonimus westermani Uzakdoğu Asya, Orta ve Güney Amerika Batı Afrika 30 dan fazla Paragonimus türü insan ve hayvanları enfekte 10 dan fazla tür insanı enfekte eder Paragonimus westermani (en yaygın tür) Akciğerlerde yerleşen bir trematod 35
Morfoloji Parazit ikişer ikişer, akciğer dokusunda oluşan ceplerde, kıvrılmıs olarak yaşar Hayat döngüsünde iki ara konak vardır. 1- Salyangoz 2- Yengec, Tatlısu istakozu Son konağa enfekte yengec etinin c ig olarak yenmesiyle bulaşır 36
Morfoloji Erişkin parazit; 7,5-12 mm x, 4-6 mm Tegümenti dikenlidir. Ağız ve karın c ekmenleri eşit Ön ucu birdenbire yuvarlaklaşır Arka ucu ise oldukça sivrilmiştir 37
Morfoloji Paragonimus spp. yumurtası Oval bir görünümde 80-118 μm uzunluğunda, 48-60 μm enindedir Yassılaşmıs bir kapağa sahiptir Kabuk altın sarısı-kahverengindedir Yumurtlandığında ic inde embriyo oluşmamıştır 38
Hayat Döngüsü 39
Epidemiyoloji Dünyada C in, Japonya, K.Kore, Tayvan, Tayland, Filipinler Bazı Afrika Orta ve Güney Amerika ABD (Orta Batı) Dünyada 22 milyon kişinin enfekte Güneydoğu Asya yengeçlerinin % 80-98 enfekte Türkiye de rastlanmamıştır Tür P.westermani P.africanus P.mexicanus P.kellicotti 40
Paragonimiosis Dokulardan göç sırasında belirgin bir patoloji ve belirti yok Ektopik yerleşim (kalp, karaciğer, dalak, beyin) eosinophilic meningoencephalitis Akciğerlerde fibrotik bir lezyon (parazitin birbirine yapışık c ift halinde yerleştiği odak etrafında) - hem erişkinleri hem de yumurtaları bulunur - eozinofili - balgamda Charcot-Leyden kristalleri 41
Paragonimiosis Subakut yada akut enfeksiyon - Nonspesifik öksürük - Hemoptizi - Sekonder enfeksiyon (bakteriyel pnömoni) 42
Paragonimiosis Kronik dönemde - pnömotoraks ve plöreziye - akciğerde fibrozis - el ve ayaklarda c omak parmak (clubbing finger) Yumurtalar komşu akciğer dokusuna, perikard, miyokard ve beyin parankimine... Komplikasyon; - bronşektazi ve apse - tüberküloz - beyin lezyonları ve ÖLÜM Bronchitis/tuberculosis 43
Tanı Hastanın öyküsü ve bulgular Radyolojik (plevral efüzyon, pnömotoraks) Balgam veya plevral sıvıda parazitin tipik yumurtaları Serolojik tanı Moleküler tanı 44
Tedavi Praziquantel (25 mg/kg given oral 3 kez/ 2 gün) Alternatif: Triclabendazole 45
KAYNAKLAR KAYNAK KİTAP Saygı nın Temel Tıbbi Parazitoloji si. Süleyman YAZAR, Salih KUK, Özlem MİMAN, Gülendame SAYGI Erciyes Üniversitesi Yayınları No:206. Kayseri, 2016. KAYNAKLAR ve İLERİ OKUMA ÖNERİLERİ Schistosoma türleri 46