FİDAN YETİŞTİRME Ġyi bir meyve bahçesi tesis etmek istiyorsak bahçemizi iyi, kaliteli fidanlarla kurmalıyız. Memleketimizde her yıl yaklaģık 10 Milyon civarında meyve fidanı üretilmektedir. Bunlardan 6.5 milyon civarındaki fidanı devlet fidanlıkları, 3.5 milyon fidanı ise özel fidanlıklar üretmektedir. Bu dersimizde fidanın nasıl üretildiğini ve üretilirken yapılacak iģlemleri sırasıyla göreceğiz. BaĢarılı Fidanlık Yapmak Ġçin AĢağıdaki ġartlara Uymak Gerekir: 1. Fidanlık, fidan talebi yüksek olan yani meyveciliğe uygun yerlerde kurulmalı, 2. Yakıcı dondurucu ve kurutucu rüzgarlardan korunmuģ olmalı, 3. Yeterli ve uygun sulama suyu bulunmalı, 4. Toprak hafif süzek ve istenilen asitlikte olmalı, 5. Arazinin meyli ve drenajı uygun olmalı,6. Taban suyu olmamalı,7. Ġlkbaharın geç ve sonbaharın erken donları, aģı ve sürgünleri etkileyecek devrede olmamalı,8. Materyal temini için ulaģım imkanı kolay olmalı, 9. ĠĢçi kolay temin edilebilmelidir. Şekil 1. Fidanlarda aşı.
Şekil 2. Tohum tavası. Fidanlık kurulacak yerin plânlanması yapılırken; iģletme binası, evler, yemekhane, yollar, gübrelik, makine parkı, fidan hendekleme ve satıģ yeri gibi tesislerin ihtiyaca cevap verebilecek büyüklükte olmasına dikkat edilmelidir. Fidan Üretim Parselleri AĢı kalemi damızlıkları, Çelik damızlıkları, Tohum damızlıkları, tohum tavaları, ġaģırtma, aģı ve üretim parsellerinden meydana gelir. Şekil 3. Fidan parseli.
Fidanlık Toprağının İşlenmesi Toprak önce 50-60 cm derinlikte iģlenir. ĠĢleme için yaz mevsimi veya sonbahar baģlangıcı uygundur. Fidanlık Verinin Gübrelenmesi Bir fidan iki veya üç yıl aynı yeri iģgal edeceği için önce tabana çiftlik gübresi verilir. Daha sonra çapadan önce potaslı, azotlu ve fosforlu gübreler verilmelidir. Fidanlıklarda Münavebe (Bitki Nöbetleşmesi) Fidan sökülen yere aynı cins fidandan dikmek uygun de ildir. Genel olarak yumuģak çekirdekli (elma, armut gibi), sert çekirdekli (kayısı, kiraz, Ģeftali), üzümsü meyveler aynı yere sırayla dikilebilir. Daha sonrada tarla ziraatı özellikle ti, bakla veya çapa bitkisi ekmek fidanlara musallat olan hastalık ve zararlıları da önler. Anaçların Yetiştirilmesi Modern meyvecilikte meyve fidanları ya yabani tohumlarından elde edilen çöğürler veya seçilmiģ klon anaçlarının üzerine aģılanarak yetiģtirilirler. Şekil 4. Anaç damızlığı. Tohum Tavalarının Hazırlanması Yabani tohumdan elde edilen çöğürler 80 cm eninde ve 5 m boyunda hazırlanan tohum tavalarında yetiģtirilirler. Tohum tavaları hazırlanırken:
Önce yanmıģ çiftlik gübresi ile gübrelenir, Bellenerek gübrenin karıģtırılması sağlanır, Tırmıkla düzeltilir. Hazırlanan tohum tavalarına tohumlar kendi kalınlıklarının iki katı derinliğine sıravari ekilir. Çöğürlerin Aşı Parseline Aktarılması Hendekleme yerlerinde sulanan çöğürler Ġlkbaharda aģı parsellerine ĢaĢırtılır. Aynı çeģitler aynı büyüklükteki ve kalınlıkta olan çöğürler beraber dikilir. Böylelikle parseldeki çöğürler aynı zamanda aģıya gelirler. Bu da yetiģtiricilik açısından kolaylık sağlar. Çöğürlerin dikim aralıkları sıra üzeri 25-35 cm sıra arası 80-100 cm olmalıdır. Çöğürlere dikimden sonra hemen can suyu verilir. Çöğürler Aşı Parselinde Uygulanan İşlemler Dikimden sonra verilen can suyu kaymak tabakası meydana getirir. Bunun için; Çöğürler aģıya gelene kadar çapalama iģlemi, Çöğürlerin faaliyetini yavaģlatacak külleme, kırmızı örümcek, yaprak bitleri ve göz kurtları ile mücadele iģleri yapılmalıdır. Çöğürler bölge Ģartlarına göre yaz aylarında durgun T göz aģısı ile aģılanırlar. Fidanlara Aşı Parselinde Uygulanan İşlemler yapılır. AĢılama döneminden sonra kıģa kadar sulama, gübreleme, mücadele gibi bakım iģleri KıĢ sonunda veya erken ilkbaharda aģının hemen üzerinde ters istikamette meyilli olarak çöğür kısmı kesilir. Fidanlıklarda sürgün faaliyeti baģlaması ile beraber aģı gözleri patlamaya ve sürmeye baģlar ayrıca çöğürlerin üzerinden de filizler çıkar. Bu çöğürlerdeki filizler mutlaka zamanında koparılarak aģı filizlerinin çabuk büyümesine yardımcı olunmalıdır.
Şekil 5. Yeni süren bir fidan filizleri (temizlenmemiş). Şekil 6. Yeni süren bir fidan filizleri (temizlenmiş). Sonbaharda fidanlar yapraklarını dökünce sökülür, kök tuvaletleri yapılır. Tür, çeģit ve boylarına göre ayrı ayrı etiketlenip hendeklenirler. Nakledilecekleri zamanda kökleri açık kalmayacak Ģekilde ambalajlanırlar. Kaynak: Tarım Bakanlığı Yayınları TEKNĠK METĠN YAZARLARI Doç. Dr. Ġbrahim GEDĠKOĞLU Zir. Yük. Müh. Fikret EYÜPOĞLU Doç. Dr. Naci KURUCU Dr. Süleyman ALTINTAġ EDĠTÖR Zir. Yük. Müh. Ġnci HACIÖMEROĞLU