YRD. DOÇ. DR. ATİLLA EVCİN

YRD. DOÇ. DR. ATİLLA EVCİN Amerikan Silahlı Kuvvetler Dergisi'nde, Ralph Peters tarafından kaleme alınan makalede ve Türkiye dahil Ortadoğu'yu parçalara bölen haritada, etnik veya dini düşmanlıkla beslenen doğal kaynaklarla ilişkili çatışmaların bir örneği niteliğindedir. 1

Özellikle 20. yüzyılın ekonomileri için hayati önem taşıyan petrol ve bu enerji kaynağı üzerindeki üstünlük mücadelelerinin, 21. yüzyılda da devam edeceği öngörülürken, bu olgu günümüzde ülkeler arasında yaşanan sürtüşmelerdeki enerji kaynaklarının ve doğal kaynakların taşıdığı önemi açıkça ortaya koymaktadır. Bu nedenle enerji güvenliğiyle ulusal güvenlik arasındaki yakın ilişki, enerjinin etkin kullanımı, enerji tasarrufu, enerji kaynağının çeşitlendirilmesi, enerjide ülke kaynaklarının değerlendirilip dışa bağımlılığın azaltılması, enerji üretiminde maliyetlerin düşürülmesi gibi konular, sadece bu işin uzmanlarının değil, dış politika alanındaki karar alıcıların da, geçmişe oranla daha fazla ilgilendikleri sorunlar arasına girmektedir. Bor Elementinin Genel Özellikleri Tabii olarak iki tane izotopu vardır, bunlar; 10 B (% 18,8 ) ve 11 B (%81,2) izotoplarıdır. Her ikisinin çekirdeği spine sahip oldukları için nükleer magnetik rezonans araştırmalarında kullanılır. Borun radyoaktif izotopları 8 B ve 12 B dirler. Kristal bor, önemli ölçüde hafiftir, serttir, çizilmeye karşı mukavemetlidir ve, ısıya karşı kararlıdır. Bor kırmızı ötesi ışığın bazı dalga boylarına karşı saydamdır ve oda sıcaklığında zayıf elektrik iletkenliğine sahiptir. Yüksek sıcaklıkta iyi bir iletkendir. Kristal bor kimyasal olarak inerttir. Bor hidroklorik ve hidroflorik asitlerle kaynatıldığında bozulmaz. Sadece çok ince öğütülmüş bor, konsantre nitrat asidi ile yavaş oksitlenir. 2

Bor u saf olarak elde etmek zordur. % 95-98 safsızlıkta bor, borik asidin magnezyum ile indirgenmesinden amorf halde elde edilir ve safsızlığı baz ve asit ile yıkanarak filtre edilir. Elde edilen bor, oksit ve bor bulunduran bileşikleri ihtiva eder ve küçük kristaller halinde koyu kahve renklidir. Bor, tungsten yüzeyinde bor oksidin hidrolizi ile elde edilir. Bor elementinin kimyasal özellikleri morfolojisine ve tane büyüklüğüne bağlıdır. Mikron ebadındaki amorf bor kolaylıkla ve bazen şiddetli olarak reaksiyona girerken kristalin bor kolay reaksiyona girmez. Bor yüksek sıcaklıkta su ile reaksiyona girerek borik asit ve diğer ürünleri oluşturur. Mineral asitleri ile reaksiyonu, konsantrasyona ve sıcaklığa bağlı olarak yavaş veya patlama şeklinde olabilir ve ana ürün olarak borik asit oluşur. Bor yanıcıdır, fakat tutuşma sıcaklığı yüksektir. Buna ilaveten yanma sonucunda kolaylıkla aktarılabilecek katı ürün vermesi ve çevreyi kirletecek emisyon açığa çıkarmaması gibi bir özelliğe sahip olduğundan dolayı katı yakıt hücresi olarak kullanılmaktadır. Kimyasal olarak ametal olan kristal bor, normal sıcaklıklarda su, hava ve hidroklorik / hidroflorik asitler ile soy davranışlar göstermekte, sadece yüksek konsantrasyonlu nitrik asit ile sıcak ortamda borik asite dönüşebilmektedir. Bor, yeryüzünde toprak, kayalar ve suda yaygın olarak bulunan bir elementtir. 3

Bor mineral veya cevherleri doğadaki halleriyle ticari önem taşımalarına rağmen, farklı tipteki rafine bor bileşiklerinin üretilmesi için bazen teknolojik işlemlere tabi tutulmaktadır. Öte yandan bu bor bileşikleri içerdikleri B 2 O 3 (borik oksit) miktarına, taşıdıkları fiziksel veya kimyasal özelliklerine göre farklı alanlarda kullanılmaktadır. Bor bileşiklerinin içindeki B 2 O 3 (borik oksit) oranına tenör denilmektedir. Tenörü yüksek olan, yani içinde daha fazla B 2 O 3 (borik oksit) olan bor madeni, az olanına göre daha değerli olmaktadır. Bazı ticari bor bileşikleri içerdikleri B 2 O 3 miktarlarına göre şöyle sıralanmaktadır; susuz borik asit, B 2 O 3, (% 100), susuz boraks, Na 2 B 4 O 7, (% 69,2), borik asit, H 3 BO 3, (% 56,4), boraks pentahidrat, Na 2 B 4 O 7.5H 2 O, (% 47,8), boraks dekahidrat, Na 2 B 4 O 7.10H 2 O (% 36,5), sodyum perborat tetrahidrat, NaBO 3.4H 2 O(% 22,7) ve sodyum perborat monohidrattır, NaBO 3.H 2 O (% 34,8). 4

Türkiye Bor Madenciliği Türkiye de bilinen başlıca borat yatakları Batı Anadolu da yer almakta ve bu yataklar dünya rezervinin % 60-70 ine sahip bulunmaktadır. Türkiye rezervlerinin % 37 si Bigadiç, % 34 ü Emet, % 28 i Kırka ve %1 i Kestelek bölgesinde bulunmaktadır. Bigadiç işletmesinde başlıca bor mineralleri kolemanit (Ca 2 B 6 O 11 5H 2 O) ve üleksittir (NaCaB 5 O 9.8H 2 O). Boratlar 1-8 m kalınlıkta tabakalar halinde killer arasında yer alırlar. Kapalı ve açık ocaklardan üretilen tüvenan (yıkanmamış, elenmemiş topraktan çıkarılan cevher) cevherler 600000 ton / yıl tüvenan cevher yıkama kapasiteli konsantratörlerde zenginleştirilerek, 25-125 mm, 3-25 mm kolemanit konsantreleri ile 3-125 mm ve 0.2-3 mm üleksit konsantreleri elde edilir. Bor mineral ve bileşiklerinin ülkemiz içinde kullanılması çok kısıtlıdır. Kırka (Eskişehir) ve Bandırma (Balıkesir) de yer alan tesislerde bor cevherleri rafine ürüne dönüştürülmektedir. 5

TÜRKİYE DEKİ BOR YATAKLARI Şehir Balıkesir Kütahya Bursa İlçe-Yöre Susurluk Bigadiç Sındırgı Küçükler Emet Kestelek Maden Yatağı Aziziye, Sultançayırı Ankara, Acep, Domuz Kireçlik, Kurtpınar Faraş, Günevi, Yeniköy Beğendikler Hisarcık, Harmanköy, Espey, Killik Kestelek, Maden Cinsi Pandermit, Kolemanit, Üleksit Komenatit, Üleksit Kolemanit Kolemanit Eskişehir Kırka Göcenoluk, Harmankaya Tinkal Kırka Bor İşletmeleri Yıllık 1.150.000 ton/yıl bor işleme ve üretim kapasitesine sahiptir. Yataklarının esasını tinkal konsantre (doğal boraks), boraks pentahidrat (Na 2 B 4 O 7.5H 2 O) ve boraks dekahidrat (Na 2 B 4 O 7.10H 2 O) oluşturmaktadır. 6

Emet Bor İşletmesi Yıllık 1.200.000 ton/yıl bor işleme ve üretim kapasitesine sahiptir. Yataklarının esasını cevher kolemanit (Ca 2 B 6 O 11.5H 2 O)oluşturmaktadır. Bigadiç Bor İşletmesi Yıllık 600,000 ton/yıl bor işleme ve üretim kapasitesine sahiptir. Yataklarının esasını kolemanit oluşturmaktadır. Bazılarında ise üleksit (NaCaB 5 O 9.8H 2 O), inyoit (2CaO.3B 2 O 3.13H 2 O), hidroborasit (CaO.MgO.3B 2 O 3.6H 2 O), meyerhofferit (2CaO.3B 2 O 3.7H 2 O), pandermite (4CaO.5B 2 O 3.7H 2 O) havlit (4CaO.5B2O3.2SO 2.5H2O) ve terçit (4CaO.5B 2 O 3.20H 2 O) rastlanmaktadır. 7

Kestelek Bor İşletmesi Yıllık 200,000 ton/yıl bor işleme ve üretim kapasitesine sahiptir. Yataklarının esasını boraks dekahidrat (Na 2 B 4 O 7.10H 2 O), borik asit (H 3 BO 3 ) ve sodyum perborat (NaBO 3 )oluşturmaktadır. TÜRKİYE DE BOR MADENLERİ REZERVİ Rezerv Yeri Bigadiç Emet Kestelek Kırka TOPLAM Türkiye Bor Madenleri Rezervi * Rezervler (milyon ton cevher) 935 545 7 520 2007 Rezervler (milyon ton B 2 O 3 ) 330 200 3 140 673 * http://www.roskill roskill.co.uk/boron.html 8

Türkiye nin Ham ve Rafine Bor Üretim Kapasitesi, 2004 Yer Kırka Bandırma Bigadiç Emet Kestelek TOPLAM Ürün -BPH 480 -SB (1) 60 -BDH+BPH -SPB -Borik Asit Kolemanit Üleksit Öğütülmüş Kolemanit Kolemanit -Borik Asit Kolemanit Cevher Tinkal 800 -BDH (1) 200 200 70 500 100 1870 Kurulu Kapasite (1000 t/y) Rafine Ürün 17 55 20 85 Not (1): Üretim Yapılmıyor. BDH :Boraks Dekahidrat BPH :Boraks Pentahidrat, SB :Susuz Boraks SPB :Sodyum Perborat 100 817 DÜNYA BOR REZERVLERİ VE ÜRETİMİ Bor kaynaklarında dünyada birinci sırada yer alan Türkiye, dünya toplam bor rezervinin % 72 sine sahiptir. Türkiye'den sonra ikinci sırada yer alan Rusya ise dünya bor madeni rezervlerinin % 9 una, Güney Amerika % 8 ine, ABD % 7 sine ve Çin % 3 üne sahiptir. Öte yandan, Türkiye'deki bor madenlerinin tek başına dünya talebini karşılayabilme süresi 567 yıldır. Bu süre Rusya da 67, Güney Amerika da 61, ABD de 53 ve Çin de ise 24 yıldır. 9

Dünya Bor Madeni Rezervleri ( içindeki B 2 O 3 miktarına göre) Ülke İşletilen Rezerv Miktarı Bilinen Rezerv Miktarı Bilinen Rezerv % Tek Başına Dünya Talebini Karşılayabilme Süresi (Yıl) Türkiye ABD 227 40 851 80 %72 %7 567 53 Rusya 40 100 %9 67 Kazakistan Çin G.Amerika 14 27 18 15 36 91 %1 %3 %8 10 24 61 Toplam 366 1,173 %100 782 Kaynak: Çetin, s.129 2003 yılında Amerikan Maden Dairesi tarafından yayınlanan en son rezerv değerleri cevher miktarı cinsinden verilmiştir Türkiye Çin Şili Peru İran Ülke A.B.D. Rusya Bolivya Arjantin Yugoslavya TOPLAM Görünür Rezerv 60.000 40.000 40.000 25.000 8.000 4.000 4.000 2.000 2.000 1.000 186.000 % 32,26 21,51 21,51 13,44 4,30 2,15 2,15 1,07 1,07 0,54 100,00 Toplam Rezerv 150.000 80.000 100.000 47.000 41.000 22.000 19.000 9.000 7.000 1.000 476.000 % 31,52 16,81 21,01 9,87 8,61 4,62 3,99 1,89 1,47 0,21 100,00 10

Sertlik Dizinim Boraks (Tinkal) Kimyasal Bileşimi Kristal Sistemi Kristal Biçimi İkizlenme Özgül Ağırlık Renk ve Şeffaflık Çizgi Rengi Parlaklık %B 2 O 3 içeriği Ayırıcı Özellikleri Bulunuşu Na 2 B 4 O 7. 10H 2 O Monoklinik Kısa prizmatik kristalli, bazen levhamsı { 100} yüzeyinde nadiren 2-2.5 Mohs 1.715 gr / cm3 { 100} mükemmel Renksiz; beyaz, grimsi, yeşilimsi, mavimsi; şeffaf-yarışeffaf Beyaz Camsı bazen toprağımsı % 36.6 Kristal şekli, düşük özgül ağırlığı, suda çözünebilirliği Tinkal suyunu kaybederek kolaylıkla Tinkalkonit e dönüşebilir. Kille ara katkılı Tinkalkonit ve Üleksit ile birlikte bulunur. Ülkemizde Eskişehir-Kırka yataklarından üretilmektedir. Boraks, evaporitik ortamlarda oluşan bir mineraldir. Tuzlu göl sularının evaporasyonu ile oluşur. Karbonatlar, sülfatlar ve halit gibi diğer evaporasyon mineralleri ile birlikte bulunur. 11

Kernit (Rasorit) Kimyasal Bileşimi (Na 2 B 4 O 7.4H 2 O) Kristal Sistemi Kristal Yapısı Monoklinik Bir BO 2 OH üçgeni ve BO 4 dörtyüzlüleri köşelerde ki oksijeni paylaşarak altı üyeli halka oluştururlar. Üç halka her iki dörtyüzlüdeki köşe oksijen atomlarını paylaşarak bir zincir meydana getirir. Zincirler hidrojen bağları ile birleşerek c doğrultusunda uzanırlar. İki Na atomu beş oksijen atomu ve bir su molekülü ile çevrelenirler. Görünüm : İkizlenme : Kimyasal Bileşimi : Sertlik : Özgül Ağırlık : Özellikler : Bulunuşu : Bazen kama yüzlerin tekrarlarından ötürü yuvarlak görünümlüdür. Ayrıca dilinebilen kitleler telsel yapılar gösterirler. Masif olabilir. İkiz düzlemi{ 110} dir. % 22,66 Na 2 O, % 51,02 B 2 O 3, % 26,32 H 2 O. 3Mohs. 1.95 gr / cm3. Üfleç alevinde kabarır ve kolayca eriyerek beyaz karnıbahar biçiminde bir kitle bırakır. Soğuk suda yavaşça çözünür. Sıcak suda ve asitlerde derhal çözünür. Ayrışınca dehidrasyon ile Tinkalkonit e dönüşür. Türkiye de Kırka Boraks yataklarında cevher kütlesinin alt kısımlarında oluşmuştur. Renksiz, saydam, iğne biçiminde kristalleri grup halindedir. Tek kristallerin uzunluğu 10 cm e ulaşır [5]. Üleksit Kimyasal Bileşimi Kristal Sistemi Kristal Biçimi Kristal Yapısı Kristal Bileşimi Sertlik Özgül Ağırlık Dilinim Renk ve Şeffaflık Parlaklık Ayırıcı Özellikleri Ayrışması (NaCaB 5 O 9.8H 2 O) Triklinik Genellikle iğnemsi kristalli; merceksi ya da nodüler, ışınsal, pamuk yumağı şekilli. Yapıdaki B 5 O 6 (OH) 6 polianyonu izoledir ve 2 B-O üçgeni ve 3 B-O dörtyüzlüsünden oluşur. % 7,65 Na 2 O, % 18,85 CaO,% 42.95 B 2 O 3, % 35.55 H 2 O 2.5 Mohs. 1.955 gr / cm3 { 010} Mükemmel, { 1-10} iyi. Beyaz, renksiz, ipeksi; şeffaf Camsı Pamuk yumağı şekli, düşük yoğunluğu, soğuk suda çözünmeyip sıcak suda çözünmesi. Ayrışarak jips ve Kolemanit e dönüşür. Bulunuşu Türkiye de Emet, Kırka, Bigadiç borat yataklarında yaygın olarak ve Bigadiç yatağında ikinci cevher olarak bulunur. Dünyada ise Arjantin' de bulunmaktadır. 12

Kolemanit Kimyasal Bileşimi Kristal Sistemi Kristal Biçimi Kristal Yapısı Kimyasal Bileşimi Sertlik Özgül Ağırlık Dilinim Renk ve Şeffaflık Parlaklık Ayırıcı Özellikleri Bulunuşu Ca 2 B 6 O 11.5H 2 O Monoklinik Çoğunlukla eş boyutlu ve kısa prizmatik kristalli; masif, kompakt, tanesel. Zincir biçimi (B 3 O 4 (OH) 3 )-2 bileşimindedir. Burada bir BO 3 üçgeni bir BO 3 (OH) dörtyüzlüsü ve bir BO 2 (OH) 2 dörtyüzlüsü köşe paylaşarak bir halka oluştururlar. % 27.28 CaO, % 50.81 B 2 O 3, % 21.91 H 2 O. 4.5 Mohs. 2.42 gr / cm3. { 010} Renksiz, beyaz; şeffaf - yarı şeffaf. Camsı. Kristal formu, mükemmel dilinimi, diğer boratlardan daha sert olması, üfleç alevinde çatırdar, kıvrılır, sinterleşir ve erir. Sıcak HCl de çözünür. Çözelti soğuyunca borik asit ayrılır. Ayrışınca kalsite dönüşür. Kurak iklim bölgelerindeki playa ve tuz göllerinde boraks ile birlikte oluşur. Türkiye de Emet, Bigadiç, Kestelek, Kırka, Sultançayır, borat yataklarında yaygın olarak oluşmuştur. Kırka hariç diğer yatakların esas cevheridir. Buralardaki kolemanitlerde izlenen görünümler; ışınsal dokulu yumrular (nodül), masif taneli saçılmış kristaller yıldızsal, nodüllerin etrafında lifsel tabakalar, kil ara katkılı tabakalar bazen breşler halinde, boşluklarda (jeodik), yassı öz biçimli kristaller halindedir [5]. Pandermit (Priseit) Kimyasal Bileşimi Kristal Sistemi Kristal Biçimi Kimyasal Bileşimi Sertlik Özgül Ağırlık Dilinim Renk ve Şeffaflık Parlaklık Ayırıcı Özellikleri Bulunuşu Ca 4 B 10 O 19. 7H 2 O Triklinik Nodüler ya da düzensiz kütleler halinde; yumuşak-sert tebeşirimsi ve kompakt. % 32.11 CaO, % 49.84 B 2 O 3, % 18.05 H 2 O. 3-3.5 Mohs. 2.42 gr / cm3. { 001} Mükemmel. Beyaz. Toprağımsı. Şekli, mükemmel dilinimi, akkor ateşte erir, suda çözünmez, asitlerde kolayca çözünür. Beyaz renkte ve masif olarak teşekkül etmiş olup kireçtaşına benzer. Aragonit ile birlikte, sıcak su kaynaklarının meydana getirdiği çökellerde oluşur. Kil ve jips yataklarında da bulunur. Türkiye de Bigadiç-Sultançayır ve Kırka-Borat yataklarında bulunmuştur. Pandermit buralarda nodüler ve bir tona yaklaşan kitleler halinde kil ve jips yataklarının altında görülür. Kırka da Ca-borat zonu üstünde, killi seviye içinde yumrular ve masif kütleler halindedir [5]. 13

Hidroborasit Kimyasal Bileşimi Kristal Sistemi Kristal Yapısı Görünüm Dilinim Parlaklık Renk Kimyasal Bileşimi Özellikleri Bulunuşu CaMgB6O11. 6H2O Monoklinik, B 3 O 4 (OH) 3 polianyonu bir üçgen ve iki dörtyüzlüden oluşur. Kristalleri (001) doğrultusunda uzun ve {010} e paralel yassıdır. Genellikle lifler ışınsal veya çubuksal topluluklar oluşturur. Kompakt ince taneli olabilir {010} mükemmel. Cam, telsel kitlelerde ipek. Saf renksiz-beyaz saydam. % 13.57 CaO, % 75 MgO, % 50.53 B 2 O 3, % 26.15 H 2 O Üfleç alevinde erir ve saydam cam verir. Kapalı tüpte asit karakerli su verir. Asitlerde kolayca erir. Soğuk suda hemen hemen çözünmez. Kaynar suda kısmen çözünür. Bir merkezden ışınsal ve iğne şeklindeki kristallerin rasgele yönlenmiş ve birbirini kesen kümeler halinde bulunur. Türkiye de Emet, Kırka, Bigadiç borat yataklarında oldukça sık görülür. Kolemanit, Üleksit ile birlikte rastlanır. 14

Boraks Dekahidrat Teknolojik olarak alkali metal boratların en önemlilerinden biri, disodyum tetraborat dekahidrat (Na 2 B 4 O 7.10H 2 O) olarak da adlandırılan boraks dekahidrattır ve tabiatta tinkal minerali olarak bulunur. Molekül ağırlığı 381,4 gr/mol, özgül ağırlığı 1,71 (20 C), oluşum ısısı 1497,2 kcal/mol dür. Renksiz, monoklinik kristal yapısında bir tuzdur. Sulu çözeltileri yaklaşık,konsantrasyondan bağımsız olarak hafif alkali reaksiyon gösterir (ph=9.2) doygun boraks çözeltisi 105 C de kaynar. Boraks Pentahidrat Disodyum tetraborat pentahidratın (Na 2 B 4 O 7.5H 2 O) molekül ağırlığı 291,35gr/mol, özgül ağılığı 1,88, oluşum ısısı 1143,5 kcal/mol dür. Mineral adı tinkalkonit olan pentahidrat boraksın dehidrasyonundan oluşan birikintiler halinde bulunur. Doymuş boraks çözeltisinin 60 C nin üzerinde kristallenmesi ile oluşur. 15

Susuz Boraks Disodyum tetraborat (Na 2 B 4 O 7 ) molekül ağırlığı 201,27 gr/mol, özgül ağırlığı 2,3, oluşum ısısı 783,2 kcal/mol olan renksiz ve çok sert bir kristaldir. Kolay öğütülebilir kristalin bir kütle olarak bulunur. Ergime derecesi 741 C dir. Higroskopiktir, boraks hidratın 600-700 C de dehidrasyonu ile stabil yapıda susuz boraks üretimi sağlanabilmektedir. Borik Asit Borik asit (H 3 BO 3 ), molekül ağırlığı 61,83 gr/mol, B 2 O 3 içeriği %56,3, ergime noktası 169 C, özgül ağırlığı 1,44, oluşum ısısı 1089 kj/mol, çözünme ısısı 22,2 kj/mol olan kristal yapılı bir maddedir oda sıcaklığında sudaki çözünürlüğü az olmasına rağmen, sıcaklık yükseldikçe çözünürlüğü de önemli ölçüde artmaktadır. Bu nedenle sanayide borik asidi kristallendirmek için genellikle doygun çözeltiyi 80 C den 40 C ye soğutmak yeterli olmaktadır. Bor minerallerinden geniş ölçüde üretilen borik asit başlıca; cam, seramik ve cam yünü sanayiinde kullanılmaktadır. 16

Bor Oksit (Susuz Borik Asit) Ticari bor oksit, B 2 O 3 tür ve genellikle %1 su içerir. Genellikle borik asitten uygun sıcaklıkta su kaybettirilerek elde edilir. Renksiz cam görünüşlüdür. Oda sıcaklığında higroskopiktir. Bor oksit ve susuz boraks cam sanayiinde çok kullanılır. Yüksek sıcaklıkta borik asitten su buharlaşırken B 2 O 3 kaybı artmaktadır. Cam üretim projesinde, borik asit yerine, bor oksit kullanılması enerji ve hammadde avantajı sağlamaktadır. Bor oksit porselen sırlarının hazırlanmasında, çeşitli camlarda, ergitme işlemlerinde, seramik kaplamalarda kullanılır. Ayrıca pek çok organik reaksiyonun katalizörüdür. Pek çok bor bileşiğinde başlangıç maddesidir. Sodyum Perborat Sodyum perborat (NaBO 2.H 2 O.3H 2 O) genellikle tetrahidrat yapısındadır. Perborat üretiminde %33 B 2 O 3 içeren boraks minerali kullanılmaktadır. Sodyum perborat, Bandırma daki Etibor A.Ş. Boraks ve Asit Fabrikaları işletmeleri tarafından üretilmektedir. Sodyum perborat, ağartıcı etkisi dolayısıyla yaygın olarak sabun ve deterjan sanayiinde kullanılmaktadır. Ayrıca kozmetik maddelerin yapımında, tekstil endüstrisinde, mum, reçine, tutkal ve sünger sanayiinde katkı maddesi olarak kullanılmaktadır. 17

Genellikle açık ocak madenciliği ile yapılan ham bor ürünleri üretimi basit olarak ; Açık Ocak Madenciliği Kırma Yıkama Eleme Konsantre Cevher 18

Rafine ürün üretimi için ise temel olarak aşağıdaki işlemler uygulanır Konsantre Cevher Çözme Filtrasyon Kristalizasyon Santrifüj Kurutma Rafine Ürün herhangi bir rafine bor ürününü herhangi bir tabii bor kaynağından elde etmek mümkündür. Göl Suları, Tinkal, Kernit Rafine sodyum boratlar + NaOH Perboratlar Ergitme Susuz Boraks 19

Tinkal, Kernit, Üleksit, Kolemanit, Asharit, Datolit Asit ile reaksiyon Borik asit Ergitme, Kalsinasyon B 2 O 3 20