Rafet ÖZTÜRK. Üniteye Hazırlık

Rafet ÖZTÜRK Bu kitap Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı nın 18/12/2009 tarih ve 261 sayılı Kurul Kararı ile 2010-2011 öğretim yılından itibaren 5 (beş) yıl süre ile Ders Kitabı olarak kabul edilmiştir. Üniteye Hazırlık 1. Son yıllarda yapılmış olan en önemli buluş sizce hangisidir? Arkadaşlarınızla tartışınız. 2. Günümüzde, hayatımızın vazgeçilemez teknolojisi sizce hangisidir? Sınıf arkadaşlarınızla tartışınız. 3. Teknolojik gelişmelerin varabileceği en son noktaları hayal ederek bunları sınıf arkadaşlarınızla paylaşınız. 1

Bu kitabın her hakkı Yakın Çağ Yayınları Bilgi ve Eğitim Hizmetleri Tic. Ltd. Şti.'e aittir. Yayınevinin yazılı izni olmaksızın, kitabın tamamı veya bir kısmı herhangi bir yöntemle basılamaz, yayımlanamaz, bilgisayarda depolanamaz, çoğaltılamaz ve dağıtımı yapılamaz. ISBN 978 605 88650 1 3 Editör Dil Uzmanı Görsel Tasarımcı Program Geliştirme Uzmanı Ölçme Değerlendirme Uzmanı Rehberlik Uzmanı : Şükrü ÖZTÜRK : Jülide ALTAY : Alime Gülhan MÜFTÜOĞLU : R. Levent VEZNADAROĞLU : Ali AKIN : Nazlı KILIÇOĞLU Baskı ve Cilt tel.: (0-312) 278 34 84 (pbx) belgeç: (0-312) 278 30 46 www.tunamatbaacilik.com.tr e-posta: tuna@tunamatbaacilik.com.tr Baskı Yeri ve Yılı Ankara, 2012 2

İSTİKLÂL MARŞI Korkma, sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak; Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak. O benim milletimin yıldızıdır, parlayacak; O benimdir, o benim milletimindir ancak. Çatma, kurban olayım, çehreni ey nazlı hilâl! Kahraman ırkıma bir gül! Ne bu şiddet, bu celâl? Sana olmaz dökülen kanlarımız sonra helâl... Hakkıdır, Hakk a tapan, milletimin istiklâl! Ben ezelden beridir hür yaşadım, hür yaşarım. Hangi çılgın bana zincir vuracakmış? Şaşarım! Kükremiş sel gibiyim, bendimi çiğner, aşarım. Yırtarım dağları, enginlere sığmam, taşarım. Garbın âfâkını sarmışsa çelik zırhlı duvar, Benim iman dolu göğsüm gibi serhaddim var. Ulusun, korkma! Nasıl böyle bir imanı boğar, Medeniyet! dediğin tek dişi kalmış canavar? Arkadaş! Yurduma alçakları uğratma, sakın. Siper et gövdeni, dursun bu hayâsızca akın. Doğacaktır sana va dettiği günler Hakk ın... Kim bilir, belki yarın, belki yarından da yakın. Bastığın yerleri toprak! diyerek geçme, tanı: Düşün altındaki binlerce kefensiz yatanı. Sen şehit oğlusun, incitme, yazıktır, atanı: Verme, dünyaları alsan da, bu cennet vatanı. Kim bu cennet vatanın uğruna olmaz ki fedâ? Şühedâ fışkıracak toprağı sıksan, şühedâ! Cânı, cânânı, bütün varımı alsın da Huda, Etmesin tek vatanımdan beni dünyada cüdâ. Ruhumun senden, İlâhi, şudur ancak emeli: Değmesin mabedimin göğsüne nâmahrem eli. Bu ezanlar -ki şahadetleri dinin temeli- Ebedî yurdumun üstünde benim inlemeli. O zaman vecd ile bin secde eder -varsa- taşım, Her cerîhamdan, İlâhi, boşanıp kanlı yaşım, Fışkırır ruh-ı mücerred gibi yerden na şım; O zaman yükselerek arşa değer belki başım. Dalgalan sen de şafaklar gibi ey şanlı hilâl! Olsun artık dökülen kanlarımın hepsi helâl. Ebediyen sana yok, ırkıma yok izmihlâl: Hakkıdır, hür yaşamış, bayrağımın hürriyet; Hakkıdır, Hakk a tapan, milletimin istiklâl! Mehmet Âkif ERSOY 3

ATATÜRK ÜN GENÇLİĞE HİTABESİ Ey Türk gençliği! Birinci vazifen, Türk istiklâlini, Türk cumhuriyetini, ilelebet, muhafaza ve müdafaa etmektir. Mevcudiyetinin ve istikbalinin yegâne temeli budur. Bu temel, senin, en kıymetli hazinendir. İstikbalde dahi, seni, bu hazineden, mahrum etmek isteyecek, dahilî ve haricî, bedhahların olacaktır. Bir gün, istiklâl ve cumhuriyeti müdafaa mecburiyetine düşersen, vazifeye atılmak için, içinde bulunacağın vaziyetin imkân ve şeraitini düşünmeyeceksin! Bu imkân ve şerait, çok nâmüsait bir mahiyette tezahür edebilir. İstiklâl ve cumhuriyetine kastedecek düşmanlar, bütün dünyada emsali görülmemiş bir galibiyetin mümessili olabilirler. Cebren ve hile ile aziz vatanın, bütün kaleleri zapt edilmiş, bütün tersanelerine girilmiş, bütün orduları dağıtılmış ve memleketin her köşesi bilfiil işgal edilmiş olabilir. Bütün bu şeraitten daha elîm ve daha vahim olmak üzere, memleketin dahilinde, iktidara sahip olanlar gaflet ve dalâlet ve hattâ hıyanet içinde bulunabilirler. Hattâ bu iktidar sahipleri şahsî menfaatlerini, müstevlilerin siyasî emelleriyle tevhit edebilirler. Millet, fakr u zaruret içinde harap ve bîtap düşmüş olabilir. Ey Türk istikbalinin evlâdı! İşte, bu ahval ve şerait içinde dahi, vazifen; Türk istiklâl ve cumhuriyetini kurtarmaktır! Muhtaç olduğun kudret, damarlarındaki asîl kanda, mevcuttur! 4

Mustafa Kemal ATATÜRK 1881 1938 5

İÇİNDEKİLER KİTABIMIZI TANIYALIM... 9 1. ÜNİTE BİLGİ TEKNOLOJİSİNİN TEMEL KAVRAMLARI A. BAŞLANGIÇ...12 1. Donanım Yazılım Bilişim Teknolojisi...12 2. Bilgi ve İletişim Teknolojisi Ürünlerinin Tanıtımı...12 3. Bilgisayar Çeşitleri...12 4. Bilgisayarlar Arasındaki Farklılıklar... 13 5. Uçbirim (Giriş/Çıkış, I/O) Aygıtları...14 6. Bir Kişisel Bilgisayarın Temel Donanım Birimleri... 14 DEĞERLENDİRME SORULARI... 16 B. BİLGİ TEKNOLOJİSİ VE TOPLUM...17 1. Değişen Bir Dünya...17 2. İyi Bir Çalışma Ortamı... 18 3. Sağlık ve Güvenlik... 18 DEĞERLENDİRME SORULARI...19 C. DONANIM... 20 1. Merkezî İşlem Birimi... 20 2. Giriş (Input) Araçları... 20 3. Çıkış (Output) Araçları...21 DEĞERLENDİRME SORULARI... 23 Ç. DEPOLAMA... 24 1. Hafıza Depolama Araçları... 24 2. Hafıza Çeşitleri... 26 3. Hafıza Ölçümü...27 4. Bilgisayar Performansı...27 DEĞERLENDİRME SORULARI... 28 D. YAZILIM... 29 1. Yazılım Çeşitleri... 29 2. Sistem Geliştirme Kavramı... 30 DEĞERLENDİRME SORULARI... 30 E. BİLGİSAYAR AĞLARI...31 1. Türleri...31 2. Bilgisayarda Ağ Bağlantıları... 32 3. İnternet... 34 F. GÜVENLİK, TELİF HAKLARI VE HUKUK... 35 1. Güvenlik... 35 2. Bilgisayar Virüsleri... 36 3. Telif Hakkı... 36 4. Verilerin Kanunla Korunması...37 ÜNİTE SONU DEĞERLENDİRME SORULARI... 38 2. ÜNİTE BİLGİSAYARI KULLANMA VE YÖNETME A. BAŞLANGIÇ... 42 1. Bilgisayarda İlk Adım... 42 DEĞERLENDİRME SORULARI... 45 B. MASAÜSTÜ EKRAN GÖRÜNTÜSÜNÜN YAPILANDIRILMASI... 46 1. Simgelerle (İkonlarla) Çalışma... 46 2. Pencerelerle Çalışma... 48 C. BASİT DÜZENLEMELER YAPMA...51 1. Metin Düzenleme...51 DEĞERLENDİRME SORULARI... 54 Ç. DOSYALARI DÜZENLEME... 55 1. Dizinler (Klasörler) ve Dosyalar... 55 2. Dosya İşlemleri...57 3. Arama... 58 D. YazdırmA... 60 1. Yazıcı Yükleme... 60 2. Yazıcıdan Baskı Alabilme... 62 3. Varsayılan Yazıcıyı Değiştirme... 62 ÜNİTE SONU DEĞERLENDİRME SORULARI... 63 3. ÜNİTE KELİME İŞLEM PROGRAMI A. BAŞLANGIÇ... 68 1. Kelime İşlemciyle İlk Adımlar... 68 2. Temel Ayarları Yapma... 73 3. Belge Alışverişi... 76 DEĞERLENDİRME SORULARI... 76 B. TEMEL İŞLEMLER... 77 1. Metni Yerleştirme...77 2. Metin Seçme... 79 3. Metin Düzenleme... 79 4. Arama ve Değiştirme...81 DEĞERLENDİRME SORULARI... 82 C. Biçimleme... 83 1. Metin Biçimleme... 83 DEĞERLENDİRME SORULARI... 88 6

Ç. SAYFA BİÇİMLEME... 89 1. Biçimler... 89 2. Başlıklar ve Sayfa Altlıkları... 90 3. Yazım ve Dil Bilgisi Kontrolü... 90 4. Belge Yapısı... 92 DEĞERLENDİRME SORULARI... 93 D. YazdırmA... 94 1. Belgeyi Önizleme... 94 2. Temel Yazdırma Seçenekleri... 94 3. Belgeyi Yazdırma... 94 DEĞERLENDİRME SORULARI... 95 E. İLERİ ÖZELLİKLER... 96 1. Tablolar... 96 2. Resimler ve Şekiller... 99 3. Nesneleri Aktarma... 100 4. Adres, Mektup Birleştirme...101 DEĞERLENDİRME SORULARI... 102 ÜNİTE SONU DEĞERLENDİRME SORULARI... 103 4. ÜNİTE ELEKTRONİK TABLOLAMA A. BAŞLANGIÇ... 108 1. Elektronik Tablolama Uygulamasıyla İlk Adımlar... 108 2. Temel Ayarları Yapma... 112 3. Belge Alışverişi... 113 DEĞERLENDİRME SORULARI... 113 B. TEMEL İŞLEMLER...114 1. Veri Yerleştirme... 114 2. Veri Seçimi... 115 3. Kopyalama, Taşıma ve Silme... 116 4. Arama ve Değiştirme...117 5. Satır ve Sütunlar... 118 6. Veri Sıralama... 119 DEĞERLENDİRME SORULARI... 119 C. FORMÜLLER ve FONKSİYONLAR... 120 1. Aritmetik ve Mantık Formülleri... 120 2. Fonksiyonlarla Çalışma... 123 DEĞERLENDİRME SORULARI... 125 Ç. BiçimlemE... 126 1. Hücredeki Sayıları Biçimleme... 126 2. Hücredeki Metinleri Biçimleme...127 3. Hücreleri Biçimleme... 128 4. Yazım Kontrolü... 130 5. Belge Yapısı... 130 6. Yazdırma...131 DEĞERLENDİRME SORULARI... 132 D. İLERİ özellikler... 133 1. Nesne Aktarma... 133 2. Grafikler... 134 DEĞERLENDİRME SORULARI... 136 ÜNİTE SONU DEĞERLENDİRME SORULARI...137 5. ÜNİTE VERİ TABANI UYGULAMALARI A. BAŞLANGIÇ... 142 1. Veri Tabanıyla İlk Adımlar... 142 2. Temel Ayarları Yapma...145 DEĞERLENDİRME SORULARI... 146 B. BİR VERİ TABANI YARATMA...147 1. Temel İşlemler...147 2. Anahtarları Tanımlama...151 3. Tablo Tasarımı... 152 4. Veri Tabanını Güncelleme... 153 DEĞERLENDİRME SORULARI... 155 C. FORMLARIN KULLANIMI... 156 1. Form Oluşturma... 156 2. Form Görüntüsünü Değiştirme... 158 DEĞERLENDİRME SORULARI... 160 Ç. BİLGİYE ERİŞİM...161 1. Temel İşlemler...161 2. Sorguyu Arıtma... 165 3. Seçme ve Sınıflandırma... 166 DEĞERLENDİRME SORULARI...167 D. RAPORLAMA... 168 1. Seçilmiş Verileri Belirli Bir Sırayla Ekranda ve Raporlarda Gösterme... 168 2. Raporu Değiştirme... 170 3. Sayfa Başlıkları ve Altlıkları Oluşturma...171 4. Verileri Gruplama...171 DEĞERLENDİRME SORULARI...171 ÜNİTE SONU DEĞERLENDİRME SORULARI... 172 6. ÜNİTE SUNU PROGRAMI A. BAŞLANGIÇ... 176 1. Sunu Uygulamasıyla İlk Adımlar... 176 2. Temel Ayarları Yapma...181 3. Belge Alışverişi...181 DEĞERLENDİRME SORULARI... 182 7

8 B. TEMEL İŞLEMLER... 183 1. Sunu Oluşturma... 183 2. Metni Taşıma, Kopyalama, Silme... 186 3. Görüntüleri Kopyalama, Taşıma ve Silme...187 4. Slaytları Kopyalama, Taşıma ve Silme...187 DEĞERLENDİRME SORULARI... 188 C. BiçimlemE... 189 1. Metin Biçimleme... 189 2. Metin Kutularını Değiştirme... 192 DEĞERLENDİRME SORULARI... 193 Ç. GRAFİK ve ŞEMALAR... 194 1. Çizilmiş Nesneler... 194 2. Şemalar...197 3. Şekiller ve Diğer Nesneler... 198 DEĞERLENDİRME SORULARI... 200 D. YAZDIRMA ve DAĞITMA...201 1. Slayt Yapısı...201 2. Dağıtıma Hazırlama...201 3. Yazdırma... 202 DEĞERLENDİRME SORULARI... 203 E. SLAYT Gösteri Efektlerİ... 204 1. Animasyon Efektleri Ekleme... 204 2. Slayt Geçiş Efektleri Ekleme... 205 DEĞERLENDİRME SORULARI... 205 F. BİR SLAYT GÖSTERİSİ GÖRÜNTÜLEME... 206 1. Herhangi Bir Slaytla Slayt Gösterisine Başlama... 206 2. Slaytları Gizleme... 206 DEĞERLENDİRME SORULARI... 206 ÜNİTE SONU DEĞERLEDİRME SORULARI...207 7. ÜNİTE İNTERNET VE İLETİŞİM A. BAŞLANGIÇ... 212 1. İnternet le İlk Adım... 212 2. Temel Ayarları Yapma... 216 DEĞERLENDİRME SORULARI...217 B. Web de DOLAŞMA... 218 1. Belirtilen Adresi (URL:Uniform Resource Locator) Açma... 218 2. Link Açma ve Önceki Sayfaya Geri Dönme... 218 3. Ana Sayfaya Dönme... 218 DEĞERLENDİRME SORULARI... 219 C. Web de ARAMA... 220 1. Arama Motoru Kullanma... 220 2. Yazdırma...221 DEĞERLENDİRME SORULARI... 222 Ç. Yer İŞARETLERİ (BOOKMARK)... 223 1. Yer İşaretleri Oluşturma... 223 2. Yer İşaretleri Oluşturulmuş Sayfayı Açma... 223 3. Web Sayfasına Yer İşaretleri Koyma... 224 DEĞERLENDİRME SORULARI... 224 D. BaşlangıÇ... 225 1. Elektronik Postayla İlk Adımlar... 225 2. Temel Ayarları Yapma...227 DEĞERLENDİRME SORULARI... 229 E. İletileR... 230 1. İleti Gönderme... 230 2. Kopyalama, Taşıma, Silme... 232 3. İletiyi Okuma... 233 4. İletiye Cevap Verme... 234 DEĞERLENDİRME SORULARI... 235 F. İletinin İletilmesİ... 236 1. Adres Defteri... 236 2. Birden Çok Adrese İleti Yollama... 238 DEĞERLENDİRME SORULARI... 239 G. İleti YÖNETİMİ... 240 1. İleti Arama... 240 2. Yeni Posta Klasörü Oluşturma... 240 3. İleti Silme... 240 4. İletileri Yeni Bir Posta Klasörüne Taşıma...241 5. İletileri İsim, Konu ve Tarihine Göre Sıralama...241 ÜNİTE SONU DEĞERLENDİRME SORULARI... 242 CEVAP ANAHTARI... 246 SÖZLÜK... 248 KAYNAKÇA... 253

KİTABIMIZI TANIYALIM Bu renk her ünitede farklılık göstermektedir. Ünite isminin yazılı olduğu bölümdür. Bilgi Teknolojisinin Temel Kavramları 1. ÜNİTE BİLGİ TEKNOLOJİSİNİN TEMEL KAVRAMLARI Üniteye başlamadan önce bu soruları cevaplayarak bir ön bilgi sahibi olabilirsiniz. Üniteye Hazırlık 1. Son yıllarda yapılmış olan en önemli buluş sizce hangisidir? Arkadaşlarınızla tartışınız. 2. Günümüzde, hayatımızın vazgeçilemez teknolojisi sizce hangisidir? Arkadaşlarınızla sınıfta tartışınız. 3. Teknolojik gelişmelerin varabileceği en son noktaları hayal ederek bunları sınıf arkadaşlarınızla paylaşınız. 11 Sayfa numarasının yazılı olduğu bölümdür. 9

Konuya Hazırlık Konuya Hazırlık Konu başlangıçlarındaki bu soruları cevaplayarak Konuya 1. Günlük Hazırlık hayatta bilgisayar hangi alanlarda kullanılmaktadır? 1. Günlük hayatta bilgisayar hangi alanlarda kullanılmaktadır? 2. Bilgisayarın farklı tıp ve özellikte olmasının sebepleri neler olabilir? Tartışınız. 1. Günlük hayatta bilgisayar hangi alanlarda kullanılmaktadır? 2. Bilgisayarın farklı tıp ve özellikte olmasının sebepleri neler olabilir? Tartışınız. 2. Bilgisayarın farklı tıp ve özellikte olmasının sebepleri neler olabilir? Tartışınız. konuya ön hazırlık yapmış olursunuz. Çalışma Etkinliği Çalışma Etkinliği Çalışma Etkinliği İnternet üzerinden bir araştırma yaparak bilgisayarın hangi iş kollarında ne oranda kullanıldığı İnternet hakkında üzerinden bilgi bir edininiz. araştırma yaparak bilgisayarın İnternet hangi üzerinden iş kollarında bir araştırma ne oranda yaparak kullanıldığı hakkında bilgi edininiz. nıldığı hakkında bilgi bilgisayarın hangi iş kollarında ne oranda kulla- edininiz. Konu içerisinde verilen bu etkinlikleri gerçekleştirerek konuyu en iyi şekilde kavrayabilirsiniz. DEĞERLENDİRME SORULARI DEĞERLENDİRME SORULARI DEĞERLENDİRME SORULARI 1. Bilgisayar üzerinde aritmetiksel, mantıksal ve karşılaştırma işlemi yapan birim aşağıdakilerden hangisidir? 1. Bilgisayar üzerinde aritmetiksel, mantıksal ve karşılaştırma işlemi yapan birim aşağı- 1. Bilgisayar üzerinde aritmetiksel, mantıksal ve karşılaştırma işlemi yapan birim aşağıdakilerden hangisidir? dakilerden hangisidir? A) A) RAM RAM B) Yazılım B) Yazılım C) İşlemci C) İşlemci Konu sonlarında yer alan A) RAM B) Yazılım C) İşlemci D) D) ROM ROM E) Hard E) Hard disk disk değerlendirme sorularını ce- D) ROM E) Hard disk vaplayarak konuyu daha iyi 2. 2. Aşağıdakilerden hangisi çıkış çıkış birimidir? A) A) Scanner B) Hoparlör 2. Aşağıdakilerden hangisi B) Hoparlör C) Kamera çıkış birimidir? C) Kamera pekiştirebilirsiniz. D) Mikrofon D) Mikrofon E) Oyun çubuğu A) Scanner E) Oyun çubuğu B) Hoparlör C) Kamera D) Mikrofon E) Oyun çubuğu 3. Aşağıdakilerden hangisi giriş birimi değildir? 3. Aşağıdakilerden hangisi giriş birimi değildir? A) Klavye B) Fare 3. Aşağıdakilerden hangisi C) Ekran giriş birimi değildir? A) Klavye B) Fare C) Ekran D) Yazıcı E) Mikrofon A) Klavye B) Fare C) Ekran D) Yazıcı E) Mikrofon D) Yazıcı E) Mikrofon 4. Genellikle diğer bilgisayarlara hizmet vermek amacıyla kullanılan en güçlü bilgisayar 4. aşağıdakilerden Genellikle diğer hangisidir? bilgisayarlara hizmet vermek amacıyla kullanılan en güçlü bilgisayar A) aşağıdakilerden Ana bilgisayar hangisidir? D) A) Dizüstü Ana bilgisayar B) Mini 4. bilgisayar Genellikle diğer bilgisayarlara C) Ağ bilgisayarı hizmet vermek amacıyla kullanılan en güçlü bilgisayar aşağıdakilerden hangisidir? E) Kişisel B) Mini bilgisayar C) Ağ bilgisayarı D) Dizüstü bilgisayar A) Ana bilgisayar E) Kişisel bilgisayar B) Mini bilgisayar C) Ağ bilgisayarı Bilgi ve İletişim Teknolojisi D) Dizüstü bilgisayar E) Kişisel bilgisayar ÜNİTE SONU DEĞERLENDİRME SORULARI A. Aşağıda verilen cümleleri uygun ifadelerle tamamlayınız. 1. Bilgilerin manyetik olarak kaydedildiği alana... denir. 10 2. Bilgisayarın tüm elektronik parçalarının takıldığı, fiberglastan yapılmış olan devreye...denir. 3. Çeşitli donanımlardan gelen bilgileri görüntüye dönüştürerek monitöre ileten aygıta...denir. 10 4. Bir bilgisayarda anakart üzerine takılan ve üzerinde bir soğutucu bulunan, bilgisayarın beyni olarak 10 adlandırılan parçaya...denir. Ünite sonlarında yer alan değerlendirme sorularını cevaplayarak ünitede eksik kalan noktalarınızı tespit edebilirsiniz. 5. İşlemcinin kullandığı geçici bellek ya da sistem belleğine...denir. 6. Komutların geçici bir süreyle tutulduğu daha sonra işlemciye sırasıyla gönderildiği belleğe...... denir. 7. Bir bilgisayarda klavye ve farenin takıldığı porta..... portu denir. 8. Scanner ve yazıcılar genelde portuna bağlanırlar. 9. Anakart üzerinde üretici firma tarafından yazılarak monte edilmiş birime.denir. 10. Günümüzde kullanılan en hızlı yazıcılar yazıcılardır. 11. Bilgisayar. ve olmak üzere temelde iki birime ayrılır. 12. Kendisine bağlı bilgisayarlara hizmet vermek amacıyla kurulmuş güçlü bilgisayarlara... denir. 13. Bilgisayar ekranları genelde ve.. olmak üzere temelde iki gruba ayrılır. 14. Bilgisayar kasası içerisinde yer alan ve bir ağa bağlanmak için kullanılan aygıta... denir. 15. Bilgisayarda hem CD hem de DVD yazmak için kullanılan birime... denir. 10 B. Aşağıdaki sorularda doğru yanıtı işaretleyiniz. 1. Aşağıdakilerden hangisi kaydedilebilen ancak silinemeyen CD ler için kullanılan kısaltmadır? A) CD-RW A) LCD C) CD-ROM D) CD-K E) CD-R

Bilgi Teknolojisinin Temel Kavramları 1. ÜNİTE Bilgi Teknolojisinin Temel Kavramları Üniteye Hazırlık 1. Son yıllarda yapılmış olan en önemli buluş sizce hangisidir? Arkadaşlarınızla tartışınız. 2. Günümüzde, hayatımızın vazgeçilemez teknolojisi sizce hangisidir? Arkadaşlarınızla sınıfta tartışınız. 3. Teknolojik gelişmelerin varabileceği en son noktaları hayal ederek bunları sınıf arkadaşlarınızla paylaşınız. 11

Bilgi ve İletişim Teknolojisi A. BAŞLANGIÇ Konuya Hazırlık 1. Günlük yaşantıda bilgisayar hangi alanlarda kullanılmaktadır? 2. Bilgisayarın farklı tip ve özellikte olmasının sebepleri neler olabilir? Tartışınız. 1. Donanım Yazılım Bilişim Teknolojisi Bilgisayar, kendisine verilen bilgiler üzerinde aritmetiksel, mantıksal ve karşılaştırma işlemleri yaparak sonuçları çıktı birimlerine gönderen bir elektronik alettir (Resim 1.1). Bilgisayarı oluşturan birimler temelde iki gruba ayrılır. Bunlar donanım ve yazılım birimleridir. Donanım: Bilgisayarı oluşturan parçaların her birine donanım denir. Yazılım: Bilgisayar donanımının uyumlu bir şekilde çalışmasını sağlayan ve programcılar tarafından yazılan kod parçalarıdır. Bilgisayar teknolojisindeki gelişmeler son yıllarda baş döndürücü bir hızla ilerlemekte olup yeni çıkan her ürünü takip etmek mümkün olmamaktadır. Teknolojideki bu hızlı ilerleyiş bilgisayarı oluşturan yazılım ve donanım ürünlerinin de her geçen gün maliyetlerinin düşmesine sebep olmaktadır. 2. Bilgi ve İletişim Teknoloji Ürünlerinin Tanıtımı Bilişim teknolojisinde yaşanan gelişmeler sadece bilgisayar alanında değil, insan faktörünün olduğu her türlü iş kolunda kendini göstermektedir. Bu gelişmelere paralel olarak yeni iş kolları oluşmuş ve istihdam sayıları her geçen gün artmıştır. İnsanların hayatını kolaylaştıran bu gelişmelerin büyük bir bölümü 1980 li yılların sonrasında yaşanmıştır. Bilgisayar teknolojisiyle birlikte tıpta, eğitimde, mühendislikte, iletişimde, banka sektöründe ve daha birçok iş kolunda gelişmeler olmuştur. Bu gelişmeler günümüzde devam etmektedir. 3. Bilgisayar Çeşitleri Bilgisayarların kullanıldıkları alanlara ve iş ortamlarına göre boyut ve kapasiteleri farklılık göstermektedir. Bu farklılıklara göre bilgisayarları şöyle sıralayabiliriz: a. Ana Bilgisayar: Genellikle diğer bilgisayarlara hizmet vermek amacıyla kullanılan çok güçlü bilgisayarlardır. Bu bilgisayarlar diğer bilgisayarlara hizmet vermelerinden dolayı kapasiteleri ve hızları çok büyük olan, diğer bir deyişle sunucu bilgisayarlardır (Resim 1.2). Resim 1.1: Bilgisayar Ek Bilgi Bilgisayarı oluşturan temel iki birim vardır: Bunlardan biricisi donanım, ikincisi ise yazılımdır. Resim 1.2: Ana bilgisayar 12

Bilgi Teknolojisinin Temel Kavramları b. Mini Bilgisayar: PDA (Personel Dijital Assistant) olarak da adlandırılan mini bilgisayarlar, kullanıcının kendine ait işlemlerini yapabilecek kapasite ve hıza sahip olan bilgisayarlardır. Boyutları çok küçük olan bu mini bilgisayarlar normal bir bilgisayarın yaptığı işlemleri minimum seviyede yapabilmekte ve yapılan işlemleri kaydedebilmektedir (Resim 1.3). c. Ağ (Network) Bilgisayarı: Bir ağa bağlı olarak çalışan bilgisayarlara ağ bilgisayarı veya terminal bilgisayar denir (Resim 1.4). Resim 1.3: Mini bilgisayar Ağa bağlı bütün bilgisayarlar kendi kaynaklarını ortak olarak kullanabildikleri gibi dosya paylaşımı da yapabilirler. Resim 1.4: Ağ bilgisayarı ç. Kişisel Bilgisayar: Günümüzde çok yaygın olarak kullanılan bilgisayar türüdür. PC (Personel Computer) olarak da ifade edilir (Resim 1.5). Genellikle evlerde kullanılmasının yanı sıra ofislerde ve iş ortamlarında da rahatlıkla kullanılmaktadır. Resim 1.5: Kişisel bilgisayar d. Dizüstü Bilgisayar: Bu tür bilgisayarlar boyutlarının küçüklüğü, taşınabilir olmaları ve belli bir süre itibarıyla enerjiye ihtiyaç duymamalarından dolayı yaygın olarak kullanılmaktadır. Kişisel bilgisayarların yapabildiği birçok işlemi yapabilmekte ve her geçen gün bu özellikleri artmaktadır (Resim 1.6). Resim 1.6: Dizüstü bilgisayar 4. Bilgisayarlar Arasındaki Farklılıklar Günümüzde kullanılan bilgisayarları birbirinden ayıran belli başlı özellikler vardır. Bu özelliklerin başlıcaları kapasite, hız ve maliyet olarak ifade edilebilir. Şimdi bu özellikleri inceleyelim: a. Kapasite: Bu özellik bilgisayarın byte (bayt) Ek Bilgi olarak saklayabileceği veri miktarını gösterir. Bilgisayarlar kullanıldıkları alanlara göre kapasiteleri Bilgisayarda bilgiyi oluşturan en küçük birime bit denir. Sıfır (0) ve bakımından birbirinden farklılık göstermektedirler. bir (1) lerden meydana gelen bu Örneğin, bir şirketin ana bilgisayarının kapasitesi Tb bitlerin sekiz tanesinin bir araya (Terabyte) larla ifade edilirken evimizde kullandığımız gelmesiyle byte oluşur ve her karakter bir (1) byte tır. kişisel bilgisayarımızın kapasitesi Gb (Gigabyte) lar seviyesindedir. Bilgisayarda bilgiyi oluşturan en küçük birime bit denir. Sekiz adet bitin bir araya gelmesiyle oluşan veri yapısına ise byte denir. 13

Bilgi ve İletişim Teknolojisi b. Hız: Bilgisayarın hızı denilince ilk akla gelen donanım elemanı işlemcinin hızıdır. Bir bilgisayarda hızı belirleyen faktör yalnızca işlemci değildir. Bununla beraber RAM in hızı, anakart veri yolunun hızı ve sabit diskin hızı da bilgisayarın hızını etkileyen faktörlerdendir. Hız birimi MHz (Megaherzt) olarak ifade edilir ve 1 saniyede yapılan işlem sayısını gösterir. c. Maliyet: Bilgisayarın maliyeti; kapasitesi, hızı ve boyutlarına göre farklılık göstermektedir. Bir bilgisayar alırken öncelikle bilgisayarı nerede, hangi amaç doğrultusunda ve ne tür programlarla kullanacağımıza karar vermeliyiz. Yapacağımız işe ve kullanacağımız programlara göre bilgisayarların maliyetleri değişiklik gösterir. ç. Genel Kullanıcıları: Bilgisayar tasarımları ve kapasiteleri yapılırken insanların ihtiyaçları göz önüne alınmış ve bununla birlikte farklı alanlarda, farklı boyut ve kapasiteye sahip bilgisayarlar ortaya çıkmıştır. Piyasa her iş ve amaca uygun bilgisayar bulmak mümkündür. Örneğin, evde veya okulda kullanmak için masaüstü bilgisayar ideal iken sürekli seyahat hâlinde olan kişiler için dizüstü bilgisayar çözüm olmaktadır. 5. Uçbirim (Giriş/Çıkış, I/O) Aygıtları a. Programlanabilir Uçbirim Aygıtları: Kendilerine ait bellek ve veri işleme olanakları bulunan programlanabilir uçbirimlerdir. Akıllı uçbirim olarak da ifade edilirler. Bu tür birimler ağda sunucudan bağımsız işlem yapabilirler. b. Programlanamaz Uçbirim Aygıtları: Kendilerine ait bellek ve veri işleme olanakları bulunmayan programlanamaz uçbirimlerdir. Akılsız uçbirim olarak da ifade edilirler. Bu tür birimler ağda sunucudan bağımsız işlem yapamazlar. 6. Bir Kişisel Bilgisayarın Temel Donanım Birimleri a. Merkezî İşlem Birimi (CPU): Bir bilgisayarın en önemli donanım elemanı işlemcisidir. İşlemci bilgisayar üzerinde aritmetiksel, mantıksal ve karşılaştırma işlemleri yaparak sonuçları çıktı birimlerine gönderen elektronik bir alettir (Resim 1.7). Bilgisayarın hızı denilince aslında anlatılmak istenen şey işlemcinin hızıdır. İşlemciler son yıllarda hız olarak büyük boyutlara ulaşmışlardır. Saniyede milyarlarca işlem yapabilmektedirler. Resim 1.7: İşlemci b. Sabit Disk (Hard disk): Bilgisayarda yapılan işlemlerin depolanıp kaydedildiği, manyetik disklerin bir araya gelmesiyle oluşturulmuş hafıza birimidir (Resim 1.8). Çeşitli boyut ve kapasiteye sahip sabit disk bulmak mümkündür. Günümüzde sabit disklerin kapasiteleri büyük oranlarda artmış, buna rağmen gelişen teknolojiyle birlikte maliyetleri çok düşmüştür. Çalışma Etkinliği İnternet üzerinden son yıllarda çıkan işlemci ve sabit diskler hakkında bilgi toplayınız. Resim 1.8: Sabit disk 14

Bilgi Teknolojisinin Temel Kavramları c. Giriş Çıkış Birimleri: Bilgisayara dış ortamdan bilgi girilmesini sağlayan ve girilen bu bilgilerin bilgisayar tarafından işlendikten sonra, tekrar dış ortama çıkarılması için kullanılan donanım elemanlarına giriş/çıkış birimleri denir. En çok kullanılan giriş birimleri klavye ve faredir. Çıkış birimi ise genellikle ekrandır. Aşağıdaki tabloda çok kullanılan giriş ve çıkış birimleri listelenmiştir. Giriş Birimleri Klavye Fare Scanner (Tarayıcı) Mikrofon Ekran (Dokunmatik) Kamera Optik okuyucu Hafıza kartları CD - DVD okuyucular Çıkış Birimleri Hoparlör Yazıcı Çizici Hafıza kartları Ekran CD - DVD yazıcılar Tablo 1.1: Giriş - çıkış birimleri ç. Hafıza Tipleri RAM (Random Access Memory-Rastgele Erişilebilir Bellek): Bilgisayarın ana belleği olarak da ifade edilen RAM bir tür geçici bellektir (Resim 1.9). Bilgisayarın açılması esnasında işletim sistemi ve gerekli olan bazı uygulama programları dosyaları RAM belleğe yüklenir. Buradaki amaç işletim sisteminin RAM üzerinden hızlı bir şekilde çalışabilmesini sağlamak ve sabit diske erişimi minimuma indirmektir. Bu sayede sabit diske erişim azalacağından zamandan büyük tasarruf sağlanır. Bilgisayar kapatıldığı anda RAM deki bilgiler silinir. Resim 1.9: RAM ROM (Read Only Memory Sadece Okunabilir Bellek): Üretici firma tarafından üzerine yüklenmiş olan yazılım bulunur. Bu yazılımın kullanıcı tarafından değiştirilmesi mümkün değildir. O yüzden sadece okunabilir bellek adını almıştır. d. Taşınabilir Depolama Araçları: Bilgisayarlara harici olarak dışarıdan, genellikle USB bağlantı noktasından bağlanan araçlara taşınabilir depolama araçları denilmektedir. Kapasitelerine ve boyutlarına göre piyasada birçok veri taşıma aracı bulunur. Bunlar USB sabit diskler, hafıza kartları ve flash bellekler olarak ifade edilebilir. e. Çevresel Cihazlar: Bilgisayara dış ortamdan bağlanarak bilgisayar içerisine bilgi girilmesini ve bu bilginin tekrar işlendikten sonra dış ortama aktarılmasını sağlayan donanım elemanlarına çevresel cihazlar denir. Genellikle en çok kullanılan çevresel cihazlar klavye, fare, ekran, yazıcı, kamera ve hoparlör gibi çevresel donanım araçlarıdır. f. Günlük Yaşantıda Bilgisayarlar: Bilgisayarlar günlük hayatımızın vazgeçilmezleri arasındadır. Okulda, evde, iş yerinde, haberleşmede, ulaşımda, sağlıkta ve aklınıza gelebilecek her alanda bilgisayarları görmek mümkündür. Gelecek, bilgi ve bilgisayar üzerine inşa edilen bir çağ olacaktır. 15

Bilgi ve İletişim Teknolojisi 1. Evdeki bilgisayarlar: Bilgisayarın ilk defa piyasaya çıktığı yıllarda, ev kullanıcıları için bu cihaza sahip olmak çok büyük bir maliyet gerektiriyordu. Gelişen teknolojiyle birlikte birçok firmanın bilgisayar üretmeye başlaması buna paralel olarak da fiyatlarının büyük oranda düşmesi bu cihazların evlerimize girmesini sağlamıştır. 2. İş yerinde ve eğitimde bilgisayarlar: Günümüzde her işletme bünyesinde bilgisayar kullanımını görmek mümkündür. Büyük veya küçük bütün işletmeler bilgisayarın avantajlarından faydalanmaya başlamışlardır. Eğitimde bilgisayar kullanımı son yıllarda daha da artmış, kurulan bilişim teknolojisi sınıfları vasıtasıyla toplumun her kesiminde bilgisayar kullanımı yaygınlaştırılmaya çalışılmıştır (Resim 1.10). Resim 1.10: Okulda eğitim Çalışma Etkinliği İnternet üzerinden bir araştırma yaparak bilgisayarın hangi iş kollarında, ne oranda kullanıldığı hakkında bilgi edininiz. Değerlendirme Soruları 1. Bilgisayar üzerinde aritmetiksel, mantıksal ve karşılaştırma işlemi yapan birim aşağıdakilerden hangisidir? A) RAM B) Yazılım C) İşlemci D) ROM E) Sabit disk 2. Aşağıdakilerden hangisi çıkış birimidir? A) Scanner B) Hoparlör C) Kamera D) Mikrofon E) Oyun çubuğu 3. Aşağıdakilerden hangisi giriş birimi değildir? A) Klavye B) Fare C) Ekran D) Yazıcı E) Mikrofon 4. Genellikle diğer bilgisayarlara hizmet vermek amacıyla kullanılan en güçlü bilgisayar aşağıdakilerden hangisidir? A) Ana bilgisayar B) Mini bilgisayar C) Ağ bilgisayarı D) Dizüstü bilgisayar E) Kişisel bilgisayar 16

Bilgi Teknolojisinin Temel Kavramları B. BİLGİ TEKNOLOJİSİ VE TOPLUM Konuya Hazırlık 1. Ülkemizde bilgisayar okuryazarlığı hangi seviyededir? Araştırınız. 2. Bilgisayar kullanımı sırasında nelere dikkat edilmelidir? Araştırınız. 1. Değişen Bir Dünya Bilgisayar teknolojisindeki gelişmeler her alanda kendini hissettirmekte ve hayatın vazgeçilmezleri arasındaki yerini pekiştirmektedir. İlk üretildiği yıllarda kimse bilgisayarın bu kadar yaygın olarak kullanılacağını tahmin edemezdi. Günümüzde aklınıza gelebilecek her alanda bilgisayar kullanılmaktadır ve insanların hayatlarını büyük oranda kolaylaştırmaktadır. Bilgisayar iletişim alanında da bir çığır açmıştır. İnternet üzerinden yapılan görüntülü ve sesli sohbetler, dosya transferleri ve elektronik ticaret sayesinde bulunduğumuz yerden tüm ortamlara ulaşabilmekteyiz. a. Bilgi Toplumu Kavramı: Gelişen teknolojiye paralel olarak iletişimde yaşanan gelişmeler dünyayı küçük bir köy hâline getirmiştir. Günümüzde dünyanın değişik bir yerinde meydana gelen olaylar anında bizlere ulaştırılmakta, görüntülü ve sesli olarak izleyebilmekteyiz. Yine çok uzaklardaki sevdiklerimizle görüntülü ve sesli olarak anlık haberleşme imkânlarına sahibiz. Bu tür gelişmeler ve bunların toplumun tamamına yayılmaya başlaması bilgi toplumunu meydana getirmiştir. b. Bilgi Otoyolu Kavramı: Bu kavram ülke içerisindeki iletişim hatları üzerinden geçen bilginin yoğunluğunu ve hızını ifade eder. Bu bilgiler görüntülü, sesli ve dosya transferleri şeklinde olabilir. Bir ülkenin bu iletim hatları ne kadar yoğun kullanılırsa ülke içerisindeki bilgi paylaşımı da o denli artmış olur. c. Elektronik Ticaret Kavramı: Günümüzde bilgiye ulaşmak ve bilgiyi paylaşmak o kadar kolay hâle gelmiştir ki bu kolaylıklar elektronik ticaret (e-ticaret) kavramını meydana getirmiştir (Resim 1.11). Elektronik ticaret sayesinde birçok ürüne kolaylıkla ulaşabilir, bunlar arasında karşılaştırma yapabilir ve istediğiniz herhangi bir ürünü satın alabilirsiniz. Bu durum alıcılar için çok büyük kolaylıklar sağladığı gibi ürün satışı yapan şirketlerin de zaman, mekân ve insan gücünden tasarruf etmelerini sağlar. Aynı anda binlerce kişiye ulaşıp satış yaparlar. Bu da kazançlarının artmasını sağlar. Elektronik ticaretin yaygınlaşması birtakım sorunları da beraberinde getirmiştir. Bu sorunların en önemlisi bilgi hırsızlığı yani kredi kartı bilgilerinin başka kişilerin eline geçmesidir. Ek Bilgi Resim 1.11: Elektronik ticaret İnternet üzerinden alışveriş yaparken kredi kartı güvenliğinize dikkat ediniz. Bilgisayarınızda güncel güvenlik programları kurulu olmasını sağlayınız. 17

Bilgi ve İletişim Teknolojisi 2. İyi Bir Çalışma Ortamı a. İyi Bir Çalışma Ortamının Faydaları: İyi bir çalışma ortamı, yapılan işin verimini artırır, çalışanı yormaz ve zaman açısından da tasarruf sağlar. Bu nedenle çalışma ortamı kişinin istekleri doğrultusunda hazırlanmalı, onu rahatsız edecek ve çalışmasını aksatacak yerleşim düzeninden kaçınılmalıdır. b. Bilgisayarda Çalışırken Çalışmaya Ara Vermenin Önemi: Sürekli çalışmak insanın dikkatini olumsuz etkiler. Bunu önlemek için belli zaman aralıklarında çalışmaya ara vererek insanın bedenini dinlendirmesi gerekir. Bu süre bilgisayar başında yapılan çalışmalar için saatlik bir sürede 5-15 dakikalık dinlenmeler şeklinde olabilir. Bu sayede beden ve ruh dinlenerek yeni bir çalışmaya hazırlanmış olur. c. Ekran: Çalışma ortamında insanı en çok rahatsız eden faktörlerden birisidir. Çünkü ekrandan yayılan ışınlar insanı olumsuz etkiler. Uzun süre ekran başında kalmak baş ve göz ağrısı yapar. Bunu önlemek için aşağıdaki hususlara dikkat edilmesi gerekir: Ekran ışığı çok fazla veya çok az olmamalıdır. Ekranla göz arasındaki uzaklık 50-60 cm olmalıdır. Ekran yüzeyinin temizliğine dikkat edilmelidir. Bir saatlik kullanımdan sonra 5-15 dakikalık dinlenme süreleri verilmelidir. Ekrana ışığın direkt olarak gelmemesine dikkat edilmelidir. Ekranın çözünürlüğü gözü yormayacak düzeyde olmalıdır. ç. Koltuk: Bilgisayar başında çalışırken insanı rahatsız eden en önemli konulardan biri de bel ve boyun ağrılarıdır. Uygun şekilde oturmama veya uygun koltuğu kullanmamadan kaynaklanan bu tür sağlık sorunları ilerde ciddi rahatsızlıklara sebep olabilir. Bunu önlemek için yükseklik ve sırt ayarı yapılabilir bir koltuk kullanılmalı, koltuğun kol ve ayak desteği bulunmalı, kendi etrafında dönebilmelidir. d. Klavyeyi Yerleştirme: Klavye yerleşimi yapılırken de kol ve bileklerin rahatsız olmamasına dikkat edilmeli, mümkünse klavye altlığı kullanılarak bu tür rahatsızlıklar giderilmelidir. Uzun süre klavye kullanımı sonucu bilek, kol ve parmaklarda rahatsızlıklar meydana gelebilir. Belli aralıklarla dinlenme sağlanarak bu rahatsızlıklar giderilebilir. e. Yeterli Işık: Çalışma ortamında ışık miktarı çok fazla veya çok az olmamalıdır. Kişiyi rahatsız edecek ışık düzeyinden kaçınılmalı, ışığın direkt olarak göze temas etmesi engellenmelidir. Işığın ekrana yansımasını önleyici tedbirler alınmalı, gerektiğinde uygun perdeler kullanılmalıdır. f. Havalandırma: Çalışma ortamındaki havalandırma yeterli miktarda yapılmazsa ortamda oluşan karbon dioksit oranı artar. Bu da dikkatin azalmasına ve verimin düşmesine sebep olur. Bu yüzden çalışılan ortam belli dönemlerde havalandırılmalı, içerdeki oksijen oranının artması sağlanmalıdır. Ayrıca çalışma ortamı uygun sıcaklıkta olmalıdır. Ortamın çok soğuk olması üşümeyi artırıp verimi düşürebileceği gibi çok sıcak olması da terlemeyi artırarak aynı şekilde verimi düşürür. 3. Sağlık ve Güvenlik a. Elektrik Kablolarının Güvenilirliği: Bütün elektrikli aletler güç ihtiyaçlarını prizler vasıtasıyla kablo üzerinden temin ederler. Kablo üzerinden geçen akım insan için çok tehlikeli olmakla birlikte bazen ölümcül olaylara sebep olmaktadır. Bu sebeple kablo güvenliği birinci derecede önemlidir. Yandaki sayfada kablo güvenliği açısından önemli olan hususlar açıklanmıştır: 18

Bilgi Teknolojisinin Temel Kavramları Elektrik kablolarının hasarlı, yırtılmış veya delik olmamasına dikkat edilmelidir. Elektrik kablolarının ve prizlerin topraklı olmasına dikkat edilmelidir. Genelde TSE standardı olan kablolar kullanılmalıdır. Mümkünse nemin olmadığı bir ortam tercih edilmelidir. Resim 1.12: Elektrik kablosu b. Güç Noktalarının (prizlerin) Fazla Yüklenmesini Önleme: Evimizde kullandığımız prizler belli bir güce kadar dayanma kapasitesine sahiptir. Dayanma gücünü aşacak şekilde prizlere fazla aygıt bağlanırsa prizlerde erimeler ve tesisat kablolarında yanmalar meydana gelebilir. Bu da çok büyük yangınların çıkmasına sebep olabilir. Bu nedenle evdeki prizlere çok fazla aygıtın bağlanmamasına dikkat edilmelidir. c. Hatalı Kullanıma Bağlı Ağrılar: Bilgisayar kullanımına bağlı olarak birtakım bedensel ağrılar oluşabilir. Bu ağrılar genellikle bel, boyun, ayak ve eklem ağrılarıdır. Bu ağrıları azaltmak için kullandığımız masa yüksekliğinin uygun seviyede olmasına dikkat etmeliyiz. Ayrıca sandalyemiz ortopedik olmalı, sırt ve kol desteği bulunmalıdır. Klavye düzeninin bilekleri yormayacak şekilde olmasına ve ekranın gözümüzle uygun açıda bulunmasına özen gösterilmelidir. ç. Hatalı Kullanıma Bağlı Göz Problemleri: Bilgisayar ekranı uzun kullanımlar sonucunda gözlerde ciddi sorunlar meydana getirmektedir. Bu sorunlar genelde gözde yanmalar, kaşıntı, bulanık görme, sulanma, kızarıklık şeklinde olmaktadır. Bu sorunları önlemek için uygun ekran ışığı ayarlanmalı ve ekran ile göz arasındaki mesafenin korunmasına dikkat edilmelidir. Ayrıca belli aralıklarla gözler dinlendirilmelidir. d. Duruş Bozuklukları: İyi bir duruşta bel ve sırt bölgeleri koltuk tarafından tam olarak desteklenmeli, dirsekler bedene 90 lik bir açıda olmalı, ayaklar yere düz basmalı ve ekran göz seviyesinin altında bulunmalıdır (Resim 1.13). Değerlendirme Soruları Bel ve sırt desteği olmalı. Dirsek 90 derece olmalı. Monitörün üst kenarı göz seviyesinin hafifçe altında olmalı. OTURMA Uyluklar yere paralel olmalı. Ayak yere düz basmalı. Resim 1.13: Bilgisayar başında düzgün bir oturuş biçimi 1. Aşağıdaki seçeneklerden hangisi iyi bir çalışma ortamı için gerekli olmayan bir özelliktir? A) Klavye yerleşimi B) Yeterli ışık C) Havalandırma D) Geniş alan E) Kullanılan ekran 2. Bilgisayar kullanımı sırasında oluşabilecek sağlık sorunları arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz? A) Göz problemi B) Duruş bozukluğu C) İşitme problemi D) Bel ağrıları E) Boyun ağrıları 3. Bilgisayar başında bir saatlik çalışma sonrası ne kadar zamanlık dinlenme yeterli olur? A) 5-15 dk B) 15-25 dk C) 25-35 dk D) 35-45 dk E) 45-55 dk 4. Bilgisayar ekranının verdiği zararlarla ilgili bir araştırma yaparak bunu sınıf arkadaşlarınızla paylaşınız. 19

Bilgi ve İletişim Teknolojisi C. DONANIM Konuya Hazırlık 1. Merkezî işlem biriminin iç yapısı hakkında bilgi edinerek bunları sınıf arkadaşlarınızla paylaşınız. 2. Ekranların çalışma sistemleri hakkında araştırma yaparak bunları sınıf arkadaşlarınızla paylaşınız. 1. Merkezî İşlem Birimi a. Merkezî İşlem Birimi Kavramı: Merkezî işlem birimi (CPU) bilgisayar içerisinde meydana gelen her türlü aritmetiksel, mantıksal ve karşılaştırma işlemlerinden sorumlu olan elektronik bir aygıttır (Resim 1.14). Merkezî işlem birimi başlıca üç bölümden oluşur. Bu bölümler; aritmetik mantık birimi, kontrol birimi ve bellek birimidir. Her birimin kendine ait özel görevleri olmakla birlikte bu birimler birbirleri arasında bilgi akışı sağlar. b. Merkezî İşlem Birimi Hız Kavramı: Bilgisayarda hızı meydana getiren başlıca donanım elemanı merkezî işlem birimidir. Merkezî işlem biriminde hız, MHz olarak ifade edilir ve işlemcinin 1 saniyede yapabildiği iş sayısını gösterir. Örneğin, bir işlemci Resim 1.14: CPU 800 megahertzlik bir hıza sahipse saniyede 800 milyon işlem yapıyor demektir. Bilgisayarda yalnızca işlemcinin hızı baz alınarak sistemin hızının işlemcinin hızı olduğunu söylemek doğru olmaz. Çünkü sistemde çalışan diğer donanım elemanları da bilgisayarın hızını önemli ölçüde etkiler. c. Aritmetik Mantık Birimi: İşlemci içerisinde bulunan bu bölümün görevi, işlemciye gönderilen aritmetiksel ve mantıksal işlevleri yaparak istenen yere tekrar göndermektir. ç. Kontrol Birimi: İşlemci tarafından yapılan işlemlerin doğruluğunu kontrol eden bölümdür. Bu bölüm giriş-çıkış birimlerini denetleyerek hafıza ile ilgili işlemleri ve komutların yorumlanması görevlerini üstlenmiştir. d. Ön Bellek (Cache Memory) ve Hızlı Hafıza Erişimi: İşlemci hızı ile ana bellek (RAM) hızı birbirinden farklı özelliklere sahiptir. İşlemci genellikle ana bellekten daha hızlı işlem yapar. Ana bellekten işlemciye gönderilen bilgi işlemcinin hızına yetişemediği için işlemcinin ana belleği belli bir zaman beklemesi gerekir. Bu sorunu ortadan kaldırmak için işlemcinin içerisine ön bellek birimleri yerleştirilir. Ön bellek ana bellekten daha hızlı çalışır ve işlemcinin boşta kalmasını önler. Genellikle işlemcide L1 ve L2 adıyla iki tane ön bellek birimi kullanılır. L1 ön bellek birimi işlemci üzerinde, L2 ise anakart üzerinde bulunur. Bu belleklerin boyutları 256 Kb ile 4 Mb arasında değişir. 2. Giriş (Input) Araçları Bilgisayara dış ortamdan bilgi girilmesini sağlayan donanım elemanlarıdır. Bu donanımlar genelde en çok kullanılan giriş birimleri olup türleri yandaki sayfada verilmiştir: 20

Bilgi Teknolojisinin Temel Kavramları a. Fare: Bilgisayar donanımları arasında en çok kullanılanı fare (mouse) dir. Farenin icat edilmesiyle birlikte çok büyük bir devrim yaşanmış ve bilgisayar kullanımı kolay hâle gelmiştir. Zaman içerisinde fareler gelişerek farklı özelliklere ve çalışma sistemlerine kavuşmuşlardır (Resim 1.15). b. Klavye: Üzerinde harf, rakam ve özel karakterler bulunan, bilgisayara veri girişini sağlayan elektronik bir donanım birimidir (Resim 1.16). Resim 1.15: Kablosuz fare Klavyeler standart klavyeler ve multimedya klavyeler olmak üzere iki gruba ayrılırlar. Multimedya klavyelerin üzerinde özel fonksiyona sahip tuşlar bulunur ve bu tuşlar sayesinde birçok işlem klavye üzerinden tek bir tuşa basılarak yapılır. Klavyeler harf dizilişlerine göre F ve Q olmak üzere iki gruptur. Genelde Türkçenin dil kurallarına göre düzenlenmiş olan klavye tipi F klavyedir. Q ise daha çok İngilizceye uygun olarak tasarlanmıştır. Resim 1.16: Klavye c. Tarayıcı (Scanner): Dış ortamda bulunan resimleri, yazıları, dokümanları, çizim ve grafikleri bilgisayar ortamına aktarmak için kullanılan giriş birimine tarayıcı denir (Resim 1.17). Resim 1.17: Tarayıcı ç. Dokunmatik Altlık (Touchpad): Genelde dizüstü bilgisayarlarda fare yerine kullanılan dokunmatik altlık, dokunuşları hissederek bunları ekran üzerinde bulunan imlece iletir ve imlecin hareketini sağlar (Resim 1.18). Resim 1.18: Dokunmatik altlık d. Oyun Çubuğu (Joystick): Bilgisayarda yüklü olan bazı oyunları gerçeğe yakın bir şekilde oynamak için kullanılan donanım elemanına oyun çubuğu denir (Resim 1.19). 3. Çıkış (Output) Araçları a. Ekran: Bilgisayarda oluşturulmuş görüntü dış ortama ekran sayesinde aktarılır. Ekranın görüntü kalitesi, üzerinde bulunan nokta sayısıyla ifade edilir. Bir ekranda ne kadar çok nokta (pixel) varsa görüntü kalitesi o kadar nettir. Ekran özellikleri belirtilirken genellikle ekranda bulunan Resim 1.19: Oyun çubuğu noktalar arasındaki mesafeler verilir. Bu mesafelerin küçük olması noktaların birbirine yaklaşmasını ve görüntü kalitesinin artmasını sağlar. Ekranlar için söylenecek diğer bir özellik de boyutlarıdır. Köşeden köşeye olan uzunluklar ekran boyutlarını verir ve inç (1 inç= 2.54 cm) olarak ifade edilir. 21

Bilgi ve İletişim Teknolojisi CRT (Cathode Ray Tube) ekran: Üzerinde bulunan bir elektron tabancası sayesinde ekranın ön yüzünde görüntü oluşmasını sağlayan ekran türüdür (Resim 1.20). Günümüzde artık çok yaygın olarak kullanılmamaktadır. Ek Bilgi Günümüzde iki tür ekran kullanılmaktadır. Bunlardan biri CRT türü ekran, diğeri ise LCD türü ekranlardır. Resim 1.20: CRT LCD (Liquid Crystal Display) ekran: Ekranın ön kısımlarında bulunan sıvı kristalin ışığı yansıtma mantığından hareketle yapılmış bir ekran türüdür (Resim 1.21). Hafif oluşu ve az yer kaplaması son zamanlarda ilgiyi bu ekranlara yöneltmiştir. Dezavantajları ise maliyetinin yüksek oluşu ve yoğun ışıkta görüntü kalitesinin düşmesidir. Resim 1.21: LCD ekran b. Yazıcı: Ekrandan sonra en çok kullanılan çıktı birimi yazıcıdır. Yazıcılar ekranda gördüğümüz şekil, yazı, grafik ve resim gibi nesnelerin kâğıda veya kâğıt benzeri bir maddeye basılması için kullanılır. Yazıcılar baskı teknolojilerine göre gruplandırılırlar. 1. Nokta vuruşlu yazıcılar: Yazıcı türleri içinde en yaygın olarak kullanılanıdır (Resim 1.22). İğneli yazıcı olarak da bilinir. Nokta vuruşlu yazıcıların yazma kafası, bir matris şeklinde dizilmiş küçük iğnelerden oluşur. Resim 1.22: Nokta vuruşlu yazıcı 2. Mürekkep püskürtmeli yazıcı: Mürekkep püskürtmeli yazıcılar da nokta matrisli yazıcılardandır (Resim 1.23). Ancak bu yazıcılar şerit kullanmazlar. Bunun yerine resmi ve karakterleri oluşturmak için vuruşsuz bir yöntem kullanırlar. Ek Bilgi Günümüzde çok yaygın olarak kullanılan yazıcılar arasında lazer yazıcılar gelmektedir. Bunların dışında nokta vuruşlu ve mürekkepli yazıcılar da kullanılmaktadır. Resim 1.23: Mürekkep püskürtmeli yazıcı 3. Lazer yazıcılar: Lazer yazıcılar vuruşsuz bir yöntem kullanırlar (Resim 1.24). Lazer yazıcılarda kullanılan baskı yöntemi fotokopi makinesindekine benzer. Lazer yazıcılar satır satır yazmak yerine sayfa sayfa yazarlar. Lazer yazıcı bütün sayfayı bir kerede basmak için geniş bir bellek kullanır. Resim 1.24: Lazer yazıcı 22

Bilgi Teknolojisinin Temel Kavramları c. Çizici (Plotter): Plotter kelimesi plot yani pafta kelimesinden gelir. Ülkemizde geniş formatlı yazıcı anlamına gelmektedir (Resim 1.25). Adından da anlaşılacağı gibi bilgisayar çıktılarını geniş formatta basabilirler. A1 boyutundan başlayarak A0 üzerine kadar baskı yapabilirler. 60 ebatında bir plotter bu sayede 150 cm genişliğine kadar döküm verebilmektedir. ç. Hoparlör: Bilgisayar ortamında oluşturulmuş veya dışarıdan bilgisayara aktarılmış sesin dış ortama aktarılması için kullanılan donanım elemanıdır (Resim 1.26). Farklı şekil, boyut ve güçlere sahip hoparlörler piyasada kolaylıkla bulunabilir. Resim 1.25: Çizici (plotter) d. Konuşma Sentezleyici (Speech Synthesizer): Bilgisayarda kayıtlı olan yazıların sese dönüştürülerek dış ortama aktarılmasını sağlayan yazılımlara konuşma sentezleyici veya speech synthesizer denir. Değerlendirme Soruları Resim 1.26: Hoparlör 1. Aşağıdakilerden hangisi merkezî işlem biriminin bölümlerinden biridir? A) Aritmetik mantık birimi B) Com1 C) Lpt D) LCD E) Com2 2. Aşağıdakilerden hangisi bilgisayar da kullanılan bir fare türü değildir? A) Optik fare B) Paralel fare C) Kablosuz fare D) Ps/2 fare E) Seri fare 3. Aşağıdaki seçeneklerden hangisi bir yazıcı değildir? A) Nokta vuruşlu B) Lazer C) İnkjet D) Scanner E) Mürekkep püskürtmeli 4. Aşağıdaki seçeneklerden hangisi bir klavye türü değildir? A) S Klavye B) Q Klavye C) F Klavye D) Standart klavye E) Multimedya klavye 23

Bilgi ve İletişim Teknolojisi Ç. DEPOLAMA Konuya Hazırlık Bilgisayar ortamındaki bilgilerin kaydedilmesini sağlayan donanım elemanlarının neler olduğunu araştırınız. 1. Hafıza Depolama Araçları a. İç ve Dış Sabit Disk (Hard Disk): Bilgilerin bilgisayar ortamında kaybolmadan saklanması gerekmektedir. Bu bilgiler sabit disk denen ve üst üste konmuş disklerin bir araya gelmesiyle oluşmuş bir donanım biriminde saklanır. Sabit diskler; iç sabit diskler ve dış sabit diskler olmak üzere iki gruba ayrılırlar. İç sabit diskler, kasa içerisinde sabit olarak bulunan yani sökülmesi çok kolay olmayan disklerdir ve çalışmaları için anakarta bağlı olmaları gerekir (Resim 1.27). Resim 1.27: İç sabit disk Dış sabit diskler ise bilgisayara dışarıdan genellikle USB bağlantı noktasından bağlanan cihazlardır (Resim 1.28). Bu diskler taşınabilme özelliğine sahip oldukları için kolayca sökülüp farklı bir ortamdaki bilgisayara rahatlıkla bağlanabilirler. b. Zip Disk (Zipdisk): Başlangıçta 100 Mb olan kapasitesi, sonraki versiyonlarında önce 250 Mb a daha sonra 750 Mb a yükseltilmiştir. Şu anda kapasiteleri 2 Gb a kadar ulaşmıştır. Günümüzde zip diskler yerini Flash Diskler, CD ve DVD sistemlerine bırakmıştır. Resim 1.28: Dış sabit disk Ek Bilgi Zip diskler kapasitelerinin büyüklüğüne rağmen çok fazla yaygınlaşmamıştır. Günümüzde kullanımı yok denecek kadar azdır. c. Bellek Kartları (SD, CF, MMC, Memory Stick) SD kartlar (Resim 1.29): Geliştirilmiş kopya koruma sistemi sunmaktadır. Bu kopya koruma sistemi, yazma koruması ile karıştırılmamalıdır. Buradaki koruma sistemi telif haklarıyla ilgilidir. Örneğin, telif haklı bir müzik dosyasını sadece kendi bilgisayarınızda kopyalayabilirsiniz. SD kartların okuma hızları kapasiteleri ile doğru orantılı olarak artar. SD kartlar, Compact Flash tan daha küçüktür ve bu yüzden kullanım alanları zamanla genişlemiştir. Resim 1.29: SD Kart 24 Compact Flash: Compact Flash Kartlar özellikle dijital fotoğraf makinelerinde sıkça tercih edilen bir standarttır. Dijital SLR fotoğraf makinelerinde genellikle Compact Flash tercih edilir. Yüksek yazma hızları, bu kameralarda kullanımını yaygınlaştırmıştır. Yaygınlaşmasının bir diğer se- Resim 1.30: Compact Flash

Bilgi Teknolojisinin Temel Kavramları bebi ise performansın Compact Flash üzerindeki kontrolcü ile artırılabilmesi ve ihtiyaçlara göre düzenlenebilmesidir. Compact Flash kartların üretim tarihleri, onların performansı hakkında bir fikir verebilir. MMC-standardı: Multimedia kartlar ebat olarak SD kartlar ile uyumludurlar. Genellikle SD hafıza kartı için uyarlanmış aygıtlar ile problemsiz çalışırlar (Resim 1.31). MS (memory stick): Bu bellek modelinin geniş bir kullanım alanı olmakla birlikte farklı yapı ve kapasitelerdeki tipleri de mevcuttur. Memory stick pro modeli daha çok kapasite ve hız istenen alanlarda, Memory stick mikro modeli ise yüksek hız ve kapasite istenmeyen alanlarda tercih edilmektedir (Resim 1.32). ç. Taşınabilir Bellek (USB Flash Disk): Flash bellekler, güç kesintisinde dahi içerdiği bilgileri kaybetmeyen ve tekrar tekrar yazılıp silinebilen bir bellek çeşididir (Resim 1.33). Flash belleklerin yapısı RAM lere, kullanımı sabit disklere benzer. Flash belleklerin yapısı mekanik değil elektroniktir. İçerisinde hareket eden bir parça yoktur. Bu özelliklerinden dolayı bu tarz bellekler solid-state yani durağan olarak adlandırılırlar. Resim 1.31: MMC kart Resim 1.32: Memory Stick kart d. CD-ROM, DVD-ROM: CD-ROM (Compact Disc Read-Only Memory) üzerindeki bilgiler silinip değiştirilememektedir (Resim 1.34). Ancak günümüzde defalarca (yaklaşık 3000 kez) yazılıp silinebilen CD-RW larda mevcuttur. CD-ROM sürücülerde müzik CD leri de dinlenebilir. Bir CD sürücü alırken veri transfer hızı büyük olanlar tercih edilmelidir. Günümüzde yaygın olarak 52 hızlı CD-ROM sürücüler satılmaktadır. Standart bir CD- ROM a 650 Mb veri depolanabilir. Son yıllarda yapılan çalışmalarla 700 Mb veri depolanan CD-ROM lar da yaygınlaşmıştır. Resim 1.33: USB Flash Disk DVD (Digital Versatile Disc ya da Digital Video Disc) ilk önceleri Digital Video Disk anlamına geliyordu. Bunun temel nedeni, ilk uygulamaların video alanında ortaya çıkmış olmasıdır. Fakat bir süre sonra veri saklama uygulamalarının da önemli olduğu anlaşılmış ve DVD Digital Versatile Disk (Çok yönlü sayısal disk) anlamında kullanılmaya başlanmıştır. Hızla ilerleyen bilgisayar sektöründe geliştirilen yazılımların giderek daha fazla kapasiteye ihtiyaç duymaları, DVD-ROM sürücülerinin ortaya çıkmasında en büyük etken olmuştur. Üstelik bunu 17 Gb a kadar çıkarmak mümkündür. Yani hareketli görüntülerden oluşan 481 dakikalık bir veri tek bir medyaya kaydedilebilir. Kapasitelerinin yanında hızları da CD-ROM larla kıyaslanamayacak kadar yüksektir. Resim 1.34: CD-ROM sürücü Resim 1.35: DVD-ROM sürücü 25

Bilgi ve İletişim Teknolojisi e. Disket: Disket, üzerine bilgi yazılabilen, yazılı bilgi okunabilen manyetik ortamdır (Resim 1.36). Bilgisayardaki küçük boyutlu verilerin bir başka bilgisayara taşınması ya da yedeğinin alınması için disket kullanılır. Disketlerin bilgi depolama kapasitesi sınırlıdır. 3,5 inçlik HD (high density) özellikli disketlerde 1,44 Mb lık veri saklanabilir. DD (double density) özellikli disketlerde ise 720 Kb lık bilgi saklanabilir. f. Hafıza Depolama Araçlarının Hız, Maliyet ve Kapasite Bakımından Resim 1.36: Disket Karşılaştırılmaları: Hafıza depolama araçları günümüzde çok gelişmiştir. Bunlar arasında son zamanlarda kapasitesi en yüksek seviyeye ulaşmış olanı flash disklerdir. Flash diskler 1 Gb ile 32 Gb arasında değişen boyutlarda bulunmaktadır. Yine USB sabit diskler de 500 Gb üzerinde bilgi depolama kapasiteleri sayesinde yerlerini pekiştirmektedirler. Sabit diskler ise artık Tb (terabyt) ile ölçülebilir seviyelere ulaşmışlardır. Resim 1.37: RAM bellek 2. Hafıza Çeşitleri a. Rastgele Erişim Belleği (RAM): İşletim sisteminin, çalışan uygulama programlarının veya kullanılan verinin işlemci tarafından hızlı bir biçimde erişebildiği yerdir (Resim 1.37). RAM, bilgisayarlardaki CD-ROM, disket sürücü veya sabit disk gibi depolama birimlerinden daha hızlıdır. Bilgisayar, çalıştığı sürece RAM faaliyetini devam ettirir, bilgisayar kapandığı zaman ise RAM de o an depolanmış olan veriler silinir. RAM e Random Access yani rastgele erişimli denir. Veriler sistem tarafından belleklere sık ve belirli bir düzen dâhilinde gönderilmez ya da alınmazlar. Verilerin RAM de saklanması daha önce de belirtildiği gibi sistem çalışır durumda kaldığı sürece mümkündür. Yani sabit disklerde olduğu gibi var olan bilgilere sistem kapandıktan sonra tekrar ulaşılamaz. İşletim sistemi işlem yapacağı zaman, istenilen veriler bellekte yazılı oldukları adreslerden geri alınırlar. b. Salt Okunur Bellek (ROM): ROM, bilgisayarın çalışması için gerekli olan temel komutların depolandığı yerdir. Bu komutlar; işlemlerden geçirilmek için RAM içinde ve dışında veri taşıması, manyetik medyalar üzerinde verilerin kalıcı olarak depolanması, bilgilerin ekran üzerinde gösterilmesi, klavyeden girilen komutların yorumlanması gibi işlemleri içerir. ROM aynı zamanda, bilgisayar açıldığı zaman bilgisayarın çalışıp çalışmadığını tespit etmek için birtakım testleri yerine getirir. ROM un bir parçası olan ve ROM BIOS olarak adlandırılan birim, bir bilgisayarın açılışını başlatan yerdir. Resim 1.38: ROM bellek 26

Bilgi Teknolojisinin Temel Kavramları 3. Hafıza Ölçümü a. Bilgisayar Hafıza Ölçü Birimleri: Bilgisayarda kullanılan her karakterin bir sayısal kodu vardır. Bu sayısal kod sayesinde bilgisayar hangi tuşa basıldığını hesaplayarak o sayısal koda karşılık gelen karakteri ekrana basar. Karakterler 8 bitlik bir bilginin bir araya gelmesiyle oluşmuştur. b. Ölçü Birimleri İşlemleri: Bilgisayardaki hafıza ölçü birimleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Hafıza Ölçü Birimleri 8 Bit 1 Byt (Bayt) 1024 Byte 1 Kb (Kilobayt) 1024 Kb 1 Mb (Megabayt) 1024 Mb 1 Gb (Gigabayt) 1024 Gb 1 Tb (Terabayt) 1024 Tb 1 Pb (Petabayt) 1024 Pb 1 Eb (Eksabayt) Çalışma Etkinliği Aşağıdaki hafıza değerlerini MB olarak yazınız. 1440 Kb =... Mb 720 Kb =... Mb 2 Gb =... Mb 10 Gb =... Mb 2048 Kb =... Mb 360 Kb =... Mb 4. Bilgisayar Performansı Bilgisayarın performansı denilince ilk akla gelen donanım birimi işlemcidir. Performans üzerinde sadece işlemcinin rolünün olduğunu söylemek doğru olmaz. İşlemcinin yanında RAM bellek boyutu, sabit disk hız ve kapasitesinin de bilgisayar performansına çok büyük etkisi vardır. Şimdi performansı etkileyen donanım elemanlarını inceleyelim: a. CPU Hızı: Bilgisayarın hızını etkileyen en önemli donanım elemanı işlemcidir. İşlemci zaman içinde çok büyük gelişmeler göstererek hızını her geçen gün daha da artırmaktadır. Günümüzde saniyede milyarlarca işlem yapabilen çift çekirdeğe sahip işlemciler mevcuttur. Bilgisayarımıza takılı olan işlemci hızını ve markasını öğrenmek için masaüstünde bulunan Bilgisayarım simgesi üzerinde farenin sağ tuşuna tıklanır ve açılan münüden Özellikler komutu seçilir (Resim 1.39). Resim 1.39: İşlemci ve bellek kapasitesi penceresi Çalışma Etkinliği Siz de kullandığınız bilgisayara ait RAM ve işlemci boyutlarını öğreniniz. 27

Bilgi ve İletişim Teknolojisi b. RAM Bellek Büyüklüğü: RAM bellek büyüklüğü de bilgisayarın hızını etkileyen önemli faktörlerden biridir. Günümüzde bellek miktarları 256 Mb, 512 Mb, 1 Gb ve 2 Gb kapasitelerindedir. Bellek büyüklüğü yanında belleğin çalışma hızı da performans açısından önemlidir. Bilgisayarımızdaki bellek büyüklüğünü yine işlemcide olduğu gibi Bilgisayarım simgesi üzerinde sağ tuş yaparak Özellikler komutundan öğrenebiliriz (Resim 1.39). c. Sabit Disk (Hard disk) Hız ve Kapasitesi: İşlemci ve bellek kadar olmasa da sabit diskin performans açısından önemi küçümsenemez bir yere sahiptir. Sabit disk içindeki disklerin belirli bir dönüş hızı vardır ve bu dönüş hızı işlemciye bilgilerin ne kadar hızda gelebileceğini ifade eder. Genellikle piyasada 5400 RPM (1 dakikadaki dönüş hızı) ve 7200 RPM lik dönüş hızına sahip sabit diskler bulunmaktadır. 7200 RPM lik sabit diskler 3,5 lik olup genelde masaüstü bilgisayarlarda, 5400 RPM lik sabit diskler ise 2,5 lik olup dizüstü bilgisayarlarda yaygın olarak kullanılmaktadır. Değerlendirme Soruları 1. Aşağıdaki seçeneklerden hangisi bir bellek kartı değildir? A) SD B) CF C) MMC D) MT E) MS 2. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde hem CD hem de DVD yazıcı verilmiştir? A) DVD-RW B) CD-RW C) DVD-ROM D) CD-ROM E) DVD 3. Aşağıdaki seçeneklerin hangisi bir hafıza çeşidi değildir? A) RAM B) ROM C) SDRAM D) REM E) DDRAM 4. Aşağıdaki seçeneklerin hangisi direkt olarak bilgisayar hızını etkilemez? A) CPU hızı B) Ses kartı C) Bellek büyüklüğü D) Sabit disk hızı E) Bellek hızı 5. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde 2 Mb lık bellek biriminin Kb olarak karşılığı doğru verilmiştir? A) 1024 Kb B) 4096 Kb C) 2048 Kb D) 512 Kb E) 256 Kb 28

Bilgi Teknolojisinin Temel Kavramları D. YAZILIM Konuya Hazırlık 1. Bilgisayarınızda yüklü olan bir müzik dosyasını nasıl dinlersiniz? Araştırınız. 2. Bilgisayar üzerinde çalışan yazılımlar ile ne gibi iş ve işlemlerimizi yapabiliriz? Araştırınız. Yazılım: Bilgisayarlar üretildikleri anda içlerinde herhangi bir bilgi barındırmadıkları için bir işlevleri yoktur. Bilgisayarlara belirli yazılımlar yüklenerek işlem yapabilecek hâle getirilirler. Kısaca yazılım bilgisayara ne yapması gerektiğini söyleyen kod parçalarıdır. 1. Yazılım Çeşitleri Bilgisayar yazılımları farklı özelliklere sahip olup her yazılımın kendine ait özel bir işlevi vardır. Bu yazılımlar yaptıkları işlere göre gruplandırılırlar. Üç farklı bilgisayar yazılımı mevcuttur (Şema 1.1). Bunlar, işletim sistemleri, uygulama programları ve programlama dilleridir. Şimdi bu yazılımları inceleyelim. Bilgisayar Yazılımları İşletim Sistemleri Uygulama Programları Progralama Dilleri Şema 1.1: Bilgisayar yazılımları a. İşletim Sistemi Yazılımları: İşletim sistemi, bilgisayar sistemimizde bulunan çevre elemanları ile yazılımlarınızın haberleşmesini sağlayan yapılardır. İşletim sistemi de bir çeşit yazılımdır. Bilgisayarın açılışı esnasında hafızaya yüklenen ve yüklendikten sonra diğer yazılımların çalışması için temel olan yazılımdır. Bu yazılım daha düşük seviyeli erişimlerle donanımın kontrolünü, kaynakların kullanımını ve paylaşımını sağlar. İşletim sistemi bilgisayarın her türlü altyapı çalışmalarını düzenler, çeşitli aygıtların birbirleriyle anlaşmasını sağlar. Bu sayede çeşitli uygulama yazılımları, güven içinde çalışıp kullanıcıya hizmet edebilirler. Bu yüzden bir bilgisayarın donanım özellikleri kadar işletim sistemi de önemlidir. b. Uygulama Yazılımları: Kullanıcıların belli başlı bazı işlemleri yapmalarına imkan veren yazılımlardır. Uygulama yazılımlarının geliştirilmesi için programlama dilleri ve diğer bazı uygulama, geliştirme yazılımları kullanılır. Uygulama yazılımları belli bir amaca yönelik olarak hazırlandığı için farklı bir iş için kullanılamaz. Örneğin, Microsoft firmasının hazırlamış olduğu Word yazılımını sadece kelime işlem işleri için kullanabiliriz. Bu programı kullanarak müzik dinleyemeyiz veya film izleyemeyiz. Her alana ait farklı uygulama yazılımları mevcuttur. c. Programlama Dilleri: Genel amaçlı veya özel amaçlı olsun tüm uygulama ve sistem yazılımları programlama dilleriyle yazılır. Bir programlama dili, insanların bilgisayara çeşitli işlemler yaptırmasına imkân veren her türlü sembol, karakter ve kurallar topluluğudur. Programlama dilleri insanlarla bilgisayarlar arasında tercümanlık görevi yapar. 29

Bilgi ve İletişim Teknolojisi Düşük seviyeli diller: Bilgisayarların ilk dönemlerindeki programlama dilleri, kullanımı çok zor olan makine dili ve assembly dilleriydi. Makine dili geliştirilen ilk programlama dilidir ve ilk kuşağı temsil eder. Makine dilinde yazılan tüm komutlar 0 ve 1 lerden oluşmaktadır. Bütün talimatlar en detaylı şekilde tanımlanır ve iki tabanlı sayı sistemi kullanılarak kodlama yapılır. Yüksek seviyeli diller: Üçüncü kuşak da denilen yüksek seviyeli programlama dillerinin öğrenilmesi daha kolaydır. Program yazılması daha az zaman alır ve daha iyi sonuçlar sağlayan programlama dilleridir. Yüksek seviyeli dillerden birinde yazılan bir kaynak, program makine diline çevrilmek zorundadır. Dönüştürme işini gerçekleştiren programa derleyici (compiler) denir. Basic, Cobol, Fortran ve Pascal dilleri bu kategorideki programlama dillerine birkaç örnek oluşturmaktadır. 2. Sistem Geliştirme Kavramı Bir işi yapmaya başlamadan önce o işe ait bilgilerin iyi bilinmesi ve iyi analiz edilmesi gerekmektedir. Sistem geliştirme kavramı bu noktada devreye girer ve işin planlama aşamasında en ufak bir ayrıntının bile gözden kaçırılmaması gerekliliğini ifade eder. İşler adımlar hâlinde yapılırken bu adımlar arasında herhangi eksiklik olmamasına ve her şeyin zamanında yapılmasına özen gösterilir. a. Yöntemleri: Bir işi yapmak için birden fazla yöntem bulunabilir. Bulunan bu yöntemler arasında bize en uygun olanını belirlemek ve bu yönde işlemlere başlamak durumundayız. Bize en uygun yöntemi belirlerken zaman olarak kısalığına, işe uygun olup olmadığına, maliyetine ve alabileceğimiz sonuca göre bir karar vermeliyiz. b. Araştırma ve Analiz Etme Süreçleri: Bu aşamada yapmamız gereken sistemin ihtiyaçlarını belirleyerek sistemin ne yapması gerektiğini iyi analiz etmektir. Bu aşama sırasında bir algoritma hazırlayarak yapılması gereken işlemleri net bir şekilde görebiliriz. Algoritma hazırlamak bize neyi, ne zaman yapmamız gerektiğini göstererek karışıklıktan kurtulmamıza yardımcı olur. c. Programlama ve Test Etme Süreçleri: Bu aşama son aşama olup hazırlamış olduğumuz yöntem ve algoritmaya göre problem programlama dillerine girilir. Girilen bu bilgiler programlama dilleri vasıtasıyla test edilir ve sonuçları görmemiz için çıktı birimlerine gönderilir. Değerlendirme Soruları 1. Aşağıdaki seçeneklerden hangisi bir yazılım grubu değildir? A) İşletim sistemi B) Programlama dilleri C) Anakart D) Uygulama programları E) Üst düzey diller 2. Aşağıdaki seçeneklerden hangisi bir programlama dili değildir? A) Access B) Pascal C) Cobol D) Fortran E) Delphi 3. Aşağıdaki seçeneklerden hangisi sistem geliştirme kavramı içerisinde yer almaz? A) Yöntemleri B) Araştırma - analiz C) Cevaplama D) Test etme E) Sonuç 4. Aşağıdakilerden hangisi bir uygulama programı değildir? A) Basic B) Word C) Powerpoint D) Excel E) Winamp 30

Bilgi Teknolojisinin Temel Kavramları E. BİLGİSAYAR AĞLARI Konuya Hazırlık 1. Bilgisayarlar arası veri transferi nasıl sağlanmaktadır? Araştırınız. 2. Farklı ortamlarda bulunan iki insan bilgisayar üzerinden aynı anda nasıl oyun oynayabiliyorlar? Araştırınız. Bir ortamda bulunan bilgisayarların birbirleriyle iletişimini sağlamak, dosya paylaşımlarını aktif hâle getirmek ve kaynaklarını ortak kullanıma açmak için oluşturulan sisteme ağ denir (Resim 1.40). 1. Türleri a. Yerel Alan Ağı (LAN) ve Ağ Topolojisi Kavramı: Yerel alan ağları (local area network) bilgisayar sistemlerinin belli bir alan içerisinde, devlete veya özel bir kuruma ait Resim 1.40: Ağ yapısını gösteren temsilî resim resmî iletişim hatları kullanılmadan kurum veya şahısların kendi imkânları ile tesis ettiği kablo veya elektromanyetik dalgalar yardımıyla birbirlerine bağlanması şeklinde oluşturulan ağ yapılarıdır. Bir ağ yapısının yerel alan ağı olarak sayılabilmesi için ağ içerisinde bulunan bilgisayarların birbirlerine olan mesafeleri dikkate alınmaz. Bazen bir yerleşke içerisinde 50 km mesafeye fiber optik kablolar yardımıyla hat çekilebilir. Bu hattı kurum ya da şahıs kendi imkânları dâhilinde tesis ettiği ve bilgisayarın tanımlama numarasını aynı yönlendiriciden sağladığı için yapının adı yerel alan ağı olacaktır. Yerel ağlar yapılandırılırken kullanılan belli başlı topolojiler vardır. Bunlar yol (bus), halka (ring) ve yıldız (star) topolojileridir. Doğrusal yerleşim (bus topoloji): Bus topolojisi tüm bilgisayarların aynı kabloya bağlı oldukları sistemdir (Resim 1.41). Kablonun her iki ucuna sonlandırıcı adı verilen 50 ohm luk dirençler takılır. Bu topoloji hem mantıksal hem de fiziksel olarak varlığını sürdürmektedir. Kurulumu kolaydır. En büyük Resim 1.41: Doğrusal topoloji dezavantajı ise kablonun herhangi bir noktasında meydana gelen kopukluktan dolayı tüm sistemin çökmesidir. Yıldız yerleşim (star topoloji): Bilgisayarların hub (hab) a göre yerleşim biçimleri yıldıza benzediği için bu ismi almıştır (Resim 1.42). Her bilgisayar diğer bilgisayardan bağımsız olarak bir kablo sayesinde hub a ulaşır. Böylece bir bilgisayarın ağ sisteminde meydana gelen sorun diğer bilgisayarların çalışmasını engellemez. 31

Bilgi ve İletişim Teknolojisi Çalışma Etkinliği Atölyenizde bulunan bilgisayarların nasıl bir topolojiyle düzenlendiğini, bu topolojinin avantaj ve dezavantajlarını defterinize not ediniz. Resim 1.42: Yıldız topolojisi Halka yerleşim (ring topoloji): Ring topoloji, Token-Ring adı verilen ilk başta IBM in geliştirdiği, sonraları IEEE ve ISO tarafından geliştirilmeye devam eden ağ sisteminin kullandığı yapıdır (Resim 1.43). Sistemde veri aktarımını sağlayan bir sinyal sürekli olarak sırayla tüm sistemleri dolaşmaktadır. Token adı verilen bu sinyal tek tek halka şeklindeki tüm sistemlere uğradığı için ring/ halka terimi kullanılmaktadır. Ring b. Geniş Alan Ağı (WAN): WAN lar geniş alanları kapsar. Şehirler veya ülkeler arası ağlardır. Değişik tipte LAN lar birleşerek WAN ları oluştururlar. Bu LAN ların birleşmesi için birtakım özel aletler kullanılmaktadır. Bunlar link antenleri, uydu bağlantıları, tekrarlayıcılar ve geçitlerdir. WAN sisteminin üzerinde on binlerce kullanıcı ve bilgisayar çalışabilir. Resim 1.43: Halka topolojisi 2. Bilgisayarda Ağ Bağlantıları Bir ağ sistemini oluşturan yapı içerisinde çeşitli ağ donanım aygıtları bulunur. Bu donanım aygıtları ethernet kartı, kablolar, jacklar, hub, swicth, bridge, router ve modem gibi aygıtlardır. a. Ağ Bağlantısı Terimleri Ağ Adaptör Kartları: Ethernet kartı (Network Interface Card NIC) bilgisayarın bir bilgisayar ağına bağlanabilmesi için bilgisayara takılan bir karttır (Resim 1.44). Yerel bir ağdaki (Local Area Network LAN) kişisel bilgisayarlar ve iş istasyonları ethernet ya da token ring gibi LAN veri transfer teknolojileri için dizayn edilmiş bir ağ arabirimi içerir. Switch: Network sistemlerinde, LAN içerisindeki aygıtların ortak kullanım için birbirine bağlanmasını sağlayan ve LAN içerisindeki cihazlardan gelen veri paketlerini filtreleyerek sadece ilgili porta gönderen cihazdır. Resim 1.44: Ethernet kartı Resim 1.45: Switch 32

Bilgi Teknolojisinin Temel Kavramları Hub: Bir ağ sisteminde bilgisayarların birbirleriyle iletişimini ve dosya transferini sağlayan donanım birimidir (Resim 1.46) Repeater: Repeaterlar elektronik sinyalleri güçlendiren aygıtlardır Resim 1.47). Repeater bir sinyali aldığında onu orijinal gücüne ve durumuna getirir. Repeaterlar fiziksel olarak çalışan aygıtlardır. Sinyaller belli bir mesafe yol katettiğinde zayıflarlar. Anlaşılmaz hâle gelen bu sinyaller daha uzak yerlere gönderilmek üzere repeaterdan geçirilirler. Router: Farklı ağlardaki cihazların birbirleriyle haberleşmelerini router temin eder (Resim 1.48). Router yönlendirme yaparken gelen paketin hedef IP adresine bakar. Eğer gidilmek istenen network routera direkt bağlı bir network ise paket Resim 1.47: Repeater o ara yüze yönlendirilir. Resim 1.46: Hub Modem: Modemler bilgisayardaki verileri yani digital sinyali, analog sinyale çevirerek kablo üzerinden iletilmesini sağlayan cihazlardır. b. Bilgisayarda Telefon Ağı Kullanımı: İnternet üzerindeki haberleşmelerin büyük bir bölümü telefon hatları kullanılarak sağlanmaktadır. Telefon hatlarının yetersiz olduğu yerlerde uydu haberleşmesi sistemi kullanılarak bağlantılar sağlanır. Eski fax-modem bağlantı sistemlerinde İnternet e bağlanıldığında telefon hatları meşgul olurken son yıllarda çıkan adsl bağlantı sistemlerinde bu sorun ortadan kalkmıştır. c. Public Switched Data Network (PSDN): Veriler hareket noktalarından varış noktalarına gönderilmeden önce parçalara ayrılarak kodlanırlar. Varış noktalarında ise tekrar bir araya getirilerek anlamlı bilgi oluştururlar. Bu duruma paket anahtarlama veri ağı (PSDN) denir. ç. Tümleşik Hizmetler Sayısal Ağı (ISDN): ISDN mevcut analog telefon şebekesinin sayısal alternatifidir. Normal bir telefon hattı gibi bir telefon numarası çevirip hem sayısal hem de analog hatlara ulaşım sağlanabilir. ISDN teknolojisini alışılmış analog hatlardan ayıran en önemli özellik tamamen sayısal temiz bir ses kanalı sağlamasının yanında, aynı anda veri (data) iletişimine de izin verebilmesidir. Integrated Services Digital Network sözcüklerinin baş harflerinden oluşmuştur ve Tümleşik Hizmetler Sayısal Şebekesi olarak Türkçeleştirilmiştir. d. Uydu İletişimleri Terimleri: Uydu sistemleri tek yönde veri iletir (Resim 1.49). Yani bu sistemler yalnız kullanıldığında sadece veri alma (download) yapabilmektedir. Veri göndermek (upload) için başka bağlantılara ihtiyaç vardır. Bu bağlantılar dial-up, kablo modem, ISDN ya da benzeri başka bağlantılardır. Uydular kullanılarak ses, görüntü ve veri aktarımı yapılabilir. Resim 1.48: Router e. Kablo Net ve DSL (Sayısal Abone Hattı) Bağlantılar: Dijital Subscriber Line (dijital abone hattı) anlamına gelen DSL, Resim 1.49: Uydu haberleşmesi temsilî resmi mevcut olan telefon hattının daha etkili olarak kullanılması için sayısal kodlama tekniği ile kişiye geniş bant imkânı sağlamaktadır. Yani telefon hattında kullanılan bakır telefon kabloları üzerinden yüksek hızda ve kesinti yaşanmadan İnternet bağlantısı sunulmasını sağlar. 33

Bilgi ve İletişim Teknolojisi 3. İnternet a. İnternet Kavramı ve Önemi: İnternet, teknik olarak birçok bilgisayarın veya bilgisayar sistemlerinin birbirine bağlı olduğu, dünya çapında yaygın olan ve sürekli büyüyen bir iletişim ağıdır. Bu iletişim ağında bilgisayarlar birbirlerine fiziksel olarak (kablolar, uydu bağlantıları, telsiz bağlantı vb) bağlıdır. Geliştirilen bazı özel protokollerle (TCP/IP) birbirine bağlı bilgisayarlar arasında bilgi paylaşımına dayalı birçok iş yapılabilir (dosya alma, gönderme, sohbet vb.). b. Arama Motoruna Ait Kavramlar: Arama motoru (search engine), dünyadaki hemen hemen tüm web sitelerinin listelendiği, kategorilere ayrılmış, aradığımız bilgilere en kısa yoldan ve hızlı bir şekilde ulaşmamızı sağlayan web siteleridir. İnternet üzerinde yüzlerce hatta binlerce arama motoru bulunmaktadır. Bunların bir kısmı kendi alanlarındaki web sitelerini listelemekte, bir kısmı yerel alanlarda hizmet vermektedir. Bir kısmı da dünya üzerindeki her türlü web sitesini listelemektedir. Arama motorlarındaki komut satırına Search, Find It, Get It gibi kelimelerden herhangi birini yazdığımızda bu arama motoru bu kelimenin geçtiği tüm dokümanları listeler. c. World Wide Web (WWW): İngilizcede World Wide Web sözcüklerinin baş harflerinden oluşturulan bir kısaltmadır. Kısaca web sözcüğü ile de ifade edilir. İnternet üzerinde yazı, grafik, resim, ses ve hareketli görüntülerden oluşan dokümanları uzaktaki bilgisayarlara iletir. Bu hizmetin gö- temsilî resmi Resim 1.50: İnternet rülebilmesi için geri planda çalışan birçok yazılım vardır. Her web sitesinin İnternet üzerindeki yerini belirleyen bir adresi vardır. Buna URL (Uniform Resource Locator) denilir. Web dokümanları İnternet e bağlı her bilgisayardan yayımlanabilir ve görülebilir. ç. Elektronik Posta: Elektronik posta ya da kısa adıyla e-posta, bilgisayar ağlarında kullanıcıların birbirleriyle yazılı olarak haberleşmesini sağlayan bir yoldur. Bilgisayar ağlarının oluşturulma nedenlerinden biri, kişilerin, bir yerden diğerine (hızlı ve güvenli bir şekilde) elektronik ortamda mektup gönderme ve haberleşme isteğidir. E-posta, bu amaçla kullanılan servislere verilen genel addır. d. Elektronik Posta Alma ve Gönderme: Elektronik posta alıp göndermek için öncelikle bir e-posta adresine sahip olmamız gerekir. Elektronik posta almak için bu hizmeti ücretsiz olarak sunan birçok web sitesi vardır. Elektronik posta adresi alırken sitenin belirlediği kurallar dışında Türkçe karakter kullanmamaya ve kullanıcı isminde boşluk olmamasına dikkat etmeliyiz. Kullanıcı isminden sonra @ (kuyruklu a) işareti ve onun yanına servis sağlayıcının ismi eklenir. Örnek olarak kendi ismimizle bir mail adresi aldığımız zaman adresimiz ismimiz@gmail.com şeklinde olur. e. İletişim Teknolojileri (ICT) Cihazları: Teknolojinin gelişmesine paralel olarak ortaya çıkmış bir kavramdır. Bu kavramın ortaya çıkmasında iletişimde yaşanan gelişmeler büyük rol oynamıştır. Bu cihazlar arasında uydu sistemleri, kablosuz iletişimler ve fiber optik bağlantıların yeri çok önemlidir. Çalışma Etkinliği Bir servis sağlayıcı İnternet sayfasını kullanarak e-posta adresi alınız. f. FTP (Dosya Aktarma Hizmetleri): FTP nin açılımı File Transfer Protocoldür. Yani dosya transfer protokolü. Adından da anlaşılabileceği gibi bu sunucular dosya sunar. Örneğin, bir bilgisayar firması yeni donanım sürücülerini, bedava yazılımlarını kullanıcılara FTP sunucusu üzerinden iletebilir. Web sayfalarından dosya indirmekten farkı, çoğu FTP sunucusu hat kesintisi gibi durumlarda yarıda kalan dosyaları kaldığı yerden indirmeyi destekler. 34

Bilgi Teknolojisinin Temel Kavramları F. GÜVENLİK, TELİF HAKLARI VE HUKUK Konuya Hazırlık 1. Güvenlik programları bilgilerimizi ne kadar koruyabiliyor? Araştırınız. 2. İnternet ortamında alışveriş yapmak ne kadar güvenlidir? Araştırınız. 1. Güvenlik Teknolojinin gelişmesine paralel olarak günümüzde yeni bir tehlike ortaya çıkmıştır. Bu tehlike, elektronik ortamdaki bilgilerimizin güvenliğindeki endişelerimizdir. Güvenlik programları her ne kadar belli bir noktaya kadar güvenliği sağlasalar da tam bir güvenlikten söz etmek mümkün değildir. Kullandığımız güvenlik programının güncel olmasına ve güvenlik duvarının aktif olmasına dikkat etmeliyiz. a. Dosyaların Taşınabilir Kayıt Ortamlarına Yedeklenmesi: Güvenlik sorunundan dolayı bilgilerimizin kaybolmasını istemiyorsak yedekleme yaparak bilgilerimizin güvenliğini sağlamalıyız. Yedekleme işlemi için CD veya DVD ler kullanılabileceği gibi diğer taşınabilir kayıt ortamlarından da faydalanılabilir. b. Elektrik Kesintisinde Veri Kaybı: Üzerinde çalıştığımız ve henüz kayıt yapmadığımız bilgilerimiz güvende değildir. Çünkü herhangi bir güç kesintisi sonucunda yapmış olduğumuz bütün çalışmalar boşa gidebilir. Bunu önlemek için bir kesintisiz güç kaynağı (Resim 1.51) kullanabileceğimiz gibi belli zamanlarda sabit diske de bilgilerimizi kaydedebiliriz. Kesintisiz güç kaynakları sınırlı bir zaman süresince güç beslemesi yapar. c. Dosyalara Dışarıdan Erişilmesinin Engellenmesi: Dışarıdan gelebilecek saldırıları önlemenin en temel yolu güvenlik duvarımızı aktif hâle getirmektir. Güvenlik duvarını aktif hâle getirmek için Başlat menüsünden Ayarlar seçeneğinin altındaki Denetim Masası komutu seçilir. Açılan pencereden Windows Güvenlik Duvarı seçeneği seçilerek Açık (Önerilir) konumu aktif hâle getirilir (Resim 1.52). Resim 1.51: Kesintisiz güç kaynakları ç. Gizlilik Hakkı: Günümüzde bilgilerin gizliliği hakkı kanunla korunmakta olup bu konuda ağır cezalar getirilmiştir. Başkasına ait bilgilerin ele geçirilmesi, farklı alanlarda kullanılması veya üçüncü şahıslara verilmesi cezai yaptırımları içermektedir. Son zamanlarda bilgi hırsızlığı en çok kullanıcıların İnternet bankacılığı işlemlerinde ve kredi kartı hesaplarında olmaktadır. Bu da kişilerin büyük zararlara uğraması sonucunu beraberinde getirmektedir. Kişisel bilgilerin İnternet ortamına verilmemesine, banka ve kredi kartı bilgilerinin her sitede kullanılmamasına dikkat ederek bu zararlardan kendimizi koruyabiliriz. Resim 1.52: Windows güvenlik duvarı penceresi 35

Bilgi ve İletişim Teknolojisi d. Bilgisayarın Korunması ve Şifrelenmesi: Bilgilerimizi korumanın diğer bir yolu da dosya ve klasörlerin şifrelenmesidir. Şifreleme işlemi için özel güvenlik programları kullanılabileceği gibi Windows a ait oturum şifreleme seçeneği de tercih edilebilir. Eğer bilgisayarımızı tamamen şifreleyerek kullanılmasını engellemek istiyorsak Bios ayarlarından sistem şifresi vererek bilgisayarın açılmasını önleyebiliriz. 2. Bilgisayar Virüsleri a. Virüslerin Tanıtımı ve Çeşitleri: Bilgisayar virüsleri, bilgisayarın çalışmasını engelleyecek, verileri kaydedecek, bozacak veya silecek ya da kendilerini İnternet üzerinden diğer bilgisayarlara yayarak yavaşlamalara veya başka sorunlara neden olacak şekilde tasarlanmış yazılım programlarıdır. Dosyalara bulaşan virüsler: Genellikle COM, EXE uzantılı dosyaların kaynak koduna kendilerinin bir kopyasını eklerler. SYS, DRV, BIN, OVL, OVY uzantılı dosyalara da bulaşan virüsler de vardır. Multi-partite virüsler: Boot sektörü virüsleri ile master boot record virüslerinin bileşimidir. Macro virüsleri: Microsoft Word ve Microsoft Excel gibi popüler uygulama programlarının macrodilleri kullanılarak yazılır. Macrolar veri dosyalarında kaydedildiği için virüslü belge açıldığında virüsün makro kodu çalışmaya başlar. Trojan horse (truva atı): Bilgisayarınızda arka planda çalışan ve zamanı geldiğinde aktif hâle gelerek sisteminize zarar veren yazılımlardır. Sabit diski formatlamak, dosyaları silmek ya da çökertmek gibi çok zararlı işler yaparlar. Kötü amaçlı program olmasından dolayı virüslere benzetilebilir. Benzemeyen yönleri ise Truva atlarının zararsız bir programmış gibi gözle görülür olmaları ve kendi kendilerini çoğaltarak başka bilgisayarlara yayılmamalarıdır. b. Bilgisayar Sistemlerine Bulaşması: Virüsler genellikle İnternet üzerinden e-posta yoluyla veya taşınabilir bellekler vasıtasıyla bir ortamdan diğer ortama bulaşırlar. Virüsler bulaştıkları ortamda otomatik olarak çalışabilecekleri gibi bulaştıkları dosyanın çalıştırılması sonucu da aktif hâle gelebilirler. Günümüzde virüslerin en yaygın bulaşma yöntemi flash diskler vasıtasıyla olmaktadır. Flash disklere bulaşan virüsler bir bilgisayardan diğerine rahatça taşınabilmektedir. Ayrıca son zamanlarda özellikle bunlar için virüsler yazılmış olup bu virüsler flash diskleri kullanılmaz hâle getirmektedir. c. Dosya İndirmedeki Tehlikeler: Virüslerin en belirgin özellikleri gizlenebilmeleri ve kendilerini başka dosyaların arkasına atarak görünmez hâle gelmeleridir. Bu sayede İnternet üzerinden indirmiş olduğumuz çok masum gibi görünen bir dosyanın aslında virüs taşıma ihtimali her zaman vardır. ç. Korunma: Virüslerden korunmak için öncelikle yapmamız gereken bilgisayarımızın güvenlik duvarını daima aktif hâle getirmektir. Güvenlik duvarını aktif hâle getirdikten sonra bir antivirüs programı kurarak İnternet üzerinden güncelleştirmesini yapmalıyız. 3. Telif Hakkı Buluş sahibinin buluş konusu ürününü belirli bir süre üretme, kullanma, satma veya ithal etme hakkıdır. Bu hakkı gösteren belgeye de patent denir. Geleneksel terminoloji ile sınai mülkiyet haklarının içinde önemli bir yer tutan telif hakkı özellikle teknoloji transferinin aracı olması bakımından gelişmekte 36

Bilgi Teknolojisinin Temel Kavramları olan ülkeleri daha çok ilgilendiren maddi olmayan bir mala ilişkin haktır. Makineler, araçlar, aygıtlar, kimyasal bileşikler ve işlemleri ile her türlü üretim yöntemleri, telif korumasının kapsamındadır. Telif yasalarının amacı, buluş yapmayı, yenilikleri ve yaratıcı fikrî faaliyetleri teşvik etmek için gerekli olan korumayı ve buluşlarla elde edilen teknik çözümlerin sanayide uygulanmasını sağlamaktır. Verilen telifler ve bunların sanayide uygulanması ile teknik, ekonomik ve sosyal ilerlemenin gerçekleşmesi sağlanır. Sanayi alanında gelişmiş ülkelerde verilen teliflerin yüksekliği bu düşüncenin doğruluğunu kanıtlamaktadır. a. Yazılım, Telif Hakkı ve Kopyalama: Bilgisayar yazılımları da telif hakları kapsamına girer ve bunların uygun olmayan yollarla çoğaltılması ve üçüncü şahıslara dağıtılması suç sayılmaktadır. Lisans almadan herhangi bir yazılımı bilgisayarda kullanmak telif hakkı ihlalidir. Lisans, yazılımı satan temsilciden alınır. Yazılım, özel paketinde ve fatura alınarak satın alınmalıdır. Lisanslı bir yazılımın lisans şartlarında müsaade edilenden fazla sayıda kopyalanarak çoğaltılması da telif hakkı ihlalidir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK), Türk Ceza Kanunu (TCK), Türk Ticaret Kanunu (TTK) ve Markaların Korunması Hakkındaki Kanun Hükmünde Kararname hükümleri gereğince Korsan yazılım kullanılması, kopyalanması veya satışa sunulması suçtur. Bilerek veya bilmeyerek korsan yazılım kullandığı tespit edilen şirketler ve kurumlar hakkında cezai işlemler yapılır. b. Paylaşma ve Ödünç Verme: Bazı yazılımlar, yazılımı yapan kişi veya kurumlar tarafından belli sayıdaki bilgisayarlara kurulmak şartıyla dağıtılabilir. Bu dağıtımın yapılması, yazılımı yapan kurum veya kişi tarafından bilinir ve kanunen bir sakıncası yoktur. c. Dosyaların Ağ Kanalıyla Transfer Edilmesinin Sonuç ve Yaptırımları: Dosyaların fiziksel olarak dağıtımı suç oluşturduğu gibi ağ kanalları kullanılarak da dağıtımının yapılması yine 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK), Türk Ceza Kanunu (TCK), Türk Ticaret Kanunu (TTK) ve Markaların Korunması Hakkındaki Kanun Hükmünde Kararname hükümleri gereğince suç teşkil etmektedir. ç. Paylaşım Yazılımı: Bu tür yazılımlar belirli bir süre (genelde 30 gün) kullanılmak üzere ayarlanmış, bu sürenin bitimi sonrasında ise programı kullanmak için lisans anahtarı alınması gereken yazılımlardır. Zaman sınırlı yazılımlar da denir. Deneme süresi boyunca programın bazı özellikleri programı yapan firma tarafından kısıtlanmış olabilir. d. Kamuya Açık Yazılım: Kullanımında belli bir sınır olmayan, kamuya açık olan ve parayla satılması yasak olan yazılım türüdür. e. Kullanıcı Lisansları: Yazılım şirketi ile yazılımı satın alan kullanıcı arasında yapılan sözleşmedir. Bu sözleşme içerisinde yazılımın nasıl kullanılacağı, kaç bilgisayara bu yazılımın kurulabileceği ve varsa diğer kısıtlamalar belirtilir. 4. Verilerin Kanunla Korunması Türk Ceza Kanunu nun 525. maddesinin (d) bendinde kişisel bilgilerin korunması hakkında gerekli bilgiler verilmiş olup bilgisayarımızda bulunan özel bilgilerimizin başkaları tarafından kopyalanması, silinmesi veya bozulması durumunda bu işlemi yapan kişi veya kişilere cezai işlemlerin uygulanacağı belirtilmiştir. 37

Bilgi ve İletişim Teknolojisi ÜNİTE SONU DEĞERLENDİRME SORULARI A. Aşağıda verilen cümleleri uygun ifadelerle tamamlayınız. 1. Bilgilerin manyetik olarak kaydedildiği alana... denir. 2. Bilgisayarın tüm elektronik parçalarının takıldığı, fiberglastan yapılmış olan devreye...denir. 3. Çeşitli donanımlardan gelen bilgileri görüntüye dönüştürerek monitöre ileten aygıta...denir. 4. Bir bilgisayarda anakart üzerine takılan ve üzerinde bir soğutucu bulunan, bilgisayarın beyni olarak adlandırılan parçaya...denir. 5. İşlemcinin kullandığı geçici bellek ya da sistem belleğine...denir. 6. Komutların geçici bir süreyle tutulduğu daha sonra işlemciye sırasıyla gönderildiği belleğe...... denir. 7. Bir bilgisayarda klavye ve farenin takıldığı porta..... portu denir. 8. Scanner ve yazıcılar genelde portuna bağlanırlar. 9. Anakart üzerinde üretici firma tarafından yazılarak monte edilmiş birime.denir. 10. Günümüzde kullanılan en hızlı yazıcılar yazıcılardır. 11. Bilgisayar. ve olmak üzere temelde iki birime ayrılır. 12. Kendisine bağlı bilgisayarlara hizmet vermek amacıyla kurulmuş güçlü bilgisayarlara... denir. 13. Bilgisayar ekranları genelde ve.. olmak üzere temelde iki gruba ayrılır. 14. Bilgisayar kasası içerisinde yer alan ve bir ağa bağlanmak için kullanılan aygıta... denir. 15. Bilgisayarda hem CD hem de DVD yazmak için kullanılan birime... denir. B. Aşağıdaki sorularda doğru yanıtı işaretleyiniz. 1. Aşağıdakilerden hangisi kaydedilebilen ancak silinemeyen CD ler için kullanılan kısaltmadır? A) CD-RW A) LCD C) CD-ROM D) CD-K E) CD-R 2. Aşağıdakilerden hangisi giriş birimidir? A) Tarayıcı B) Yazıcı C) Sabit disk D) Datashow E) Monitör 3. Aşağıdakilerden hangileri bilgisayar kasasında bulunur? I. Monitör II. Sabit disk III. Hoparlör IV. Slot A) I ve II B) II ve IV C) I ve III D) Sadece II E) I, II ve III 4. Ekranda oluşturulan her bir noktaya ne denir? A) Kb B) Bit C) Piksel D) Mb E) Byte 38

Bilgi Teknolojisinin Temel Kavramları 5. Aşağıdakilerden hangisi monitörler için kullanılmaz? A) inç B) Grafik C) Mb D) Text E) LCD 6. Aşağıdaki seçeneklerden hangisi yan bellek birimi değildir? A) Disket B) Sabit disk C) CD D) DVD E) Flash disk 7. High density 3.5 inch disketin kapasitesi kaç Mb tır? A) 1024 B) 8192 C) 1048576 D) 1.44 E) 7200 8. Aşağıdakilerden hangisi ses ve video donanımlarından değildir? A) Mikrofon B) Video yakalama kartı C) Ses kartı D) Hoparlör D) CD-R 9. Bilgi saklama donanımına neden gereksinim duyulur? A) Elektrik kesilince ana bellekteki bilgiler silindiğinden B) Veri ve programları başka yerlere taşımak gerektiğinden C) Önceden üretilmiş bilgilere tekrar tekrar ulaşmak gerektiğinden D) Ana bellek kapasiteleri nispeten küçük olduğundan E) Yukarıdakilerin hepsi 10. Aşağıdakilerden hangisi bilgisayar ağlarında kullanılmayan bir donanım birimidir? A) Modem B) Ethernet kartı C) Hub D) Switch E) Ses kartı 11. Aşağıdakilerden hangisi bir topoloji değildir? A) Yerel ağ B) Halka C) Bus D) Yıldız E) Ağaç 12. Aşağıdakilerden hangisi bir ağ bağlantı şekli değildir? A) ISDN B) ADSL C) LAN D) PSDN E) Uydu iletişim 13. Aşağıdakilerden hangisi bir elektronik posta adresidir? A) deneme@gmail.com B) www.mynet.com C) www.hotmail.com D) www.google.com E) www.gm ail.com 14. Aşağıdakilerden hangisi bir virüs çeşidi değildir? A) Avast B) Trojan C) Makro D) Master E) Boot sektor 15. Kişisel bilgilerin korunması hakkında kanun maddesi aşağıdakilerden hangisidir? A) 657 B) 312 C) 525 D) 57 E) 630 39

Bilgi ve İletişim Teknolojisi C. Aşağıdaki soruların cevaplarını kare bulmacada uygun yerlere yerleştiriniz. 1. Bilgisayarın temel hız birimi olarak kabul edilen, aritmetiksel, mantıksal ve karşılaştırma işlemlerinin yapıldığı bölümdür. 2. Bir ağ sisteminde bilgisayarların ve ağ cihazlarının diziliş konumlarını ifade eder. 3. Bilgilerin kalıcı olarak depo edildiği hafıza alanıdır. 4. Bilgisayarda kullanılan temel çıktı birimidir. 5. Bilgisayar birimlerinin uyumlu bir şekilde çalışmasını sağlayan komut parçalarından oluşan yapıya denir. 6. Bilgisayarın elle tutulabilen, gözle görülebilen fiziki birimlerine denir. 2 1 4 5 3 6 40

Bilgisayarı Kullanma ve Yönetme 2. ÜNİTE BilgisayarI Kullanma ve Yönetme Üniteye Hazırlık 1. İşletim sistemleri hakkında bir araştırma yaparak çalışmalarınızı arkadaşlarınızla paylaşınız. 2. Günümüzde yaygın olarak kullanılan işletim sistemi hangisidir? Nedenlerini araştırınız. 3. Bilgisayarı kullanmaya başlamadan önce bilinmesi gereken kurallar nelerdir? Sınıf arkadaşlarınızla tartışınız. 41

Bilgi ve İletişim Teknolojisi A. BAŞLANGIÇ Konuya Hazırlık 1. Bir bilgisayarı kullanmaya başlamadan önce bilgisayarda bulunması gereken temel donanım ve yazılım birimleri neler olmalıdır? Araştırınız. 2. İşletim sistemlerinin bilgisayarlar üzerindeki denetimleri sınırsız mıdır? Sınıf arkadaşlarınızla tartışınız. 1. Bilgisayarda İlk Adım Bilgisayarı kullanmaya başlamadan önce bilgisayarla ilgili bilmemiz gereken bazı temel kavramlar vardır. Bunlardan en önemlisi bilgisayarın kendisidir. Bilgisayar yardımıyla neler yapabiliriz? Bu sorunun cevabı kişiden kişiye hatta yapılan işe göre değişmektedir. Genel olarak bilgisayar; verilen bilgiler üzerinde aritmetiksel, mantıksal işlemler ve karşılaştırma işlemleri yaparak sonuçları çıktı birimlerine gönderen elektronik bir aygıttır. Bu işlemleri yaparken bilgisayar, üzerindeki donanım ve yazılım birimlerinden faydalanır. Donanım bilgisayarı oluşturan her türlü elektroniksel veya mekaniksel parçalara verilen isimdir. Yazılım ise donanım birimlerinin çalışmasını sağlayan ve programcılar tarafından yazılan mantıklı kod parçalarıdır. Bu kod parçaları bilgisayara neyi, nasıl yapacağını anlatır. a. Bilgisayarı Çalıştırma: Bilgisayarı çalıştırmak diğer elektroniksel aletlerden farklı olmamakla birlikte dikkat edilmesi gereken bazı hususlar vardır. Bu hususlardan birincisi bilgisayar veri kablolarının ve güç bağlantılarının doğru takılıp takılmadığının kontrol edilmesi işlemidir. Doğru bağlantı yapıldığından emin olduktan sonra öncelikle ekranın güç düğmesine basılır. Daha sonra da kasa üzerinde bulunan güç düğmesi vasıtasıyla sistem çalıştırılır (Resim 2.1). Resim 2.1: Kasa ve ekran güç düğmeleri b. Bilgisayarı Düzgün Şekilde Kapatma: Bilgisayarı kapatmanın birden fazla yöntemi vardır. Bunlardan en çok kullanılanı Başlat menüsünü kullanarak yapılan kapatmadır. Başlat menüsünden Bilgisayarı Kapat seçeneği seçilir ve çıkan pencereden Kapat düğmesine tıklanır (Resim 2.2). Bir diğer yöntem ise bilgisayar kasası üzerinde bulunan güç düğmesine bir defa basılıp çekilerek sistemin kapatılmasıdır. Çalışma Etkinliği Bilgisayarınızı Yeniden Başlat seçeneğini kullanarak kapatıp tekrar açınız. Resim 2.2: Bilgisayarı kapatma işlem adımları 42

Bilgisayarı Kullanma ve Yönetme c. Bilgisayarı Tekrar Çalıştırma: Windows işletim sistemi kullanılırken yüklenen program ayarlarının aktif hâle gelmesi için sistemin yeniden kapatılıp açılması gerekir. Sistemi yeniden başlatmak için kapatma işleminde olduğu gibi Başlat menüsünden Bilgisayarı Kapat seçeneği seçilir ve çıkan pencereden Yeniden Başlat düğmesine tıklanır. Sistem kendini kapatıp tekrar açacaktır. ç. Bilgisayarın Temel Sistem Bilgisi: Kullanmakta olduğumuz bilgisayarın sistem bilgilerini öğrenebilir, bu sayede eksik yüklenmiş, tanıtılmamış veya sorunlu donanım birimlerinin olup olmadığına bakabiliriz. Sistem hakkında öğrenmiş olduğumuz bu bilgiler bize kullanmakta olduğumuz bilgisayarın hangi programları kaldırabileceği hakkında da ön bilgi verir. Sistem bilgilerini öğrenmek için masaüstünde bulunan Bilgisayarım simgesi üzerinde farenin sağ tuşuna tıklanır ve buradan Özellikler seçeneği seçilir (Resim 2.3). Resim 2.3: Sistem özellikleri penceresi Ek Bilgi Bilgisayarımıza bağlı donanım birimlerini görmek için Donanım sekmesinden Aygıt Yöneticisini kullanırız. Yukarıdaki pencereden işlemci, RAM ve işletim sistemine ait bilgileri gördükten sonra burada bulunan Donanım sekmesine tıklanır ve açılan pencereden Aygıt Yöneticisi seçilerek sistemin donanım sayfasına ulaşılır (Resim 2.4). d. Bilgisayar Masaüstü Ekranı Ortamı: Windows işletim sistemi başlatıldığı anda karşımıza gelen ilk ekran Windows masaüstü ekranıdır (Resim 2.5). Resim 2.4: Aygıt yöneticisi penceresi Resim 2.5: Windows masaüstü ekranı e. Disket Biçimlendirme: Bu işlem, disketler üzerine bilgilerin yazılabilir hâle gelmesi için yapılan bir işlemdir. Son zamanlarda disketlerin yerini flash bellekler ve taşınabilir harddisklerin almasıyla birlikte disket biçimlendirme işlemi de bu sürücülere uygulanmaya başlanmıştır. 43

Bilgi ve İletişim Teknolojisi Biçimlendirme işlemi yapılan disk üzerindeki bütün bilgiler silinir. Bu bilgilerin tekrar kurtarılması için özel programlara ihtiyaç vardır. Disket biçimlendirme işlemi aşağıdaki adımlardan oluşur: 1. Öncelikle biçimlendirilecek disket bilgisayara takılır. 2. Biçimlendirilecek disketin takılı olduğu sürücü üzerinde sağ tuş tıklanarak Biçimlendir komutu verilir (Resim 2.6). 3. Açılan pencereden gerekli ayarlar yapıldıktan sonra Başlat düğmesine tıklanır (Resim 2.7). 4. Tüm bilgilerin silineceğini gösteren bir diyalog kutusu işleme devam edilip edilmeyeceğini sorar. Tamam düğmesine basılarak işlemi onaylarız ve biçimlendirme işlemi başlamış olur (Resim 2.7). Çalışma Etkinliği Resim 2.6: Biçimlendirme komutu Biçimlendirme komutunu kullanarak bir disket veya flash diski biçimlendiriniz. Ek Bilgi Biçimlendirme yapmadan önce bilgilerinizin yedeğini mutlaka alınız. Resim 2.7: Biçimlendirme işlem adımları f. Gerekli Yardım Fonksiyonlarını Kullanma: Windows işletim sisteminin özelliklerinden birisi de kullanıcıya herhangi bir konu hakkında yardım fonksiyonlarını sunmasıdır. Windows u kullanarak yardım almak için klavyeden F1 tuşuna basılabileceği gibi Başlat menüsünden Yardım ve Destek seçeneği de seçilebilir. 44

Bilgisayarı Kullanma ve Yönetme Bu seçeneklerden herhangi biri seçildiğinde Yardım ve Destek Merkezi penceresi açılmış olur (Resim 2.8). Bu pencere kullanılarak Ara bölümüne yardım alınacak konu yazılır, enter tuşuna basılarak veya simgesine tıklanarak arama başlatılır. Bulunan sonuçlar pencerenin sol tarafında başlıklar hâlinde listelenir (Resim 2.9). İstenilen bir konu üzerine tıklandığında o konuya ait yardım bilgileri pencerenin sağ tarafında görüntülenir. Resim 2.8: Yardım ve destek merkezi penceresi Resim 2.9: Arama sonuçları penceresi Değerlendirme Soruları 1. Bilgisayarı çalıştırma aşamalarını anlatınız. 2. Bilgisayarı yeniden başlatma işlemlerini uygulayınız. 3. Bilgisayar sisteminize ait bilgilere nasıl ulaşabileceğinizi açıklayınız. 4. Disket biçimlendirme işlemlerini anlatınız. 5. Yardım ve Destek Merkezini kullanarak masaüstü ile ilgili yardım alınız. 45

Bilgi ve İletişim Teknolojisi B. MASAÜSTÜ EKRAN GÖRÜNTÜSÜNÜN YAPILANDIRILMASI Konuya Hazırlık 1. Masaüstünde bulunan görüntüyü kendi isteklerimiz doğrultusunda değiştirmeniz mümkün mü? Araştırınız. 2. Masaüstünü yeniden tasarlama imkânınız olsaydı nasıl bir tasarım tercih ederdiniz? Tartışınız. 1. Simgelerle (İkonlarla) Çalışma Simgeler, programların çalışmasını sağlayan kısayollar olarak ifade edilebilir. Bir simge ait olduğu programın çalışmasını sağlayan dosyanın adresini tutar. Bu sayede simgeye çift tıklandığında o adrese giderek programı çalıştırır. Simgelerin tiplerini değiştirebilir, silebilir, masaüstündeki konumlarını değiştirebilir veya masaüstüne yeni simge eklenebilir. a. Masaüstü Ekranı Simgelerini Seçme ve Taşıma: Masaüstünde bulunan simgelerin kullanıcının isteği doğrultusunda yerleri değiştirilebilir. Simgelerin yerleşimini yapmadan önce masaüstü simgelerinin Otomatik Düzenle seçeneğinin pasif hâle getirilmesi gerekir. Bu işlem için masaüstünde boş bir alanda farenin sağ tuşu tıklanır, buradan sırasıyla Simgeleri Yerleştir ve Otomatik Düzenle seçeneği seçilir. Bu işlemlerden sonra masaüstünde bulunan herhangi bir simge fare yardımıyla istenilen bir konuma taşınabilir. b. Temel Masaüstü Ekranı Simgelerini Tanıtma: Windows işletim sistemi ilk defa kurulduğu anda masaüstünde sadece Geri Dönüşüm Kutusu simgesi bulunur. Diğer temel simgeleri ekrana getirmek için ise aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Masaüstünde boş bir alanda farenin sağ tuşuna tıklayalım ve açılan menüden Özellikler komutunu tıklayalım. 2. Ekrana gelen Görüntü Özellikleri penceresinden Masaüstü sekmesine tıklayalım (Resim 2.10). 3. Masaüstü sekmesinde Masaüstünü Özelleştir düğmesini tıklayarak Masaüstü Ögeleri penceresini açalım (Resim 2.11). Resim 2.10: Görüntü özellikleri penceresi Resim 2.11: Masaüstü ögeleri penceresi 4. Masaüstü Ögeleri penceresinde bulunan Masaüstü Simgelerini aktif hâle getirerek Tamam düğmesine basalım ve simgelerin masaüstünde görünmesini sağlayalım. Masaüstü nesnelerinden görev çubuğunda aşağıdaki bölümler bulunmaktadır (Resim 2.12). Resim 2.12: Görev çubuğu Başlat: Bu bölüm kullanılarak yüklü olan programlara, oyunlara, denetim masasına, yazıcılara ve kullanıcının kendi kişisel programlarına ulaşılabilir. Hızlı Başlat: Bilgisayara daha önceden kurulmuş olan programların simgelerini tutarak çalıştırılmasını sağlayan alandır. Bu bölüme kullanıcı kendi istediği simgeleri yerleştirebilir. 46

Bilgisayarı Kullanma ve Yönetme Bildirim Alanı: Sistem ilk açıldığında çalışan elemanları, saat ve tarih bilgilerinin görüntülenmesini sağlayan alandır. c. Kısayol Simgesi ya da Masaüstü Ekranı Menüsü Oluşturma: Masaüstünde herhangi bir programın simgesi oluşturulabilir ve bu simge farklı bir simgeyle değiştirilebilir. Masaüstünde yeni bir simge oluşturmak için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Masaüstünde boş bir alanda sağ tuşu tıklayalım ve açılan menüden sırasıyla Yeni ve Kısayolu seçelim. 2. Ekrana gelen Kısayol Oluştur penceresinden Gözat düğmesine tıklayalım (Resim 2.13). 3. Klasöre Gözat penceresinden kısayol oluşturmak istediğimiz programı seçip ve Tamam düğmesini tıklayalım (Resim 2.14). 4. Seçilen program kısayol adresi penceresine gelir. İleri düğmesine tıklayalım (Resim 2.15). 5. Son aşamada kısayol için bir isim verelim ve Son düğmesine basalım (Resim 2.16). Resim 2.13: Kısayol oluştur penceresi Resim 2.14: Klasöre gözat penceresi Resim 2.15: Simge adresinin alınması penceresi Resim 2.16: Kısayol için isim belirleme penceresi Çalışma Etkinliği Hesap makinesi programının kısayolunu masaüstünde oluşturunuz. 47

Bilgi ve İletişim Teknolojisi 2. Pencerelerle Çalışma Windows işletim sistemi, pencerelerden oluşan bir işletim sistemidir. Her dosyanın kendine ait bir penceresi vardır. Her dosya kendi isminin bulunduğu pencere içerisinde açılır. 1 2 3 4 5 6 Resim 2.17: Windows araç çubuğu a. Araç Çubukları: Windows pencereleri üzerinde bulunan bu alanda işlemleri kolaylaştıran düğmeler bulunur (Resim 2.17). Bu düğmeler aşağıda listelenmiştir: 1 Geri: Bir önceki sayfaya geri dönmeyi sağlayan düğmedir. 2 İleri: Geri tuşuyla gelinen sayfadan bir sonraki sayfaya dönmeyi sağlayan düğmedir. 3 Yukarı: Bulunulan klasörden bir üst klasöre dönmeyi sağlayan düğmedir. 4 Ara: Bulunulan klasör içerisinde herhangi bir dosya araması yapmak için kullanılan düğmedir. 5 Klasörler: Klasörleri bir ağaç dizini hâlinde görmek için kullanılan düğmedir. 6 Görünümler: Pencerede bulunan dosya ve klasörlerin görünümlerini değiştirmek için kullanılan düğmedir. b. Bir Uygulama Penceresinin Bölümleri: Windows işletim sisteminin pencerelerden oluştuğundan bahsetmiştik. Bir Windows penceresini de meydana getiren bölümler (Resim 2.18) aşağıda belirtilmiştir. 3 1 2 4 5 6 7 Resim 2.18: Windows penceresi bölümleri 48

Bilgisayarı Kullanma ve Yönetme 1 Başlık Çubuğu: Bu çubuk pencere ismini, kontrol düğmelerini ve pencere menüsünü barındırır (Resim 2.19). Resim 2.19: Başlık çubuğu 2 Kontrol Düğmeleri Kapat: Pencereyi kapatmak için kullanılan düğmedir. Ekranı Kapla: Pencerenin ekranı kaplamasını veya eski boyutlarına geri dönmesini sağlar. Simge Durumuna Küçült: Pencerenin başlat çubuğunda simge halinde görünmesini sağlar. 3 Pencere Kontrol Menüsü: Pencereyi taşımayı, boyutlarını değiştirmeyi veya diğer kontrol işlemlerini gerçekleştirmeyi sağlayan menüdür. 4 Menü Çubuğu: Pencere menülerinin bulunduğu bölümdür. Pencere ile ilgili işlemlerin yapılmasında bu menülerdeki komutlardan faydalanılır (Resim 2.20). Resim 2.20: Menü çubuğu 5 Araç Çubukları: Pencere üzerinde çeşitli işlemleri gerçekleştirmek için kullanılan düğmelerin bulunduğu alandır. 6 Adres Çubuğu: Pencereye ait adres konumunu gösteren alandır (Resim 2.21). Resim 2.21: Adres çubuğu 7 Çalışma Alanı: O an üzerinde çalışılan pencereye ait içeriğin görüntülendiği alandır. c. Masaüstü Ekranındaki Pencereleri Taşıma: Masaüstünde açık durumda bulunan pencereleri istenilen herhangi bir konuma taşınabilir. Bu işlem için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Taşımak istediğimiz pencerenin başlık çubuğunu farenin sol tuşunu tıklayarak tutalım. 2. Pencereyi farenin sol tuşunu bırakmadan istenen konuma taşıyalım ve farenin sol tuşunu bırakalım (Resim 2.22). Resim 2.22: Masaüstünde pencere taşıma işlemleri 49

Bilgi ve İletişim Teknolojisi ç. Uygulama Penceresini Boyutlandırma: Masaüstünde bulunan pencerelerin boyutları değiştirilerek ekrana daha fazla pencere sığdırılabilir. Pencere boyutlarını değiştirmek için pencerenin herhangi bir köşesine fare yardımıyla yaklaşılır ve fare iki yönlü ok ( ) şeklini alınca pencere kenarından tutularak istenilen ölçülerde büyütme ve küçültme yapılır (Resim 2.23). Çalışma Etkinliği d. Uygulama Penceresini Açma Kapama: Görev çubuğunda simge durumuna küçültülmüş pencerelerden açılmak istenen pencerenin adı farenin sol tuşu ile tıklanır ve bu pencere masaüstüne açılmış olur. Pencere kapatma işlemleri için ise şu yöntemler kullanılabilir: Klavyeden ALT+F4 tuşlarına birlikte basmak, pencere kontrol düğmelerinden kapat ( Kapat komutunu vermek. Resim 2.23: Pencere boyutlarını değiştirme Belgelerim penceresini açarak, pencerenin sağ alt köşesinde bulunan alandan pencere boyutlarını değiştiriniz. ) düğmesine basmak veya Dosya menüsünden e. Açık Pencereler Arasında Hareket Edebilme: Masaüstünde birden fazla pencere açılmış durumda olabilir. Bunlar arasında geçiş yapmak için klavyeden ALT+TAB tuşlarına birlikte basılabileceği gibi görev çubuğunda bulunan pencerelerin simgelerine de tıklanabilir. Değerlendirme FORMU Aşağıdaki soruları bu konuda edindiğiniz bilgiler ölçüsünde değerlendiriniz. Evet Hayır Masaüstünde herhangi bir programa ait kısayol oluşturabilirim. Windows penceresine ait bölümleri söyleyebilirim. Araç çubuklarında kullanılan düğmelerin fonksiyonlarını söyleyebilirim. Windows pencerelerinin boyutlarını değiştirebilirim. Masaüstünde açılmış pencereler arasında geçiş yapabilirim. 50

Bilgisayarı Kullanma ve Yönetme C. BASİT DÜZENLEMELER YAPMA Konuya Hazırlık 1. Günümüzde kullanılan ofis programları hakkında araştırma yaparak bunları sınıf arkadaşlarınızla paylaşınız. 2. Bir metin editöründe yapılabilecek işlemler neler olabilir? Araştırınız. 1. Metin Düzenleme Günümüzde birçok firma tarafından metin editör programları geliştirilmiştir. Bunlardan biri de Microsoft firması tarafından geliştirilmiş olan Wordpad kelime işlem programıdır. a. Metin Düzenleme Uygulamasını Başlatma ve Dosya Oluşturma: Basit bir kelime işlem programı olan Wordpad i çalıştırmak için Başlat menüsünden Programlar, Donatılar ve Wordpad seçilir (Resim 2.24). Program başlatıldığında yeni bir sayfa da açılmış olur (Resim 2.25). Resim 2.24: Wordpad programının başlatılması Resim 2.25: Wordpad programı penceresi Wordpad programında kullanılan düğmeler ve işlevleri aşağıdaki gibidir (Resim 2.26): Resim 2.26: Wordpad program düğmeleri penceresi Yeni: Yeni bir Wordpad dosyası açmak için kullanılır. Aç: Kaydedilmiş bir Wordpad dosyasını açmak için kullanılır. 51

Bilgi ve İletişim Teknolojisi Kaydet : Hazırlanan metin belgesini sabit diske kaydetmek için kullanılır. Yazdır: Hazırlanan metin belgesinin çıktısını yazıcıdan almak için kullanılır. kullanılır. Baskı Önizleme: Hazırlanan metin belgesinin yazıcıdan nasıl çıkacağını ekranda görmek için Bul: Metin belgesi içerisinde herhangi bir kelime aramak için kullanılır. Kes: Metin içerisinde seçili bir alanı kesip panoya aktarmak için kullanılır. Kopyala: Metin içerisinde seçili bir alanı kopyalayıp panoya aktarmak için kullanılır. Yapıştır: Panoya aktarılan bilgiyi sayfa içerisinde herhangi bir yere yapıştırmak için kullanılır. Geri Al: Wordpad içerisinde yapılan en son işlemi geri almak için kullanılır. Yazı Tipi: Metin yazı tipini seçmek için kullanılır. Yazı Tipi Boyutu: Metin boyutunu ayarlamak için kullanılır. Yazı: Seçili yazı dilini değiştirmek için kullanılır. Koyu: Seçilen metni koyu yapmak için kullanılır. İtalik: Seçilen metni eğik yazmak için kullanılır. Altı Çizili: Seçilen metnin altını çizmek için kullanılır. Sola Yasla: Seçilen metni sola yaslar. Ortala: Seçilen metni ortalar. Sağa Yasla: Seçilen metni sağa yaslar. Madde İşareti: Seçilen metnin önüne madde işareti koyar. Çalışma Etkinliği Wordpad programını kullanarak İstiklâl Marşı nın ilk iki kıtasını yazınız ve bu dosyayı İstiklâl Marşı adı ile masaüstüne kaydediniz. 52

Bilgisayarı Kullanma ve Yönetme b. Dosyayı Dizine Kaydetme: Wordpad de hazırlamış olduğumuz bir dosyayı disk üzerinde bulunan bir dizine kaydetmek için klavyeden CTRL+ S tuşları kullanılabileceği gibi Dosya menüsünden Kaydet seçeneği de kullanılabilir. Herhangi bir seçenek tercih edildikten sonra ekrana Farklı Kaydet penceresi gelir (Resim 2.27). Farklı Kaydet penceresi açıldıktan sonra aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Konum kısmından dosyayı kaydetmek istediğimiz klasörü seçelim. 2. Dosya adı kısmına dosyaya vermek istediğimiz ismi girelim. 3. Kayıt Türü alanından dosyanın kayıt türünü seçelim. 4. Kaydet düğmesine tıklayarak işlemi tamamlayalım. Ek Bilgi Resim 2.27: Farklı kaydet penceresi Kayıt konumu seçilmediği sürece bilgisayarımız otomatik olarak kayıt ortamı için Belgelerim i kullanır. c. Dosyayı Diskete Kaydetme: Dosyayı diskete kaydetme işlemi dosyayı dizine kaydetme işlemine çok benzer. Tek farkı, konum olarak disket biriminin seçilmesidir. Dosyayı diskete kaydetme aşamaları şunlardır: 1. Dosya menüsünden Kaydet veya klavyeden CTRL+S tuşlarına basılarak Farklı Kaydet penceresi açılır (Resim 2.28). 2. Konum kısmından 3½ Disket (A:) seçeneği seçilir. 3. Dosya adı kısmına bir isim girilir. 4. Kayıt Türü alanından dosyanın türü seçilir ve Kaydet düğmesine basılır. Resim 2.28: Dosyayı diskete kaydetme penceresi ç. Metin Düzenleme Uygulamasını ya da Kelime İşlemcisini Kapatma: Windows işletim sisteminde bir programı kapatmanın birden fazla yöntemi vardır. Wordpad programını kapatmak için de şu yöntemlerden biri kullanılabilir: 53

Bilgi ve İletişim Teknolojisi 1. Dosya menüsündeki Çıkış komutunu tıklamak. 2. Klavyeden ALT + F4 tuşlarına birlikte basmak. 3. Pencerenin sağ üst köşesinde bulunan kontrol düğmelerinden Kapat ( ) düğmesini tıklamak. Bu işlemlerden herhangi biri seçildiğinde dosya henüz kaydedilmemiş ise ekranda yeni bir pencere açılır (Resim 2.29). Değişiklikleri kaydetmek için Evet, kaydetmeden çıkmak için Hayır, işlemi iptal etmek için İptal seçeneği seçilir. Resim 2.29: Değişiklikleri kaydet penceresi Değerlendirme Soruları 1. Aşağıdaki yöntemlerden hangisi Wordpad programını açmak için kullanılır? A) Başlat-Wordpad B) Başlat-Programlar-Ayarlar-Wordpad C) Başlat-Programlar-Donatılar-Wordpad D) Başlat-Belgeler-Wordpad E) Başlat-Ayarlar-Wordpad 2. Aşağıdaki simgelerden hangisi Wordpad de yazılmış bir dosyayı kaydetmek için kullanılır? A) B) C) D) E) 3. Aşağıdaki simgelerden hangisi Wordpad de yeni boş bir sayfa açmak için kullanılır? A) B) C) D) E) 4. Aşağıdaki simgelerden hangisi daha önce kaydedilmiş bir Wordpad belgesi açmak için kullanılır? A) B) C) D) E) 5. Wordpad den çıkmak için aşağıdakilerden hangisi kullanılmaz? A) Dosya Çıkış menüsünü kullanmak B) ALT+F4 tuşlarını kullanmak C) simgesini kullanmak. D) Yardım - Çıkış menüsünü kullanmak E) Wordpad pencere menüsüne çift tıklamak 54

Bilgisayarı Kullanma ve Yönetme Ç. DOSYALARI DÜZENLEME Konuya Hazırlık 1. Günlük yaşantınızda kullandığınız kişisel dosyalarınızı nasıl gruplandırırsınız? Tartışınız. 2. Sözlükten bir kelime arama aşamasında nelere dikkat edersiniz? 1. Dizinler (Klasörler) ve Dosyalar a. Temel Dizin Yapısı: Bilgilerin yazıldığı en küçük birime dosya denir. Oluşturulan dosyalar disk veya disket üzerinde ana dizine kaydedilir. Bazı durumlarda belirli amaçlar için hazırlanmış veya aynı ortak özelliğe sahip dosyalar bir grup altında toplanır. Bu gruplara dizin (klasör) adı verilir. İstenirse dosyaların bir kısmı da bazı özelliklerine göre gruplandırılarak alt dizinler oluşturulabilir. b. Dizin ve Alt Dizin Oluşturma: Dizin oluşturmak için farenin sağ tuşu tıklanır ve açılan menüden Yeni komutunun üzerine gelindiğinde açılan menüden Klasör komutu tıklanarak Yeni Klasör adında içi boş bir klasör oluşturulur (Resim 2.30). Oluşturulan bu klasör fare çift tıklanarak açılır ve bu klasör altında aynı yöntemlerle farklı klasörler oluşturulabilir. Resim 2.30: Yeni klasör oluşturma aşamaları Çalışma Etkinliği Masaüstünde yeni bir klasör oluşturunuz ve adını Deneme olarak değiştiriniz. 55

Bilgi ve İletişim Teknolojisi c. Dizin Özellikleri: Oluşturulan klasöre ait özellikleri görebilmek için fare klasör üzerinde iken sağ tuş tıklanır ve Özellikler komutu seçilir (Resim 2.31). Açılan pencerede bulunan bölümler şunlardır: Tür: Nesnenin türünü gösterir. Konum: Nesnenin diskteki adresini gösterir. Boyut: Nesnenin diskteki boyutunu ifade eder. İçerik: Dosya ve klasör sayısını belirtir. Oluşturulma: Nesnenin oluşturulma tarih ve saatini gösterir. Öznitelikler: Salt okunur veya gizli olup olmadığını belirtir. ç. Dosya Çeşitleri: Her programın kendine ait dosyaları vardır ve bu dosyalar yalnızca ait oldukları programlar Resim 2.31: Klasör özellikleri penceresi tarafından açılabilirler. Dosyaların hangi programa ait olduklarını anlamak için dosya uzantılarına bakılır. Uzantılar genelde üç karakterden oluşur ve dosyanın oluşturulduğu programlar tarafından verilir. Örneğin, Word programında yazılan bir dosyanın uzantısı program tarafından doc olarak verilir. Aşağıda bilgisayarlarda kullanılan dosya çeşitleri sıralanmıştır. Metin dosyaları: Bir metin editörü tarafından okunabilen içerisinde metin, grafik ve şekillerin bulunduğu dosya türüdür. Genel olarak TXT, DOC, BAT, INI uzantılarına sahiptirler. Multimedya dosyaları: İçerisinde ses ve görüntü verileri barındıran dosya türüdür. Genelde MPEG, MOV, AVI uzantılarına sahiptirler. Resim dosyaları: İçerisinde resim, şekil ve grafik gibi görüntüleri barındıran dosya türüdür. Uzantıları TIF, BMP ve JPG dir. Veri tabanı dosyaları: İçerisinde belli bir düzende bilgi barındıran, genelde tablolar hâlinde bulunan dosya türüdür. Uzantıları MDB, DBF ve DAT dır. d. Dosya Özellikleri: Her dosyanın kendine ait birtakım özellikleri vardır. Dosya özelliklerini görebilmek için dosya üzerinde sağ tuş tıklanır ve açılan menüden özellikler komutu tıklanarak Özellikler Penceresi açılmış olur. (Resim 2.32). Bu pencerede dosya türü, dosyanın konumu, dosyanın boyutu, dosyanın oluşturulma, değiştirilme ve erişim tarihleri gibi bilgiler bulunur. Resim 2.32: Dosya özellikleri görme aşamaları penceresi 56

Bilgisayarı Kullanma ve Yönetme e. Dosya ve Dizinleri Yeniden İsimlendirme: Yeni bir klasör oluşturulduğu zaman bilgisayar tarafından ismi Yeni Klasör olarak atanır. Bu ismi değiştirmek için klasör veya dosya üzerinde iken sağ tuş tıklanır ve buradan Ad Değiştir komutu verilir. Klasör veya dosya ismi istenilen şekilde değiştirildikten sonra enter tuşuna basılarak veya fare ile herhangi bir konuma tıklanarak işlem onaylanır. 2. Dosya İşlemleri a. Dosya Seçme: Dosya seçme işlemi sırasında tek bir dosya seçilebileceği gibi birden fazla dosya da aynı anda seçilebilir. Dosya seçme işleminde aşağıdaki yöntemlerden biri kullanılır. 1. Seçilmek istenen tek bir dosya ise fare kullanılarak dosya üzerinde bir defa sol tuşa tıklamak yeterlidir. 2. Seçilmek istenen birden fazla dosya varsa fare sol tuşuna basılı tutularak seçilmek istenen nesneler bir alan içerisine alınır ve fare sol tuşu bırakılır. 3. Bulunulan konumdaki bütün nesneleri seçmek için de klavyeden CTRL+A tuşlarına birlikte basılarak seçim yapılabilir. b. Kopyalayıp Yapıştırma: Dosyalar ve klasörler bulundukları konumdan farklı bir konuma kopyalanabilir veya taşınabilir. Bu işlem için kopyalanacak dosya veya klasör üzerinde sağ tuş tıklanır ve buradan Kopyala komutu verilir. Kopyalanarak hafızaya alınan dosya, yapıştırılmak istenen konuma gelindikten sonra yine sağ tuş yardımıyla Yapıştır komutu verilir ve işlem tamamlanır. c. Verileri Farklı Kayıt Ortamına Kopyalama: Kopyalanarak hafızaya alınan dosyalar yalnızca sabit disklere değil diğer çıkarılabilir disklere ve manyetik kayıt ortamlarına da (CD, DVD) aktarılabilir. Çıkarılabilir disklere yapıştırma işlemi sabit disklere yapıştırma işleminin aynısıdır. Manyetik ortamlara kayıt işlemlerinde ise yazma özelliği bulunan CD_RW ler ve DVD_RW ler kullanılmak zorundadır. Bunların yanında özel CD ve DVD yazma programları da kullanılabilir. ç. Dosya Silme: Bilgisayarın sabit diskinde bulunan ve artık kullanılmayan dosyalar silinerek hafızada fazla yer kaplamaları engellenmiş olur. Bu dosyaları silmek için aşağıdaki yöntemlerden biri kullanılır. 1. Silinmek istenen dosya üzerinde farenin sağ tuşu tıklanır ve açılan menüden Sil komutu verilir. 2. Silinmek istenen dosya seçildikten sonra klavyeden Delete tuşuna basılarak silme işlemi tamamlanır. Silinen bu dosyalar masaüstünde bulunan Geri Dönüşüm Kutusuna gönderilir. Geri Dönüşüm Kutusu temizlenmediği sürece silinen dosyalar hafızada kalmaya devam eder. Geri Dönüşüm Kutusunu temizlemek için masaüstünde bulunan simgesi üzerinde sağ tuş tıklanır ve Geri Dönüşüm Kutusunu Boşalt komutu verilir. Açılan pencereden işlemi onaylamak için Evet düğmesine basıldığında temizleme işlemi tamamlanmış olur (Resim 2.33). Resim 2.33: Geri dönüşüm kutusu temizleme aşamaları penceresi 57

Bilgi ve İletişim Teknolojisi d. Seçilmiş Olan Dizinleri Silme: Dizin silme işlemi de dosya silme işleminin aynısı olup silinmek istenen dizin üzerine gelinir. Fare üzerinde sağ tuşu tıklayarak açılan menüden Sil komutu verilir. Açılan pencereden işlem onaylanarak silme işlemi tamamlanmış olur. Dizin silme işleminin dosya silmeden tek farkı, o dizinin altında bulunan bütün alt dizinlerin de silinmesidir. Bu yüzden dizin silme işlemlerinde daha dikkatli olmak gerekir. 3. Arama a. Bul Komutunu Kullanma: Bilgisayarda bulunan verilerimiz içerisinde arama yapılarak çok kısa bir sürede dosyalara ulaşılabilir. Arama işlemi için aşağıdaki adımları uygulayalım: 1. Başlat menüsünden Ara komutunu tıklayarak veya klavyeden F3 tuşuna basarak arama penceresini açalım (Resim 2.34). 2. Aramak istediğimiz dosyanın türünü belirtelim (Resim, müzik, video vb.). 3. Dosyanın adını veya dosya içerisinde geçen bir kelimeyi belirtelim. 4. Konum kısmından arama yapacağımız hafıza birimlerini seçelim. 5. Ara düğmesine tıklayarak işlemi başlatalım. Resim 2.34: Arama penceresi Çalışma Etkinliği Bilgisayarınızda bulunan resim, müzik veya video dosyalarını Bul (Ara) komutu kullanarak listeleyiniz. b. Gelişmiş Arama: Dosyaların belli özellikleri belirtilerek daha kapsamlı ve hızlı bir arama yapılabilir. Gelişmiş arama seçeneklerini kullanabilmek için dosya ismi girildikten sonra dosyanın ne zaman değiştirildiği, boyutunun ne kadar olduğu ve diğer ileri düzey seçenekler belirtilerek arama detayları artırılabilir. Ne zaman değiştirildi? Dosyanın en son ne zaman değiştirildiğini belirtmek için kullanılır (Resim 2.35). Seçenekler arasında son hafta içinde, geçen ay, geçen yıl ve tarih belirtme seçimleri vardır. Ek Bilgi Resim 2.35: Ne zaman değiştirildi? seçeneği Arama işlemi sırasında aranacak dosya kriterlerini doğru seçmeniz doğru sonuç almanızda kolaylık sağlar. 58

Bilgisayarı Kullanma ve Yönetme Boyutu nedir?: Aranılan dosyanın disk üzerinde ne kadar alan kapladığını belirtmek için kullanılır (Resim 2.36). Burada küçük, orta, büyük ve boyutunu kullanıcının girebileceği seçimler vardır. Resim 2.36: Boyutu nedir? seçeneği İleri düzey seçenekler: Bu alan, bulunmak istenilen dosyanın, sistem veya yedek dosyalarında aranıp aranmayacağının, büyük ve küçük harf duyarlılığına dikkat edilip edilmeyeceğinin belirlendiği bölümdür. Resim 2.37: İleri düzey Çalışma Etkinliği 1. Belgelerim klasöründe Bilişim Teknolojileri adında bir klasör oluşturunuz. 2. Bilgisayarınızda bulunan resim dosyalarını Ara komutunu kullanarak bulunuz. 3. Bulduğunuz bu resim dosyalarını Bilişim Teknolojileri klasörüne kopyalayınız. 4. Bilişim Teknolojileri klasörünü içeriğiyle birlikte siliniz. 5. Silinmiş dosyaları Geri Dönüşüm Kutusundan kurtarınız. 59

Bilgi ve İletişim Teknolojisi D. YAZDIRMA Konuya Hazırlık 1. Günümüzde kullanılan yazıcı çeşitlerini araştırınız. 2. Yazıcıların çalışma sistemlerini araştırarak sınıf arkadaşlarınızla paylaşınız. 1. Yazıcı Yükleme Yeni alınmış bir yazıcının öncelikli olarak bilgisayara tanıtılması yani kurulumunun yapılması gerekir. Kurulum işlemi için yazıcıyla birlikte gelen CD kullanılabileceği gibi Başlat menüsü, Ayarlar kısmında bulunan Yazıcı ve Fakslar komutu da kullanılabilir. Yazıcı yükleme işlemi şu aşamalardan oluşur: 1. Başlat menüsünden Ayarlar ve buradan Yazıcı ve Fakslar seçilir. 2. Açılan Yazıcı ve Fakslar penceresinden Yazıcı Ekle seçeneği tıklanır (Resim 2.38). 3. Yazıcı ekleme sihirbazı açılır ve işleme devam etmek için İleri düğmesine tıklanır (Resim 2.39). Resim 2.38: Yazıcı ve fakslar penceresi Resim 2.39: Yazıcı ekleme sihirbazı penceresi 4. Kullanılmak istenen yazıcının bilgisayarımıza bağlı bir yazıcı mı, yoksa bir ağ yazıcısı mı olduğu ayarlanır ve İleri düğmesine tıklanır (Resim 2.40). 5. Bilgisayar yazıcıyı otomatik olarak tanımaz ise ayarları yapmak için İleri düğmesine tıklanır (Resim 2.41). Resim 2.40: Yerel veya ağ yazıcısı penceresi Resim 2.41: Yeni yazıcı algılama penceresi 60

Bilgisayarı Kullanma ve Yönetme 6. Yazıcının bilgisayarla olan bağlantı noktası seçilir ve İleri düğmesine tıklanır (Resim 2.42). 7. Üretici firma adı ve yazıcı modeli seçilerek İleri düğmesine tıklanır (Resim 2.43). Resim 2.42: Yazıcı bağlantı noktası penceresi Resim 2.43: Yazıcı yazılımı yükleme penceresi 8. Yazıcının adı ve varsayılan yazıcı olup olmayacağı belirtilir (Resim 2.44). 9. Deneme sayfası çıkarılmak isteniyorsa Evet seçilir ve İleri düğmesine tıklanır (Resim 2.45). Resim 2.44: Yazıcı adı penceresi Resim 2.45: Sınama sayfası penceresi 10. Bütün ayarlar tamamlandıktan sonra açılan pencereden Son düğmesine tıklanarak kurulum tamamlanır (Resim 2.46). Çalışma Etkinliği Yazıcı ekleme sihirbazını kullanarak bilgisayarınıza bir yazıcı ekleyiniz. Resim 2.46: Yazıcı ekleme penceresi 61

Bilgi ve İletişim Teknolojisi 2. Yazıcıdan Baskı Alabilme Windows işletim sisteminde yazıcıdan çıktı alabilmek için bulunulan ortamda Dosya menüsünden Yazdır komutu tıklanır veya klavyeden CTRL+P tuşlarına basılır. Böylece Yazdır penceresi açılmış olur (Resim 2.47). Açılan Yazdır penceresinden yazıcı adı, çıktısı alınmak istenen sayfalar ve kopya sayısı girildikten sonra Tamam düğmesine basılarak yazıcıya belge gönderilmiş olur. Ek Bilgi Çıktı alma işlemi sırasında doğru yazıcıyı seçip seçmediğinize, kopya sayısına ve hangi sayfaların çıkarılacağına dikkat ediniz. Resim 2.47: Yazdır penceresi 3. Varsayılan Yazıcıyı Değiştirme Bilgisayara bağlı birden fazla yazıcı var ise bunlardan bir tanesinin varsayılan yani aktif yazıcı yapılması gerekir. Varsayılan olarak ayarlanmış yazıcı direkt olarak çıktının alınacağı yazıcıdır. Bir yazıcıyı varsayılan olarak ayarlamak için aşağıdaki adımları izleyelim: 1. Başlat menüsündeki sırasıyla Ayarlar ve Yazıcı ve Faksları seçelim. 2. Ekrana gelen pencerede aktif olarak kullanmak istediğimiz yazıcının üzerindeyken farenin sağ tuşunu tıklayalım. 3. Açılan kısayol menüsünden Varsayılan Yazıcı Olarak Ata komutunu tıklayalım (Resim 2.48). Resim 2.48: Varsayılan yazıcı olarak atama komutu penceresi 62

Bilgisayarı Kullanma ve Yönetme ÜNİTE SONU DEĞERLENDİRME SORULARI A. Aşağıda verilen cümleleri uygun ifadelerle tamamlayınız. 1. Bilgisayar birimlerinin çalışmasını sağlayan ve komut gruplarından oluşan yapıya... denir. 2. Windows açıldığı anda ilk ekrana gelen bölüme denir. 3. Windows işletim sistemini kapatmak için Başlat menüsünden seçilir. 4. Sistem özelliklerini görmek için... simgesi kullanılır. 5. Silinen dosyaların geçici olarak tutulduğu alana.denir. 6. Masaüstü ekran resmini değiştirmek için denetim masasından.seçilir. 7. Klavye ayarlarını değiştirmek için denetim masasından.. seçilir. 8. Bilgisayarda yüklü olan yazıcıları görmek için başlat menüsünden....seçilir. 9. Herhangi bir konu hakkında bilgisayardan yardım almak için tuşu kullanılır. 10. Bilgisayarda seçilip kopyalanmış bir dosyayı farklı bir konuma taşımak için sağ tuştan komutu verilir. 11. Masaüstünde yeni bir simge oluşturmak için farenin sağ tuşu tıklanarak /. komutları seçilir. 12. Wordpad de hazırlamış bir dosyayı kaydetmek için dosya menüsünden.. komutu verilir. 13. Wordpad de hazırlanmış bir dosyanın kâğıda nasıl çıkacağını görmek için.. simgesine tıklanır. 14. Wordpad programını kapatmak için klavyeden.. tuşlarına basılır. B. Aşağıdaki sorularda doğru yanıtı işaretleyiniz. 1. Aşağıdakilerden hangisi Windows un genel özelliklerinden birisidir? A) Görsel bir işletim sistemi olması B) Grafik tabanlı bir işletim sistemi olması C) Herhangi bir işlemin birden çok yöntemle yapılabilmesi D) Aynı anda birden fazla programla çalışabilme imkânının bulunması E) Hepsi 63

Bilgi ve İletişim Teknolojisi 2. Aşağıdakilerden hangisi bir metin belgesinin uzantısıdır? A) Bmp B) Doc C) Xls D) Mp3 E) Wav 3. Aşağıdaki simgelerden hangisi bir üst klasöre çıkmak için kullanılır? A) B) C) D) E) 4. Aşağıdaki simgelerden hangisi bilgisayarı bekleme konumuna getirir? A) B) C) D) E) 5. Aşağıdaki simgelerden hangisi eğik yazı yazmak için kullanılır? A) B) C) D) E) 6. Bir dosyanın özelliklerini görmek için aşağıdaki seçeneklerden hangisi kullanılır? A) Sağ Tuş-Yeni B) Sağ Tuş-Düzenle C) Sağ Tuş- Özellikler D) Sağ Tuş-Aç E) Sağ Tuş -Kopyala 7. Bir dosyayı geri dönüşüm kutusuna göndermeden silmek için kullanılan kısayol tuşu hangisidir? A) Shift + Delete B) Ctrl + Delete C) Delete D) Alt + Delete E) Ctrl+Esc 64

Bilgisayarı Kullanma ve Yönetme 8. Bir pencerede bulunan bütün dosyaları seçili hâle getirmek için aşağıdakilerden hangisi kullanılır? A) Dosya-Tümünü Seç B) Düzen- Tümünü Seç C) Görünüm- Tümünü Seç D) Sağ Tuş- Tümünü Seç E) Yardım- Tümünü Seç 9. Yandaki masaüstü ögesi aşağıdakilerden hangisinin simgesidir? A) Bilgisayarım B) Belgelerim C) Geri Dönüşüm Kutusu D) Internet Explorer E) Ağ Bağlantılarım 10. Açık olan herhangi bir program aşağıdaki tuşlardan hangilerine birlikte basılarak kapatılır? A) Ctrl +Tab B) Alt + Tab C) Ctrl + F4 D) Alt + F4 E) Shift+F4 11. Kullanıcı, bilgisayar açıldıktan sonra işlemleri hangi bellek üzerinde gerçekleştirir? A) Ram B) Rom C) D Dram D) Rem E) Sdram 12. Açık olan bir pencereyi kapatmak için aşağıdaki seçeneklerden hangisi kullanılmaz? A) Denetim düğmesini çift tıklamak B) Denetim düğmesinden kapat seçeneğini tıklamak C) Dosya Kapat seçeneğini tıklamak D) Başlık Çubuğunu çift tıklamak E) Kapat ( ) simgesini kullanmak 65

Bilgi ve İletişim Teknolojisi 13. Windows işletim sisteminde Word Pad programı nasıl çalıştırılır? A) Başlat Programlar Windows Gezgini B) Başlat Programlar Donatılar Word Pad C) Başlat Programlar Komut İstemi D) Bilgisayarım Denetim Masası Word Pad E) Başlat Word Pad 14. Windows da yeni bir yazıcı ekleme işlemi aşağıdaki seçeneklerden hangisi ile yapılır? A) Başlat Ayarlar Yazıcılar ve Fakslar Yazıcı ekle B) Denetim Masası Yazıcı ekle C) Başlat Programlar Yazıcılar Yazıcı ekle D) Başlat Programlar Donatılar Yazıcı ekle E) Başlat Yazıcılar- Yazıcı ekle 15. Windows ta aşağıdaki kısayol tuşları hangi seçenekte doğru olarak sıralanmıştır? CTRL + X, CTRL + C, CTRL +V A) Kes - Kopyala - Yapıştır B) Geri Al - Yinele - Kes C) Kes - Yapıştır - Kopyala D) Yinele - Geri Al - Kes E) Yapıştır - Kopyala - Kes 66

Kelime İşlem Programı 3. ÜNİTE Kelime İşlem Programı Üniteye Hazırlık 1. Kelime işlem kavramının ne ifade ettiğini araştırınız. 2. Günümüzde kullanılan kelime işlem programlarının neler olduğunu araştırınız. 3. Kelime işlem programları ile bir metin oluşturmanın daktilo ile metin oluşturmaya oranla kolaylıklarını belirtiniz. 67

Bilgi ve İletişim Teknolojisi A. Başlangıç Konuya Hazırlık 1. Kelime işlem programında yazılmış bir öz geçmiş belgesini derse getirerek ekran görüntüsü hakkında tartışınız. 2. Kelime işlem programlarında oluşturulan belgelerin uzantıları nelerdir? Araştırınız. Kelime işlem programları, bilgisayarda klavye yardımıyla yazı yazmamızı sağlayan, yazılan bu yazılar üzerinde kelime boyutunu büyütme, kelimeleri tablo içine alma gibi türlü biçimlendirme işlemine olanak veren ve çalışmalarımızı yazıcıdan çıkartmamızı sağlayan programlardır. Günümüzde yaygın olarak kullanılan kelime işlem programı Microsoft (MS) Office paket programlar grubu (Word, Excel, Powerpoint, Access) içinde yer alan MS Word programıdır. Kapsamlı yazma araçları ve kullanımı kolay ara yüzü MS Word programının en çok kullanılan kelime işlem programı olmasını sağlamaktadır. Bu ünitemizde MS Word 2003 kelime işlem programının kullanım özelliklerine değineceğiz. MS Word programında oluşturacağımız uygulamaları kaydetmek için Belgelerim klasörü içerisine MS Office Uygulamalarım isimli bir klasör oluşturalım. MS Office Uygulamalarım klasörü içerisine de MS Word Uygulamalarım adlı bir klasör oluşturalım (Resim 3.1). Resim 3.1: MS Word uygulamalarım klasörü 1. Kelime İşlemciyle İlk Adımlar a. Kelime İşlemci Uygulaması Açma Kelime işlemci uygulamalarına geçmek için programımız MS Word ü açalım: 1. Başlat menüsüne tıklayalım. 2. Açılan pencereden Tüm Programlar seçeneğini seçili hâle getirelim. 3. Gelen pencerede Microsoft Office seçeneği içinde yer alan Microsoft Office Word programına tıklayalım (Resim 3.2). Resim 3.2: MS Word programının açılması 68

Kelime İşlem Programı Gerçekleştirdiğimiz bu adımlar sonucunda karşımıza MS Word programının ara yüzü gelecektir. Şimdi programımızın uygulama penceresini inceleyelim (Resim 3.3). Başlık Çubuğu Menü Çubuğu Standart Araç Çubuğu Görev Bölmesi Cetvel Dikey Kaydırma Çubuğu Durum Çubuğu Resim 3.3: MS Word programı penceresi Yatay Kaydırma Çubuğu MS Word uygulamasını ilk olarak açtığımızda karşımıza temel çubuklar olan Menü Çubuğu, Standart Araç Çubuğu ve Biçimlendirme Araç Çubuğu gelecektir. Bununla birlikte yazılarımızı hizalı yazmamızda yardımcı olan Cetvel, birden çok sayfalı metinlerde hareket etmemizi sağlayan Dikey ve Yatay Kaydırma Çubukları, bazı biçimlendirme işlemlerini yapmamızı sağlayan Görev Bölmesi, uygulamamızın sayfası gibi bazı bilgiler içeren Durum Çubuğu uygulama penceremizde bulunacaktır. b. Kayıtlı Bir Dosyayı Açma Daha önceden MS Word programında oluşturulup bilgisayara kaydedilmiş bir belgeyi açabilmek için farklı yollar takip edilebilir. Bunun için aşağıdaki adımları gerçekleştirelim: 1. Dosya menüsündeki Aç seçeneğini tıklayalım (Resim 3.4). 2. Klavyede Ctrl tuşunu basılı tutarak O tuşuna basalım (Resim 3.5). 3. Standart Araç Çubuğunda yer alan Aç düğmesini tıklayalım (Resim 3.6). Resim 3.4: Dosya menüsü aç seçeneği Resim 3.5: Klavyede Ctrl ve O tuşları Resim 3.6: Standart araç çubuğu aç düğmesi 69

Bilgi ve İletişim Teknolojisi Gerçekleştirdiğimiz bu adımlar sonrası karşımıza Aç Penceresi gelecektir (Resim 3.7). Bak Açılır Liste Kutusu: Kayıtlı belgemizin bulunduğu dizin bu kutucukta belirlenir. Bir Düzey Yukarı Düğmesi: Bulunulan dizinden bir üst dizine geçer. Araç Düğmesi: Bulunulan dizindeki klasörler ve belgelerle ilgili işlemler yapılır. Görünümler Düğmesi: Bulunulan dizindeki klasörlerin görünüm düzenlerini değiştirir. Yeni Klasör Oluştur Düğmesi: Bulunulan dizine yeni bir klasör oluşturur. Sil Düğmesi: Seçili olan klasörü siler. Resim 3.7: Aç penceresi Belgemizi seçili hâle getirip Aç düğmesine tıkladığımızda MS Word programı belgemizi düzenleme yapmak için hazır hâle getirecektir. c. Birden Çok Belgeyle Çalışmak MS Word programında aynı anda birden çok belgemizle çalışmak mümkündür. Bu belgeler bilgisayarımızda kayıtlı belgeleri tekrar düzenlemek için açılmış ya da yeni oluşturulmuş olabilir. Her açılan belge Görev çubuğu üzerinde yer alır (Resim 3.8). Resim 3.8: Görev çubuğu penceresi Ek Bilgi Pencere menüsünde o an açık olan MS Word belgeleri listelenmektedir. Liste elemanlarına tıklayarak belgeler arasında geçiş yapabiliriz (Resim 3.9) Resim 3.9: Pencere menüsü seçenekleri ç. Yardım Fonksiyonlarını Kullanma MS Word programı kullanıcılarına tüm konuları içeren ayrıntılı bir yardım sunmaktadır. Bunun için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Yardım menüsü seçeneklerinden Microsoft Office Word Yardımı seçeneğini seçelim. 2. Seçim ardından ekranın sağ sütununa Word Yardımı Görev Bölmesi gelecektir. Bu bölmede yer alan Ara kutucuğuna sekmeler kelimesini yazalım (Resim 3.10). Resim 3.10: Word yardımı görev bölmesi 70

Kelime İşlem Programı 3. Ara düğmesini ( ) tıklayalım. Tıklama ile birlikte yine aynı görev bölmesinde yardım konuları listelenecektir. Bu konulardan istenilene tıklayarak detay bilgiler alabiliriz. d. Yeni Belge Açma MS Word programında uygulamalarımızı oluşturacağımız yeni belgeler açabiliriz. Bunun için şu adımları takip edelim: 1. Dosya menüsündeki Yeni seçeneğine tıklayalım. 2. Ekranın sağına gelen Yeni Belge görev bölmesinden Boş Belge seçeneğine ( ) tıklayalım (Resim 3.11). Ekrana uygulamalarımız için boş bir belge gelecektir. Ek Bilgi Resim 3.11: Yeni belge görev bölmesi MS Word programı her yeni açılan yeni belgeye otomatik olarak Belge1 adını verir. Devam eden yeni belge açımlarında ise sayıyı artırarak (Belge 2, Belge 3...) isimlendirir. Bu isimler belgemizi farklı bir dosya isimi ile kaydedene kadar kalır. e. Belgeyi Kaydetme MS Word programında hazırladığımız belgelerimizi daha sonra üzerinde değişiklik yapmak ya da sayfa ile ilgili düzenlemeleri yapmak için tekrar açmak isteyebiliriz. Bunun için belgelerimizi oluşturduktan sonra kaydetmemiz gerekir. Bir belge kaydetmek için aşağıdaki adımları uygulayalım: 1. MS Word programında yeni bir belge açıp Dosya menüsü seçeneklerinden Kaydet seçeneğine tıklayalım. 2. Karşımıza gelen Farklı Kaydet penceresinde bulunan Kayıt Yeri açılır liste seçeneklerinden Belgelerimi seçelim. Daha önce oluşturmuş olduğumuz MS Office Uygulamalarım klasörünün içindeki MS Word Uygulamalarım klasörünü açalım (Resim 3.12). Kayıt yeri açılır kutusu ile belgemizi kayıt edeceğimiz konumu seçebiliriz. Kolay erişim düğmeleri ile bilgisayarımızdaki temel konumlara hızlı bir şekilde ulaşabiliriz. Resim 3.12: Farklı kaydet penceresi 71

Bilgi ve İletişim Teknolojisi 3. Dosya adı kutusuna belgemiz için uygun gördüğümüz ve sonra belgemizi bulmamızı kolaylaştırıcı bir isim verelim. Bu kutucuğa 19 Mayıs metnini yazalım ( ). 4. Kayıt türü açılır kutusu ile belgemizi word belgesi türünden farklı olarak web sayfası gibi farklı türlerde de kayıt edebiliriz. 5. Son olarak Kaydet düğmesine ( ) tıklayarak işlemi sonlandıralım. MS Word Uygulamalarım klasöründe 19 Mayıs adlı bir MS Word belgesi oluşacaktır. Ek Bilgi Belgenizi kaydetmek için şu yolları da deneyebilirsiniz: Standart araç çubuğunda yer alan Kaydet düğmesine ( Klavyede ctrl ( ) tuşuna ve S tuşuna basınız. ) tıklayınız. Çalışma Etkinliği Ders konuları ile birlikte geliştireceğimiz belge için yeni bir belge oluşturunuz. Belgeye Öz Geçmiş ismini verip uygulamalar esnasında oluşturduğumuz MS Word Uygulamalarım klasörüne kaydediniz. f. Belgeyi Farklı Kaydetme MS Word programında daha önce oluşturup kaydettiğimiz belgeleri açarak çeşitli düzenlemeler yapabiliriz. Yaptığımız bu değişiklikleri Dosya menüsü seçeneklerinden Kaydet düğmesi ile belge üzerine kaydedebiliriz. Bunun yanında istersek önceki belgemizi koruyarak farklı konumda, farklı bir belge olarak da kaydedebiliriz. Bunun için aşağıdaki adımları uygulayalım: 1. Bir önceki konuda MS Word Uygulamalarım klasörüne kaydettiğimiz 19 Mayıs belgesini açalım. 2. Dosya menüsündeki Farklı Kaydet seçeneğini seçelim. 3. Karşımıza Farklı Kaydet penceresi gelecektir (Resim 3.12). Bu pencerede Dosya Adı kutusuna 19 Mayıs 2008 metnini girelim ( ). 4. Kaydet düğmesine ( ) tıklayalım. MS Word Uygulamalarım klasöründe 19 Mayıs adlı belgemizle ile birlikte 19 Mayıs 2008 adlı bir MS Word Belgesi daha oluşacaktır (Resim 3.13). Resim 3.13: MS Word uygulamalarım klasörü Çalışma Etkinliği Daha önce oluşturmuş olduğunuz Öz Geçmiş belgesini açıp Farklı Kaydet özelliğini kullanarak Öz Geçmiş 2008 adı ile masaüstüne kaydediniz. g. Belgeyi Farklı Dosya Biçiminde Kaydetme MS Word programı, oluşturduğumuz belgeleri farklı ortamlarda açılmalarını sağlamak üzere farklı dosya biçimlerinde kaydetmemize olanak sağlamaktadır. Daha önce oluşturduğumuz 19 Mayıs belgemizi web sayfası olarak kaydedeceğimiz şu adımları takip edelim: 72

Kelime İşlem Programı 1. Bir önceki konuda MS Word Uygulamalarım klasörüne kaydettiğimiz 19 Mayıs klasörünü açalım. 2. Dosya menüsündeki Farklı Kaydet seçeneğini seçelim. 3. Karşımıza Farklı Kaydet penceresi gelecektir. 4. Kayıt türü açılır kutusundan Web Sayfası seçeneğini seçelim (Resim 3.14). MS Word Uygulamalarım klasöründe 19 Mayıs adlı bir belge daha oluşacaktır. Bu belgeyi çift tıklayarak açtığımızda belge MS Word programında açılmayacaktır. Resim 3.14: Kayıt türü açılır kutusu Ek Bilgi Web sayfası olarak kaydettiğimiz belgeyi MS Word programında açmak için belge üzerinde farenin sağ tuşu tıklanır. Açılan pencere seçeneklerinden Birlikte Aç seçeneği seçilir. Seçimle birlikte açılan pencereden Microsoft Office Word seçeneği seçilir (Resim 3.15). h. Belgeyi Kapatma MS Office Word programını kapatmadanda açık olan belgemizi kapatabiliriz. Bunun için aşağıdaki adımları takip edelim: Resim 3.15: Birlikte aç seçeneği 1. MS Word Uygulamalarım klasörüne kaydettiğimiz 19 Mayıs klasörünü açalım. 2. Belgemizi kapatmak için Dosya menüsündeki Kapat seçeneğini seçelim. 3. MS Word programı kapanmaz iken 19 Mayıs belgemiz kapanacaktır. ı. Kelime İşlemci Uygulamasını Kapatma MS Word programını kapatmak için Dosya menüsü seçeneklerinden Çıkış seçeneğini seçebiliriz. Ek Bilgi MS Word programını kapatmak için klavyeden alt ( tuşlarından F4 ( ) tuşuna basılır. ) tuşuna basılı iken fonksiyon 2. Temel Ayarları Yapma MS Word programında sayfa görünümü ve araç çubuklarının dizilimi gibi bazı ayarlamaları yaparak MS Word programını kişiselleştirebiliriz. Bu ayarlamaları bazı durumlarda geliştireceğimiz uygulamaya göre de düzenleyebiliriz. Bu durum bize hız ve verimlilik kazandıracaktır. 73

Bilgi ve İletişim Teknolojisi a. Sayfa Görünümlerinin Değiştirilmesi MS Word programında belgemizi oluşturma amacımıza uygun bir sayfa görünümü seçebiliriz. Sayfa görünümü seçenekleri Görünüm menüsü içerisinde yer almaktadır (Resim 3.16). Ek Bilgi Sayfa görünümlerine ulaşabilmek için ekranın altında yatay kaydırma çubuğunun en solunda yer alan düğmeler ( ) de kullanılabilir. Resim 3.16: Görünüm menüsü sayfa görünümü seçenekleri Ek Bilgi Düğme isimlerinin tam olarak bilinmediği durumlarda düğmenin ismini öğrenmek için düğme üzerinde fareyi belirli süre bekletmek gerekmektedir. Bu durumda düğmenin altında düğmenin isminin yazılı olduğu sarı zeminli bir pencere çıkacaktır (Resim 3.17). Resim 3.17: Düğme isimlerini görüntüleyen pencere b. Sayfa Görüntüsünü Büyütme Çok küçük boyutlarda yazılmış belgelerde okumayı ya da düzenlemeyi kolaylaştırmak için sayfa görüntüsünü büyütebiliriz. Belgenin sayfalarına genel bir bakış için sayfa görüntüsünü küçültebiliriz. Bunun için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Görünüm menüsündeki Yakınlaştır seçeneğini tıklayalım. 2. Açılan Yakınlaştır penceresinden %200 seçeneğini seçili hâle getirelim (Resim 3.18). 3. Tamam düğmesine tıklayalım. Belgemiz gerçek görüntüsünün %200 oranı ile büyütülmüş olarak görüntülenecektir. Resim 3.18: Yakınlaştır penceresi Ek Bilgi Birden çok sayfa bölümünden ekranınızda aynı anda göstermek istediğiniz sayfa sayısını belirleyebilirsiniz. Ekran düğmesi üzerinde farenin sol tuşunu basılı tutarak gelen pencereden sayfa sayısını seçebilirsiniz (Resim 3.19). Resim 3.19: Birden çok sayfa seçenekleri 74

Kelime İşlem Programı c. Araç Çubuğu Özelliklerini Değiştirme MS Word programı, kullanıcılarına kullanımı çok olan araç çubuklarını ekrana getirme ya da kullanmadığı araç çubuklarını gizleme gibi esneklikler sağlamaktadır/sunmaktadır. Bu da kullanıcılara uygulamalarında kolaylık sağlamaktadır. Bununla birlikte menülerde bulunan seçeneklerden de istenilen araç çubuğuna ekleme yapılabilmektedir. Örnek uygulama için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Görünüm menüsündeki Araç Çubukları seçeneğini tıklayalım. 2. Seçimle birlikte sol tarafa açılan penceredeki seçeneklerden Çizim araç çubuğunu seçili hâle getirelim (Resim 3.20). Ekranda Çizim araç çubuğu belirecektir. 3. Araç çubuğuna menü seçeneklerinden eklemek için üstteki adımları takip edip ikinci adımda Çizim yerine Özelleştir seçeneğini seçelim. Karşımıza Özelleştir penceresi gelecektir. Resim 3.20: Araç çubukları seçenekleri 4. Komutlar sekmesini seçelim. Açılan pencereden istenilen menü seçeneğini seçili hâle getirdiğimizde o menüye ait seçenekler Komutlar bölümünde listelenecektir (Resim 3.21). 5. İstenilen komutu fare ile tıklayıp sürükle bırak yöntemi ile istenilen araç çubuğu üzerine taşıyabiliriz. Ek Bilgi Araç çubuklarının en sağında Araç Çubukları Seçenekleri düğmesi ( )ni tıkladığınızda Resim 3.22 deki seçenekler gelecektir. Bu seçenekle bulunan Araç Çubuğu üzerindeki düğmeler eklenip gizlenebilir ya da Özelleştir seçeneği ile Özelleştir penceresi açılabilir. Araçlar menüsü seçeneklerinden Özelleştir seçeneği ile de Özelleştir penceresi açılabilir. Resim 3.21: Özelleştir penceresi Resim 3.22: Özelleştir penceresi 75

Bilgi ve İletişim Teknolojisi 3. Belge Alışverişi MS Word programı diğer kelime işlemci programları olan Not Defteri ve Wordpad programlarında hazırlanmış belgeleri açabilir. Bununla beraber Web sayfası olarak hazırlanmış ya da yeni nesil genişletilebilir işaretleme dili olan xml dilinde hazırlanmış belgeleri de görüntüleyebilmektedir. Bunun için Ekle menüsü seçeneklerinden Dosya seçeneği kullanılır. MS Word programında hazırlanmış belgeleri dış ortamlara aktarmak için de Dosya menüsünden Gönder seçeneği kullanılır. Bu seçenekle belgelerimizi Posta alıcısı gibi ortamlara gönderebiliriz. Değerlendirme Soruları 1. MS Word programında oluşturulmuş bir belgeyi değişik bir isimle saklamak için aşağıdaki seçeneklerden hangisi kullanılır? A) Dosya Menüsü - Farklı Kaydet B) Dosya Menüsü - Ad Değiştir C) Düzen Menüsü - Yeni Adla Kaydet D) Dosya Menüsü - Kaydet E) Dosya Menüsü - Değiştir 2. MS Word programında hazırlanmış belgeler aşağıdaki dosya format biçimlerinden hangisi ile kaydedilebilir? A) Müzik dosyası B) Ses dosyası C) Web sayfası D) Video dosyası E) Görüntü dosyası 3. MS Word programının sayfa görünümünü değiştirmek için hangi menü kullanılır? A) Dosya Menüsü B) Düzen Menüsü C) Tablo Menüsü D) Araçlar Menüsü E) Görünüm Menüsü 4. MS Word programında belgeyi kaydetmek için kullanılan kısayol tuşu aşağıdakilerden hangisidir? A) CTRL + Y B) CTRL + K C) CTRL + U D) CTRL + S E) CTRL + H 5. MS Word programında yeni bir belge açmak için aşağıdaki yollardan hangisi kullanılır? A) Dosya Menüsü - Yeni B) Dosya Menüsü - Aç C) Dosya Menüsü - Yeni Aç D) Dosya Menüsü - Yenile E) Dosya Menüsü - Kapat 76

Kelime İşlem Programı b. Temel İşlemler Konuya Hazırlık 1. Kelime işlem programlarında uygulama geliştirme işlemlerini hızlandırma tekniklerini araştırınız. 2. Kelime işlem programlarında uygulamalar, matematiksel semboller nasıl eklenir? Araştırınız. MS Word programında metin ile ilgili işlemlerin tamamı ekranda yanıp sönen İmleç ( ) kılavuzluğunda yazılmaktadır. İmleç klavye yardımı ile yazılacak yazıların, fare yardımıyla eklenen metin ya da nesnelerin ekrandaki hedef noktasını belirlemektedir. 1. Metni Yerleştirme a. Metni Araya Ekleme Yazılan metinler arasına metinler eklemek için imleci ekleme yapmak istediğimiz yere konumlandırmamız gerekmektedir. Bunun için klavyedeki yön tuşlarını (Resim 3.23) ya da fareyi kullanabiliriz. Uygulama için şu adımları takip edelim: 1. Aşağıdaki ilk kutu içerisindeki metinleri MS Word programında yazalım. 2. Yazım bittikten sonra klavyedeki yön tuşlarını kullanarak Siz sözcüğünün sonrasına konumlandıralım ve ikinci kutuda kalın yazılmış olarak verilen almakta olduğunuz terbiye ve kültür ile sözcük grubunu yazalım. 3. Eksik olan diğer metni de yazmak için yükselen sözcüğünün sonuna fare ile tıklayarak imleci buraya konumlandıralım ve yeni sözcüğünü yazalım. Resim 3.23: Yön tuşları Gençler, Cesaretimizi güçlendiren ve sürdüren sizlersiniz. Siz, insanlık değerinin, vatan sevgisinin en değerli örneği olacaksınız. Ey yükselen nesil, gelecek sizindir. Cumhuriyeti biz kurduk, onu yükseltecek ve sürdürecek sizsiniz. Mustafa Kemal ATATÜRK NUTUK Gençler, Cesaretimizi güçlendiren ve sürdüren sizlersiniz. Siz, almakta olduğunuz terbiye ve kültür ile insanlık değerinin, vatan sevgisinin en değerli örneği olacaksınız. Ey yükselen yeni nesil, gelecek sizindir. Cumhuriyeti biz kurduk, onu yükseltecek ve sürdürecek sizsiniz. Mustafa Kemal ATATÜRK NUTUK Metinlerimiz cümle içinde olması gereken yerlerde konumlanacaktır. Çalışma Etkinliği Daha önce oluşturmuş olduğunuz Öz Geçmiş belgesini açıp öz geçmişiniz ile ilgili bilgileri giriniz. 77

Bilgi ve İletişim Teknolojisi b. Yapılan İşlemi Geri Alma MS Word programı, kullanıcılara en son yaptıkları işlemden başlayarak işlemlerini adım adım geri almalarına imkân vermektedir. Büyük kolaylık sağlayan bu özellik yapılan hataların geri dönüşünün olduğu anlamına gelmektedir. Hatalı işlem öncesine kadar bu özellik kullanıldıktan sonra çalışmaya hata düzeltilerek devam edilebilir. Geri alma işlemi için Düzen menüsü seçeneklerinden Geri Al seçeneği kullanılır. c. Araya Özel Harf ya da Sembol Ekleme MS Word programında klavyede bulunmayan özel harf, karakter veya semboller eklemek için Ekle menüsü seçeneklerinden Simge seçeneği kullanılır. Bu yol izlendiğinde Simge penceresi karşımıza gelecektir (Resim 3.24). Buradan istenilen simge seçili duruma getirilip Ekle düğmesine ( ) tıklanır. Tıklamanın ardından farenin imlecinin bulunduğu yere nesne eklenmiş olacaktır. Çalışma Etkinliği Resim 3.24: Simge penceresi Aşağıdaki örnekleri MS Word de yazınız. x (A B) C= 23 ¼+¾ Çalışma Etkinliği Daha önce oluşturmuş olduğunuz Öz Geçmiş belgesini açıp mail adresi satırı oluşturunuz ve mail adresinizi yazınız (Örneğin, ahmetbey@hotmail.com). ç. Belge Arasına Sayfa Sonu Ekleme MS Word çok sayfalı belgeler ile çalışırken sayfa sonları özelliğini sunarak kullanıcılarına kolaylık sağlamaktadır. Oluşturulan belgede sayfa sonu eklendiğinde imleç otomatik olarak bir sonraki sayfa başına geçecek ve belge buradan oluşturulmaya devam edilecektir. Bu özellik sayesinde belge içine eklenecek yeni nesneler sonrasında, daha önce belgede konumlandırılmış paragrafı tablo, resim veya grafiğin alt satırlara kayarak sayfalar arasında bölünmesinin önüne geçilmiş olacaktır. Böylece her ekleme sonrası sayfa sonlarının tekrar tekrar kontrol edilmesine gerek kalmayacaktır. Belgemize sayfa sonu eklemek için şu adımları takip edelim: 1. Ekle menüsü seçeneklerinden Kesme seçeneğini seçelim. 2. Karşımıza Kesme penceresi gelecektir (Resim 3.25). 3. Sayfa Sonuna seçeneği seçili hâlde iken Tamam düğmesine tıklayalım. Resim 3.25: Kesme penceresi 78

Kelime İşlem Programı Kesmeyi eklediğimiz sayfadan bir sonraki sayfa başında imleç konumlanacaktır. 2. Metin Seçme MS Word programında metinlerimiz üzerinde komutlarımızı uygulayarak biçimlendirme yapabilmek için hedef metin seçili duruma getirilmelidir. Bunun için fare kullanılabileceği gibi klavye tuşları da kullanılabilir. Gençler, Fare ile seçim yapmak için metnin başlangıcına fare göstergesini konumlandırıp farenin Cesaretimizi güçlendiren ve sürdüren sizlersiniz. Siz, insanlık değerinin, vatan sevgisinin en değerli sol tuşuna basılı tutarak seçimin sonlandırılacağı örneğisiniz. Ey yükselen yeni nesil, gelecek sizindir. yere kadar sürüklemek gerekmektedir. Bu durumda sürükleme yapılan metnin zemin rengi Resim 3.26: Fare ile seçim yapma siyah olurken metnin yazı rengi beyaza dönüşecektir (Resim 3.26). Gençler, Cesaretimizi güçlendiren ve sürdüren Ek Bilgi sizlersiniz. Siz, insanlık değerinin, vatan Fare ile seçim yaparken şu yöntemleri deneyebilirsiniz (Metin içinde küçük bir seçim yapınız.): selen yeni nesil, gelecek sevgisinin en değerli örneğisiniz. Ey yük- sizindir. Sift ( ) tuşu basılı iken fare ile tıkladığınız bölgeye kadar arada kalan tüm metinler seçili hâle gelecektir. Ctrl ( ) tuşu basılı iken fare ile yapacağınız ayrı bölgedeki seçimler eski seçimlere dâhil edilecekitr (Resim 3.27). Alt ( ) tuşu basılı iken metin düzeninden bağımsız seçim yapılacaktır (Resim 3.28). Resim 3.27: Ctrl tuşu ile ayrı bölgelerdeki metinleri seçime dâhi etme Gençler, Cesaretimizi güçlendiren ve sürdüren sizlersiniz. Siz, insanlık değerinin, vatan sevgisinin en değerli örneğisiniz. Ey yükselen yeni nesil, gelecek sizin dir. Resim 3.28: Alt tuşu ile metin düzeninden bağımsız seçimler yapma Klavye ile seçim yapmak için metin başlangıcına klavye ya da fareyi konumlandıralım. Klavyede bulunan Shift ( ) tuşunu basılı tutup klavyedeki Yön Tuşları ( ) yardımı ile seçilecek yöne doğru imleci hareket ettirelim. Bu yöntem ile metin içindeki harfler ya da karakterler tek tek seçilecektir. 3. Metin Düzenleme MS Word programında metinlerimizi belge içinde Taşıma, Kopyalama ve Silme işlemleri yapabiliriz. Bu özellik sayesinde belgemizde sık kullandığımız metinleri sürekli yazmaktan kurtulabiliriz ya da farklı bir yerde bulunması gereken metinleri kolay bir şekilde yerinden oynatabiliriz. a. Kopyala ve Yapıştır Komutlarını Kullanma Kopyala ve Yapıştır komutları ile seçili metni çoğaltma işlemi yapmış oluruz. Çoğaltma işlemi için şu adımları takip edelim: 1. Çoğaltma yapılacak metni seçili duruma getirelim. 2. Düzen menüsündeki Kopyala seçeneğini tıklayalım. 3. Metnin ekleneceği yere İmleci konumlandıralım ve Düzen menüsü seçeneklerinden Yapıştır seçeneğini seçelim. 79

Bilgi ve İletişim Teknolojisi Metnin bir kopyası Yapıştır işlemi yapılan konuma eklenmiş olacaktır. b. Kes ve Yapıştır Araçlarını Kullanma Kes ve Yapıştır komutları ile seçili metni taşıma işlemi yapmış oluruz. Taşıma işlemi için şu adımları takip edelim: 1. Taşıma işlemi yapılacak metni seçili duruma getirelim. 2. Düzen menüsündeki Kes seçeneğini tıklayalım. 3. Metnin ekleneceği yere imleci konumlandıralım ve Düzen menüsü seçeneklerinden Yapıştır seçeneğini seçelim. 4. Metin Yapıştır işlemi ile istenilen konuma taşınmış olacaktır. Kes, Kopyala ve Yapıştır işlemleri için farklı yöntemler şu şekilde özetlenebilir: KES KOPYALA YAPIŞTIR Ctrl+X Farenin sağ tuşu Kes seçeneği Ctrl+C Farenin sağ tuşu Kopyala seçeneği Ctrl+V Farenin sağ tuşu Yapıştır seçeneği c. Metni Aktif Belgeler Arasında Kopyalama ve Taşıma MS Word programında aynı belge içinde kopyalama ve taşıma işlemleri yapılacağı gibi farklı belgeler arasında da bu işlemler gerçekleştirilebilir. Herhangi bir metne Kes ve ya Kopyala komutları uygulandığında metin bilgisayar hafızasında saklı tutulur. MS Word programı kapatılıp açılsa dahi hafızadaki metin yapıştırılabilir. Uygulama için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Kopyala ya da Taşıma işlemi yapılacak metni seçelim. 2. Klavyeden Ctrl tuşu basılı iken C tuşuna basalım. 3. MS Word programında yeni bir belge açalım. 4. Klavyeden Ctrl tuşu basılı iken V tuşuna basalım. İlk belgede Kopyala komutuna tabii tuttuğumuz metin yeni açtığımız boş belgeye yapışmış olacaktır. Çalışma Etkinliği Daha önce oluşturmuş olduğunuz Öz Geçmiş belgesinde yeni bir sayfaya geçerek adınızı ve soyadınızı Koplaya işlemi uygulayarak on defa yazdırınız. ç. Metni Silme MS Word programında yazdığımız yanlış metinleri silebiliriz. Bunun için şu adımları takip edelim: 1. Silme işlemi uygulanacak metnin sonuna İmleci konumlandıralım. 80

Kelime İşlem Programı 2. Klavyeden Backspace tuşuna basarak harf harf sola doğru silerek işlemi tamamlayalım. 4. Arama ve Değiştirme MS Word programında çok sayfalı belgeler ile çalışırken aranılan metnin bulunması zorlaşmaktadır. Bu zorluğu Düzen menüsünde yer alan Arama işlemi ile rahatlıkla yapabilir, bulunulan metinleri de yenileri ile otomatik olarak değiştirebiliriz. a. Kelime ya da Kalıp Arama MS Word programında Bul komutu ile uygulama yapmak için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Resim 3.29 daki metni yazalım. 2. Düzen menüsündeki Bul seçeneğine tıklayalım. 3. Açılan Bul ve Değiştir penceresindeki Bul sekmesinde yer alan Aranan kutusuna Cemil metnini yazalım (Resim 3.30). 4. Bul penceresindeki Sonrakini Bul düğmesine tıklayalım. Cemil ve arkadaşı Kemal parka gittiler. Cemil kaydırakta kaydı. Kemal salıncakta sallandı. Resim 3.29: Bul işlemi için kullanılacak metin Metnimizde yer alan Cemil kelimesinin seçili hâle getirildiği görülecektir (Resim 3.31). Resim 3.30: Bul ve değiştir penceresi bul sekmesi Resim 3.31: Metnin seçili hâle getirilmesi b. Kelime ya da Kalıp Değiştirme Bir önceki konuda aranılan metni yenisi ile değiştirmek için şu adımları takip edelim: 1. Resim 3.29 daki metin yazılı iken Düzen menüsündeki Değiştir seçeneğini tıklayalım. 2. Açılan Bul ve Değiştir penceresindeki Değiştir sekmesinde yer alan Aranan kutucuğuna Cemil, Yeni Değer kutucuğuna da Ahmet metnini yazalım (Resim 3.32). 3. Değiştir düğmesine tıklayalım. Metnimizde yer alan Cemil metninin yenisi ile değiştiği görülecektir (Resim 3.33). Resim 3.32: Bul ve değiştir penceresi değiştir sekmesi Resim 3.33: Metnin yeni değer ile değişmiş hâli 81

Bilgi ve İletişim Teknolojisi Değerlendirme Soruları 1. Aşağıdakilerden hangisi taşıma işleminin uygulanışıdır? A) Kes - Kopyala B) Kes - Yapıştır C) Kopyala - Yapıştır D) Kopyala - Taşı E) Kopyala - Kes 2. İmlecin konumlandığı noktadan sağa doğru silme işlemi gerçekleştiren klavye tuşu aşağıdakilerden hangisidir? A) Delete B) Backspace C) Spacebar D) Yön Tuşları E) Shift 3. MS Word programında kelime ya da kalıp değiştirme işlemini gerçekleştirmek için aşağıdaki menülerden hangisi kullanılır? A) Dosya Menüsü B) Araçlar Menüsü C) Pencere Menüsü D) Düzen Menüsü E) Tablo Menüsü 4. MS Word programında metin düzeninden bağımsız seçimler yapmak için hangi klavye tuşu kullanılır? A) Alt B) Shift C) Ctrl D) Tab E) F1 5. MS Word programında yapılan işlemi geri alma işlemi için aşağıdaki yollardan hangisi kullanılır? A) Düzen Menüsü - Yinele B) Düzen Menüsü - Geri C) Düzen Menüsü - Geri Al D) Düzen Menüsü - Yenile E) Düzen Menüsü - Değiştir 82

Kelime İşlem Programı c. Biçimleme Konuya Hazırlık 1. Kelime işlem programlarında yapılabilecek biçimleme işlemlerini araştırınız. 2. Biçimleme araç çubuğunda bulunan düğmeleri ve görevlerini araştırınız. 1. Metin Biçimleme MS Word programının en zengin özelliklerinden biri de belge içine yerleştirdiğimiz metinler üzerinde gerçekleştirebileceğimiz biçimlemelerdir. Bu biçimlendirmeler belgemizi görsel yönden daha etkileyici yapmaktadır. a. Yazı Tipini, Biçimini ve Boyutunu Değiştirme Belgemizdeki metinlerin tamamında ya da seçme işlemi uygulanacak metinler üzerinde yazı tipi veya boyut özellikleri değiştirilebilir. Uygulama için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Uygulama için Resim 3.34 teki metni yazıp Gençler metnini seçili hâle getirelim. Resim 3.34: Uygulama için yazılacak metin 2. Biçim menüsü seçeneklerinden Yazı Tipi seçeneğini seçelim. Aşağıya kaydırma çubuğu 3. Açılan Yazı Tipi penceresinin Yazı Tipi bölümünden Aşağıya Kaydırma Çubuğunu kullanarak Arial Black seçeneğini bulup seçili hâle getirelim (Resim 3.35). 4. Boyut bölümünden 20 seçeneğini seçili hâle getirelim. 5. Tamam düğmesine tıklayalım. Gençler metni Resim 3.36 daki gibi biçimlendirilecektir. Yazı Tipi bölümü Boyut bölümü Resim 3.35: Yazı tipi penceresi Resim 3.36: Biçimlendirilmiş metin 83

Bilgi ve İletişim Teknolojisi Ek Bilgi Biçimlendirme araç çubuğunda yer alan Yazı Tipi ve boyutu açılır kutuları ile de biçimlendirmelerinizi yapabilirsiniz (Resim 3.37). Resim 3.37: Biçimlendirme araç çubuğu b. Eğik, Kalın ve Altı Çizili Yazma MS Word programında başlıklarımıza ya da vurgu yapılmak istenen metinlere yönelik biçimlendirmeler yapabiliriz. Bunun için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Uygulama için Resim 3.38 deki 19 Mayıs şiirini yazalım. 2. 19 Mayıs metnini seçili hâle getirip Biçim menüsü seçeneklerinden Yazı Tipi seçeneğini seçelim. 3. Açılan Yazı Tipi penceresindeki Yazı Tipi stili bölümünden Kalın İtalik seçeneğini seçelim (Resim 3.35). Metnimizin Resim 3.40 taki hâle geldiğini göreceğiz. Ek Bilgi Resim 3.39: Metnin biçimlendirilmiş hâli Biçimlendirme işlemi yapıldıktan sonra İmleç metnin üzerine geldiğinde Biçimlendirme araç çubuğundaki Kalın ve İtalik düğmeleri turuncu zemin rengine bürünecektir. Bu, biçimlendirmelerin aktif durumda olduğunu göstermektedir. Resim 3.38: 19 Mayıs şiiri Kalın Altı çizili İtalik Resim 3.40: Kalın, italik ve altı çizili düğmeleri Çalışma Etkinliği Öz Geçmiş belgenizi açarak yazmış olduğunuz ad-soyad metinlerine Kalın ve İtalik işlemlerini uygulayınız. c. Metne Farklı Renkler Uygulama Metnimize renk uygulamak için şu adımları takip edelim: 1. Uygulama için Resim 3.38 deki metni yazalım. Resim 3.41: Renk paleti 84

Kelime İşlem Programı 2. Samsun da metnini seçili hâle getirip Düzen menüsü seçeneklerinden Yazı Tipi seçeneğini seçelim. 3. Açılan pencereden Yazı Tipi Rengi bölümündeki açılır kutuya tıklayalım. 4. Tıklamanın ardından açılan renk paletinden Kırmızı rengi seçelim (Resim 3.41). Seçimin ardından Samsun da metni kırmızı renkte görünecektir (Resim 3.42). Ek Bilgi Biçimlendirme araç çubuğunda bulunan Yazı Tipi Rengi düğmesi ( ) renk paletinin açılmasını sağlayacaktır. Resim 3.42: Metnin biçimlendirilmiş hâli ç. Hizalama ve Sayfa Düzeni Seçeneklerini Kullanma MS Word programında belgelerimizde bulunan metinleri satır içinde sayfanın soluna, ortasına veya sağına hizalayabiliriz. Bunun için şu adımları takip edelim: 1. Uygulama için yeni bir belge açalım ve 19 Mayıs metnini girelim. 2. İmleç bu satırda konumlanıyorken Resim 3.43 te görünen Sağa Hizala düğmesine tıklayalım. Metnin satır içinde sağa dayalı bir şekilde yazılı olduğu görülecektir. Sola Hizala İki Yana Yasla Ortala Resim 3.43: Hizalama düğmeleri Sağa Hizala Metnin bulunduğu sayfanın düzenini değiştirerek sayfanın metin harici boş kalacak bölgelerinin genişliğini ya da uzunluğunu belirleyebilir; sayfanın yatay mı, dikey mi kullanılacağını ayarlayabiliriz. Uygulama için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Uygulama için yeni bir belge açıp Resim 3.38 deki metni yazalım. 2. Dosya menüsündeki Sayfa Yapısı seçeneğini tıklayalım. 3. Açılan Sayfa Yapısı penceresinden Kenar Boşlukları bölümünde Üst, Alt, Sol ve Sağ kutucuklarındaki değerleri 5 cm olarak ayarlayalım (Resim 3.44). 4. Yönlendirme bölümünden Yatay kutucuğunu seçili hâle getirelim. Kenar Boşlukları Yönlendirme 5. Tamam düğmesine tıklayalım. Yatay konumda ve kenar boşlukları beşer cm olarak ayarlanmış olacaktır. Çalışma Etkinliği Resim 3.44: Sayfa yapısı penceresi Öz Geçmiş belgenizi açarak Üst, Alt, Sol ve Sağ kenar boşluklarını dörder cm olarak ayarlayınız. 85

Bilgi ve İletişim Teknolojisi d. Girinti Oluşturma Metinler yazılırken anlam bütünlüğü sağlayan cümlelerin bir arada durması için paragraflar kullanılmaktadır. Her paragraf başındaki satır diğer satırlara göre sayfa içine doğru girintili bulunur. MS Word programında paragraf başı girintisini, diğer satırların soldan ve sağdan girintilerini ayarlayabiliriz. Bu durumda metinlerimiz girinti dışına kaymayacaktır. Uygulama için şu adımları takip edelim: 1. Cetvel (Resim 3.45) üzerinde bulunan ilk satır girintisini, asılı girintiyi, sol girintiyi ve sağ girintiyi Resim 3.46 daki konumlara fare ile taşıyalım. 2. Şekildeki metinleri yazalım. Resim 3.45: Cetvel üzerindeki girintiler Resim 3.46: Girintili kılavuzluğunda metin girişi e. Satır Aralığını Değiştirme MS Word programında satır aralığını değiştirmek için şu adımları takip edelim: 1. Yeni bir belge açıp ekranımızı Resim 3.46 daki hâle getirelim. Metnimizi üç paragrafa bölelim ve İmleci ortadaki paragrafta konumlandıralım. 2. Biçim menüsü seçeneklerinden Paragraf seçeneğine tıklayalım. 3. Açılan Paragraf penceresinde bulunan Aralık bölümünde (Resim 3.47) Önce kutusuna 12nk, Sonra kutusuna 12 nk, Satır Aralığı açılır kutusuna da 1.5 satır değerlerini girelim (Resim 3.48). Resim 3.47: Paragraf penceresi 86

Kelime İşlem Programı Bir önceki pargraf ile olan uzaklık Bir sonraki paragraf ile olan uzaklık Paragraf içindeki metinlerin birbirine olan uzaklığı Resim 3.48: Paragraf penceresi aralık bölümü f. Seçilmiş Metnin Biçimini Kopyalama MS Word programında sık kullanılan biçimlendirmelerimizi istediğimiz metinlere kolaylıkla uygulayabiliriz. Bunun için şu adımları takip edelim: 1. Kopyalamak istediğimiz biçimlendirmeye sahip metni seçelim. 2. Standart Araç Çubuğunda yer alan Biçimlendirme Boyacısına ( ) tıklayalım. Bu durumda fare göstergesi Fırça hâline dönüşecektir. 3. İstenilen metin üzerinde Fırça tıklatıldığında biçimlendirmemiz istenilen hâle gelecektir. g. Sekme Tuşlarını Kullanma ve Ayarlama MS Word programında belirli aralık verilmesi gereken metin yazımlarında aralıklı metinlerin satırlar genelinde hizalı durması için sekmeler kullanılır. Belgemizde İmleci sekmelere getirmek için klavyeden Tab tuşu kullanılır. Uygulama için şu adımları takip edelim: 1. Uygulama için yeni bir belge açalım. 2. Cetvel üzerinde 3 cm uzaklık belirten 3 rakamının altına denk gelen Sekme Kılavuz Şeridini tıklayalım (Resim 3.49). Sekme kılavuz şeridi Resim 3.49: Sekme kılavuz şeridi 3. Tıklamayla birlikte cetveldeki 3 rakamının altında Sekme simgesi ( ) belirecektir. Aynı işlemi cetveldeki 5 rakamının altına da uygulayalım. 4. Tab tuşuna basarak Sekme simgesi altına imlecimizi getirerek belgemizi Resim 3.50 deki hâle getirelim. Resim 3.50: Metnin son hâli Metnimizde yazılı olan yazıların aşağıya doğru hizalı bir şekilde yazıldığı görülecektir. 87

Bilgi ve İletişim Teknolojisi h. Sıralı Liste Kullanma MS Word programında metinlerimizi aşağıya doğru hizalı yazmanın diğer bir yolu da sıralı listeler kullanmaktır. Sıralı listeler için madde işaretleri ya da numara stilleri kullanılabilir. Bu stilleri kullanarak daha estetik sıralandırmalar yapmak mümkündür (Resim 3.51). Ek Bilgi Madde işaretleri için biçimlendirme araç çubuğunda bulunan madde işaretleri düğmesi ( ), numaralandırma için ise yine Biçimlendirme araç çubuğundaki Numaralı düğmesine ( ) Resim 3.51: Madde işaretleri ve numaralandırma penceresi madde işaretleri sekmesi tıklayabiliriz. Değerlendirme Soruları 1. MS Word programında metin ile ilgili biçimlemeleri yapabilmek için hangi yolu kullanmamız gerekir? A) Dosya Menüsü - Yazı Tipi B) Düzen Menüsü - Yazı Tipi C) Biçim Menüsü - Yazı Tipi D) Görünüm Menüsü - Yazı Tipi E) Tablo Menüsü - Yazı Tipi 2. MS Word programında Biçimlendirme araç çubuğunda bulunan ( ) simgesinin görevi nedir? A) Seçili metnin yazı tipinin rengini değiştirmek B) Seçili metnin arka alan rengini değiştirmek C) Seçili metnin dışında kalan metinlerin rengini değiştirmek D) Seçili metnin dışında kalan metinlerin arka alan rengini değiştirmek E) Belgeye metin kutusu eklemek 3. MS Word programında cetvel üzerinde bulunan ilk satır girintisinin görevi nedir? A) Paragraftaki satırların sağda sonlanacağı konumu belirler. B) Paragraftaki diğer satırların soldan başlayacağı konumu belirler. C) İlk satır girintisi ile sol girintisinin beraber hareket ettirilmesini sağlar. D) Paragraf başı satırlarının başlayacağı konumu belirler. E) Belgeye paragraf eklemeyi sağlar. 88

Kelime İşlem Programı Ç. Sayfa Biçimleme Konuya Hazırlık 1. Belgelere sayfa numarası vermenin sağladığı yararlar hakkında tartışınız. 2. Belgelerde yanlış yazılan metinleri, kelime işlem programının bilgisi özelliğini kullanarak düzeltmenin yollarını araştırınız. 3. Sayfaları bazı durumlarda yatay kullanma ihtiyacı duyarız. Bu durumların neler olduğunu tartışınız. MS Word programının sunduğu hazır şablonları yeni belge açımında kullanarak biçimlendirmelerin otomatik olarak belgemize uygulanmasını sağlayabiliriz. 1. Biçimler a. Mevcut Biçimleri Belgeye Uygulama MS Word programının sahip olduğu şablonlardan bir tanesini belgemize uygulamak için şu adımları takip edelim: 1. Dosya menüsündeki Yeni seçeneğine tıklayalım. 2. Ekranın sağına açılan Yeni Belge görev bölmesinden Şablonlar bölümünde bulunan Bilgisayarım seçeneğine tıklayalım. 3. Açılan Şablonlar penceresinden Diğer Belgeler sekmesine tıklayalım (Resim 3.52). 4. Diğer Belgeler sekmesi altındaki Çağdaş Öz Geçmiş şablonunu seçili hâle getirip Tamam düğmesine tıklayalım. Belgemiz Çağdaş Öz Geçmiş şablona ait biçimlendirme ve görüntü ile birlikte açılacaktır. Açılan bu belge üzerinde kendimize ait bilgileri doldurarak öz geçmişimizi Resim 3.52: Şablonlar penceresi diğer belgeler sekmesi yazalım. b. Sayfa Numaraları Yerleştirme MS Word programında birden çok sayfalı belgeler oluşturup yazıcıdan çıktı alındığında sayfaların sıralarının karıştırılması mümkündür. Bu durumun önüne geçmek için sayfa numaralarının sayfalar üzerinde görünmesini sağlayabiliriz. Uygulama için şu adımları takip edelim: 1. Ekle menüsü seçeneklerinde Sayfa Numaraları seçeneğini seçelim. 2. Açılan Sayfa Numaraları penceresindeki Konum açılır kutusundan Sayfa Altı (Altbilgi), Hizalama açılır kutusundan da Sağda seçeneğini seçelim (Resim 3.53). 89

Bilgi ve İletişim Teknolojisi 3. Tamam düğmesine tıklayalım. Sayfanın en alt sağ kısmında sayfa numaramız görünecektir. Sayfa numaralarının belgenin altında mı, üstünde mi görüneceği belirlenir. Belirlenen konumun sağ, sol, ortada, içeride veya dışarıda olması belirlenir. Bazı belgelerin ilk sayfalarında kapak bulunmaktadır. Numaralandırmanın bu sayfadan başlamaması isteniyorsa işaret kaldırılır. Numaralandırmanın sayı, harf ya da Romen rakamları olması belirlenir. Resim 3.53: Sayfa Numaraları penceresi 2. Başlıklar ve Sayfa Altlıkları a. Başlık ve Sayfa Altlığı Ekleme Bununla birlikte Belgelerimizin en üstüne ve en altına bilgi satırları ekleyerek eklediğimiz her yeni sayfada bu satırların otomatik olarak görünmesini sağlayabiliriz. Bunun için şu adımları takip edelim: 1. Görünüm menüsündeki Üstbilgi ve Altbilgi seçeneğini tıklayalım. 2. Belgemizin en üstünde kesikli dikdörtgen ile çerçevelenmiş bölüme Yazar : Ahmet METİN metnini yazalım (Resim 3.54). 3. Üstbilgi ve Altbilgi araç çubuğundan Kapat düğmesine tıklayalım (Resim 3.54). 4. Ekranın en üstünde her sayfada yenilenecek olan metnimiz görünecektir. Çalışma Etkinliği Oluşturmuş olduğunuz profesyonel öz geçmiş belgesini açıp bu günün tarih ve saatini yazan bir altbilgi oluşturunuz. b. Başlık ve Sayfa Altlığını Düzenleme Daha önce yazılı olan Altbilgi veya Üstbilgi metnini düzenlemek için metnin üzerinde farenin sol tuşu ile çift tıklanır. Bu işlem sonucu altbilgi veya üstbilgi aktif hâle gelir. Resim 3.54: Üstbilgi ve Altbilgi araç çubuğu 3. Yazım ve Dil Bilgisi Kontrolü a. Yazım Kontrolü Araçlarını Kullanarak Değişiklik Yapma MS Word programı, belgelerimizde seçili dil bünyesinde yazım yanlışlarını otomatik olarak bulup doğrusu ile değiştirme imkânı vermektedir. Bunun için şu adımları takip edelim: 90

Kelime İşlem Programı 1. Yeni bir belge açalım ve Türk; övün, calıs, güven. metnini girelim. 2. Araçlar menüsü seçeneklerinden Yazım ve Dil Bilgisi seçeneğine tıklayalım. 3. Açılan Yazım Denetimi ve Dil Bilgisi : Türkçe penceresinde denetim sonucu hatalı yazılan calıs kelimesi kırmızı görünecektir. Bu pencerede Değiştir düğmesine tıklayalım (Resim 3.55). 4. calıs kelimesi doğrusu olan çalış kelimesi ile değiştirilmiş olarak karşımıza gelecektir. b. Dil Bilgisi Araçlarını Kullanarak Değişiklikler Yapma MS Word programı belgelerimizde seçili dilin dil bilgisi kurallarına uymayan yazım yanlışlarını otomatik olarak bulup doğrusu ile değiştirme imkânı vermektedir. Bunun için şu adımları takip edelim: 1. Yeni bir belge açalım ve Öğlen ya da akşam ne zaman çıkabilirsin? metnini girelim. 2. Araçlar menüsündeki Yazım ve Dil Bilgisi seçeneğini tıklayalım. 3. Seçimle birlikte metnimiz seçili hâle gelip ekrana Yazım Denetimi ve Dil Bilgisi : Türkçe penceresi gelecektir. Hatalı yazımın yeşil renge büründüğüne dikkat edin. Bu sözcük yerine getirilebilecek kelimeler Öneriler bölümünde listelenmektedir. Doğru olanı bu bölümden seçip Değiştir düğmesine tıklayalım (Resim 3.56). 4. Kelimemiz doğrusu ile değişmiş olarak karşımıza gelecektir. Yazım yanlışının bir kereliğine göz ardı edilmesini sağlar. Yazım yanlışının belgenin tamamında göz ardı edilmesini sağlar. Bulunan kelimeyi o dile ait bir sözcük olarak eklemeyi sağlar. Yazım yanlışının öneriler alanındaki seçili kelime ile değiştirilmesini sağlar. Aynı yazım yanlışlarını belgenin tümünde öneriler alanındaki seçili kelime ile değiştirir. Düzeltmenin otomatik olarak gerçekleşmesini sağlar. Denetimin hangi dilde yapılacağı belirlenir. Denetimle ilgili detaylı ayarlamalar yapılabilir. Resim 3.55: Yazım denetimi ve dil bilgisi: Türkçe penceresi Hatanın bir kereliğine göz ardı edilmesini sağlar. Hatanın belgenin tamamında göz ardı edilmesini sağlar. Bir sonraki tümceye geçmeyi sağlar. Denetimin hangi dilde yapılacağı belirlenir. Denetim ile ilgili detaylı ayarlamalar yapılabilir. Resim 3.56: Yazım denetimi ve dil bilgisi: Türkçe penceresi 91

Bilgi ve İletişim Teknolojisi Ek Bilgi Yazım Denetimi ve Dil Bilgisi: Türkçe penceresini klavyeden F7 tuşuna basarak da açabilirsiniz. 4. Belge Yapısı MS Word programında yazdığımız yazıların durumuna göre belgenin sayfa yapısı üzerinde değişiklik yaparak daha görsel belgeler oluşturabiliriz. Belge yapısı ile sayfanın yönü, kenar boşlukları gibi değişiklikler yapabiliriz. a. Sayfanın Yapısı Sayfa yapısı ile ayarlamalar yapabilmek için Dosya menüsü seçeneklerinden Sayfa Yapısı seçeneği kullanılır. Sayfanın yönünü dikeyden yataya çevireceğimiz şu örneği uygulayalım: 1. Dosya menüsünden Sayfa Yapısı seçeneğine tıklayalım. 2. Açılan Sayfa Yapısı penceresindeki Kenar Boşlukları sekmesinde bulunan Kenar Yönlendirme bölümünden Yatay seçeneğini seçip Tamam düğmesine tıklayalım (Resim 3.57). 3. Belge yatay olarak kullanılmaya devam edilecektir. 4. Sayfa Yapısı penceresindeki Kâğıt sekmesi ile kullanacağımız kâğıt boyutunu A4, A5 gibi) ve kâğıt kaynağını seçebiliriz. Düzen sekmesinden ise Bölüm, Altbilgi ve Üstbilgi ayarlamaları yapılabilir. b. Kenar Boşlukları MS Word programında kâğıdımızın yazı yazılabilir alanının kâğıdın çevresine uzaklığını belirleyebiliriz. Bunun için şu adımları takip edelim: 1. Bir önceki adımdaki Sayfa Yapısı penceresini açalım. Kenar Boşlukları sekmesinin Kenar Boşlukları bölümünde bulunan Üst e 1,5, Sol a 1,5, Alt a 1,5, Sağ a 1,5 değerlerini verelim ve Tamam düğmesine tıklayalım (Resim 3.58). 2. Belge yatay olarak kullanılmaya devam edilecektir. c. Sayfaya Kenarlık Ekleme MS Word programında sayfaların ya da seçili olan metinlerin çevresi boyunca uzanan kenarlıklar ekleyerek belgelerimizi daha görsel hâle getirebiliriz. Örnek uygulama için şu adımları takip edelim: Resim 3.57: Sayfa yapısı penceresi Resim 3.58: Kenar boşlukları sekmesi kenar boşlukları bölümü 1. Yeni bir belge açıp İstikbal göklerdedir. metnini girip metnimizi seçili hâle getirelim. Resim 3.59: Kenarlıklar ve gölgelendirme penceresi 92

Kelime İşlem Programı 2. Biçim menüsü, seçeneklerinden Kenarlıklar ve Gölgelendirme seçeneğini seçelim. 3. Açılan Kenarlıklar ve Gölgelendirme penceresinden Kenarlıklar sekmesindeki Ayarlar bölümünden Gölge seçeneğini, Stil bölümünden Kesikli Çizgi seçeneğini seçelim, Renk açılır kutusundan da Deniz Yeşili rengini seçelim ve Tamam düğmesine tıklayalım (Resim 3.59). 4. Metnimizin etrafına belirlediğimiz ayarlarda bir kenarlık eklenecektir (Resim 3.60). Resim 3.60: Kenarlıklar ve gölgelendirme penceresi Değerlendirme Soruları 1. MS Word programında belgemize sayfa numarası eklemek için hangi yol izlenir? A) Ekle Menüsü - Sayfa Numaraları B) Ekle Menüsü - Kesme C) Ekle Menüsü - Numaralandırma D) Ekle Menüsü - Nesne E) Ekle Menüsü - Simge 2. MS Word programında Yazım Denetimi ve Dil Bilgisi penceresinde sözcükte olmayan bir kelimeyi belgenin tamamında yenisi ile değiştirmek için hangisi kullanılır? A) Bir kez yok say B) Tümünü yok say C) Değiştir D) Tümünü değiştir E) Yok say 3. MS Word programında sayfamızı yatay olarak kullanmak için hangi yol kullanılır? A) Dosya Menüsü - Kenar Boşlukları - Yönlendirme Yatay B) Dosya Menüsü - Kâğıt - Yönlendirme - Yatay C) Dosya Menüsü - Düzen - Yönlendirme - Yatay D) Dosya Menüsü - Kenar Boşlukları - Önizleme - Yatay E) Dosya Menüsü - Yatay 4. MS Word programında kenar boşlukları ne için kullanılır? A) Metinler ile yerleştirilen nesneler arası boşlukları belirleriz. B) Metinler arası boşluğu belirleriz. C) Kâğıdın yazı yazılabilir alanının kağıt çevresine uzaklığını belirleriz. D) Nesneleri yeniden boyutlandırabiliriz. E) Pencere boyutunu ayarlarız. 5. MS Word programında sayfaya kenarlık eklemek için hangi yol kullanılır? A) Biçim Menüsü - Sayfa Yapısı - Kenar Boşlukları B) Biçim Menüsü - Sayfa Yapısı - Kenarlık ve Gölgelendirme C) Biçim Menüsü - Sayfa Yapısı - Düzen D) Biçim Menüsü - Sayfa Yapısı - Stiller ve Biçimlendirme E) Biçim Menüsü - Sayfa Yapısı - Stiller 93

Bilgi ve İletişim Teknolojisi D. YAZDIRMA Konuya Hazırlık 1. Belgeleri yazıcıdan çıkartmadan son hâlini bilgisayardan görmenin ne gibi yararları vardır? Araştırınız. 2. Bir belgenin birden fazla kopyasını yazıcıdan nasıl çıkartırız? Araştırınız. MS Word ve benzeri kelime işlem programlarının en etkili yönü, yazılan yazıların istenilen zamanda kâğıda dökümünün alınabiliyor olmasıdır. 1. Belgeyi Önizleme MS Word programında oluşturulan belgeleri yazıcıdan çıkarmadan önce bilgisayarımızda yazıcıdan çıktığı zamanki hâlini görebiliriz. Bunun için Dosya menüsü seçeneklerinden Baskı Önizleme seçeneği kullanılır. Ek Bilgi Baskı Önizleme için Standart Araç Çubuğunda yer alan Baskı Önizleme kullanılabilir. simgesi de 2. Temel Yazdırma Seçenekleri MS Word programında belgelerimizin yazıcı çıktısı için Dosya menüsü seçeneklerinden Yazdır seçeneği kullanılır. Bu işlem sonucu karşımıza Yazdır penceresi gelecektir (Resim 3.61). Bilgisayarımıza bağlı olan yazıcılardan hangisi ile çıktı alınacağı belirlenir. Yazıcı ile ilgili ayarlamaları yapabiliriz. Belgemizde hangi sayfaların çıktısının alınacağı belirlenir. 3. Belgeyi Yazdırma Resim 3.61: Yazdır penceresi Her sayfadan kaç adet çıktı alınacağını belirleyebiliriz. Çıktı alınacak kâğıtta belgemizin kaç sayfası bulunacağını belirleyebiliriz. Belgelerimizi yazdırmak için Yazdır penceresindeki gerekli ayarlamalar yapıldıktan sonra (Resim 3.61) Tamam düğmesine tıklanır. Ek Bilgi Belgelerimizi yazdırmak için; Klavyeden tuşu basılı iken P tuşunu, Standart Araç Çubuğunda bulunan Yazdır simgesini kullanabiliriz. 94

Kelime İşlem Programı Değerlendirme Soruları 1. Kelime işlemci programında, oluşturulan bir belgenin yazıcıdan çıkmadan önceki en son hâlini görüntülemek için aşağıdakilerden hangisi kullanılır? A) Baskı önizleme B) Tam ekran C) Görünüm D) Yakınlaştır E) Yazdır 2. MS Word programında yazdırma işlemi için kullanılan klavye tuşu aşağıdakilerden hangisidir? A) CTRL + A B) CTRL + X C) CTRL + K D) CTRL + P E) CTRL + C 3. MS Word programında Yazdır penceresindeki yazıcı bölümü ne işe yarar? A) Bilgisayara bağlı olan yazıcılardan istenilenden çıktı alınmasını sağlar. B) Bilgisayara yeni yazıcı bağlantısı eklemeyi sağlar. C) Bilgisayara bağlı olan yazıcılardan istenilenleri silmeyi sağlar. D) Silme işlemini iptal etmek için kullanılır. E) Belgeyi yazdırmak için kullanılır. 4. MS Word programında simgesinin adı aşağıdakilerden hangisidir? A) Baskı önizleme B) Yazıcı ayarları C) Yazdır D) Kaydet E) Farklı kaydet 5. MS Word programında yazdır penceresinde belgemizden kaç adet çıktı alınacağını belirlediğimiz bölümün adı nedir? A) Sayfa aralığı B) Yakınlaştır C) Kopya sayısı D) Yazıcı E) Sayfa yönü 95

Bilgi ve İletişim Teknolojisi E. İleri özellikler Konuya Hazırlık 1. Belgelerimizde tablo kullanma ihtiyacı duyduğumuz durumlar nelerdir? Tartışınız. 2. Belgelerimize nasıl resim ekleyebiliriz? Araştırınız. 2. Belgelerimizde grafik kullanmanın sağladığı yararlar hakkında tartışınız. 1. Tablolar MS Word programında belge oluştururken tablolar ekleyerek metinleri çok daha düzenli bir şekilde sayfalara yerleştirebiliriz. Tablolar, satır ve sütunlardan oluşurlar. Satır ve sütunların birleştiği alanlara hücre denir. Hücrelere istenilen metinleri yazarak veri girişi yapabiliriz. a. Standart Tablolar Oluşturma MS Word programında belgemize tablo eklemek için şu adımları takip edelim: 1. Yeni bir belge açıp Haftalık Ders Programım adı ile daha önce oluşturduğumuz Belgelerim altındaki MS Office Uygulamalarım isimli klasörün altında bulunan MS Word Uygulamalarım içerisine kaydedelim. 2. Tablo menüsündeki Ekle seçeneği üzerine gelelim. 3. Sağ tarafa açılan seçeneklerden Tablo seçeneğine tıklayalım. 4. Açılan Tablo Ekle penceresinden Sütun Sayısı açılır kutusuna 5, Satır Sayısı açılır kutusuna 8 değerlerini girelim ve Tamam düğmesine tıklayalım (Resim 3.62) Tablomuzu Resim 3.63 teki gibi düzenleyelim ve belgeyi Haftalık Ders Programım ismiyle kaydedelim. Pazartesi Salı Çarşamba Perşembe Cuma Coğrafya Kimya İngilizce Sağlık bilgisi Bilgi ve ilet. tek. Coğrafya Kimya İngilizce Sağlık bilgisi Bilgi ve ilet. tek. Türk edebiyatı Fizik Din kült. ve ahlak bil. Tarih İngilizce İngilizce Fizik Beden eğitimi Tarih İngilizce İngilizce Dil ve anlatım Beden eğitimi Dem. ve ins. hak. Türk edebiyatı Dil ve anlatım İngilizce Dem. ve ins. hak. Resim 3.62: Tablo ekle penceresi Resim 3.63: Ders programı tablosu Ek Bilgi Belgeler Standart Araç Çubuğunda bulunan Tablo Ekle simgesi ile de tablo eklenebilir. Simge üzerine gelip farenin sol tuşuna basılı tutularak istenilen satır ve sütun belirlenene kadar hareket ettirilir (Resim 3.64). Resim 3.64: Tablo ekle simgesi b. Hücre Özelliklerini Değiştirme Eklenilen tablo içindeki hücreleri biçimlendirmek için şu adımları takip edelim: 1. Daha önce kaydettiğimiz Haftalık Ders Programım adlı belgeyi açalım. 96

Kelime İşlem Programı 2. İlk satır ve ilk sütunda bulunan Pazartesi kelimesi yazılı hücre üzerine tıklayalım ve farenin imlecinin burada konumlanmasını sağlayalım. 3. Tablo menüsündeki Tablo Özellikleri seçeneğine tıklayalım. 4. Açılan Tablo Özellikleri penceresinden Hücre sekmesi içinde yer alan Dikey Hizalama bölümünden Ortaya seçeneğini seçelim ve Tamam düğmesine tıklayalım (Resim 3.65). Hücremizdeki Pazartesi kelimesinin hücre içinde ortalı bir şekilde konumlandığı görülecektir. Resim 3.65: Tablo özellikleri penceresi c. Satır ve Sütunlar Ekleme ya da Silme Tablo içindeki satır ve ya sütunları silmek için şu adımları takip edelim: 1. Haftalık Ders Programım belgemizi açıp ilk sütunun herhangi bir hücresine fare ile tıklayarak konumlandıralım. 2. Tablo menüsü seçeneklerinden Ekle seçeneğini seçip sağa açılan menüden Sola Sütun seçeneğine tıklayalım (Resim 3.66). 3. Tablomuzun en soluna bir tane sütun eklendiği görülecektir (Resim 3.67). Sütunumuzu Resim 3.68 deki gibi dolduralım. Resim 3.66: Tablo menüsü ekle seçeneği Resim 3.67: Sola eklenmiş sütun Resim 3.68: Sütunun son hâli 4. Farenin imlecini 8. satırın herhangi bir hücresine tıklayarak konumlandırılalım. 5. Tablo menüsündeki Sil seçeneğini seçip sağa açılan menüden Satır seçeneğine tıklayalım (Resim 3.69). Tablonun 8. satırının silindiği görülecektir. Ek Bilgi Tablo Özellikleri penceresinde Hücre sekmesindeki Boyut bölümü ile hücrenin genişliğini ayarlayabiliriz (Resim 3.65). Resim 3.69: Tablo menüsü sil seçeneği Resim 3.70: Tablo seç kulakçığı 97

Bilgi ve İletişim Teknolojisi ç. Tabloya Kenar Çizgileri Ekleme Tabloların var olan kenar çizgilerini değiştirmek ya da bu çizgilere renk vermek mümkündür. Örnek için şu adımları takip edelim: 1. Haftalık Ders Programım belgemizi açıp belge içindeki tablomuzun tamamını seçili hâle getirelim. 2. Biçim menüsündeki Kenarlıklar ve Gölgelendirme seçeneğini tıklayalım. 3. Açılan Kenarlıklar ve Gölgelendirme penceresinden Renk açılır kutusundan Kırmızı rengi seçelim ve Tamam değmesine tıklayalım (Resim 3.71). Resim 3.71: Kenarlıklar ve gölgelendirme penceresi 4. Tablomuzun kenarlık çizgilerinin kırmızıya dönüştüğü görülecektir. Tablo çizgilerinin biçimini değiştirmek için Stil kutusundaki biçimler seçilebilir. d. Otomatik Tablo Biçimleme MS Word programında hazır şablonları uygulayarak tablolarımıza görsellik katabiliriz. Bunun için şu adımları takip edelim: 1. Haftalık Ders Programım belgemizi açıp belge içindeki tablomuzun tamamını seçili hâle getirelim (Resim 3.72). 2. Tablo menüsündeki Otomatik Tablo Biçimi seçeneğini tıklayalım. 3. Açılan Otomatik Tablo Biçimi penceresinde Tablo Stilleri bölümünden Tablo Çağdaş seçeneğini seçili hâle getirip Uygula düğmesine tıklayalım (Resim 3.73). Tablomuz Resim 3.74 teki hâle gelecektir. Pazartesi Salı 1. Ders Coğrafya Kimya 2. Ders Coğrafya Kimya 3. Ders Edebiyat Fizik 4. Ders İngilizce Fizik 5. Ders İngilizce Dil ve Anlatım 6. Ders Edebiyat Dil ve Anlatım Resim 3.72: Tablo seçim Resim 3.73: Otomatik tablo biçimi penceresi Resim 3.74: Tablonun son hâli 98

Kelime İşlem Programı 2. Resimler ve Şekiller MS Word programında hazırlanan belgelerimize resim, grafik ve şekiller ekleyerek metinlerimizde vurgulamak istediğimiz konuları daha açıklayıcı hâle getirebiliriz. a. Şekil ve Grafik Dosyası Ekleme Belgemize resim eklemek için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Haftalık Ders Programım belgemizi açıp belge içindeki tablomuzun 1. satır 1. sütununu oluşturan hücreye tıklayarak farenin imlecini buraya konumlandıralım. 2. Ekle menüsündeki Resim seçeneğinin seçimi ile sağa açılan menüden Küçük Resim seçeneğini tıklayalım. 3. Ekranın sağına açılan Küçük Resim görev bölmesinde Aranan kutucuğu boş iken Git düğmesine tıklayalım (Resim 3.75). MS Word programında bulunan hazır resimler listelenecektir. Resim 3.76 da işaretli bulunan resme tıklayalım. 4. Tablomuzun birinci hücresine seçilen resim eklenecektir (Resim 3.77). Resim 3.75: Küçük resim görev bölmesi Resim 3.76: Git düğmesi seçimi ile listelenen resimler Resim 3.77: Tablonun son hâli Belgemize şekil eklemek için şu adımları takip edelim: 1. Haftalık Ders Programım belgemiz açık iken tablonun bir alt satırına farenin imlecini konumlandıralım. 2. Ekle menüsündeki Resim seçeneğinin seçimi ile sağa açılan menüden Grafik seçeneğini tıklayalım. Karşımıza Veri Sayfası penceresi gelecektir (Resim 3.78). Bu pencere ile grafikte istenilen düzenlemeler yapılabilir. Resim 3.78: Veri sayfası penceresi Çalışma Etkinliği Bilgisayarımızdaki kayıtlı resimleri belgemize dâhil etmek için Ekle menüsü seçeneklerinden Resim ile sağa açılan menüden Dosya seçeneğini seçmek gerekmektedir. 99

Bilgi ve İletişim Teknolojisi b. Otomatik Şekiller Ekleme Belgemize otomatik şekil eklemek için şu adımları izleyelim: 1. Haftalık Ders Programım belgemizi açalım. 2. Ekle menüsündeki Resim seçeneğinin seçimi ile sağa açılan menüden Otomatik Şekil seçeneğine tıklayalım. 3. Ekrana gelen Otomatik Şekil penceresinden Oklar ( ) simgesine tıklayalım. Aşağı açılan menüden sağa ok simgesine tıklayalım (Resim 3.79). Farenin imlecinin artı ( ) işaretini aldığı görülecektir. Bu durumda iken istenilen konumda farenin sol tuşu basılı tutularak şekil çizimi gerçekleştirilir (Resim 3.80). Resim 3.79: Otomatik şekil araç çubuğu Resim 3.80: Sağa ok otomatik şekli c. Belge İçinde Nesneleri Taşıma Belge içine eklenen resim, grafik ve şekilleri taşımak için nesne üzerinde iken farenin sol tuşuna basılı tutup istenilen konuma kadar sürüklemek gerekmektedir. ç. Grafiği Yeniden Boyutlandırma MS Word programında eklenen grafikleri boyutlandırmak için grafiğin seçili olması gerekmektedir. Seçimle birlikte grafiğin kenarlarında beliren kulakçıkları (Resim 3.81) fare ile tutarak grafiğin boyutunu artırabilir ya da azaltabiliriz. Resim 3.81: Grafik kenarında beliren kulakçıklar Ek Bilgi MS Word programında nesnelerin yönünün ve boyutunun ayarlanması Resim 3.82 de görüldüğü gibidir. Nesnenin yönünün belirlenmesi Nesnenin boyutunun ayarlanması Resim 3.82: Nesne yönü ve boyutunun belirlenmesi 3. Nesneleri Aktarma Belgelerimize farklı programlarda oluşturulmuş belgeleri dâhil ederek belgemizi daha profesyonel hâle getirebiliriz. a. Elektronik Tabloyu Belgeye Aktarma MS Word programına diğer Office Paket Programlarından olan MS Excel (Elektronik Tablolama Programı) programında hazırlanmış belgelerimizi dâhil edebiliriz. Bunun için şu adımları izleyelim: 1. Yeni bir belge açalım. 2. Ekle menüsündeki Nesne seçeneğine tıklayalım. 3. Açılan Nesne penceresinden Yeni Oluştur sekmesinde yer alan Nesne Türü bölümünden Microsoft Excel Çalışma Sayfasını seçerek Tamam düğmesine tıklayalım (Resim 3.83). Resim 3.83: Nesne penceresi 100

Kelime İşlem Programı 4. Ekranımıza MS Excel Çalışma Sayfası açılacaktır. Bu pencerede düzenlemelerimizi yaptıktan sonra klavyede Esc tuşuna basarak sayfadan çıkabiliriz. Tekrar düzenleme yapmak için pencereye çift tıklamak yeterlidir. Ek Bilgi Bilgisayarımıza kayıtlı bir MS Excel belgesini belgemize dâhil etmek için Nesne penceresinde Dosyadan Oluştur sekmesi kullanılır. b. Görüntü, Grafik Dosyasını Belgeye Aktarma Belgemize Paint programıyla oluşturulmuş görüntü aktarmak için şu adımları takip edelim: 1. Bir önceki uygulamadaki adımları takip ederek Nesne penceresini açalım. Açılan Nesne penceresinde Yeni Oluştur sekmesindeki Nesne Türü bölümünde bulunan Bit İşlem Resmi seçeneğini seçelim ve Tamam düğmesine tıklayalım. 2. Açılan Paint programı penceresinde istenilen bit işlem resmi çizildikten sonra klavyede Esc tuşuna basarak çizim belgeye dâhil edilmiş olur. 4. Adres, Mektup Birleştirme MS Word programında özel günlerin kutlanması gibi aynı anda birden çok kişiye gönderilmesi gereken mektup veya mesajların gönderilmesi için Adres ve Mektup birleştirme işlemi kullanılır. Temel olarak bu işlemin amacı, bilgisayarımızda kayıtlı olan ya da yeni oluşturacağımız kişi ve bu kişilere ait adresleri hazırlayacağımız mektup ile ilişkilendirerek bu kişilere mektubun ulaşmasını sağlamaktır. Bunun için Resim 3.84 teki adımları takip ederek şu uygulamayı yapalım: 1. Araçlar menüsündeki Mektuplar ve Postalar seçeneğinin seçimi ile sağa açılan menü seçeneklerinden Adres Mektup Birleştirme seçeneğini tıklayalım. 2. Ekranın sağına açılan Adres Mektup Birleştirme görev bölmesinde belge türü olarak Mektuplar seçeneğini seçelim ve görev bölmesinin en altında bulunan İleri: Belgeye Başlama metnine tıklayalım. 3. Bir sonraki adımda Başlangıç Belgesini Seçin bölümünde o anda çalışmakta olduğumuz belgeyi seçelim ve İleri : Alıcıları Seçin metnine tıklayalım. Bu adımda şablondan ya da bilgisayardan kayıtlı bir belgeyi de seçebiliriz. 4. Görev bölmesinin üçüncü adımında mektubumuz ile ilişkilendireceğimiz alıcıları oluşturmak için Yeni Liste Yaz seçeneğini seçelim ve aşağıda beliren Oluştur metnine tıklayalım. Bu durumda karşımıza gelen pencere ile yeni alıcılar oluşturup kapatalım. İleri : Mektubunuzu Yazın metnine tıklayalım. 5. Dördüncü adımda mektubumuzu oluşturmak için Mektubunuzu Yazın bölümündeki seçenekleri kullanalım. 6. Beşinci adımda mektubumuzla ilişkilendirdiğimiz alıcılardan istenilenleri çıkartabilir ya da alıcı listesini tekrar düzenleyebiliriz. Gerekli işlemleri yaptıktan sonra İleri : Birleştirmeyi Tamamla seçeneğini seçelim. 7. Son adımda gerçekleştirdiğimiz Adres Mektup Birleştirme belgesini yazıcıdan çıktı olarak alabiliriz. Oluşturulan mektup belirlenen alıcılar adedinde çıktı olarak yazıcıdan çıkacaktır. 101

Bilgi ve İletişim Teknolojisi Değerlendirme Soruları Resim 3.84: Adres mektup birleştirme adımları 1. MS Word programında belgemizde bulunan tabloyu silmek için hangi yol izlenir? A) İmleç tablo içinde iken klavyeden delete tuşuna basılır. B) İmleç tablo içinde iken klavyeden backspace tuşuna basılır. C) İmleç tablo içinde iken tablo menüsündeki sil seçeneği içinde yer alan tablo seçeneğine tıklanır. D) İmleç tablo içinde iken klavyeden ALT+F4 tuşuna basılır. E) İmleç tablo içinde iken ALT tuşuna basılır. 2. Oluşturulan bir tabloda, tablonun sol üst kısmında beliren kulakçık ( ) ne işe yarar? A) Tabloyu silmek B) Tabloyu seçmek ve taşımak C) Tabloyu boyutlandırmak D) Tabloyu kopyalamak E) Tabloya hücre eklemek 3. MS Word programında belge içine grafik dosyası eklemek için hangi yol izlenir? A) Ekle Menüsü Resim Otomatik Şekil B) Ekle Menüsü Resim Resim C) Ekle Menüsü Grafik D) Ekle Menüsü Resim Grafik E) Ekle Menüsü Otomatik Şekil 4. MS Word programında oluşturulan tabloda satır eksik gelirse hangi komut yardımıyla yeni satır eklenebilir? A) Ekle B) Tablo Ekle C) Satır Ekle D) Sütun Ekle E) Hücre Ekle 5. MS Word programında bir mektup, zarf veya e-maili aynı anda birden çok kişiye göndermek için hangi komut kullanılır? A) Adres mektup birleştirme B) Mektuplar C) Zarflar ve etiketler D) Dosya birleştir E) Birleştir 102

Kelime İşlem Programı ÜNİTE SONU DEĞERLENDİRME SORULARI A. Aşağıda verilen cümleleri uygun ifadelerle tamamlayınız. 1. Klavyede bulunmayan karakterleri belgeye eklemek için Ekle menüsü seçeneklerinden.. seçeneği kullanılır. 2. Yazılı metinlerimizi silmek için klavyeden.... tuşu kullanılır. 3. Düz metinler yazarken bir alt satıra paragraf başı yapmak için klavyeden. basılır. 4. Bilgisayarda kayıtlı MS Word belgelerini açmak için menüsü kullanılır. 5. Klavye kısa yol tuşu Ctrl + P olan komut.. komutudur. 6. MS Word programını kapatmadan üzerinde çalışılan belgeyi kapatmak için Dosya menüsü seçeneklerinden.. kullanılır. 7. Belgemize yazım ve dil bilgisi denetimi yaptırmak için klavyeden basılması gereken tuş..dur. 8. Yazıları hafif sağa doğru yatık yazmayı sağlayan simgenin ( ) adı... dir. 9. Metinlerde geçen bir kelimeyi yenisi ile değiştirmek için Düzen menüsü seçeneklerinden..seçeneği kullanılır. 10. Metinleri sayfa içinde sola dayalı şekilde biçimlendirirken kullanılan ( ) simgesinin ismi. dir. 11. MS Word programında sık kullanılan biçimlendirmelerimizi istediğimiz metinlere otomatik olarak uygulamamızı sağlayan ( ) simgesinin adı dır. 12. Birden fazla belge üzerinde çalışırken belgelerimiz arasında gezinmek için.. menüsü kullanılır. 13. Metinler arasında aralıklar kulanıldığında tüm sayfa içinde bu aralıklar sonrası gelen metinlerin alt alta dizilişi sırasında hizalı durması için kullanılan, cetvel üzerindeki komutun ismi dir. 14. Belge içindeki her sayfanın numarasının olması için Ekle menüsü seçeneklerinden seçeneği kullanılır. 15. Fare ile metin düzeninden bağımsız seçimler yapmak için kullanılan klavye tuşu dur. B. Aşağıdaki sorularda doğru yanıtı işaretleyiniz. 1. Yandaki simgenin işlevi nedir? A) İmlecin hangi satırda olduğunu gösterir. B) Sayfa boyutunu değiştirir. C) İmlecin boyutunu gösterir. D) İmlecin hangi sütunda olduğunu gösterir. E) Karakter boyutunu değiştirir. 103

Bilgi ve İletişim Teknolojisi 2. Aşağıdakilerden hangisi Microsoft Word ana menülerinden birisi değildir? a) Dosya b) Veri c) Ekle d) Düzen e) Görünüm 3. Kâğıdın (belgenin) kenar boşlukları nereden ayarlanır? A) Görünüm - Tam Sayfa B) Görünüm - Sayfa Düzeni C) Biçim - Kenarlıklar ve Gölgeleme D) Dosya - Sayfa Yapısı E) Tablo Sayfa Yapısı 4. Kes, kopyala ve yapıştır eylemlerinin kısayol tuşları aşağıdakilerden sırasıyla hangisidir? A) Ctrl+X, Ctrl+C, Ctrl+V B) Ctrl+C, Ctrl+X, Ctrl+V C) Ctrl+V, Ctrl+C, Ctrl+X D) Ctrl+N, Ctrl+O, Ctrl+W E) Ctrl+V, Ctrl+Z, Ctrl+X 5. Maddeler hâlindeki yazılara numara vermek için hangi işlem yapılır? A) Ekle Madde İşaretleri ve Numaralandırma B) Biçim - Madde İşaretleri ve Numaralandırma C) Araçlar Madde İşaretleri ve Numaralandırma D) Tablo Sırala Numaralandırma E) Araçlar Otomatik Düzelt Numaralandırma 6. Herhangi bir araç çubuğunu ekranda etkin yapıp kaldırmak için hangi yol izlenmelidir? A) Düzen - Araç Çubukları B) Dosya- Araç Çubukları C) Görünüm-Araç Çubukları D) Ekle- Araç Çubukları E) Tablo Menüsü Araç Çubukları 7. Belge içindeki herhangi bir satırda iken o satır başına kadar seçme işlemini gerçekleştiren tuş bileşeni aşağıdakilerden hangisidir? A) Shift + home B) shift + end C) ctrl + home D) ctrl + end E) ctrl + shift 8. Belge içerisinde yer alan tabloya hazır şablonlar uygulamak için aşağıdaki komutlardan hangisi kullanılır? A) Tablo Seç - Sütun B) Tablo - Seç - Satır C) Tablo - Otomatik Tablo Biçimi D) Tablo - Dönüştür Metni Tabloya E) Tablo Tablo Biçimi 104

Kelime İşlem Programı 9. Ekle menüsü seçeneklerinden kesme seçeneğinin görevi aşağıdakilerden hangisidir? A) İmlecin bulunduğu noktaya dipnot koyar. B) Bloklu alanı siler. C) Sayfa, sütun veya bölüm keser. D) İstenilen yerde satırı keser. E) Belgeye sayfa numarası ekler. 10. Belgemizdeki metinler içinde kelime seçimleri yapmak için aşağıdaki yollardan hangisi kullanılmalıdır? A) SHIFT + CTRL + yön tuşları B) SHIFT + yön tuşları C) CTRL + yön tuşları D) yön tuşları E) F1 + yön tuşları 11. Ctrl + S klavye kısayol tuşunun görevi aşağıdakilerden hangisidir? A) Baskı Önizleme B) Kaydet C) Farklı Kaydet D) Yazdır E) Değiştir 12. Belge içinde seçili metne kopyalama işlemini uygulamak için hangi yol izlenir? A) Kopyala Yapıştır B) Kes Yapıştır C) Kes Kopyala D) Kes Kopyala E) Kopyala - Kopyala 13. Aşağıdakilerden hangisi önceden kaydedilen bir dosyayı açmak için kullanılır? A) CTRL + S B) CTRL + Y C) CTRL + P D) CTRL + N E) CTRL + O 14. Seçili metinin yazı boyutunu 16 puntoya getirmek için hangi işlem uygulanır? A) Görünüm-Yakınlaştır-16 B) Ekle-Simge-16 C) Biçim-Paragraf-Satır Aralığı-16 D) Biçim-Yazı Tipi-Boyut-16 E) Alt Gr+16 15. Aşağıdaki kısayol işlem eşleştirmelerinden hangisi yanlış verilmiştir? A) Dosya-Yazdır = CTRL + P B) Biçim Yazıtipi Kalın = CTRL + K C) Düzen-Geri Al = CTRL + Z D) Düzen-Bul = CTRL + B E) Düzen-Değiştir= CTRL + H 105

Bilgi ve İletişim Teknolojisi C. Aşağıdaki soruların cevaplarını kare bulmacada uygun yerlere yerleştiriniz. 1. Klavye kısa yol tuşu Ctrl + H olan komut. 2. Yapılan son işlemi geri alan komut. 3. Belgemizde geçen bir kelimeyi aratmak için kullanılan Bul komutunun yer aldığı menü. 4. Klavyeden seçim yaparken birbirine ardışık seçimler gerçekleştirmek için kullanılan klavye tuşu. 5. Simgesi ( ) olan komut. 5 1 3 2 4 106

Elektronik Tablolama 4. ÜNİTE ELEKTRONİK TABLOLAMA Üniteye Hazırlık 1. Günlük yaşantıda hesaplamaları nerelerde, nasıl kullanıyoruz? Tartışınız. 2. Verilerin tablo biçiminde yazılması ne gibi kolaylıklar sağlar? Araştırınız. 3. Ders notlarınızı hesaplarken ne gibi işlemler yapıyorsunuz? Belirtiniz. 4. Tablodaki veriler üzerinde hangi işlemleri yapmaya ihtiyaç duyabiliriz? Araştırınız. 107

Bilgi ve İletişim Teknolojisi A. BAŞLANGIÇ Konuya Hazırlık 1. MS Excel programının diğer Office programlarıyla arasındaki benzerlikleri belirleyiniz. 2. MS Excel programına ait çalışma sayfalarının büyüklüğünü tahmin etmeye çalışınız. MS Excel bir Hesap Tablosu programıdır. MS Excel programı, her türlü veriyi tablolar ya da listeler hâlinde tutar ve bu verilerle ilgili ihtiyaç duyacağınız tüm hesaplamaları ve analizleri yapma olanağı sağlar. Tablolara girilen verilerle ilgili grafikler oluşturulabilir, raporlar ve özet listeler hazırlanabilir. İstediğiniz verilere ulaşabilir, sıralayabilir ve sorgulayabilirsiniz. MS Excel de binlerce satırdan, on binlerce veriden oluşan veriler kaydedilir. Bu veriler arasında formüller ve bağlantılar kurularak işlemler yapılabilir. Bu verilerden istenen veriye anında ulaşılır ve her türlü grafik oluşturulabilir. Ayrıca kolay veri girişi ve güncelleme işlemlerini MS Excel de kolayca yapmak mümkündür. 1. Elektronik Tablolama Uygulamasıyla İlk Adımlar a. Elektronik Tablolama Uygulamasını Açma Hesap tablosu programı MS Excel i açmak için aşağıdaki adımları izleyelim: 1. Başlat menüsüne tıklayalım. 2. Açılan pencereden Tüm Programlar seçeneğini tıklayalım. 3. Açılan pencerede Microsoft Office seçeneği içinde yer alan Microsoft Office Excel komutuna tıklayalım (Resim 4.1). Resim 4.1: MS Excel programının açılması 108

Elektronik Tablolama MS Excel programı açılmış olacaktır (Resim 4.2). MS Excel de oluşturulan belgeler Çalışma Kitabı adını taşır. Başlık Çubuğu Menü Çubuğu Biçimlendirme Araç Çubuğu Ad Kutusu Aktif Hücre Formül Çubuğu Sütun Başlıkları Görev Bölmesi Satır Başlıkları Çalışma Sayfaları Durum Çubuğu Resim 4.2: MS Excel uygulama ekranı MS Excel çalışma sayfası 65.536 satır ve 256 sütundan oluşur. Bir Çalışma Kitabı en fazla 256 çalışma sayfasından oluşabilir. MS Excel programı ekranında bulunan bölümleri şöyle özetleyebiliriz: MS Excel Programı Ekranı Bölümleri Başlık Çubuğu Formül Çubuğu Menü Çubuğu Araç Çubukları Aktif Hücre Sütun Başlıkları Satır Başlıkları Durum Çubuğu Çalışma Sayfaları Ad Kutusu Bu çubukta çalışma kitabının adı bulunur. Hücreye girilen bilgiyi görmek veya bilgileri düzeltmek için kullanılır. Bu çubuktaki menülerde tüm Excel komutları mevcuttur. Araç çubukları üzerinde bulunan düğmelerle sık kullanılan MS Excel komutlarına kolayca ulaşılır. Çalışma sayfasında o an seçili olan hücredir. Verileri bu aktif hücreye girebiliriz. Her sütunun bir ismi vardır. Alfabetik harflerle gösterilen sütun isimleridir. Sayılarla ifade edilen çalışma sayfamızın satırlarına ait isimleridir. Çalışma sayfamızda seçilen komutlar veya işlemler hakkındaki bilgileri gösterir. MS Excel başlangıçta 3 adet çalışma sayfasından oluşur. Her sayfa, birinden diğerine geçmek için tıklayabileceğiniz bir sekme içerir. Çalışma sayfasını oluşturan her bir hücrenin bir adı vardır. Hücre adı sütun ve satır isimlerinin birleşmesinden oluşur. Hücre adı bu kutuda gösterilir ve hücre adı bu hücreden değiştirilebilir. 109

Bilgi ve İletişim Teknolojisi b. Kayıtlı Bir Dosyayı Açma Daha önceden MS Excel hesap tablosu programında oluşturulup bilgisayara kaydedilmiş bir çalışma kitabını açabilmek için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Dosya menüsündeki Aç komutunu tıklayalım (Resim 4.3). 2. Önümüze gelen Aç penceresinde Bak bölümünden dosyamızın bulunduğu yeri belirtelim. Belgemizi bulup Aç düğmesine tıklayalım (Resim 4.4). Resim 4.3: Dosya menüsü aç seçeneği Resim 4.4: Aç penceresi c. Birden Çok Elektronik Tablolama Dosyasını Aynı Anda Kullanma MS Excel programında birden fazla Çalışma Kitabı açılabilir. Bunun için aşağıdaki adımları sırayla izleyelim: 1. Dosya menüsündeki Aç komutunu tıklayalım (Resim 4.3). 2. Ekrana gelen Aç penceresinde Shift ve Ctrl tuşlarından herhangi birisi basılı iken birden fazla belgeyi seçili hâle getirip Aç düğmesine tıklayalım. Böylece birden çok belge açılmış olacaktır. ç. Elektronik Tablolama Dosyasını Kaydetme MS Excel programında hazırladığımız bir belgeyi kaydetmek için aşağıdaki adımları izleyelim: 1. MS Excel programında oluşturacağımız veri tabanlarını kaydetmek için Belgelerim klasörü içindeki Resim 4.5: İlk Excel belgem MS Office Uygulamalarım klasörünün içerisine MS Excel Uygulamalarım adlı bir klasör oluşturalım. 2. Resim 4.5 teki bilgileri sayfamıza girelim. 3. Dosya menüsü seçeneklerinden Kaydet seçeneğine tıklayalım. 110

Elektronik Tablolama 4. Kayıt yeri olarak daha önce oluşturduğumuz MS Excel Uygulamalarım klasörünü açalım. 5. Dosya adı bölümüne İlk Excel Belgem metnini girelim. 6. Kaydet düğmesine tıklayalım. Böylece Çalışma Kitabı klasörümüze kaydedilmiş olacaktır. Kaydettiğimiz dosyanın uzantısı xls olacaktır. Çalışma Etkinliği Boş bir çalışma kitabı açınız ve bu kitabı ÇALIŞMALARIM ismiyle Masaüstüne kaydediniz. d. Elektronik Tablolama Dosyasını Farklı Kaydetme Kaydettiğimiz bir MS Excel Çalışma Kitabını açıp farklı bir kayıt ortamına farklı bir ad ile kaydetmek için aşağıdaki adımları izleyelim: 1. Dosya menüsünden Aç düğmesine tıklayalım. Daha önce kaydettiğimiz İlk Excel Belgem çalışma kitabını bulalım ve Aç düğmesine tıklayalım. 2. Belgemiz açık iken Dosya menüsü seçeneklerinden Farklı Kaydet seçeneğine tıklayalım. 3. Açılan Farklı Kaydet penceresinden Kayıt yeri bölümüne Masaüstü olarak belirleyelim. Dosya Adı bölümüne de İkinci Excel Belgem metnini yazıp Tamam düğmesine tıklayalım. Böylece çalışma kitabını masaüstüne İkinci Excel Belgem adı ile kaydetmiş olduk. e. Elektronik Tablolama Dosyasını Farklı Dosya Biçiminde Kaydetme Daha önceden oluşturduğumuz MS Excel çalışma kitabını açarak farklı uzantılarda kaydedebiliriz. Daha önce kaydettiğimiz İlk Excel Belgem çalışma kitabını Web Sayfası belgesi olarak kaydedelim. Bunun için aşağıdaki adımları sırayla izleyelim: 1. İlk olarak daha önce oluşturduğumuz İlk Excel Belgem çalışma kitabını açalım. 2. Dosya menüsünden Farklı Kaydet seçeneğine tıklayalım. 3. Gelen pencerede Kayıt Türü bölümündeki açılır kutuya ve açılan listeden Web Sayfası seçeneğine tıklayalım (Resim 4.6). Kaydet düğmesine tıklayalım. Resim 4.6: Farklı dosya biçiminde penceresi Böylece belgemizi web ortamında açılacak hâle gelecektir. Eğer belgemizin etkileşimli olmasını istersek Etkileşim Ekle seçeneğini işaretleriz. 111

Bilgi ve İletişim Teknolojisi f. Elektronik Tablolama Dosyasını Kapatma MS Excel programını kapatmadan açık olan çalışma kitabını kapatmak için Dosya menüsü seçeneklerinden Kapat komutunu seçelim. g. Yardım Fonksiyonlarını Kullanma MS Excel programında bir konuyla ilgili yardım almak için aşağıdaki adımları sırayla izleyelim: 1. Menü Araç Çubuğundan Yardım sekmesine tıklayalım. 2. Açılan menüden Microsoft Excel Yardımı sekmesini seçelim. 3. Ekranımızda görev bölmesine Yardım penceresi açılacaktır (Resim 4.7). 4. Ekranımıza açılan pencerede Ara kutucuğuna aramak istediğimiz bir veya birden çok anahtar sözcüğü yazalım ve Aramayı Başlat ( ) simgesine tıklayalım. Arama sonucunda ilgili konular altta listelenecektir. Resim 4.7: Excel yardım penceresi Çalışma Etkinliği MS Excel Yardım penceresini açınız. Çalışma Kitabı metnini aratınız ve arama sonuçlarını inceleyiniz. h. Elektronik Tablolama Uygulamasını Kapatma Açık olan uygulamayı kapatmak için Dosya menüsünden Çıkış komutunu tıklarız. 2. Temel Ayarları Yapma a. Elektronik Tablolama Uygulamasının Sayfa Görünümünü Değiştirme MS Excel programında sayfa görünümünü değiştirmek için Görünüm menüsünü kullanırız. Eğer çalışma sayfamızda sadece çalışma yaptığımız bölümlerin görünmesini istiyorsak Görünüm menüsüne tıklayalım. Gelen menüden Sayfa Sonu Önizleme komutunu tıklayalım. Sayfamızı eski görünümüne geri döndürmek için Görünüm menüsünden Normal komutunu tıklayalım (Resim 4.8). Resim 4.8: Sayfa görünümünü değiştirme b. Sayfa Görüntüsünü Büyütme Çalışma sayfamızın görünümünü büyütmek için aşağıdaki adımları sırayla izleyelim: 1. Görünüm menüsüne tıklayalım. 2. Açılan menüden Yakınlaştır seçeneğine tıklayalım. 3. Gelen Yakınlaştır penceresinden (Resim 4.9) büyütme oranımızı seçip Tamam düğmesine tıklayalım. c. Araç Çubuğu Özelliklerini Değiştirme MS Excel programı ekranına Araç Çubuğu eklemek veya kaldırmak için Resim 4.9: Yakınlaştır penceresi Görünüm menüsüne ve açılan menüden Araç Çubukları komutuna tıklayalım. Açılan listede yan ek- 112

Elektronik Tablolama randa görüntülenen araç çubuklarının önünde işareti vardır. Kaldırmak istediğimizin üzerine tıkladığımızda işareti kalkmış olacaktır (Resim 4.10). MS Excel programında menü ve araç çubukları, komutları kullanma sıklığına göre otomatik olarak özelleştirir. Bir MS Excel programını ilk başlattığınızda yalnızca en temel komutlar belirir. Daha sonra siz çalıştıkça menü ve araç çubukları, yalnızca en sık kullandığınız komut ve araç çubuğu düğmeleri belirecek şekilde ayarlanır. Resim 4.10: Araç çubuğu ekleme/kaldırma Araç çubukları, aynı sırada yan yana konumlandırılabilir. MS Excel programını ilk çalıştırdığınızda Standart araç çubuğu Biçimlendirme araç çubuğunun yanında yer alır. Aynı sıraya birden çok araç çubuğu yerleştirirseniz tüm düğmeleri görüntülemek için yeterli yer kalmayabilir. Yeterli yer kalmazsa en son kullandığınız düğmeler görüntülenir. Araç çubuklarını farklı yere taşımak için araç çubuğunun başındaki ( ) şeklinden tutarak istediğiniz yere taşıyabilirsiniz. 3. Belge Alışverişi MS Excel de hazırladığımız çalışma sayfasını İnternet üzerinden posta olarak atabilir, faks olarak gönderebiliriz. Bunun için aşağıdaki adımları sırayla izleyelim: 1. Dosya menüsüne tıklayalım. 2. Açılan pencereden Gönder seçeneği üzerine gelelim. 3. Ekrana gelen menüde gönderme seçeneğimizi belirleyelim (Resim 4.11). Resim 4.11: Belge alışverişi Değerlendirme Soruları 1. Aşağıdakilerden hangisi çalışma sayfasında seçilen komutlar veya işlemler hakkındaki bilgileri gösterir? A) Araç Çubukları B) Formül Çubuğu C) Durum Çubuğu D) Başlık Çubuğu E) Görev Bölmesi 2. Çalışma sayfasında o an seçili olan hücreye ne ad verilir? A) Aktif Hücre B) Ad Kutusu C) Satır Başlıkları D) Formül Hücresi E) Başlık Hücresi 3. Yeni bir çalışma kitabı açmak için Standart Araç çubuğundaki hangi simgeye tıklanır? A) B) C) D) E) 4. Klavyeden hangi tuş takımını kullanarak çalışma kitabımızı kapatabiliriz? A) Ctrl +K B) Alt + F1 C) Ctrl + A D) Ctrl + F4 E) Alt + F4 5. MS Excel de hazırladığımız çalışma sayfasını e-posta olarak görmek veya faks olarak göndermek için Dosya menüsünden hangi komut kullanılır? A) Alışveriş B) Gönder C) İletişim D) Aç E) İletişim 113

Bilgi ve İletişim Teknolojisi B. TEMEL İŞLEMLER Konuya Hazırlık 1. MS Excel programı çalışma sayfalarında hücre ve sayfayla ilgi ne tür değişiklikler yapabiliriz? Bu bölümde çalışma kitabı üzerinde veri girişi, girilen veriler üzerinde değişiklik, formül girme, hücreler üzerinde değişiklik, satır ve sütun işlemleri üzerinde duracağız. 1. Veri Yerleştirme a. Hücreye Veri Girme Bir hücreye girilmekte olan bilgiyi onaylamak için Enter tuşu veya ok tuşları kullanılabileceği gibi fareyi başka bir hücreye tıklatmak da yeterlidir. Eğer hücreye satırlar hâlinde veri girilecek ise alt satıra geçmek için Alt + Enter tuş kombinasyonu kullanılır. Bu yöntemleri kullanarak boş bir Resim 4.12: Hücreye veri girme çalışma sayfasına yanda verilen tablodaki bilgileri girelim (Resim 4.12). b. Hücreye Formül Girme MS Excel uygulamalarının ana unsuru formüllerdir. MS Excel de formüller kullanarak tablomuzdaki veriler üzerinde toplama, çıkarma, çarpma ve bölme gibi matematiksel işlemler veya mantıksal karşılaştırmalar yapabiliriz. Formüller, bir çalışma sayfasındaki verileri kullanarak işlem yapan denklemlerdir. Formül oluşturmak için aşağıdaki adımları izleyelim: 1. Formülü girmek istediğimiz hücreyi tıklayalım. 2. Klavyeden = (eşit karakteri) işaretini yazalım. 3. Formülü girelim. 4. Enter tuşuna basalım. Boş bir çalışma sayfasına aşağıdaki tablodaki bilgileri girelim ve kırmızı yazılmış olan formülleri gösterilen Resim 4.13: Hücreye formül girme hücreye yazalım (Resim 4.13). Formülleri yazıp Enter tuşuna bastığımızda sonuç o hücreye yazılacaktır. c. Geri Al Komutunu Kullanma Çalışma sayfamızda yaptığımız son değişiklikleri iptal etmek için Düzen menüsünden Geri Al seçeneğine tıklayabiliriz. Ek Bilgi Standart araç çubuğundan Geri Al ( ) simgesine tıklayarak Geri Al işlemini gerçekleştirebiliriz. Klavyeden Ctrl + Z tuş kombinasyonunu da kullanabiliriz. 114

Elektronik Tablolama 2. Veri Seçimi a. Bir ya da Daha Fazla Hücreyi Seçme Çalışma sayfamızda bir ya da daha fazla hücreyi seçmek isteyebiliriz. Tek bir hücrenin seçimi için üzerine bir defa tıklamamız yeterlidir. Birden çok hücreyi seçmek için aşağıdaki yöntemleri uygulayabiliriz: Bitişik Hücrelerin Seçimi 1. Seçime başlayacağımız hücreden itibaren farenin sol tuşuna basılı tutarak son hücresine kadar sürükler, bırakırız. 2. Shift tuşuna basılıyken önce ilk hücreye sonra son hücreye tıklarız. 3. Seçeceğimiz ilk hücreye tıklarız, Shift tuşuna basarız ve klavyeden yön tuşlarını kullanarak son hücremize kadar seçime devam ederiz. Bitişik Olmayan Hücrelerin Seçimi 1. Klavyeden CTRL tuşuna basılıyken seçmek istediğimiz hücrelerin üzerine tek tek tıklarız. 2. Yine klavyeden CTRL tuşuna basılıyken sürükle-bırak işlemini tekrarlayarak ayrı ayrı bitişik hücreleri seçebiliriz. Ek Bilgi Birden çok hücreye aynı veriyi girmek için hücreler seçili iken veri klavyeden girilir ve CTRL + Enter tuş kombinasyonu ile onaylanır. b. Satır ya da Sütun Seçme Çalışma sayfamızdaki bir sütunu veya satırı seçmek istediğimizde sütun veya satırın başlığına tıklamamız yeterlidir. Ayrı sütun veya satırları seçmek için CTRL tuşuna basılıyken teker teker sütun veya satırın başlıklarına tıklarız. Resim 4.14 te renkli gösterilen satır ve sütunları seçmek için aşağıdaki adımları sırayla izleyelim: Resim 4.14: Satır/sütun seçimi 1. Sarı sütunu seçmek için sütun başlığı olan C harfine tıklayalım. 2. Mavi olan sütun ve satırları seçmek için CTRL tuşuna basılıyken sütun başlıkları B ve D ye ve satır başlıkları 6 ve 8 e tıklayalım. 115

Bilgi ve İletişim Teknolojisi c. Bitişik ya da Ayrı Satır ve Sütun Seçme Bitişik ya da ayrı satır ve sütun seçme işlemini bir örnek üzerinde uygulamak için aşağıdaki adımları sırayla uygulayalım: Resim 4.15: Bitişik satır/sütun seçimi 1. Ctrl tuşuna basılı tutalım. 2. Sütun başlığı C ye tıklayalım E ye kadar sürükleyelim. 3. Satır başlığı 3 e tıklayalım ve 6 ya kadar sürükleyelim. Böylece sütun ve satırlarımız seçilmiş olacaktır. 3. Kopyalama, Taşıma ve Silme a. Kopyala ve Yapıştır Araçlarını Kullanma Kopyala ve yapıştır işlemi için aşağıdaki adımları sırayla izleyelim: 1. Öncelikle boş bir çalışma sayfası açmak için Dosya menüsünden Yeni seçeneğine tıklayalım. Penceremizin sağ tarafına gelen Yeni Çalışma Kitabı bölmesinden Boş Çalışma Kitabı seçeneğini seçelim. 2. Resim 4.16 daki gibi verileri açılan çalışma sayfamızdaki hücrelere girelim. 3. B1 hücresini seçelim, Düzen menüsüne tıklayalım ve gelen menüden Kopyala seçeneğini seçelim. Resim 4.16: Kopyala ve yapıştır işlemi 4. A3 hücresini seçtikten sonra, Düzen menüsünden Yapıştır seçeneğine tıklayalım. Böylece B1 hücresinin içeriğini A3 hücresine yapıştırmış oluruz. 5. Aynı işlem basamaklarını kullanarak A1 hücresini kopyalayıp B3 hücresine yapıştıralım ve C1 hücresinin içeriğini de C3 hücresine yapıştıralım. b. Kes ve Yapıştır Araçlarını Kullanma Kes ve yapıştır işlemi için aşağıdaki adımları sırayla izleyelim: 1. Resim 4.16 daki verileri boş bir çalışma sayfasına girelim. 2. Taşınacak hücre veya hücreleri seçelim. Düzen menüsünden Kes komutunu tıklayalım. 3. Yapıştırılacak hücreyi seçelim ve Düzen menüsünden Yapıştır komutunu tıklayalım. 116

Elektronik Tablolama c. Hücre İçeriklerini Aktif Çalışma Sayfaları Arasında Taşıma Hücre içeriğini mevcut çalışma sayfaları arasında taşımak için taşınacak hücre veya hücreler seçilir. Hücre ya da hücreler istenilen bir yöntemle Kesilir veya Kopyalanır. Mevcut çalışma sayfalarından hangisine yapıştırılacaksa o çalışma kitabı aktif edilir ve yapıştırılacak hücreye tıklanır. Herhangi bir yapıştırma yöntemi kullanılarak hücre içeriği taşınır. ç. Hücre İçeriklerini Aktif Hesap Çizelgeleri Arasında Taşıma Taşıma işlemi yapılacak hücre ya da hücreler seçilir. Kes ya da kopyala komutundan bir tanesi uygulanır. Görev Çubuğu üzerinden taşınacak Çalışma Kitabına tıklanır ve istenilen yere Yapıştır komutu uygulanarak taşıma işlemi tamamlanır. d. Hücre İçeriğini Silme Hücre ya da hücrelerin içeriğini silmek için aşağıdaki adımları sırayla izleyelim: 1. Resim 4.17 deki verileri boş bir çalışma sayfasına girelim. 2. Ctrl tuşuna basılıyken ANKARA metni bulunan hücrelere tıklayalım. Resim 4.17: Hücre içeriği silme 3. Klavyeden Delete tuşuna basalım. 4. Arama ve Değiştirme a. Hücre İçeriği Arama Çalışma kitabımızda istenilen bir içeriği aramak için aşağıdaki adımları izleyelim: 1. Düzen menüsünden Bul seçeneğine tıklayalım. Ekrana Bul ve Değiştir penceresi gelecektir. 2. Aranacak bölümüne bulunmak istenen metni yazalım. Resim 4.18: Bul penceresi 3. Pencerenin altındaki Sonrakini Bul düğmesine tıklayalım (Resim 4.18). b. Hücre İçeriğini Değiştirme Çalışma kitabımızda istenilen bir içeriği değiştirmek için aşağıdaki adımları izleyelim: 1. Düzen menüsünden Bul seçeneğine tıklayalım. Ekrana Bul ve Değiştir penceresi gelecektir. 2. Aranan bölümüne değiştirilmek istenen metni yazalım. 3. Yeni Değer bölümüne yeni içeriği yazalım. 4. Tüm içeriklerin değiştirilmesi için Tümünü Değiştir düğmesine tıklayalım. Sırayla değiştirmek istiyorsak Değiştir düğmesine tıklayalım (Resim 4.19). Resim 4.19: Değiştir penceresi 117

Bilgi ve İletişim Teknolojisi 5. Satır ve Sütunlar a. Araya Satır ve Sütun Ekleme Araya satır veya sütun eklemek için aşağıdaki işlemleri sırayla uygulayalım: 1. Resim 4.20 deki verileri boş bir çalışma sayfasına girelim. 2. C sütun başlığına tıklayalım. Ekle menüsünden Sütun seçeneğine tıklayalım. Sütunumuz eklenmiş olacaktır. 3. 3 satır başlığına tıklayalım. Ekle menüsünden Satır seçeneğine tıklayalım. Resim 4.20: Satır - sütun ekleme b. Sütun Genişliği ve Satır Yüksekliğini Değiştirme MS Excel de hazırlayacağımız çalışma sayfasında hücrelere sığmayan bazı metinleri sığdırmak için satır ve sütun genişliklerini değiştirmek gerekebilir. Bir hücreye girdiğimiz sayılar hücreye sığmaz ise # karakterlerine dönüşür. Bunun için sütunu genişletmeliyiz. Sütun ve satır yüksekliğini değiştirmek için en son oluşturduğumuz çalışma sayfası üzerinde (Resim 4.21) aşağıdaki işlemleri sırayla uygulayalım: 1. B sütununu genişletmek için fare işaretini B ve C sütun başlıklarının arasına götürelim ve fare çift yönlü ok şeklini aldığında tıklayıp bırakmadan sağa doğru çekelim. 2. D sütununu daraltmak için fare işaretini D ve E sütun başlıklarının arasına götürelim ve fare çift yönlü ok şeklini aldığında tıklayıp bırakmadan sola doğru çekelim. 3. 3 satırını genişletmek için fare işaretini 3 ve 4 satır başlıklarının arasına götürelim ve fare çift yönlü ok şeklini aldığında tıklayıp bırakmadan aşağı doğru çekelim. Resim 4.21: Sütun genişliği - satır yüksekliği c. Sütun ve Satır Silme Satır veya sütun silmek için silinecek satır veya sütunları seçip Düzen menüsünden Sil seçeneğine tıklanır. Ek Bilgi Satır veya sütun seçiliyken üzerinde farenin sağ tuşuna tıklanıp açılan menüden Sil komutu tıklanarak da silme işlemi yapılabilir. 118

Elektronik Tablolama 6. Veri Sıralama Veri sıralamak için aşağıdaki adımları sırayla izleyelim: 1. Resim 4.22 deki verileri boş bir çalışma sayfasına girelim. 2. Girdiğimiz tüm verileri seçelim. 3. Veri menüsünden Sırala komutunu seçelim. Sırala penceresi açılacaktır (Resim 4.23). 4. Bu pencerede Sıralama ölçütü olarak YAŞI özelliğini ve yandaki kutucuklardan Artan seçeneği işaretleyelim. Böylece verilerimiz büyükten küçüğe doğru sıralanacaktır (Resim 4.24). Resim 4.22: Veri sıralama Resim 4.24: Veri sıralama Resim 4.23: Sıralama penceresi Değerlendirme Soruları 1. Hücreye satırlar hâlinde veri girebilmek için aşağıdaki tuş kombinasyonlarından hangisi kullanılır? A) ALT + CTRL B) ALT + SPACE C) ALT + SHIFT D) ALT + ENTER E) ALT + ALT GR 2. MS Excel de formül yazmaya aşağıdaki karakterlerden hangisi kullanılarak başlanır? A)? B) = C) + D)! E) / 3. Çalışma sayfamızda yaptığımız son değişiklikleri iptal etmek istediğimizde Ctrl tuşuyla birlikte hangi tuşa basılır? A) Z B) G C) İ D) A E) P 4. Bitişik olmayan hücreleri seçerken klavyedeki hangi tuş kullanılır? A) ALT B) TAB C) SHIFT D) CTRL E) ALT GR 5. Silinecek satır veya sütunlar seçildikten sonra hangi menüdeki Sil komutu tıklanır? A) Dosya B) Ekle C) Biçim D) Görünüm E) Düzen 119

Bilgi ve İletişim Teknolojisi C. FORMÜLLER VE FONKSİYONLAR Konuya Hazırlık 1. Formül nedir? Ne için kullanılır? 2. Excel çalışma sayfalarında formül kullanmanın ne gibi avantajları olabilir? Formüller, çalışma sayfamızdaki hücrelere girdiğimiz veriler üzerinden hesaplama yapan denklemlerdir. Fonksiyonlar, girdiğimiz veriler üzerinde hesaplamalar yapmak amacıyla daha önceden tanımlanmış formüllerdir. 1. Aritmetik ve Mantık Formülleri a. Temel Aritmetik ve Mantık Formüllerini Kullanma Hücrelere girdiğimiz veriler üzerinde aritmetiksel işlemler yaparken kullanabileceğimiz operatörler ve anlamları şöyledir: ARİTMETİKSEL OPERATÖR OPERATÖRÜN ANLAMI ÖRNEK FORMÜL + Toplama =A1+B2 - Çıkarma =C3-A1 / Bölme =C4/F1 * Çarpma =B3*L6 % Yüzde =D2%C1 ^ Üst Alma =C6^N1 Resim 4.25 deki verileri boş bir çalışma sayfasına girelim. Formüller yazıldıktan sonra sonuçları yazım yapılan hücrede yazılacaktır. Hücrelere girdiğimiz veriler üzerinde karşılaştırma işlemi yapılabilir. Karşılaştırma işlemleri için kullanılan operatörler ve anlamları şöyledir: Resim 4.25: Aritmetiksel operatör kullanarak formül görme MANTIKSAL OPERATÖR OPERATÖRÜN ANLAMI = Eşit > Büyük < Küçük >= Büyük Eşit <= Küçük Eşit <> Eşit Değil 120

Elektronik Tablolama Örnek uygulama için Resim 4.26 daki verileri boş bir çalışma sayfasına girelim. Formüller yazıldığında sonuçları ilgili hücrede görüntülenecektir. Resim 4.26: Mantıksal operatör kullanarak formül girme b. Standart Hata İletileri Çalışma sayfamızda bir hücreye yazılan formül, işlemi uygun biçimde sonuçlandıramıyorsa formül girilen hücrede bir hata değeri görülür. Hücrede görülen hata türleri nedenleri ve çözümleri kısaca şöyledir: Hata Değeri ##### #DEĞER! #SAYI/0! #AD? #YOK #BAŞV! #SAYI! #BOŞ! Olası Sebepleri Sütun yeterince geniş olmadığında, eksik tarih veya saat değeri kullanıldığında ortaya çıkar. Formülünüzde bir metin aritmetiksel işlemde kullanıldığında veya yanlış tür değişken kullanmak istendiğinde bu ileti ortaya çıkar. Bir sayı sıfıra (0) bölündüğünde ortaya çıkar. Bir formülde tanımlanmamış bir grup veya hücre adı kullanıldığında bu ileti ortaya çıkar. Formülde kullanılacak değer kullanılamaz durumdaysa ortaya çıkar. Bir hücre başvurusu geçerli olmadığı zaman ortaya çıkar. Bu hata bir formüldeki veya fonksiyondaki sayı geçerli değilse veya formülde kullanacağı sayıyı henüz hesaplamışsa ortaya çıkar. Birbirine bitişik hücreleri bir grup olarak belirtiyorsak veya grup adreslerinden birinin önünde boşluk varsa bu ileti ortaya çıkar. c. Otomatik Doldur-Kopyala Araçlarını Kullanma Çalışma sayfamızda hücrelerimize ardışık olarak sıra numarası, tarih, gün gibi veriler girmemiz gerektiğinde bu verileri tek tek elle yazmak yerine otomatik doldurma yöntemiyle hücrelerimize girilebiliriz. Bir hücredeki veriyi ardışık olarak diğer hücrelere çoğaltmak için aşağıdaki adımları sırayla izleyelim: 1. Boş bir çalışma sayfasına Resim 4.27 deki verileri girelim. 2. A1 ve A2 hücrelerini seçelim ve seçimin sağ alt köşesindeki doldurma tutmacından ( ) tutarak A10 hücresine kadar sürükleyelim. Resim 4.27: Otomatik doldur 121

Bilgi ve İletişim Teknolojisi 3. Sırayla her sütunun 1 ve 2. satırındaki verileri seçelim, 10. satıra kadar sürükleyelim. Böylece verilerimiz hücrelere aşağıdaki gibi ardışık olarak doldurulacaktır (Resim 4.28). Resim 4.28: Otomatik doldurma işlemi ç. Hücre Referanslı Formülleri ve Fonksiyonları Kullanma Çalışma sayfasında formül bulunan bir hücreyi taşıdığınızda, formül içindeki hücre referansı değişmez. Bir formülü başka bir hücreye kopyaladığınızda kullanılan referans türüne bağlı olarak hücre referansı değişebilir. Bu işlem için aşağıdaki adımları sıra ile izleyelim: 1. Aşağıdaki verileri boş bir çalışma sayfasına girelim. Bu veriler üzerinde iki ayrı uygulama gerçekleştireceğiz. 2. A2 ile B2 hücresinin farkının hesaplandığı formülü içeren C2 hücresini seçelim. Resim 4.29: Hücre referans formülleri 3. Düzen menüsündeki Kopyala komutunu tıklayalım. 4. F2 hücresini seçelim. 5. Formülü ve biçimlendirmeleri kopyalamak için Düzen menüsünden Yapıştır komutunu tıklayalım. 6. Böylece kopyalanan C2 hücredeki =A2-B2 referans formülü F2 hücresine yapıştırıldığında F2 hücre referansımız =D2-E2 şeklinde değişecektir. 7. Aynı işlemi E4 hücresini F7 hücresine yapıştırarak yapalım. Ek Bilgi Yalnızca formülü kopyalamak için Düzen menüsünden Özel Yapıştır komutunu seçtikten sonra Formüller seçeneğini kullanabilirsiniz. 122

Elektronik Tablolama d. Mutlak Hücre Referanslarını Kullanma Bir hücrenin içindeki formülün referansının bazı bölümlerini sabitleyebiliriz. Bunun için aşağıdaki adımları sıra ile gerçekleştirelim: 1. Resim 4.30 daki verileri boş bir çalışma sayfasına girerek F1 hücresine yazılı formülü yazalım. Resim 4.30: Mutlak hücre referansı kullanma 2. F1 hücresini seçip formül çubuğunda =TOPLA(A1:E1) formülündeki A1 hücre isminin üzerine tıklayalım. 3. F4 tuşuna basarak hücre adını $A$1 şekline çevirelim ve Enter tuşuna basalım. 4. F1 hücresini kopyalayalım ve F2 hücresine yapıştıralım. Hücre referansımız =TOPLA($A$1:E2) hâlini alacaktır. 5. F1 hücresine tekrar tıklayalım, $A$1 referansı üzerine tıklayarak F4 tuşuna basalım. $A1 şekline dönüştürelim ve E1 referansına tıklayalım, F4 tuşuna basarak E$1 şekline çevirelim. 6. F1 hücresini kopyalayalım, F3 hücresine yapıştıralım. 7. F1 referansımızı =TOPLA(A$1:$E$1) şeklinde değiştirelim ve bu hücreyi kopyalayıp F4 hücresine yapıştıralım. 2. Fonksiyonlarla Çalışma Bu bölümde MS Excel programında sıkça kullanılan formüller ve bunların uygulama biçimleri anlatılacaktır. TOPLA fonksiyonu Belirtilen hücrelerdeki sayıların toplamını bulur. Kullanılış şekilleri şöyledir: = TOPLA (Toplanacak hücreler belirtilir.) Topla fonksiyonunu ve hücre belirtme işlemini daha iyi anlamak için aşağıdaki adımları sıra ile izleyelim: 1. Resim 4.31 deki verileri renklendirme işlemini uygulamadan boş bir çalışma sayfasına girelim. Resim 4.31: Topla fonksiyonu 123

Bilgi ve İletişim Teknolojisi 2. A8 hücresini seçelim. Resim 4.31 de yeşil gösterilen hücrelerin toplamını bulan formülü bu hücreye yazacağımız şu adımları izleyelim: 3. Bu hücreye =TOPLA(A1;B3;B5;A6) yazalım ve Enter tuşuna basalım. Böylece yeşil renkli hücrelerdeki verilerin sonuçları A8 hücresinde belirir. Bitişik olmayan hücreler birbirinden ; karakteri ile ayrılır. 4. Turuncu hücrelerin toplamını almak için C8 hücresini seçelim. 5. Bu hücreye =TOPLA(A2:A5;B6;C3:E4) yazalım. Bu formülde kullanılan : karakteri bir bölgedeki hücre adları belirtilirken kullanılır. Yani bu formülde şu söylenmektedir: A2 den A5 e kadar olan hücreleri, B6 hücresini ve C3 ten E4 e kadar olan hücreleri topla. 6. Gri hücrelerin toplamını almak için E8 hücresini seçelim ve şu formülü yazalım: =TOPLA(B1:E2;C5:E6). Bu formülde B1 den B2 ye kadar olan hücrelerle C5 ten E6 ya kadar olan iki ayrı grup hücre toplanmıştır ve ; karakteri ile ayrılmıştır. Çalışma Etkinliği Boş bir çalışma sayfasına sınıftaki 10 arkadaşınızın kilolarını alt alta hücrelere yazınız ve toplamını hesaplatınız. MIN ve MAK fonksiyonu MS Excel hesap tablosu programında MIN fonksiyonu belirtilen hücrelerdeki sayıların en küçüğünü, MAK fonksiyonu ise belirtilen hücrelerdeki sayıların en büyüğünü bulur ve o hücreye yazar. Bu fonksiyonların kullanım şekli şöyledir: =MIN (İşlem yapılacak hücreler belirtilir.) =MAK (İşlem yapılacak hücreler belirtilir.) Örneğin, Formüllerimizi =MAK(A1:A6;E3;E6), =MIN(A1:C3;C5:E6) şeklinde oluşturabiliriz. ORTALAMA fonksiyonu Belirtilen hücrelerdeki sayısal verilerin ortalamasını hesaplar. Kullanım şekli şöyledir: =ORTALAMA (Ortalaması alınacak hücreler belirtilir.) Örneğin, formüllerimizi aşağıdaki şekillerde oluşturabiliriz: =ORTALAMA(F11;I7;I13;G7;D9) =ORTALAMA(D2:E7) =ORTALAMA(A2;C2:D5) Çalışma Etkinliği Boş bir çalışma sayfasına tüm derslerinizin 1. yazılı notlarını alt alta hücrelere yazınız ve notlarınızın ortalamasını hesaplatınız. 124

Elektronik Tablolama EĞER fonksiyonu Veriler ve formüller üzerinde koşula bağlı değerlendirmeler yapmak için Eğer fonksiyonunu kullanırız. Belirlediğimiz koşulun sonucu Doğru ise bir değeri, Yanlış ise başka bir değeri verir. Kullanım şekli şöyledir: Aşağıda verilen Resim 4.32 deki verileri ve formülleri boş çalışma sayfasına girelim. D2 ye formülü girdikten sonra kopyalayalım. D3 ve D4 hücrelerine yapıştıralım. Bu şekilde işlemin sonucu gözlemleyelim. Resim 4.32: EĞER fonksiyonu Çalışma Etkinliği Boş bir çalışma sayfasına sınıfınızdaki 10 öğrencinin kilolarını alt alta yazınız ve bu verilerin altına kaç kişinin 50 kilodan fazla olduğunu hesaplayan formülü oluşturunuz. Değerlendirme Soruları 1. Çalışma sayfasındaki hücrelere girdiğimiz veriler üzerinden hesaplama yapan denklemlere ne denir? A) Denklem B) Hesaplama C) Veri Hesap D) Çalışma E) Formül 2. Aritmetiksel operatör kullanırken üst almak için hangi karakter kullanılır? A) B) ^ C) * D) # E) ** 3. Aşağıdakilerden hangisi mantıksal operatör değildir? A) = B) > C) <= D) => E) <> 4. Bir sayı sıfıra (0) bölündüğünde hücrede hangi hata mesajı çıkar? A) #YOK B) #BOŞ! C) #DEĞER! D) #SAYI/0! E) ##### 5. Aşağıdaki formüllerden hangisi yanlıştır? A) TOPLA(A1;B2) B) =TOPLA(A8;C1:H2) C) =TOPLA(B2:K2) D) =TOPLA(AB1;BG2) E) =TOPLA(A1:B2:H2) 125

Bilgi ve İletişim Teknolojisi Ç. BİÇİMLEME Konuya Hazırlık 1. Hücreleri biçimlendirmek ne gibi avantajlar sağlar? Tartışınız. 2. MS Word programında tablo biçimlendirmeyle MS Excel programında tablo biçimlendirilmesi arasında ne gibi benzerlikler olabilir? Bu bölümde hazırladığımız çalışma sayfalarına uygulayabileceğimiz biçimsel değişiklikler üzerinde duracağız. 1. Hücredeki Sayıları Biçimleme Çalışma sayfamızda bir hücrede oluşturulan veri, MS Hücreleri tarafından standart bir biçimle görüntülenir. Girdiğimiz verinin farklı biçimlerde görünmesini istersek önceden tanımlanmış biçimleri istediğimiz hücrelere uygulayabiliriz. Bir hücrenin veri biçimini değiştirmek için aşağıdaki adımları sırayla izleyelim: 1. Boş bir çalışma sayfasında hücre ya da hücreler seçelim. 2. Biçim menüsünden Hücreler komutunu tıklayalım. Ekrana Hücreleri Biçimlendir penceresi açılacaktır (Resim 4.33). Bu pencereden istenilen değişiklikler yapılır. Resim 4.33: Hücre biçimlendirme penceresi Sayı biçimlendirmesi seçeneklerini 127. sayfada verilen tablodaki gibi özetleyebiliriz: 126

Elektronik Tablolama Biçim Türü Biçimin Açıklaması Örnek Biçimler Sayı Para Birimi Finansal Tarih Bu biçimde istediğiniz kadar ondalık basamak verebiliriz. Binler basamaklarını ayıran noktaları ekleyebiliriz. Negatif sayıları kırmızı olarak gösterebiliriz. Hücremize gireceğimiz sayısal veride istediğiniz kadar ondalık basamak belirleyebilir, sayısal veriden sonra bir para birimi simgesi ekleyebiliriz. Bu biçimde sayısal verimize istediğimiz kadar ondalık basamak belirleyebiliriz. İstersek sayısal verimizden sonra bir para birimi simgesi ekleyebiliriz. Girilen tarih verilerini, farklı görünümlerde görüntüleyebiliriz. 21.541,23-5.624,98 1.500,00 TL -2.550,00 TL 5.624,98 TL 14 Aralık 1999 Salı 14.12.99 0:00 Saat Saat olarak girilen veriyi 8 ayrı görünümde görüntüleyebiliriz. 12:26:00 Yüzde Oranı Yüzde görünümünde ne kadar ondalık basamak olacağını belirleyebiliriz. 65,26% Metin Metin sayılan rakamların özel bir görünümü yoktur. Bu sayısal veriyi diğer metinleri biçimlendirdiğimiz gibi biçimlendirebiliriz. 153465 Özel Bu biçim, posta kodu, telefon numarası, sosyal sigortalar numarası gibi verileri girmede kullanılan, ondalık bölümü olmayan, yüzde ve ondalık bölümü olan, yüzde görünümü şeklinde beş özel türe sahiptir. (626) 681-54 68 2. Hücredeki Metinleri Biçimleme MS Excel hesap tablosu programında bir hücreye girdiğimiz metinsel verilerin biçimlendirilmesi diğer Office programlarıyla hemen hemen aynıdır. Aşağıdaki adımları sırayla uygulayarak metin biçimlendirmeyi pekiştirelim: 1. Resim 4.34 teki verileri boş bir çalışma sayfasına yazalım. Resim 4.34: Metin biçimlendirme 127

Bilgi ve İletişim Teknolojisi 2. A1 hücresini seçelim Biçim menüsünden Hücreler seçeneğine tıklayalım. 3. Açılan Hücreleri Biçimlendir penceresinden Yazı Tipi sekmesine tıklayalım. 4. Bu pencereden Yazı Tipi olarak Verdana, Yazı Stili Kalın, Yazı boyutu 11, Renk Yeşil ve Efektler bölmesinden de Üstü çizili komutunu seçelim ve Tamam düğmesine tıklayalım. 5. B1 hücresini seçip Yazı Tipi olarak Bodoni MT, Yazı Stili Kalın, Yazı Boyutu 14, Renk Kırmızı ve Efektler bölmesinden de Üstü Simgeyi seçelim. 6. C1 hücresini seçip Yazı tipi olarak Bangle, Yazı Stili Kalın, Yazı boyutu 16, Alt Çizgi olarak Tek ve Renk Mavi seçelim. Resim 4.35: Yaz tipi penceresi Hücrelerdeki veriler Resim 4.36 daki görünümünü alacaktır. 3. Hücreleri Biçimleme a. İçeriklerin Hizalanması Bir hücre içerisine girilen veri, farklı biçimlerde hizalanmak istenebilir. Bunun için hücre seçildikten sonra Biçim menüsünden Hücreler seçeneğine tıklanmalıdır. Açılan Hücreleri Biçimlendirme penceresinde Hizalama sekmesine tıklanır. Bu penceredeki seçenekleri şöyle özetleyebiliriz: Metin Hizalama bölümünde içeriğin hücrenin neresinde yer alacağı belirtilir. Yatay seçeneklerinden içeriğin sola, ortaya veya sağa hizalanmasını sağlayabiliriz. Dikey seçeneklerinden içeriğin hücrenin üstünde, ortasında veya altına konumlanmasını sağlayabiliriz. Resim 4.36: Metin biçimlendirme Örnek bir uygulama için aşağıdaki adımları sırayla izleyelim: 1. Resim 4.38 deki verileri aynı şekilde boş bir çalışma sayfasına girelim. Resim 4.37: Hizalama penceresi 128

Elektronik Tablolama 2. A1 hücresini seçelim, Biçim menüsünden Hücreler seçeneğine tıklayalım. 3. Açılan Hücre Biçimlendir penceresinden Hizalama sekmesine tıklayalım. 4. Açılan pencerede Metin Denetim bölümünden Metin Kaydır seçeneğini seçelim ve Tamam düğmesine tıklayalım. 5. A2 hücresini seçelim ve Hücreleri Biçimlendir penceresini açalım. 6. Hizalama ekranından Metin Denetim bölümünden Uyacak şekilde daralt seçeneğini seçelim. Tamam düğmesine tıklayalım. 7. A3 hücresinden C3 hücresine kadar seçelim. Hizalama penceresini açalım ve bu sefer Hücreleri Birleştir seçeneğini işaretleyelim. 8. D1 hücresini seçelim Hücre Biçimlendir penceresinden hizalama ekranını açalım. 9. Açık olan pencerede Metin Hizalama bölümünden Yatay olarak Orta, Dikey olarak da Ortayı belirleyelim. 10. E1 hücresi için Metin Hizalama bölümünden Yatay olarak Sağ, Dikey olarak Alt ı belirleyelim. 11. F1 hücresini seçelim Hizalama ekranında Yönlendirme bölümüne Derece olarak 45 belirleyelim ve Tamam düğmesini tıklayalım. Resim 4.38: Hizalama uygulaması veri girişi 12. G1 hücresini seçelim Yönlendirme bölümünde Yukarıdan Aşağı İşlem sonucunda görüntü Resim 4.39 daki gibi olacaktır. M e t i n yazısına tıklayalım. Resim 4.39: Hizalama uygulaması sonucu b. Kenar Efektleri Ekleme Kenar efektleri, hücreleri diğer hücrelerden ayırt ederek içindeki bilgilerin daha kolay görülmesini sağlar. MS Excel çalışma sayfasını açtığımızda ekranımızdaki hücreleri ayıran kenarlıklar sadece hücre sınırlarını gösteren sanal çizgilerdir. Seçtiğimiz bir hücre ya da hücrelere farklı çerçeveler verebiliriz. Kenarlık efekti vermek için aşağıdaki adımları sırayla izleyelim: 129

Bilgi ve İletişim Teknolojisi 1. Çalışma sayfasında kenarlık efekti verilecek hücreleri seçelim. 2. Biçim menüsünden Hücreler seçeneğine tıklayalım. 3. Açılan Hücreleri Biçimlendir penceresinden Kenarlık sekmesine tıklayalım. Böylelikle Kenarlık sekmesi aktif olacaktır (Resim 4.40). Açılan pencereden kenarlığımızın stilini ve rengini belirleyelim. Ek Bilgi Seçtiğimiz hücrelere kenarlık vermek için Biçimlendirme Araç Çubuğunda bulunan kenarlık simgesi de kullanılabilir. Resim 4.40: Hücre kenarlığı sekmesi penceresi Çalışma Etkinliği Boş bir çalışma sayfasında haftalık ders programınızı oluşturunuz. Tablonuza ait kenarlıkların, verilerin ve hücrelerin biçimlerini değiştiriniz. 4. Yazım Kontrolü Çalışma sayfamızda kullandığımız metinlerde yazım yanlışlarımızı düzeltmek için yazım kontrolü yaparız. Yazım kontrolü yapmak için sırasıyla aşağıdaki adımları izleyelim: 1. Araçlar menüsünden Yazım Kılavuzu seçeneğine tıklanır. 2. Açılan Yazım Denetimi penceresinde istenilen düzeltmeler yapılabilir. Ek Bilgi Yazım kontrolünü klavyeden F7 tuşuna basarak da başlatabiliriz. 5. Belge Yapısı a. Sayfa Yapısının Düzenlenmesi MS Excel de hazırladığımız çalışma sayfalarının yapısını değiştirmek için aşağıdaki adımları sırayla izleyelim: 1. Dosya menüsünden Sayfa Yapısı seçeneğine tıklayalım. Sayfa Yapısı penceresi açılacaktır (Resim 4.41). 2. Sayfamızı Dikey veya Yatay yazdırmak için yönlendirme bölümünden gerekli seçimi yapalım. Resim 4.41: Sayfa yapısı penceresi 130

Elektronik Tablolama 3. Sayfa kenar boşluklarını değiştirmek için Kenar Boşlukları sekmesinden yararlanılabilir (Resim 4.42). b. Sayfa Başlığı ve Altlığı Ekleme Çalışma sayfamıza Altbilgi ve Üstbilgi eklemek için Dosya menüsünden Sayfa Yapısı komutunu tıklayalım. Açılan pencereden Üstbilgi/Altbilgi sekmesine tıklayıp sayfamıza gerekli altbilgiyi ve üstbilgiyi ekleyelim. 6. Yazdırma a. Temel Yazdırma Seçenekleri Resim 4.42: Kenar boşlukları sekmesi penceresi Hazırladığımız çalışma sayfalarımızı yazdırmak için Dosya menüsünden Yazdır komutunu tıklarız. Ekranımıza Resim 4.43 teki pencere gelir. Ad bölümüne bilgisayarımıza yüklü yazıcılardan hangisinden çıktı almak istediğimizi seçeriz. Yazdırma Aralığı bölümünde ise hangi sayfaların yazdırılacağı belirlenir. Kopya sayısı bölümüne kaç adet kopya alınacağı belirtilir. b. Önizleme Resim 4.43: Yazdır penceresi Hazırladığımız dosyayı yazdırmadan önce önizleme yapmamız gerekebilir. Bunun için Dosya menüsünden Baskı Önizleme komutunu tıklayalım. Açılan Baskı Önizleme penceresinde yazdırmadan önce çalışma sayfalarımızı görmek ve ayarlamalar yapmak için araç çubuğundaki düğmeler kullanılabilir. c. Elektronik Tablolama Sayfasını Yazdırma MS Excel de hazırladığımız çalışma sayfalarını yazdırmak için Dosya menüsünden Yazdır seçeneğine tıklarız. Açılan pencerede gerekli ayarlamalar yapıldıktan sonra çalışma sayfası yazıcıya gönderilir. ç. Yazdırma Alanını Belirleme Yazdırma alanını belirlemek için aşağıdaki adımları sırayla izleyelim: 1. Görünüm menüsünden Sayfa Sonu Önizleme komutunu tıklayalım. 2. Yazdırmak istediğimiz alanı seçelim. 3. Dosya menüsü seçeneklerinden Yazdırma Alanı komutunun altındaki Yazdırma Alanını Belirle seçeneğine tıklayalım. 131

Bilgi ve İletişim Teknolojisi Değerlendirme Soruları 1. Seçilen bir hücrenin biçimini değiştirmek için kullandığımız Hücreler seçeneği hangi menü altında bulunur? A) Dosya B) Ekle C) Biçim D) Görünüm E) Düzen 2. Hangi sayı biçiminde sayısal verimize istediğimiz kadar ondalık basamak belirleyebiliriz? A) Finansal B) Kesir C) Sayı D) Bilimsel E) Para Birimi 3. Bir hücre içerisine girilen veriyi 45 derecelik bir açıyla yazmak istersek Hücre Biçimlendir penceresinden aşağıdaki sekmelerden hangisi seçilir? A) Kenarlık B) Sayı C) Desen D) Hizalama E) Yazı Tipi 4. Yazım kontrolü klavyeden hangi tuşa basarak çalıştırılabilir? A) F6 B) F7 C) F8 D) F9 E) F10 5. MS Excel de hazırladığımız çalışma sayfalarının yapısını değiştirmek için aşağıdaki menülerden hangisi kullanılır? A) Dosya B) Ekle C) Düzen D) Biçim E) Görünüm 132

Elektronik Tablolama D. İLERİ ÖZELLİKLER Konuya Hazırlık 1. Çalışma sayfalarımızda resimler veya çizimler hangi durumlarda kullanılabilir? 2. Tablolarımızdaki verileri grafiklerle ifade etmek bize ne tür kolaylıklar sağlayabilir? İleri Özellikler bölümünde Nesne, Grafik eklemeyi ve üzerlerinde değişiklikler yapmayı göreceğiz. 1. Nesne Aktarma a. Nesne Ekleme MS Excel de hazırladığımız çalışma sayfalarımızı görsel olarak daha etkili ve daha dikkat çekici kılmak için çeşitli nesneler ekleyebiliriz. Aşağıdaki adımları izleyerek çalışma sayfamıza Küçük Resim ve WordArt ekleyelim: 1. Boş bir çalışma sayfası açalım. 2. Ekle menüsünden Resim seçeneğine tıklayalım. Açılan menüden Küçük Resim seçeneğine tıklayalım. 3. Gelen Küçük Resim penceresinden Git düğmesine tıklayalım. Tüm resimler listelenecektir (Resim 4.44). 4. Listedeki resimlerden herhangi birine tıklayalım. Resim çalışma sayfamıza eklenmiş olacaktır. 5. Wordt Art eklemek için Ekle menüsünden Resim seçeneğine tıklayalım. Açılan menüden WordArt seçeneğine tıklayalım. 6. WordArt Galerisi penceresi gelecektir (Resim 4.45). Bu pencereden istediğimiz stili seçip Tamam düğmesine tıklayalım. 7. Gelen WordArt Metnini Düzenle penceresine EXCEL metnini yazalım ve Tamam düğmesine tıklayalım. Çalışma sayfamız Resim 4.46 daki gibi olacaktır. Resim 4.46: Nesne ekleme uygulaması Resim 4.45: WordArt penceresi Resim 4.44: Küçük resim penceresi 133

Bilgi ve İletişim Teknolojisi b. Nesneleri Taşıma Bir nesneyi taşımak için öncelikle taşımak istediğiniz nesneyi veya nesneleri seçeriz ve şu yöntemlerden birini uygularız: 1. Fareyle seçim yapılan nesneleri yeni konumuna sürükleriz. 2. Klavyeden ok tuşları yardımıyla nesneleri istediğimiz yere taşıyabiliriz. c. Nesneleri Yeniden Boyutlandırma Çalışma sayfamızda bulunan bir nesneyi boyutlandırmak için şu adımları izleriz: 1. Boyutlandırılacak nesne seçilir. 2. Fare işaretçisi nesne tutamaçlarından birinin üzerinde konumlandırılır. 3. Fare ile boyutlandırma işlemi yapılır. Çalışma Etkinliği Boş bir çalışma sayfasına WordArt galerisini kullanarak adınızı ekleyiniz ve boyutunu değiştiriniz. 2. Grafikler a. Grafik Oluşturma MS Excel de çalışma sayfamızda sayısal verilerden oluşan bir tablonun sayısal verilerin değerlerinin artış ve azalışını görmek için grafik oluşturulabilir. Oluşturulacak bu grafikler görsel açıdan daha ilgi çekici olacak aynı zamanda kullanıcının verideki değişimi görmesini ve algılamasını kolaylaştıracaktır. Aşağıdaki adımları sırayla izleyerek bir grafik oluşturalım: 1. Resim 4.47 deki verileri boş bir çalışma sayfasına girelim. 2. A1 hücresinden D3 hücresine kadar verilerimizi seçelim. 3. Ekle menüsünden Grafik seçeneğine tıklayalım. 4. Ekranımıza Grafik Ekleme Sihirbazı 1. adım gelecektir. Bu adımda Grafik Türü seçilecektir. Sütun grafiği seçip İleri düğmesine tıklayalım (Resim 4.48). 5. 2. Adım Grafik Kaynağı verisini seçmemizi isteyecektir. Hiçbir şeyi değiştirmeden İleri düğmesine tıklayalım (Resim 4.49). 6. 3. Adımda Grafik Seçenekleri gelecektir. Başlıklar sekmesine tıklayalım ve Resim 4.50 deki gibi dolduralım. Veri Etiketleri sekmesine tıkkayıp Etiket içeriği bölümünden Değer i işaretleyelim. İleri düğmesine tıklayalım. 7. 4. Adımda Grafik Konumu penceresi gelecektir. Buradan grafik yerleştirme biçimini seçelim. Resim 4.47: Grafik eklemek için ön hazırlık Resim 4.48: Grafik türü penceresi 134

Elektronik Tablolama Resim 4.49: Grafik kaynak verisi penceresi Resim 4.50: Grafik seçenekleri penceresi Eğer grafiğimizin yeni bir sayfada yer alması isteniyorsa Yeni Sayfa seçeneği işaretlenmelidir (Resim 4.51). Böylece grafiğimiz çalışma sayfasına eklenmiş olacaktır (Resim 4.52). Resim 4.51: Grafik konumu penceresi b. Grafik Üzerinde Değişiklik Yapma Resim 4.52: 2008 Yılı şirket bilançosu Hazırladığımız bir grafiğin verilerini değiştirmek için şu adımları takip edelim: 1. Grafik için kullanılan verileri içeren çalışma sayfasını açalım. 3. Verilerimizi yandaki tablodaki gibi değiştirelim. 4. Grafiğimiz Resim 4.53 gibi olacaktır. c. Grafik Tipini Değiştirme En son oluşturduğumuz grafiğin tipini değiştirmek için aşağıdaki adımları sıra ile uygulayalım: Resim 4.53: Grafik değişiklik 1. Grafiğimiz üzerinde farenin sağ tuşuna tıklayalım. 2. Açılan menüden Grafik Türü seçeneğine tıklayalım. 135

Bilgi ve İletişim Teknolojisi 3. Açılan pencereden Özel Türler seçeneğine tıklayalım. Grafik türü olarak Parlak Çubuk türünü seçelim. Tamam düğmesine tıklayalım. Grafiğimiz Resim 4.54 teki gibi olacaktır. ç. Grafikleri Taşıma ya da Silme Grafikleri taşımak ya da silmek için aşağıdaki işlemleri uygulayabilirsiniz: 1. Hazırladığımız grafiği seçelim. 2. Çalışma sayfasında taşımak istiyorsak fareyle istediğimiz yere sürükleyip bırakalım. Resim 4.54: Grafik türünü değiştirme 3. Başka bir sayfaya taşımak istiyorsak Kes ve Yapıştır komutlarını kullanalım. 4. Silme işlemi için grafik seçili iken klavyeden Delete tuşuna basalım. Değerlendirme Soruları 1. Çalışma sayfasına nesne eklemek için aşağıdaki menülerin hangisinden yararlanırız? A) Dosya B) Ekle C) Düzen D) Biçim E) Görünüm 2. Bir tabloya grafik eklemek için Ekle menüsünden hangi seçenek seçilir? A) Grafik Oluştur B) Grafik Ekle C) Grafik Biçim D) Grafik E) Grafik Düzen 3. Oluşturduğumuz bir grafiğin başlığını değiştirmek için grafiğin üzerinde farenin sağ tuşuna tıkladıktan sonra hangi seçeneğe tıklarız? A) Grafik Sihirbazı B) Grafik Başlığı C) Grafik Düzeni D) Grafik Türü E) Grafik Seçenekleri 4. Grafiğimizi silmek istiyorsak klavyeden hangi tuşa basarız? A) Space B) Delete C) Enter D) Esc E) Ctrl 5. Oluşturduğumuz bir grafiğin türünü değiştirmek için grafiğin üzerinde farenin sağ tuşuna tıkladıktan sonra hangi seçeneğe tıklarız? A) Grafik Biçimi B) Grafik Başlığı C) Grafik Düzeni D) Grafik Türü E) Türünü Değiştir 136

Elektronik Tablolama ÜNİTE SONU DEĞERLENDİRME SORULARI A. Aşağıda verilen cümleleri uygun ifadelerle tamamlayınız. 1. MS Excel bir programıdır. 2. Bir çalışma kitabı en fazla çalışma sayfasından oluşabilir. 3. Kaydettiğimiz MS Excel dosyasının uzantısı olur. 4. Çalışma sayfamızda yaptığımız son değişiklikleri iptal etmek istersek menüsünden seçeneğine tıklarız. 5. MS Excel de çalışma sayfasında sayısal verilerden oluşan bir tablonun sayısal verilerin değerlerinin artış ve azalışını görmek için oluşturulabilir. 6. Hazırlanan dosyayı yazdırmadan önce önizleme yapmak için Dosya menüsünden seçeneği seçilir. 7. Hazırlanan çalışma sayfalarını yazdırmak için klavyeden Ctrl + tuşları kullanılabilir. 8. Hücre Biçimlendirme penceresini açmak için menüsü kullanılır. 9. Hücre adı R58 olan hücrenin sütun ismi dir. 10. Hücre adı E123 olan hücrenin satır numarası. dir. 11. Ardışık hücreleri seçmek için klavyeden tuşu kullanılır. 12. Hücre içindeki metni hücrenin yüksekliğini artırarak satırlar hâlinde hücreye sığdırmak için Hücre Biçimlendir penceresindeki Hizalama bölümünden seçeneği seçilir. 13. EĞER fonksiyonunun kullanım şekli şöyledir; =EĞER( ; koşul doğruysa; koşul yanlışsa) B. Aşağıdaki sorularda doğru yanıtı işaretleyiniz. 1. Belli bir koşula göre değerlendirme yapan fonksiyon hangisidir? A) TOPLA B) ORTALAMA C) EĞER D) MİN E)MAK 2. Aşağıdakilerden hangisi aritmetiksel operatör değildir? A) * B) + C) & D) / E) 3. Araya boş bir sütun eklemek için hangi komut takımı kullanılır? A) Ekle Satır B) Ekle Sil C) Ekle-Temizle D) Ekle Yeni Sütun E) Ekle Sütun 137

Bilgi ve İletişim Teknolojisi 4. Bir hücrenin içinde ######## gibi karakterler oluşması ne anlama gelir? A) Hücrelere veri girilmemiştir. B) Formül yazımında hata vardır. C) Hücre içerisine veri sığmamıştır. D) Tarihsel veride yanlışlık vardır. E) Hücre adı yanlış yazılmıştır. 5. Çalışma sayfamızda yer alan bir veriyi değiştirmek için aşağıdaki komut takımlarından hangisi kullanılır? A) Düzen Değiştir B) Düzen Bul C) Düzen Git D) Düzen Tümünü Değiştir E) Düzen Ara 6. Aşağıdaki bilgilerden hangisi Excel programını ifade edebilir? A) Bir kelime işlem programıdır. B) Sadece grafik programıdır. C) Çizim programıdır. D) Elektronik tablo programıdır. E) Veri tabanı programıdır. 7. A1= 17 ise; =EĞER( A1 > 100 ; BÜYÜK ; A1*2 ) ifadesinin sonucu nedir? A) BÜYÜK B) 17 C) 34 D) A1 E)100 8. Excel de matematiksel işlemler yapılırken formülün başına hangi simge gelmelidir? A) ( B) & C)? D) * E) = 9. MS Excel de çalışma sayfasını açma, kaydetme vb. işlemler için hangi menü kullanılır? A) Dosya B) Biçim C) Görünüm D) Araçlar E)Yardım 138

Elektronik Tablolama 10. MS Excel programı ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır? A) Sütunlar harflerle ifade edilir. B) Satır ve sütunların kesişimine hücre denir. C) Excel sayfasında satır ve sütun sayıları eşittir. D) Elektronik tablolama programıdır. E) Satırlar sayılarla ifade edilir. 11. B2=15 B6=14 ise =EĞER (B2 < B6 ; B6+B2 ; B2-B6) formülü hangi sonucu verir? A) 1 yazar B) 29 yazar C) 15 yazar D) -1 yazar E) 14 12. Dosya menüsündeki Yeni seçeneğinin görevi nedir? A) Yeni bir tablo açar. B) Yeni bir satır açar. C) Yeni bir sayfa açar. D) Yeni bir kitap açar. E) Yeni bir sütun açar. 13. MS Excel de çalışma kitabı hangi komut takımı ile kaydedilir? A) Dosya-Gönder B) Dosya-Aç C) Dosya-Yazdır D) Düzen-Yapıştır E) Dosya-Kaydet 14. =TOPLA(T1 T12) formülünde sadece belirtilen hücrelerdeki değerlerin toplanması için formülde iki hücre adı arasına hangi karakter yazılmalıdır? A) + B) ; C) - D) : E) / 15. Bir hücreye yazılan formülde değer kullanılamaz durumdaysa ortaya çıkan hata iletisi hangisidir? A) #YOK B) #BOŞ! C) #DEĞER! D) #SAYI/0! E) #AD? 139

Bilgi ve İletişim Teknolojisi BULMACA Tanımlara uygun kelimeleri bulmacada bularak işaretleyiniz. 1. Hücreye girilen bilgiyi görmek veya bilgileri düzeltmek için kullanılan çubuk. 2. Çalışma sayfamızın görünümünü büyütmekte kullanılan menü. 3. Girdiğimiz veriler üzerinde hesaplamalar yapmak amacıyla daha önceden tanımlanmış formüllerin adı. 4. Bitişik olmayan hücreleri seçmek için kullanılan klavye tuşu. 5. Belirtilen hücrelerde koşula uyanları sayan fonksiyon. Y U A T Y U I H F J P S K C X S D G L E A Z Ş V L S H K L Ğ F O N K S İ Y O N E Y J D A X V G P İ R H C C İ A R Ö Z A S J T Z L H L R A L A K R S R İ A Ü H E Y D L G A S Z N R S L X Ü Ö Z L P Ü A H A U Ğ Ç F O R M Ü L R 140

Veri Tabanı Uygulamaları 5. ÜNİTE Veri tabanı Uygulamaları Üniteye Hazırlık 1. Kişisel verilerin bilgisayar ortamında nasıl saklandığını araştırınız. 2. Ülkemizde devlet kurumları milyonlarca kişinin bilgisini nasıl tutmaktadır? Araştırınız. 3. Okuldaki bilgisayarda bir öğrenci hakkında hangi bilgiler tutulmaktadır? Araştırınız. 5. Veri tabanı programları hangi amaçla kullanılmaktadır? Araştırınız. 141

Bilgi ve İletişim Teknolojisi A. BAŞLANGIÇ Konuya Hazırlık 1. MS Access programını bilgisayarımıza nasıl yükleriz? Araştırınız. 2. Günümüzde kullanılan veri tabanı programları hangileridir? Araştırınız. MS Access bir veri tabanı programıdır. Bir konuyla ilgili çok sayıda verinin tutulmasına, depolanmasına ve belli bir mantık içerisinde gruplara ayrılmasına veri tabanı denir. Veri tabanı programları; bilgisayara verilerin toplanması, toplanan verilere erişimi, istenilen veriler üzerinde değişiklik yapılmasını ve istenilen verilerin listelenmesini sağlayan bir yapıdır. 1. Veri Tabanıyla İlk Adımlar a. Veri Tabanı Uygulamasını Açma Veri tabanı programı MS Access i açmak için Başlat menüsüne tıklanır, açılan menüden Tüm Programlar seçeneği seçilir, gelen menüden Microsoft Office seçeneği altında yer alan Microsoft Office Access programına tıklanır. Bu işlemler sonrasında karşımıza MS Access program penceresi gelecektir (Resim 5.1). Başlık Çubuğu Menü Çubuğu Veri Tabanı Araç Çubuğu Görev Bölmesi Durum Çubuğu Resim 5.1: MS Access penceresi MS Access uygulaması ekranında; Başlık Çubuğu, Menü Çubuğu, Durum Çubuğu ve Görev Bölmesi alanları bulunmaktadır. Bu ekranda sadece Veri Tabanı Araç Çubuğu standart olarak bulunmaktadır (Resim 5.1). b. Mevcut Veri Tabanını Açma MS Access veri tabanı programı yüklendiğinde örnek veri tabanı olan Northwindde bilgisayara yüklenir. Bu veri tabanı dünya çapında gıda maddesi ihracatı ve ithalatı yapan Northwind Traders adında hayal ürünü bir şirketin satış verilerini içerir. Northwind bizim yapacağımız veri tabanı uygulamaları için örnekler oluşturmaktadır. MS Access in çalışma mantığını anlamak için kendi verilerinizi girmeden önce mevcut veri tabanının verileriyle deneme yapabilirsiniz. 142

Veri Tabanı Uygulamaları Mevcut veri tabanı olan Northwind i açmak için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Yardım menüsü altında bulunan Örnek Veri Tabanları komutunu seçelim. 2. Örnek Veri Tabanları komutu altından Northwind Örnek Veri Tabanı komutuna tıklayalım (Resim 5.2). Resim 5.2: Örnek veri tabınını açma Böylece Northwind örnek veri tabanı açılmış olacaktır (Resim 5.3). Açılan veri tabanında; Tablolar, Sorgular, Formlar, Raporlar, Sayfalar, Makrolar ve Modüller bulunmaktadır. Bu nesnelerin işlevleri aşağıdaki gibidir: Tablolar: Veri tabanının ana bileşeni ve bilgilerin tutulduğu yer tablodur. Bir veri tabanında ilk olarak tablolar, ardından Resim 5.3: Northwind örnek veri tabanı penceresi tablolar esas alınarak diğer bölümler oluşturulur. Hazırlanan bir veri tabanında birden çok tablo bulunabilir. Sorgular: Bu bölümde; hazırlanan tablolarda tutulan kayıtlar arasından, belli şartları taşıyanlar görüntülenebilir, bu kayıtlar üzerinde işlem yapılabilir veya bu kayıtlarla yeni bir tablo oluşturulabilir. Formlar: Formlar hazırlanarak mevcut tablolara bilgiler kolayca girilebilir ve tablolardaki bilgiler daha anlaşılır bir biçimde görüntülenebilir. Raporlar: Bu bölüm, tablolardaki bilgileri belirli bir düzende kâğıda dökebilmek için kullanılır. Sayfalar: Veri erişim sayfasında, veri tabanında kaydedilen veriler görüntülenebilir, istenen verilere ekleme yapılabilir, düzenlenebilir veya işlenebilir. Sayfa aynı zamanda Excel gibi başka kaynaklardan gelen verileri de kapsayabilir. Makrolar: Veri tabanında birden fazla işlemi bir defada yapmak için tasarlanan küçük program parçalarıdır. Modüller: Access te başka küçük program parçacıkları hazırlamak da mümkündür. Bu bölümde Visual Basic programı kullanılarak program parçaları da yazılabilir. c. Veri Tabanı İçindeki Kaydı Değiştirme MS Access veri tabanı programında oluşturduğumuz bir tablodan verileri değiştirmek için aşağıdaki adımları takip edelim: 143

Bilgi ve İletişim Teknolojisi 1. Açık olan mevcut Northwind veri tabanı dosyasının Nesneler bölümünden Tablolar bölümüne tıklayalım (Resim 5.3). 2. Ekrana gelen hazırlanmış tablolar listesinden Categories e çift tıklayalım. Categories tablosu açılacaktır. Resim 5.4: Kayıt değiştirme 3. Category Name sütunundan Beverages metnini seçelim ve yerine İçecek metnini yazalım (Resim 5.4) Bir kayıt üzerinde değişiklik yapıldıktan sonra diğer kayıtlara geçildiğinde son yapılan değişiklik otomatik kaydedilir. Çalışma Etkinliği Category Name sütunundan Confections metni yerine Tekstil metnini yazınız. ç. Kaydetme Açık olan veri tabanı üzerinde değişiklik yapıldığında çalışmaların kaydedilmesi gerekir. Kayıt işlemi için aşağıdaki seçeneklerden biri kullanılır: 1. Dosya menüsünden Kaydet komutunu kullanmak. Resim 5.5: Kaydetme penceresi 2. Klavyeden CTRL+S tuşlarına birlikte basmak. 3. Araç çubuğu üzerinde bulunan Kaydet ( )simgesine tıklamak. Yukarıdaki seçeneklerden herhangi biri seçildiğinde karşımıza Resim 5.5 teki Farklı Kaydet penceresi açılır. Buradan bir tablo ismi verilerek Tamam düğmesine tıklanır. d. Veri Tabanını Kapatma Üzerinde çalıştığımız veri tabanını kapatmak için aşağıdaki seçeneklerden biri kullanılır: 1. Dosya menüsünden Çıkış komutunu vermek. 2. MS Access penceresinin sağ üst köşesinde bulunan kapat ( ) simgesine tıklamak. 3. Klavyeden ALT + F4 tuşlarına birlikte basmak. e. Yardım Fonksiyonlarını Kullanma MS Access veri tabanı uygulamasında bir konuyla ilgili yardım almak için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Yardım menüsünü açalım. 144

Veri Tabanı Uygulamaları 2. Açılan menüden Microsoft Office Acces Yardımı komutunu tıklayalım. 3. Ekranın sağ tarafına Yardım penceresi açılır (Resim 5.6). 4. Ara kutucuğuna aramak istediğimiz bir veya birden fazla anahtar sözcüğü yazalım ve Aramayı Başlat ( ) simgesine tıklayalım. Arama sonucunda bulunan konular altta listelenecektir. Ek Bilgi Access Yardım penceresini açmak için ayrıca klavyeden F1 tuşu kullanılabilir. Yardım penceresini açmanın diğer bir yolu da Veri Tabanı Araç Çubuğu üzerinde bulunan Microsoft Office Access Yardımı ( ) simgesine tıklamaktır. Resim 5.6: Access yardımı görev bölmesi Çalışma Etkinliği Access Yardım penceresinde Tablolar metnini aratarak tablolar hakkında bilgi edininiz. 2. Temel Ayarları Yapma a. Veri Tabanı Uygulamasının Sayfa Görünümünü Değiştirme MS Access veri tabanında nesnelerin sayfa görünümünü değiştirmek için ilk önce hazırlanmış nesne açılır ve Görünüm menüsünden istenilen görünüm tipi seçilerek değişiklik uygulanmış olur. b. Araç Çubuğu Özelliklerini Değiştirme MS Access uygulaması ekranında bulunan araç çubuklarını kaldırmak veya yenilerini eklemek için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Görünüm menüsündeki Araç Çubukları altından Özelleştir komutunu seçelim (Resim 5.7). 2. Açılan Özelleştir penceresinden Araç Çubukları sekmesine tıklayalım ve burada bulunan listedeki araç çubuklarını işaretleyerek aktif hâle gelmelerini sağlayalım. Resim 5.7: Araç çubukları penceresi 145

Bilgi ve İletişim Teknolojisi Değerlendirme Soruları 1. Bir konuyla ilgili çok sayıda verinin tutulmasına ve depolanmasına ne denir? A) Tablolama B) Veri Tabanı C) Bilgi İşlem D) Verileme E) İnternet 2. MS Access veri tabanı programı kurulduğunda bilgisayara yüklenen örnek veri tabanı ismi nedir? A) Northwind B) Access C) Örnek veri D) Traders E) WordAccess 3. Veri tabanında birden fazla işlemi bir defada yerine getirmek için hazırlanan ve kullanılan küçük program parçalarına ne ad verilir? A) Tablo B) Rapor C) Sayfa D) Sorgu E) Makro 4. MS Access veri tabanında nesnelerin sayfa görünümünü değiştirmek için kullanılan menü aşağıdakilerden hangisidir? A) Biçim B) Dosya C) Görünüm D) Pencere E) Düzen 5. Access Yardım penceresini açmak için kullanılan klavye tuşu aşağıdakilerden hangisidir? A) F1 B) F2 C) F3 D) F4 E) F5 146

Veri Tabanı Uygulamaları B. BİR VERİ TABANI YARATMA Konuya Hazırlık 1. İnsanlar hafızalarında ne gibi bilgileri gruplandırarak tutmaktadır? Tartışınız. 2. Veri tabanlarına bilgi kaydetmenin bir sınırı var mıdır? Araştırınız. MS Access te veri tabanı oluşturmadan önce mutlaka iyi bir planlamaya ihtiyaç vardır. Oluşturulacak veri tabanını nerelerde, kimlerin, hangi amaçlar için kullanacağı ve içerisinde hangi nesnelerin olması gerektiği açıkça belirtilmelidir. Ayrıca veri tabanını hazırlayan kişinin bu kıstasları çok iyi analiz etmesi ve verileri ona göre hazırlaması gerekmektedir. 1. Temel İşlemler a. Veri Tabanını Planlama ve Tasarlama İyi bir veri tabanı oluşturmanın en önemli adımı planlama ve tasarlamadır. Veri tabanı tasarlamada, tasarımın amacı ve ne için kullanılması gerektiği belirlenmelidir. Tasarım aşamasında aşağıdaki kıstaslar dikkate alınmalıdır: 1. Hazırlayacağınız veri tabanını kimler kullanacaksa onlarla konuşunuz. 2. Veri tabanının hangi raporları oluşturmasını istiyorsanız taslağını çiziniz. 3. Veri tabanında verilerinizi kaydetmek için kullandığınız formları bir araya getiriniz. 4. MS Access te Tabloları, sorguları ve diğer nesneleri oluşturmadan önce tasarımınızı kâğıt üzerinde oluşturmak ve üzerinde çalışmak iyi bir fikirdir. Ayrıca tasarlamakta olduğunuz veri tabanına benzeyen ve iyi tasarlanmış veri tabanlarını da inceleyebilirsiniz. 5. İyi tasarımlanmış bir veri tabanı genellikle gerek duyduğunuz bilgileri gösteren farklı türde sorgular içerir. 6. Tasarımda diğer bir adım da veri tabanınızda gerek duyduğunuz alanları belirlemektir. Veri tabanında her alan belirli bir konuyla ilgili bir olguyu içerir. Örneğin, ürünlerinizle ilgili hangi olguları bulundurmak istersiniz? Düşünün: Ürünün adı, üretim tarihi, üretim yeri, içindekiler ve son kullanma tarihi. Belirlediğiniz bu olguların her biri için ayrı ayrı alan oluşturmanız gerekecektir. 7. Ayrıca oluşturacağınız veri tabanında ana nesne olan tabloları belirlemelisiniz. Her tablo bir konu hakkında bilgi içermelidir. Daha önce belirlediğiniz olgulardan yararlanarak alan listenizi oluşturunuz. Bu liste ihtiyaç duyduğunuz tablolara ilişkin ipuçları sağlar. Tasarım aşaması tamamlandığında öncelikle MS Access programında oluşturacağımız veri tabanlarını kaydetmek için Belgelerim klasörü içindeki MS Office Uygulamalarım klasörünün içerisine MS Access Uygulamalarım adlı bir klasör oluşturunuz. Ardından aşağıdaki adımları izleyerek veri tabanı oluşturabilirsiniz: 147

Bilgi ve İletişim Teknolojisi 1. Dosya menüsünden Yeni seçeneğini tıklayınız. Yeni Dosya penceresi görev bölmesinde açılacaktır. 2. Yeni Dosya penceresinden Boş veri tabanı seçeneğini seçiniz. 3. Ekrana Yeni Veri Tabanı Dosyası penceresi gelecektir (Resim 5.8). 4. Kayıt Yeri olarak daha önce oluşturulan MS Access Uygulamalarım klasörünü seçiniz. 5. Dosya adı bölümüne Öğrenci İşleri ismini giriniz. Resim 5.8: Yeni veri tabanı dosyasının kaydı penceresi 6. Oluştur düğmesine tıkladığınızda tablo belirtilen konumda oluşturulur. 7. Bu işlemler sonrasında ekrana Öğrenci İşleri veri tabanı dosyasının açılmış olduğu görülür (Resim 5.9). Resim 5.9: Öğrenci işleri veri tabanı penceresi 148

Veri Tabanı Uygulamaları b. Tablo Oluşturma Hazırladığımız veri tabanına ana bileşen olan tablo oluşturmak için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Açık olan Öğrenci İşleri Veri Tabanı penceresinde Nesneler bölümünden Tabloları seçelim (Resim 5.9). 2. Sağ taraftaki seçeneklerden herhangi birisini seçelim. Açılan penceredeki (Resim 5.10) tabloda ilk sütuna alan adları tanımlanır, ikinci sütuna alanın veri Resim 5.10: Tasarım görünümünde tablo penceresi türü belirtilir. Tanım bölümü ise o alanla ilgili açıklama satırıdır. Aşağıda tabloda veri türleri ve açıklamaları verilmiştir: VERİ TÜRLERİ Metin Not Sayı Tarih/Saat Para Birimi Otomatik Sayı Evet/Hayır Köprü OLE Nesnesi AÇIKLAMA Alfabetik ve sayısal türde her türlü bilgi veya işlem gerektirmeyen bilgilerin girilebildiği alan türüdür. Bu alan maksimum 255 karakter bilgi alır. Bir tablo alanı için metin türünün uzunluğu yetmiyorsa not türü seçilebilir. Bu tür alanlara 65535 karaktere kadar bilgi girilebilir. Üzerinde işlem yapılabilecek sayısal verilerin girilebileceği alan türüdür. Alan boyutunu belirlerken aşağıdaki boyut türleri seçilebilir 1. Bayt : 0 ile 255 arasında değer alabilir. 1 Bayt yer tutar. 2. Tamsayı : -32768 ile 32767 arasında değer alabilir. 2 Bayt yer tutar. 3. Uzun tamsayı : -2 147 483 648 ile 2 147 483 647 arasında değer alabilir. 4 Bayt yer tutar. 4. Tek ve Çift : Çok büyük sayılar ve ondalık kesirler için kullanılır. 15 basamak sayıyı tutar, üstünü ise 10 üssü olarak yazar. 4-8 Bayt yer tutar. 5. Ondalık Sayı : 28 basamağa kadar sayı tutar. 12 Bayt yer tutar. Tarih ve saat türündeki bilgilerin girilmesi için kullanılır. Parasal değerler için tanımlanır. Bu alanda 15 basamak tamsayı, virgülden sonra da 4 basamak bilgi tutulabilir. Bu bilgi alandaki sayı değeri girilen her yeni kaydın numarası otomatik olarak tutulur. Bu bilgi alanı iki sonuçlu bilgiler için kullanılır. Evet/Hayır, Açık/Kapalı, Doğru/Yanlış gibi veriler tutulur. İnternet adresi gibi bir yere bağlantı kurmak için bu veri türü kullanılır. Bu alana girilen veriye tıklanırsa yazılı olan İnternet adresine bağlantı kurulur. Resim, ses, film gibi nesnelerin veri tabanına eklenmesini sağlar. 149

Bilgi ve İletişim Teknolojisi Ek Bilgi Tanım sütununa alanla ilgili açıklayıcı bilgi yazılabilir. Ancak bu sütuna herhangi bir bilgi girme zorunluluğu yoktur. Çalışma Etkinliği Aşağıdaki gibi örnek bir tablo oluşturmaya çalışınız. 1. Tasarım görünümündeki tabloda Alan Adı sütununu tıklayınız ve ilk alan için Sıra Nu. metnini yazınız. Bilgisayar otomatik olarak Veri Türü sütununa varsayılanı Metin yapar. Siz Veri Türü nü Otomatik Sayı olarak değiştiriniz. 2. Diğer alanları da Resim 5.11 deki gibi doldurunuz. Resim 5.11: Tablo tasarım görünümü 3. Tablo oluşturma işlemini tamamladıktan sonra tasarım penceresini kapatınız. 4. Kapatırken tablo üzerinde yaptığınız değişiklikleri kaydetmek isteyip istemediğiniz sorulacaktır. Evet diyerek değişiklikleri kaydediniz. 5. Daha sonra ilk defa oluşturduğunuz bu tablonun isminin ne olacağını soran bir pencere gelir (Resim 5.12). Herhangi bir isim vererek Tamam düğmesine tıkladığınızda tablo veri tabanınıza eklenecektir. Resim 5.12: Tablo kaydı farklı kaydet penceresi tıklanabilir. c. Tablo İçinde Hareket Etme Tablo içinde hareket etmek için herhangi bir hücre tıklanabilir veya yön tuşları kullanılarak hücreler arasında hareket edilebilir. Aynı kayıttaki alanlar arasında hareket etmek için Tab tuşu kullanılabilir. Ek Bilgi Bir hücreye girilen bilgi içerisinde home ve end tuşları kullanılarak başa veya sona gidilebilir. Veri tabanı penceresini öne getirmek için F11 tuşu kullanılır. 150

Veri Tabanı Uygulamaları ç. Tabloya Veri Girme Veri tabanı penceresi açıkken Tablolar nesnesinden oluşturduğumuz ÖĞRENCİ BİLGİLERİ tablosunu seçelim. Aç düğmesine tıklayarak tablonun açılmasını sağlayalım. Açılan Tabloda her satır ayrı bir kayıt tutar. Tablomuza yeni kayıt eklemek için tablonun en altında bulunan boş satır kullanılır. Tablomuzdaki boş satıra yeni kayıt girilmeye başlar başlamaz bu satırın bir altına yine boş bir satır oluşturulduğunu görürüz. Tablo alanlarına bilgi girildikten sonra Enter tuşuna basılarak bir sonraki alana geçilebilir. Siz de tablonuza Resim 5.13 teki gibi örnek bilgiler giriniz. Resim 5.13: Öğrenci bilgileri tablosu Tabloya bilgi girişi sırasında bazı sütunların gizlenmesi istenilebilir. Bunun için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Biçim menüsünden Sütunları Göster seçeneğini seçelim (Resim 5.14). 2. Buradan gizlemek istediğimiz alanın işaretini kaldırarak Kapat düğmesine tıklayalım: Çalışma Etkinliği ÖĞRENCİ BİLGİLERİ tablosunda Doğum Tarihi alanını gizleyiniz ve daha sonra tekrar gösteriniz. 2. Anahtarları Tanımlama a. Birincil Anahtarı Tanımlama Resim 5.14: Sütunları göster penceresi Birincil anahtar, işlemlerin hızını artırmak ve tabloyu diğer tablolardaki yabancı anahtarlarla ilişkilendirmek için kullanılır. Birincil anahtar olarak tanımlanacak alana girilen veri, tabloda o alandaki her kayıttan farklı olmalıdır. Örneğin, Cep telefonu, T.C. Kimlik Nu., Müşteri Nu., Sipariş Nu. gibi. Tabloda bir birincil anahtar tanımlamak için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Daha önce oluşturduğumuz Öğrenci İşleri veri tabanı dosyasını açalım. 2. Tablolar nesnesine tıklayarak Öğrenci Bilgileri tablosunu seçelim ve Tasarla düğmesine tıklayalım. Tablomuz tasarım görünümünde açılacaktır. 3. Tablomuzun alanlarından benzersiz olan ve veri girilebilecek alan sadece Numarası olduğundan birincil anahtar olarak tanımlayabiliriz. 151

Bilgi ve İletişim Teknolojisi 4. Numarası alanı üzerinde sağa tıklayalım ve açılan menüden Birincil Anahtarı seçelim (Resim 5.15). 5. Dosya menüsünden Kaydet komutuna tıkladığımızda tablo birincil anahtar tanımlanmış olarak kaydedilecektir. b. İndeks Oluşturma Resim 5.15: Öğrenci bilgileri tablosu MC Access te bir veri tabanı tablosundaki belirli bilgiye hızlı erişim sağlamak için Dizin kullanılabilir. Dizin bir veri tabanı tablosundaki bir veya daha fazla sütunun değerlerini sıralayan bir yapıdır. Örneğin, ÖĞRENCİ BİLGİLERİ tablosunun SOYADI sütunu. Belirli bir eleman soyadına göre aranıyorsa dizin, tablodaki tüm satırları aramaya göre daha hızlı bir şekilde bilgi alınmasına yardım eder. Dizin oluşturmak için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. ÖĞRENCİ BİLGİLERİ tablosunu Tasarım görünümünde açalım. 2. Görünüm menüsünden Dizinler seçeneğine tıklayarak Dizinler penceresinin açılmasını sağlayalım. 3. Dizinler penceresini Resim 5.16 daki gibi dolduralım. 4. Bu işlemlerden sonra penceremizi kapatalım. Ek Bilgi Resim 5.16: Öğrenci bilgileri penceresi Dizin oluşturmak için tablomuz tasarım görünümünden açıkken Araç çubuğunda bulunan Dizinler ( ) simgesini tıklayabiliriz. Çalışma Etkinliği ÖĞRENCİ İŞLERİ tablosunda, NUMARASI alanını azalan olarak belirleyiniz. 3. Tablo Tasarımı a. Tablo Özelliklerini Değiştirme Daha önce oluşturulan ÖĞRENCİ BİLGİLERİ tablosunun özelliklerini değiştirmek için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Doğum Tarihi alanı üzerinde farenin sağ tuşuna tıklayalım ve açılan menüden Satır Ekle yi seçelim. 2. Yeni açılan satıra ADRES adını girelim ve veri türünü Metin olarak ayarlayalım. 152

Veri Tabanı Uygulamaları 3. Böylece yeni bir kayıt alanı oluşturmuş oluruz. 4. ADRES alanını fare yardımıyla en alta alalım. 5. Böylece tablomuz Resim 5.17 deki tasarım görünümünü alır. b. Alan Özelliklerini Değiştirme Resim 5.17: Tabloda değişiklik ÖĞRENCİ BİLGİLERİ tablosunun alan özellikleri üzerinde değişiklik yapabiliriz. Bunun için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Öncelikle tablomuzu tasarım görünümünde açalım. 2. Numarası alanı için Alan Boyutu bölümüne Tamsayı, Gerekli bölümünü ise Evet olarak belirleyelim (Resim 5.18). 3. Adı alanı için Alan boyutu 15, Giriş Maskesine on beş tane yan yana? karakteri koyalım. Böylece bu alana sadece alfabetik değer girilebilir. Gerekli bölümünü ise Evet olarak seçelim (Resim 5.19). 4. Soyadı alanı özelliklerini Adı alanıyla aynı yapalım. 5. Tablomuzu kaydedelim. Böylece tablomuzun alan özelliklerini değiştirmiş olduk. Resim 5.18: Adı alanı özellikleri Resim 5.19: Numarası alanı özellikleri 4. Veri Tabanını Güncelleme a. Tablodaki Verileri Değiştirme Tablodaki bir veriyi değiştirmek için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Veri tabanı penceresi açıkken Tablolar nesnesinden oluşturduğumuz ÖĞRENCİ BİLGİLERİ tablosuna çift tıklayarak tablomuzun açılmasını sağlayalım. 153

Bilgi ve İletişim Teknolojisi 2. Sıra Nu. 3 olan kaydın Adı alanındaki Mustafa verisine tıklayalım ve Mert Mustafa şeklinde değiştirelim (Resim 5.20). 3. Enter tuşuna basarak değişikliğin aktif olmasını sağlayalım. Resim 5.20: Tablodan veri değiştirme b. Tablodaki Verileri Silme Açık olan ÖĞRENCİ BİLGİLERİ tablosu üzerindeki bir veriyi silmek için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Sıra Nu. 2 olan kaydın Doğum Tarihi alanında bulunan 02.05.1993 verisini fare yardımıyla seçelim. 2. Klavyeden Delete tuşuna basalım. Böylece kaydımızın bu verisi silinecektir (Resim 5.20). c. Veri Tabanına Kayıt Ekleme Tabloya yeni bir kayıt eklemek için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. ÖĞRENCİ BİLGİLERİ tablosunu aktif hâle getirelim. 2. Ekle menüsünden Yeni Kayıt seçeneğine tıklayalım. 3. İlk alanda Resim 5.21 deki yeni verileri yazalım, ardından sonraki alana gitmek için klavyeden ENTER veya TAB (sekme) tuşuna basalım. 4. Her alandaki veri girişini tamamladıktan sonra Dosya menüsünden Kaydet seçeneğine tıklayarak kaydedilmesini sağlayalım. Ek Bilgi Resim 5.21: Kayıt ekleme Tabloyu kaydetmek için Tablo Veri Sayfası araç çubuğu üzerinde bulunan Kaydet ( ) simgesine tıklanır. Veri girerken bir yanlışlık yapılmış ise Geri Al ( ) simgesine tıklanarak işlem geri alınabilir. Bulunulan alanda yapılan değişiklikleri iptal etmek için klavyeden ESC tuşuna basılır. 154

Veri Tabanı Uygulamaları ç. Veri Tabanından Kayıt Silme Mevcut veri tabanı tablomuzdaki Sıra Nu. 2 olan kaydı silmek için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. ÖĞRENCİ BİLGİLERİ tablosunu aktif hâle getirelim. 2. Sıra Nu. 2 olan kaydın en solundaki kutucukta iken farenin sağ tuşuna tıklayıp açılan menüden Kayıt Sil seçeneğini tıklayalım (Resim 5.22). 3. Açılan pencerede bu kaydı silmek isteyip istemediğimiz sorulacaktır. Evet düğmesine tıklayarak işlemi onaylayalım. Resim 5.22: Kayıt silme Ek Bilgi Kayıt silmek için silmek istenilen kayıt üzerinde iken Delete tuşuna basılır veya araç çubuğu üzerinde bulunan Kayıt Sil ( ) simgesine tıklanır. Değerlendirme Soruları 1. Veri tabanı ana bileşenlerinden biri aşağıdakilerden hangisidir? A) Sorgu B) Sayfa C) Form D) Tablo E) Modül 2. Tablomuzdaki alanların hangi veri türlerini içerebileceğini belirleyen özellik aşağıdakilerden hangisidir? A) Veri düzeni B) Veri türü C) Veri çeşidi D) Veri biçimi E) Veri yapısı 3. Aşağıdaki veri türlerinden hangisi, bilgi alanına iki sonuçlu veriler girmek için kullanılır? A) Metin B) Köprü C) OLE D) Not E) Evet/Hayır 4. Aşağıdakilerden hangisi Alan Özellikleri iletişim kutusunda alana belirtilen koşullara göre veri girmek için kullanılır? A) Geçerlilik Kuralı B) Biçim C) Varsayılan Değer D) Gerekli E) Sıralı 5. Tablo içinde aynı kayıttaki alanlar arasında hareket etmek için hangi tuş kullanılır? A) Alt B) Tab C) Ctrl D) Enter E) End 155

Bilgi ve İletişim Teknolojisi C. FORMLARIN KULLANIMI Konuya Hazırlık 1. Bir işe başvuran kişiden form doldurmasını istemenin faydaları nelerdir? Tartışınız. 2. Sınıflarda oturma planı yapılmasının amacı nedir? Tartışınız. MS Access veri tabanı programında Form nesnesi, özellikle veri tabanına kolay bir şekilde veri girilmesi veya verilerin daha anlaşılır bir şekilde görüntülenmesi için kullanılır. Oluşturulan tablo açıldığında aynı anda birçok kayıt görülebilir. Formda birçok kayıt yerine tek bir kayıt ve o kayda ait veriler bir ekranda belirli bir düzen içerisinde görüntülenir. Form ekranı kullanılarak tabloya bilgi girilebilir veya değişiklik yapılabilir. 1. Form Oluşturma a. Basit Bir Form Oluşturma Daha önce oluşturduğumuz Öğrenci İşleri veri tabanı dosyasına bir form oluşturmak için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Öncelikle Öğrenci İşleri veri tabanı dosyasını açalım. 2. Veri tabanı penceresinde Nesneler bölümünden Formlar seçeneğine tıklayalım. 3. Gelen seçeneklerden Sihirbazı Kullanarak Form Oluştur seçeneğini seçelim. Karşımıza Resim 5.23 teki Form sihirbazı penceresi gelecektir. Bu pencerede formumuzda hangi tablolardan, hangi verilerin yer alacağını belirleriz. Birçok tablo veya sorgudan seçim yapabiliriz. İlk önce Tablolar ve Sorgular dan hangi tablodan veri alınacağı belirlenir ve daha sonra bu tablonun alan isimleri Kullanılabilir Alanlar bölümünde görülür. Bu alanlardan kullanılmak istenen seçilir ve Taşı ( ) simgesine tıklanarak Seçili Alanlar bölümüne alınır. Tüm alanlar alınmak istenirse Tümünü Taşı ( ) simgesine tıklanır. 4. Tablolar ve sorgular bölümünden ÖĞRENCİ BİLGİLERİ tablosunu seçelim. 5. Kullanılabilir Alanlar bölümünden tüm alan isimlerini Tümünü Taşı ( ) simgesine tıklayarak Seçili Alanlar bölümüne aktaralım ve İleri düğmesine tıklayalım. Resim 5.23: Form sihirbazı 1. adım penceresi 156

Veri Tabanı Uygulamaları Karşımıza çıkan Resim 5.24 teki pencerede bizden formumuza bir yerleşim düzeni seçmemiz istenmektedir. 1. Sütunlu seçeneğini seçelim ve İleri düğmesine tıklayalım. 2. Erkana gelen pencereden forma hangi stili uygulamak istediğimizi belirleyelim (Resim 5.25). Resim 5.24: Form sihirbazı 2. adım penceresi 1. Uluslararası stilini seçelim ve İleri düğmesine tıklayalım. 2. Son aşamada Resim 5.26 daki pencerede formumuz için başlık olarak ÖĞRENCİ FORMU metnini yazalım ve Son düğmesine tıklayalım. Resim 5.25: Form sihirbazı 3. adım penceresi Resim 5.26: Form sihirbazı 4. adım penceresi Oluşturduğumuz form, ekranımızda görüntülenecektir (Resim 5.27). Resim 5.27: Öğrenci formu penceresi 157

Bilgi ve İletişim Teknolojisi b. Formları Kullanarak Veri Tabanına Bilgi Girme Form kullanarak veri tabanına bilgi girmek için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Öğrenci İşleri veri tabanı dosyasını açalım. 2. Veri tabanı penceresinde Nesneler bölümünden Formlara tıklayalım. 3. Açılan pencerede daha önce oluşturduğumuz ÖĞRENCİ FORMU seçeneğine çift tıklayarak formumuzun açılmasını sağlayalım. 4. Yeni kayıt eklemek için Yeni Kayıt ( ) simgesine tıklayalım. Karşımıza böylece boş bir form penceresi açılacaktır. 5. Bu pencereye Resim 5.28 deki verileri girelim. Resim 5.28: Yeni kayıt ekleme penceresi 6. Dosya menüsünden Kaydet seçeneğine tıklayarak kayıt işlemini tamamlayalım. 2. Form Görüntüsünü Değiştirme Hazırlanan formların görüntüsünü değiştirmek için formun tasarım görünümünde açılması gerekir. Bu işlem için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Öğrenci İşleri veri tabanını dosyasını açalım. 2. Nesneler bölümünden Formlar nesnesine tıklayalım ve ÖĞRENCİ FORMU nu Tasarım ekranında açalım. 3. Görüntü değişiklerini yapmak için daha önce hazırladığımız formumuz tasarım görünümünde açılacaktır. 4. Değişikliklerimizi açılan bu form üzerinde yapalım ve kaydederek işlemi tamamlayalım. a. Metni Biçimleme Tasarım görünümünde açılmış formda verilerin metin biçimini değiştirmek için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Sıra Nu. alan ismini fare yardımıyla seçelim. 2. Biçimlendirme araç çubuğundan Yazı Tipini Tahoma, Yazı Tipi Boyutunu 10, Kalın, Yazı Tipi Rengini Yeşil olarak belirleyelim. 3. Bir önceki adımı her alan ismi için tek tek uygulayalım ve son aşamada formumuzu kaydedelim. Çalışma Etkinliği Formdaki alan isimlerinin Yazı Tipini Arial, Yazı Tipi Boyutunu 12, Kalın, Yazı Tipi Rengini de Mavi olarak değiştiriniz. 158

Veri Tabanı Uygulamaları b. Arka Plan Renklerini Değiştirme Form Tasarımında arka plan rengini değiştirmek için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Alanlara veri girişi için kullanılan metin kutularından Sıra Nu. alan ismini seçelim. 2. Biçimlendirme araç çubuğundan Dolgu/Arka Plan Rengi olarak Açık Sarı rengini seçelim. 3. Bir önceki adımı her veri girişi metin kutusu için tek tek uygulayalım. 4. Tasarım görünümümüz Resim 5.29 daki gibi olacaktır. Bütün bu değişiklikler sonrasında formumuzu kaydedelim. Resim 5.29: Form görünümünü değiştime c. Şekil ya da Grafik Dosyası Ekleme Forma şekil ya da grafik dosyası eklemek için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Öncelikle ÖĞRENCİ FORMU nu tasarım görünümünde açalım. 2. Ekle menüsünden Resim seçeneğine tıklayalım. 3. Gelen Resim Ekle penceresinde bilgisayarımızdaki mevcut resimlerden birini seçelim ve Tamam düğmesine tıklayalım. Resim 5.30: Forma şekil ya da grafik dosyası ekleme 4. Tasarım ekranına gelen resmin kenarlarında bulunan noktalardan tutarak uygun boyuta getirelim ve resmi istediğimiz bir konuma yerleştirelim. 5. Tasarım görünümümüz Resim 5.30 daki gibi olacaktır. Son olarak formumuzu kaydedelim ve işlemimizi tamamlayalım. Çalışma Etkinliği Formunuzun alt bölümüne bir çiçek resmi yerleştiriniz. ç. Nesnelerin Sıralanışını Değiştirme Formumuza ait her bir nesnenin yerini değiştirmek mümkündür. Bunun için Tasarım görünümünde açık olan formdaki mevcut nesnelerden birini tıklayarak istediğimiz yere sürükleyebiliriz. Böylece tüm nesnelerimizi istediğimiz konumda ekranda düzenleyebiliriz. 159

Bilgi ve İletişim Teknolojisi Değerlendirme Soruları 1. Veri tabanına kolay bir şekilde veri girilmesini veya görüntülenmesini sağlayan nesne aşağıdakilerden hangisidir? A) Tablo B) Sorgu C) Form D) Rapor E) Makro 2. Oluşturduğumuz formlarda bulunan simgesinin görevi aşağıdakilerden hangisidir? A) Son Kayıt B) İlk Kayıt C) Yeni Kayıt D) Bir Sonraki Kayıt E) Kayıt Sil 3. Tasarım görünümünde açık olan formdaki değişiklikleri kaydetmek için aşağıdaki menülerden hangisi kullanılır? A) Dosya D) Düzen C) Biçim D) Ekle E) Araçlar 4. Formumuza şekil ya da grafik dosyası eklemek için aşağıdaki menülerden hangisi kullanılır? A) Dosya B) Düzen C) Biçim D) Ekle E) Araçlar 5. Tasarım görünümünde formumuzda bulunan verilerin metin biçimini değiştirmek için hangi araç çubuğu kullanılır? A) Standart B) Veri tabanı C) Biçimlendirme D) Düzen E) Metin Biçimi 160

Veri Tabanı Uygulamaları Ç. BİLGİYE ERİŞİM Konuya Hazırlık 1. Kütüphanelerde araştırma yaparken aradığınız bir kitabı bulmak için hangi yöntemlere başvurursunuz? 2. Verileri filtreleme ifadesi size ne çağrıştırıyor? Açıklayınız. Oluşturduğumuz veri tabanı dosyasında, birden çok tablo üzerinde belirlediğimiz kriterlere uygun kayıtlara ulaşmak isteyebiliriz. Bizim tam olarak belirlediğimiz koşulları karşılayan verileri bulmak ve almak için bir Sorgu oluştururuz. Hazırladığımız bir sorguyla birden çok kaydı aynı anda değiştirebilir, silebilir veya verilerimiz üzerinde hesaplamalar yapabiliriz. 1. Temel İşlemler a. Veri Tabanı Programını Kurma ya da Veri Tabanı Oturumuna Girme Oluşturulan veri tabanı dosyalarında tüm kullanıcıların nesnelere erişimi ve üzerinde değişiklik yapmaları çok büyük problem oluşturabilir. Veri tabanı kullanıcı hesapları oluşturularak kullanıcılara veri tabanındaki bilgi ve kaynaklara erişimde belirli ayrıcalıklar sağlanır. Grup hesabı, birkaç tane kullanıcı hesabı içerir ve grubun veri tabanındaki nesnelere erişimini ve izinlerini denetlemek ve yönetmek için bir yol oluşturur. Oturum açma işlemleri için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Daha önce oluşturduğumuz Öğrenci İşleri veri tabanını dosyasını açalım. 2. Araçlar menüsünden, Güvenlik seçeneğinden, Çalışma Grubu Yöneticisi ne tıklayalım. 3. Açılan Çalışma Grubu Yöneticisi penceresinden Katıl a tıklayalım (Resim 5.31). 4. Karşımıza gelen Çalışma Grubu Bilgi Dosyası penceresinden Tamam düğmesine tıklayarak işlemlerimizi tamamlayalım (Resim 5.32). Resim 5.31: Çalışma grubu yöneticisi penceresi Resim 5.32: Çalışma grubu bilgi dosyası penceresi b. Verilen Kriterlere Dayanarak Kayıt Bulma Doğru bilgiye ulaşmak için elimizde bazı kriterler (ipuçları) olması gerekmektedir. Örneğin, bulunduğumuz şehirde binlerce kişi arasından ismini bilmediğimiz bir kişiye ulaşmak için onunla ilgili bazı kriterler ortaya koyarak aradığımız kişiye ulaşmamız mümkündür. Kişinin cinsiyeti, yaş aralığı, yaklaşık boyu, kilosu, teninin rengi, mesleği gibi kriterler listemizi binlerce kişiden birkaç kişiye düşürebilir. Oluşturduğumuz veri tabanlarında da yüzlerce hatta binlerce kayıt arasından bazı özel kayıtlara ulaşmamız gerekebilir. Bizim bu kayıtlara ulaşmamız için bazı koşullar öne sürmemiz gerekecektir. Veri tabanı dosyamızda bu ihtiyacımız için Sorgu nesnesi kullanılmaktadır. 161

Bilgi ve İletişim Teknolojisi c. Basit Bir Sorgu Oluşturma MS Access veri tabanı programında ilk sorgumuzu oluşturmak için aşağıdaki adımları sırasıyla uygulayalım: 1. Daha önce oluşturduğumuz Öğrenci İşleri veri tabanı dosyasını açalım. 2. Veri tabanı penceresi Nesneler bölümünden Sorgular seçeneğine tıklayalım. 3. Sağ taraftaki bölmeden Sihirbazı Kullanarak Sorgu Oluştur seçeneğine tıklayalım. 4. Basit Sorgu Sihirbazı ekranı açılacaktır (Resim 5.33). İlk önce Tablolar ve Sorgular dan hangi tablodan veri alınacağını belirleyelim. Bu tablonun alan isimleri Kullanılabilir Alanlar bölümünde görüntülenir. Bu alanlardan kullanmak istediğimizi seçelim ve Taşı ( ) simgesine tıklayarak Seçili Alanlar bölümüne alalım. Tüm alanları silmek istersek Tümünü Taşı ( ) simgesine tıklayalım. 5. Tablolar ve sorgular bölümünden ÖĞ- RENCİ BİLGİLERİ tablosunu seçelim. Resim 5.33: Basit sorgu sihirbazı 1. adım penceresi 6. Kullanılabilir Alanlar bölümünden NUMARASI, ADI ve SOYADI alanlarını seçelim ve Taşı ( ) simgesine basarak Seçili Alanlar bölümüne aktaralım ve İleri düğmesine tıklayalım (Resim 5.33). 7. Sonraki ekranımızda bizden sorgumuzun ayrıntılı mı yoksa özet mi yapılacağını belirtmemiz istenir. Ayrıntılı sorgu seçeneğini seçerek İleri düğmesine tıklayalım (Resim 5.34). 8. Yeni gelen pencerede sorgumuza başlık olarak ÖĞRENCİ BASİT SORGU metnini yazalım ve Son düğmesine tıklayalım (Resim 5.35). Resim 5.34: Basit sorgu sihirbazı 2. adım penceresi Resim 5.35: Basit sorgu sihirbazı 3. adım penceresi 162

Veri Tabanı Uygulamaları 9. Oluşturduğumuz sorgu, ekranımıza gelecektir (Resim 5.36). Resim 5.36: ÖĞRENCİ BASİT SORGUSU: Seçme sorgusu ç. Çoklu Kriterlere Dayanarak Sorgu Oluşturma Veri tabanımız binlerce kayıttan oluşabilir. Bunun için sorgulama yaparken çoklu kriterler koyarak sınırlı sayıda verinin ekrana gelmesini sağlayabiliriz. Öğrenci İşleri veri tabanında kayıtlı 1994 yılından önce doğmuş Erkek leri sorgulamak için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Öğrenci İşleri veri tabanı dosyamız açıkken veri tabanı nesneler bölümünden Sorgular seçeneğine tıklayalım. 2. Sağ taraftaki bölmeden Tasarım Görünümünde Sorgu oluştur seçeneğine tıklayalım. 3. Ekrana Tabloyu Göster penceresi gelecektir (Resim 5.37). Bu pencereden Öğrenci Bilgileri tablosunu seçip Ekle düğmesine tıklayalım ve daha sonra bu pencereyi kapatalım. 4. Bu aşamada sorguda kullanacağımız alanları seçeceğiz. Tablomuzdan SINIFI, ADI, SOYADI, DOĞUM TARİHİ, CİNSİYETİ alanlarına çift tıklayalım. Bu alanlarımız Sorgu tasarımı ekranına eklenecektir. Resim 5.37: Tobloyu göster penceresi 5. Tasarım penceremizi Resim 5.38 deki gibi dolduralım. Resim 5.38: Sorgu tasarım penceresi 163

Bilgi ve İletişim Teknolojisi 6. Dosya menüsünden Kaydet seçeneğine tıklayalım ve sorgumuza ERKEKLER <1994 ismini verelim. Sorgu tasarım ekranımızı kapatalım. 7. Sorgulardan ERKEKLER <1994 ismini çift tıklayarak sorgumuzun açılmasını sağlayalım. Karşımıza Resim 5.39 daki gibi bir pencere gelecektir. Resim 5.39: ERKEKLER <1994 Seçme sorgusu Çalışma Etkinliği ÖĞRENCİ BİLGİLERİ tablosunda numarası 300 den küçük kayıtları gösteren bir sorgu oluşturunz. d. Sorguyu Kaydetme Oluşturduğumuz veya üzerinde değişiklikler yaptığımız sorguyu kaydetmek için aşağıdaki seçeneklerden biri kullanılabilir: 1. Dosya menüsünden Kaydet komutunu seçmek. 2. Klavyeden CTRL+S tuşlarını kullanmak. 3. Standart Araç Çubuğunda yer alan Kaydet ( ) düğmesine tıklamak. e. Filtreler Ekleme Veri tabanı penceresinden Sorgular nesnesine tıklayalım ve ERKEKLER <1994 sorgusunu açalım. 1. SINIFI alanında bulunan bilgilerden 11/C yazan bir verinin üzerinde sağ tıklayalım ve gelen menüden Seçime Göre Filtre Uygula seçeneğine tıklayalım (Resim 5.40). Resim 5.40: Filtre ekleme 164

Veri Tabanı Uygulamaları 2. Ekranımızda yalnızca sınıfı 11/C olan kayıtlar kalacaktır (Resim 5.41). Resim 5.41: Filtre ekleme Ek Bilgi Seçtiğimiz veriye göre filtre uygulamanın bir diğer yolu ise Sorgu Veri Sayfası Araç Çubuğundan ( ) simgesine tıklamaktır. f. Filtreleri Kaldırma Uyguladığımız filtreyi kaldırmak için herhangi bir kayıt üzerinde sağ tıklanır ve Filtre/Sıralama Kaldır seçeneği seçilir. 2. Sorguyu Arıtma Daha önce oluşturulan sorgular üzerinde değişiklikler yapılabilir. Yeni alanlar eklenebilir veya var olan alanlar sorgudan çıkarılabilir. a. Sorguya Alanlar Ekleme Daha önceden oluşturulan sorguya yeni alanlar eklemek için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Veri tabanı penceresinde Nesneler bölümünden Sorgulara tıklayalım. 2. Sorgulardan ERKEKLER <1994 sorgusunu seçelim ve Tasarla düğmesine tıklayalım. 3. Açılan Sorgu Tasarım Görünümü penceresinde CİNSİYET alanı yanındaki boş olan Alan kutusuna tıklayalım. 4. Alan adı olarak NUMARASI alanını seçelim (Resim 5.42). Resim 5.42: Sorguya alan ekleme Böylece artık sorgumuzda NUMARASI bilgileri de listelenecektir. b. Sorgudan Alanları Kaldırma Tasarım görünümünde sorgumuzun hangi alanının sorgudan kaldırılmasını istiyorsak o alanın Göster satırındaki işareti kaldırılır. Sorgudan kaldırılmak istenen alanın fare yardımıyla seçilerek klavyeden Delete tuşuna basılması da diğer bir yöntemdir. 165

Bilgi ve İletişim Teknolojisi 3. Seçme ve Sınıflandırma a. Verilen Kritere Dayanarak Verileri Seçme ve Sınıflandırma Veri tabanlarımızda sorgular oluştururken kullanacağımız ölçütler önemlidir. Sorgu tasarımı penceresi açıkken ölçüt deyimini, alanınızın Ölçüt sütununa yazarak veya Deyim Oluşturucu yu kullanarak girebilirsiniz (Resim 5.43). Deyim Oluşturucu yu görüntülemek için Ölçüt hücresi üzerinde farenin sağ tuşu tıklanır ve açılan menüden Oluştur komutu seçilir. Resim 5.43: Deyim oluşturucusu penceresi Sorgu ve filtrelerde alan ölçütleri için aşağıdaki ifadeler kullanılabilir: Alan Açıklaması İfade Sonuç Öğrencinin Yaşı > 15 15 ten büyük sayılar Öğrencinin Boyu < 145 145 ten küçük sayılar Öğrencinin Soyadı > MERT Alfabetik olarak MERT ten sonra gelenler Doğum Tarihi >#05.10.1998# Doğum tarihi belirtilen tarihten büyükler Doğum Tarihi Between #10.02.1990# And #16.10.1993# Doğum tarihi belirtilen tarihler arası olanlar Öğrencinin Cinsiyeti Not ERKEK Cinsiyeti ERKEK olmayan kayıtlar Öğrencinin Yaşı Not 16 Yaşı 16 olmayan kayıtlar Öğrencinin Sınıfı Not 9* Sınıfı 9 karakteri ile başlamayan kayıtlar Öğrencinin Adı In( Hakan, Ezgi ) Adı Hakan veya Ezgi olan kayıtlar Doğum Yeri Adana Doğum yeri Adana olan kayıtlar Öğrencinin sınıfı 10/A Or 11/C Sınıfı 10/A veya 11/C olan kayıtlar Doğum Tarihi 03.12.1993 03.12.1993 olan kayıtlar Öğrencinin Sınıfı Is Null Sınıf bilgisi boş olan kayıtlar Öğrencinin Sınıfı Is Not Null Sınıf bilgisi boş olmayan kayıtlar Ek Bilgi Deyim Oluşturucuyu açmak için Araç Çubuğundan Oluşturur ( ) simgesine de tıklanabilir. 166

Veri Tabanı Uygulamaları b. Mantık İşlemlerine Dayanarak Verileri Seçme ve Sınıflandırma Veri tabanında sorgu ve filtrelerde ölçütleri mantıksal işlemler kullanarak daha ayrıntılı bir sorgulama yapılabilir. ÖĞRENCİ BİLGİLERİ tablosu kullanılarak sorgulama ya da filtreleme yapılabilir. Örneğin, ADI verisi A ile başlayan veya DOĞUM TARİHİ 1993 verisinden küçük kayıtların listesini almak istersek filtremizi Resim 5.44 teki gibi doldurmamız gerekir. Resim 5.44: Verileri seçme ve sınıflandırma Bu örneğimizi şu şekilde de değiştirebiliriz: ADI verisi A veya M harfi ile başlayanlar ve DOĞUM TARİHİ 1993 verisinden küçük kayıtların listesini almak istersek ölçütleri Resim 5.45 teki gibi girmeliyiz. Resim 5.45: Bir filtreleme örneği Değerlendirme Soruları 1. Tam olarak belirlediğimiz koşulları karşılayan verileri bulmak ve almak için hangi veri tabanı nesnesi oluşturulur? A) Tablo B) Sorgu C) Form D) Rapor E) Makro 2. Veri tabanı kullanıcı hesapları oluşturularak kullanıcılara veri tabanındaki bilgi ve kaynaklara erişimde belirli ayrıcalıklar sağlamak için Araçlar menüsünden hangi seçenek kullanılır? A) Şifreleme B) Kullanıcı C) Erişim D) Güvenlik E) Seçenekler 3. Seçtiğimiz veriye göre filtre uygulamak için Sorgu Veri Sayfası Araç Çubuğunda bulunan simgelerden hangisi kullanılır? A) B) C) D) E) 4. Ölçüt bölümüne yazılan aşağıdaki ifadelerden hangisi Verinin değeri 16 olmayan kayıtlar anlamına gelir? A) Null 16 B) >16 < C) Between 16 D) Not 16 E) In 16 167

Bilgi ve İletişim Teknolojisi D. RAPORLAMA Konuya Hazırlık 1. Veri tabını dosyamızda bulanan verileri neden kâğıt üzerine dökmek isteriz? Araştırınız. 2. Veri tabanında bulunan bilgilerin kâğıt üzerinde olmasının avataj ve dezavantajları nelerdir? Tartışınız. MS Access Veri tabanı programında, veri ve bilgileri yazdırılmış bir biçimde sunmanın etkin bir yolu Rapor nesnesi oluşturmaktır. Rapor üzerinde değişiklikler yaparak verileri görmek istediğiniz biçimde çıktı alabilirsiniz. 1. Seçilmiş Verileri Belirli Bir Sırayla Ekranda ve Raporlarda Gösterme Raporu oluşturmak için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Daha önce oluşturduğumuz Öğrenci İşleri veri tabanı dosyasını açalım. 2. Veri tabanı penceresi Nesneler bölümünden Raporlar seçeneğine tıklayalım. 3. Yan bölmeden Sihirbazı Kullanarak Rapor Oluştur seçeneğini seçelim. 4. Rapor Sihirbazı ekranı açılacaktır (Resim 5.46). Tablolar ve sorgular bölümünden ÖĞRENCİ BİLGİLERİ tablosunu seçelim. 5. Kullanılabilir Alanlar bölümünden SIRA NU., DOĞUM TARİHİ, ADRE- Sİ alanları hariç tüm alan adlarını tek tek Taşı ( ) simgesine basarak Seçili Alanlar bölümüne aktaralım ve İleri düğmesine tıklayalım. Resim 5.46: Rapor sihirbazı 1. adım penceresi 6. Gelen pencerede raporumuzu hangi alana göre gruplandıracak isek o alanı seçeriz. Biz burada CİNSİ- YET alanına çift tıklayalım ve daha sonra İleri düğmesine basalım (Resim 5.47). Resim 5.47: Rapor sihirbazı 2. adım penceresi 168

Veri Tabanı Uygulamaları 7. Açılan pencerede alanlarımızın ekranda hangi sırayla nasıl sıralanacağını belirleriz. Hiçbir değişiklik yapmadan İleri düğmesine tıklayalım (Resim 5.48). 8. Gelen pencere raporumuzun yerleşimiyle ilgilidir. Değişiklik yapmadan İleri düğmesine tıklayalım (Resim 5.49). Resim 5.48: Rapor sihirbazı 3. adım penceresi Resim 5.49: Rapor sihirbazı 4. adım penceresi 9. Sıradaki Stil ekranından Kalın stilini seçelim ve İleri düğmesine tıklayalım (Resim 5.50). Resim 5.50: Rapor sihirbazı 5. adım penceresi 169

Bilgi ve İletişim Teknolojisi 10. Son ekranda raporumuza başlık olarak CİNSİYET LİSTESİ metnini yazalım ve Son düğmesine tıklayalım. Raporumuz belirlediğimiz kriterlere göre ekrana gelecektir (Resim 5.51). Resim 5.51: Cinsiyete göre rapor oluşturma 2. Raporu Değiştirme Daha önce oluşturduğumuz rapor üzerinde değişiklikler yapmak için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Veri tabanı penceresinde Nesneler bölümünden Raporlar a tıklayalım. 2. Yan bölümden CİNSİYET raporunu seçelim ve Tasarla düğmesine tıklayalım. 3. Raporumuz tasarım görünümünde açılacaktır. Bu ekranda alan başlıklarımızın ve veri referanslarının yerini ve biçimini değiştirebiliriz. 4. Rapor sayfamızda Resim 5.52 deki gibi CİNSİYET LİSTESİ başlığını ortalayalım ve NUMA- RASI veri kutusunu biraz sola kaydıralım. 5. Araç çubuğundaki simgesini kullanarak CİNSİYET LİSTESİ başlığını Yeşil ve alan adlarını Mavi yapalım. 6. Dosya menüsünden Baskı Önizleme seçeneğine tıklayarak raporumuzun son hâlini görelim (Resim 5.52). Resim 5.52: Rapor tasarımını değiştirme 170

Veri Tabanı Uygulamaları 3. Sayfa Başlıkları ve Altlıkları Oluşturma Sayfa Başlıkları ya da Altlıkları, her rapor sayfasının üstünde ya da altında bulunacak bilgilerdir. Tasarım görünümünde açık olan raporumuzun Rapor Üstbilgisi veya Rapor Altbilgisi bölümüne Rapor Araç Kutusu üzerinde bulunan Etiket ( ) simgesini kullanarak Başlıklar ya da Altlıklar oluşturabiliriz. Çalışma Etkinliği Raporunuza Atatürk Lisesi metnini girerek Altlık oluşturunuz. 4. Verileri Gruplama Daha önce oluşturduğumuz bir raporu Tasarım görünümünde açalım. Araç çubuğu üzerindeki Sıralama ve Gruplandırma ( ) simgesini tıklayalım ve Sıralama ve Gruplandırma penceresinin açılmasını sağlayalım (Resim 5.53). Bu kutudan gruplamayla ilgili gerekli değişiklikleri yapabiliriz. Değerlendirme Soruları Resim 5.53: Sıralama ve gruplama penceresi 1. MS Access Veri tabanı programında, veri ve bilgileri yazdırılmış bir biçimde sunmak için aşağıdaki veri tabanı nesnelerinden hangisi oluşturulur? A) Tablo B) Sorgu C) Form D) Rapor E) Makro 2. Oluşturulan raporun son hâlini görmek için Dosya menüsünden aşağıdaki komutlardan hangisi seçilir? A) Yazıcı B) Son Görünüm C) Baskı Önizleme D) Sayfa Yapısı E) Düzen 3. Raporumuzda Sıralama ve Gruplandırma yapmak için Araç Çubuğu üzerinde bulunan aşağıdaki simgelerden hangisi tıklanır? A) B) C) D) E) 4. Raporun Üstbilgi veya Altbilgi bölümüne Başlıklar ya da Altlıklar oluşturmayı sağlayan Etiket düğmesi aşağıdakilerden hangisidir? A) B) C) D) E) 5. Raporun tasarımında yapılan değişiklikleri kaydetmek için aşağıdaki menülerden hangisi kullanılır? A) Dosya B) Düzen C) Biçim D) Ekle E) Araçlar 171

Bilgi ve İletişim Teknolojisi ÜNİTE SONU DEĞERLENDİRME SORULARI A. Aşağıda verilen cümleleri uygun ifadelerle tamamlayınız. 1. Bir konuyla ilgili çok sayıda verilerin tutulmasına, depolanmasına denir. 2. Veri türü METİN olarak belirlenen alanlara maksimum karakter bilgi alınır. 3. nesnesi tablolardaki bilgileri belirli düzende kâğıda dökebilmek için kullanılır. 4. alan türü, alfabetik ve sayısal türde her türlü bilgi veya işlem gerektirmeyen bilgilerin girilebildiği alan türüdür. 5. Bizim tam olarak belirlediğimiz koşulları karşılayan verileri bulmak ve almak için bir nesnesi oluştururuz. 6. Tasarım görünümünde, sorgumuzun hangi alanının sorgudan kaldırılmasını istiyorsak o alanın satırındaki işaretini kaldırırız. 7. Dizin yapısı oluşturmak için menüsünden Dizinler seçeneğine tıklanır. 8. Tablo tasarım görünümünde bir satır eklemek için eklenecek satır üzerinde sağ tıklanır gelen menüden seçeneği seçilir. 9. Tablomuza kayıt girişi sırasında bulunduğumuz alanda yaptığımız değişiklikleri iptal etmek için klavyeden tuşuna basarız. 10. Formumuza resim eklemek için Ekle menüsünden seçeneğine tıklarız. 11., birkaç tane kullanıcı hesabı içerir ve grubun veri tabanındaki nesnelere erişimini ve izinlerini denetleme ve yönetme için bir yol oluşturur. 12. Üzerinde değişiklik yaptığımız Sorguyu kaydetmek için Klavyede Ctrl tuşu basılı iken... tuşuna basarız. 13. Tabloda istenilen bir veriye göre filtre uygulanmak istenirse o verinin üzerinde sağ tıklanır ve gelen menüden... seçeneğine tıklanır. 14. Uygulanan filtrenin kaldırılması için herhangi bir kayıt üzerinde sağ tıklanır ve... seçeneği seçilir. B. Aşağıdaki sorularda doğru yanıtı işaretleyiniz. 1. Alanlarla ilgili aşağıdaki özelliklerden hangisinde Evet seçeneğini seçersek bu alana mutlaka bilgi girilmesi gerekir? A) Sıralı B) Biçim C) Giriş Maskesi D) Gerekli E) Varsayılan Değer 2. MS Access uygulaması ekranında bulunan araç çubuklarını kaldırmak veya yenilerini eklemek için aşağıdaki menülerden hangisi kullanılır? A) Ekle B) Biçim C) Dosya D) Düzen E) Görünüm 172

Veri Tabanı Uygulamaları 3. Dizin oluşturmak için tablomuz tasarım görünümünde açıkken Araç Çubuğunda aşağıdaki simgelerden hangisine tıklanır? A) B) C) D) E) 4. Kayıt silmek için klavyedeki aşağıdaki tuşlardan hangisi kullanılır? A) Insert B) Esc C) Shift D) Delete E) Ctrl 5. Sorgu tasarım ekranında bir alana ölçüt olarak aşağıdakilerden hangisi yazılırsa sadece B harfi ile başlayanlar listelenir? A) B* B) B C) B- D) B? E) B! 6. Sorgu tasarım ekranında bir alana ölçüt olarak aşağıdakilerden hangisi yazılırsa bu alan boş olan kayıtlar anlamına gelir? A) Is Null B) Is Not C) Not D) Is Not Null E) Is Or 7. Sorgu tasarım ekranında bir alana ölçüt olarak aşağıdakilerden hangisi yazılırsa bu alan boş olmayan kayıtlar anlamına gelir? A) Is Null B) Is Not C) Not D) Is Not Null E) Is Or 8. Sorgu tasarım ekranında bir alana ölçüt olarak hangisi yazılırsa bu alanda verisi Ekran veya Klavye olan kayıtlar anlamına gelir? A) In ( Ekran, Klavye ) B) And ( Ekran, Klavye ) C) Not In ( Ekran, Klavye ) D) Is Not In ( Ekran, Klavye ) E) Or ( Ekran, Klavye ) 9. MS Access te veri tabanını kaydetmek için aşağıdaki simgelerden hangisi kullanılır? A) B) C) D) E) 10. Bir veri tabanı dosyası oluştururken ilk olarak aşağıdaki nesnelerden hangisi oluşturulmalıdır? A) Tablo B) Sorgu C) Form D) Rapor E) Makro 11. Bilgi alanında metin türünün uzunluğu yeterli olmuyorsa aşağıdaki veri türlerinden hangisi kullanılır? A) Metin B) Köprü C) OLE D) Not E) Evet/Hayır 173

Bilgi ve İletişim Teknolojisi 12. Deyim Oluşturucuyu açmak için form Sorgu tasarım görünümünde açıkken Araç Çubuğunda hangi simgeye tıklanır? A) B) C) D) E) 13. Yardım penceresini açmak için Veri Tabanı Araç Çubuğu üzerinde bulunan hangi simgeye tıklanır? A) B) C) D) E) BULMACA 1. Oluşturduğunuz tabloda bir alana mutlaka bilgi girilmesi için kullanılan alan özelliğidir. 2. Tablolardaki bilgileri belirli düzende kâğıda dökebilmek için kullanılır. 3. Tasarım görünümündeki formumuzda verilerin metin biçimini değiştirmek için kullanılan araç çubuğudur. 4. İnternet adresi gibi bir yere bağlantı kurulmasını sağlayan tablodaki bir alan için kullanılan veri türüdür. 5. Tablodaki belirli bilgiye hızlı erişmek ve Dizinler penceresini açmak için kullanılan menüdür. 2 1 5 3 4 174

Sunu Programı 6. ÜNİTE Sunu Programı Üniteye Hazırlık 1. Bilgiyi etkili sunma yöntemleri nelerdir? Araştırınız. 2. Bir ödev konusunun kelime işlem programında yazılmış metni ile sunu programında oluşturulmuş hâlini karşılaştırınız. 3. Örnek sunuları sınıf ortamına getirerek inceleyiniz ve sunu programının avantajları hakkında tartışınız. 175

Bilgi ve İletişim Teknolojisi A. BAŞLANGIÇ Konuya Hazırlık 1. MS PowerPoint program penceresini inceleyiniz. Daha önce öğrendiğiniz Office programları penceresiyle arasındaki farklılıkların ve benzerliklerin neler olduğunu belirleyiniz. 2. Kullanışlılık açısından MS PowerPoint programı menülerini inceleyiniz. Bir konu hakkında yazı, resim, çizim, ses, animasyon, grafik ve görüntüler kullanılarak sunular hazırlanabilir. Sunuları hazırlayan kullanıcı, vermek istediği mesajları bu şekilde daha etkili ve daha kalıcı olarak verebilir. Sunu hazırlamak için bilgisayarda Microsoft Office paketi içerisinde bulunan MS PowerPoint programı kullanılır. Bu bölümde MS PowerPoint programında dosya işlemlerini ve görünüm ayarlarını öğreneceğiz. 1. Sunu Uygulamasıyla İlk Adımlar a. Sunu Uygulamasını Açma Sunu programı MS PowerPoint i açmak için şu adımları takip edelim: 1. Başlat menüsüne tıklayalım. 2. Açılan pencereden Tüm Programlar seçeneğini seçili hâle getirelim. 3. Gelen pencerede Microsoft Office seçeneği içinde yer alan Microsoft PowerPoint programına tıklayalım (Resim 6.1). Resim 6.1: MS PowerPoint programının açılması Tıklamanın ardından ekrana Resim 6.2 deki pencere gelecektir. Menü Çubuğu Slaytlar Bölmesi Başlık Çubuğu Görev Bölmesi Tasarım Ekranı Not Sayfası Çizim Araç Çubuğu Resim 6.2: MS PowerPoint uygulama penceresi 176

Sunu Programı MS PowerPoint programında Slaytlar bölmesi ile uygulamanızda oluşturmuş olduğunuz slaytların küçültülmüş olarak listesini görebilirsiniz. Slaytlara not almak için pencerenin alt kısımda Not Sayfası ve pencerenin sağ tarafında çeşitli görevleri gerçekleştirmenize yardımcı olan Görev Bölmesi bulunur. Diğer MS Office programlarında olduğu gibi MS PowerPoint programında da Başlık Çubuğu, Standart Araç Çubuğu, Biçimlendirme Araç Çubuğu, Menü Çubuğu ve Çizim Araç Çubuğu bulunmaktadır. b. Mevcut Sunu Belgesini Açma Daha önceden MS PowerPoint programında oluşturulup bilgisayara kaydedilmiş bir belgeyi açabilmek için farklı yollar takip edilebilir. Bunun için aşağıdaki adımlardan herhangi birisi takip edilir: 1. Dosya menüsü seçeneklerinden Aç seçeneğine tıklamak (Resim 6.3). 2. Klavyede Ctrl tuşu basılı iken O tuşuna basmak (Resim 6.4). 3. Standart Araç Çubuğunda yer alan Aç ( ) düğmesine tıklamak (Resim 6.5). Resim 6.4: Dosya Aç Resim 6.3: Dosya menüsü aç seçeneği Resim 6.5: Standart araç çubuğu aç seçeneği Yukarıdaki adımlardan birini uyguladığımızda karşımıza gelen Aç penceresinde daha önce kaydedilmiş belgemizi bulup Aç düğmesine tıklayarak açma işlemini gerçekleştirmiş oluruz (Resim 6.6). c. Birden Fazla Sunu Belgesini Açma MS PowerPoint programında birden fazla sunu belgesi açılabilir. Bunun için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Dosya menüsü seçeneklerinden Aç seçeneğine tıklayalım (Resim 6.3). Resim 6.6: Aç penceresi 2. Açılan Aç penceresinde Shift veya Ctrl tuşlarından herhangi birisi basılı iken fare yardımıyla birden fazla sunu belgesini seçili hâle getirip Aç düğmesine tıklayalım. Böylece ekranımıza birden çok sunu belgesi açılmış olur. Açılan sunular arasında gezinmek için görev çubuğu üzerinde bulunan sunu isimlerine tıklayabiliriz. 177

Bilgi ve İletişim Teknolojisi ç. Yeni Bir Sunu Belgesi Açma Yeni bir sunu belgesini açmak için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Menü çubuğunda bulunan Dosya menüsüne tıklayalım. 2. Açılan Dosya menüsü seçeneklerinden Yeni seçeneğini seçelim (Resim 6.7). 3. Ekranın sağ tarafına gelen Yeni Sunum görev bölmesinden Boş Sunu seçeneğine tıklayalım (Resim 6.8). Resim 6.7: Dosya menüsü Resim 6.8: Yeni sunum görev bölmesi Ek Bilgi Yeni bir sunu açmak için Ctrl+N tuş kombinasyonunu da kullanabiliriz. d. Sunu Belgesini Sabit Diske (Hard Disk) ya da Diskete Kaydetme MS PowerPoint programında bir sunu hazırlayarak kaydetmek için aşağıdaki adımlar takip edilir: MS PowerPoint programında oluşturacağımız sunularımızı kaydetmek için Belgelerim klasörü içindeki MS Office Uygulamalarım klasörünün içerisine MS PowerPoint Uygulamalarım adlı bir klasör oluşturalım. Aşağıdaki işlemleri gerçekleştirerek basit bir sunu oluşturalım: 1. Uygulamamız Resim 6.9 daki gibi açıkken Başlık Eklemek İçin Tıklatın metnine tıklayıp buraya İLK SUNUM metnini yazalım. Alt Başlık Eklemek İçin Tıklatın metnine tıklayalım ve Beni İzlediğiniz İçin Teşekkürler metnini yazalım. 2. Dosya menüsü seçeneklerinden Kaydet seçeneğine tıklayalım. Resim 6.9: İlk sunu 178

Sunu Programı 3. Ekrana Resim 6.10 daki Farklı Kaydet penceresi gelecektir. Resim 6.10: Farklı kaydet penceresi 4. Kayıt Yeri olarak daha önce oluşturduğumuz MS PowerPoint Uygulamalarım klasörünü açalım. 5. Dosya adı bölümüne İLK SUNUM metnini girelim (Resim 6.11). Resim 6.11: Farklı kaydet penceresi 6. Kaydet düğmesine tıklayalım. Sunumuz klasörümüze kaydedilmiş olacaktır. e. Sunu Belgesini Farklı Kaydetme Kaydettiğimiz sunumuzu açıp farklı bir kayıt ortamına farklı bir ad ile kaydetmek için aşağıdaki adımları izleyelim: 1. İLK SUNUM sunumuz açık iken Dosya menüsü seçeneklerinden Farklı Kaydet seçeneğine tıklayalım. 179

Bilgi ve İletişim Teknolojisi 2. Açılan Farklı Kaydet penceresinden Kayıt Yeri bölümünü Masaüstü olarak belirleyelim. Dosya Adı bölümüne de İLK PROJEM metnini yazıp Tamam düğmesine tıklayalım. Böylece sunumuzu masaüstüne İLK PROJEM adı ile kaydetmiş olduk. f. Sunuyu Farklı Bir Dosya Biçimiyle Kaydetme Daha önce oluşturduğumuz sunumuzu açıp farklı uygulama ortamlarının açabileceği uzantılarla da kaydedebiliriz. Bunun için şu adımları izleyelim: 1. İlk olarak bir önceki uygulama olan Farklı Kaydetme uygulamamızdaki Kaydet düğmesine tıklamaya kadar olan bölümleri aynen uygulayalım. 2. Kayıt Türü açılır kutusuna tıklayalım ve açılan listeden Web Sayfası seçeneğine tıklayalım (Resim 6.12). Resim 6.12: Kayıt türü listesi 3. Kaydet düğmesine tıklayalım. Böylece sunumuz web ortamında açılacak biçimde kaydedilecektir. g. Sunu Belgesini Kapatma MS PowerPoint programını kapatmadan açık olan sunuyu kapatmak için Dosya menüsü seçeneklerinden Kapat seçeneğini seçebiliriz. h. Yardım Fonksiyonlarını Kullanma MS PowerPoint programında bir konuyla ilgili yardım almak için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Yardım menüsüne tıklayalım. 2. Açılan menüden Microsoft Office Powerpoint Yardımı seçeneğini seçelim. 3. Ekranımızın sağ tarafındaki görev bölmesine Yardım penceresi açılacaktır. 4. Ara kutucuğuna aramak istediğimiz bir veya birden çok anahtar sözcüğü yazıp Aramayı Başlat ( ) simgesine tıklayarak aramayı başlatalım. Ek Bilgi Sunumuzun bir başkası tarafından değiştirilmesine izin vermeden sadece izlenmesini istiyorsak Kayıt Türü bölümünden PowerPoint Gösterisi seçeneğini seçeriz. Çalışma Etkinliği MS PowerPoint yardım penceresini açınız. Slayt metnini aratınız ve arama sonuçlarını inceleyiniz. 180

Sunu Programı ı. Sunu Uygulamasını Kapatma Açık olan uygulamayı kapatmak için aşağıdaki seçeneklerden herhangi biri kullanılır: 1. Dosya menüsünden Çıkış seçeneğini seçmek. 2. Programın sağ üst köşesindeki kapat ( ) simgesine tıklamak. 3. Klavyeden ALT+F4 tuşlarına birlikte basmak. 2. Temel Ayarları Yapma a. Sunu Görünümlerini Değiştirme Sunum görünümünü değiştirmek için aşağıdaki yöntemlerden herhangi biri kullanılabilir: 1. Görünüm menüsüne tıklanır ve Resim 6.13 teki seçeneklerden biri seçilir. 2. Sunum uygulamasının sağ alt köşesinde bulunan görünüm ( ) simgeleri kullanılır. Resim 6.13: Görünüm seçenekleri b. Sunu Görüntüsünü Büyültme Sunum görünümünü büyütmek için aşağıdaki adımları izleyelim: 1. Görünüm menüsünden Yakınlaştır komutunu seçelim. 2. Açılan Yakınlaştır penceresinden istediğimiz yakınlaştırma oranını seçelim (Resim 6.14). c. Araç Çubuğu Görüntüsünü Değiştirme Uygulama ekranına Araç Çubuğu eklemek veya kaldırmak için Görünüm menüsü seçeneklerinden Araç Çubukları komutu kullanılır. Açılan araç çubukları listesinden istenilen araç çubuğuna Resim 6.14: Yakınlıştır penceresi tıklayarak seçim ( ) aktif hâle getirilir ve araç çubuğu ekranda görüntülenir. Kaldırmak istediğimizin üzerine tıkladığımızda ( ) işareti kalkmış olacaktır. 3. Belge Alışverişi Hazırladığımız sunumuzu İnternet üzerinden e-posta olarak atabilir, faks olarak gönderebilir veya sunumuzu Word programına aktarabiliriz. Bunun için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Dosya menüsüne tıklayalım. 2. Açılan pencereden Gönder seçeneğini seçelim (Resim 6.15). 3. Gönder seçeneği altında bulunan seçeneklerden herhangi birisini tıklayarak belge alışverişini tamamlayalım. Resim 6.15: Belge alışverişi 181

Bilgi ve İletişim Teknolojisi Değerlendirme Soruları 1. Bir konu hakkındaki yazı, resim, çizim, ses, animasyon, grafik ve görüntüler kullanılarak hazırlanan belgelere verilen isim aşağıdakilerden hangisidir? A) Dosya B) Proje C) Görsellik D) Sunu E) Kelime İşlem 2. MS PowerPoint programı ilk açıldığında ekranında aşağıdakilerden hangisi bulunmaz? A) Başlık Çubuğu B) Standart Araç Çubuğu C)Tablo Araç Çubuğu D) Biçimlendirme Araç Çubuğu E) Çizim Araç Çubuğu 3. Daha önce oluşturduğumuz bir belgeyi açmak için Klavyede Ctrl tuşu basılı iken hangi tuşa basılır? A) A B) O C) Z D) V E) C 4. Yeni bir sunu açmak için hangi tuş kombinasyonunu kullanabiliriz? A) Ctrl+ A B) Ctrl + C C) Ctrl + T D) Ctrl + O E) Ctrl + N 5. MS PowerPoint programını kapatmadan açık olan sunuyu kapatmak için hangi menü kullanılır? A) Dosya B) Düzen C) Biçim D) Ekle E) Araçlar 182

Sunu Programı B. TEMEL İŞLEMLER Konuya Hazırlık 1. Sunacağımız konuyu slaytlar hâline getirirken ne gibi kriterlere dikkat ederiz? Araştırınız. 2. Oluşturacağımız sunularda resim, ses ve video kullanmamızın sunuyu izleyecekler açısından ne gibi kolaylıklar ve avantajlar sağlar? Tartışınız. Bu bölümde sununun ana parçası olan slaytlardan ve slaytların düzenlenmesinden bahsedeceğiz. Sunu hazırlarken öncelikle konuyu nasıl sunacağımıza karar vermeliyiz. Bölüm boyunca Zararlı Alışkanlıklar adlı bir sunu hazırlayacağız. 1. Sunu Oluşturma a. Yeni Bir Sunu Oluşturma Yeni bir sunu belgesi açmak için daha önceden gördüğümüz yolları takip edebiliriz. Açık olan boş sunumuzu daha sonraki uygulamalarda kullanılmak üzere kaydedelim. Bunun için aşağıdaki adımları sırayla izleyelim: 1. Dosya menüsünden Kaydet komutunu tıklayalım. Farklı Kaydet penceresi açılacaktır. 2. Bu pencerede Kayıt yeri olarak daha önce oluşturduğumuz MS PowerPoint Uygulamalarım klasörünü seçelim. 3. Dosya adına Zararlı Alışkanlıklar metnini yazalım ve Kaydet düğmesine tıklayalım (Resim 6.16). b. Otomatik Slayt Düzeni Biçimini Seçme Resim 6.16: Farklı kaydet penceresi Hazırlayacağımız sunularda slaytlar için hazır bulunan şablonları seçebiliriz. Otomatik slayt düzeni seçmek istediğimizde karşımıza sayfa düzeninin nasıl olacağını soran bir pencere çıkacaktır. Bu pencerede içerik, başlık, video, grafik, tablo ve diyagramların farklı şekilde yerleştirilmiş şablonları bulunur. Aslında buradaki düzenlemeler, bize zaman kazandırma amacıyla yapılmış sayfa düzenlemeleridir. Başlık Slayt Zararlı Alışkanlıklar sunusu açıkken aşağıdaki adımları sırasıyla Düzeni uygulayalım: 1. Biçim menüsünden Slayt Düzeni seçeneğini seçelim. 2. Slayt Düzeni penceresinden (Resim 6.17) farklı slayt düzenlerine tıklayıp şablonlar hakkında bir ön bilgi edinelim. 3. İlk slaydımız konumuzun başlığını içereceği için Başlık Slayt şablonunu seçelim. Yalnız Başlık Slayt Düzeni Resim 6.17: Slayt düzeni bölmesi 183

Bilgi ve İletişim Teknolojisi c. Slayt Düzenini Değiştirme Yeni slayt eklemek için Ekle menüsünden Yeni Slayt seçeneği seçilir. Yeni açılan slaydın düzenini değiştirmek için Biçim menüsünden Slayt Düzeni seçeneğine tıklanır ve istenilen bir slayt düzeni seçilir (Resim 6.17). Ek Bilgi Yeni Slayt eklemek için ayrıca klavyeden Crtl + M tuş kombinasyonu kullanılır. Diğer bir yol ise Biçimlendirme Araç Çubuğundaki düğmesine tıklamaktır. ç. Metin Ekleme Zararlı Alışkanlıklar sunusu açıkken şu adımları takip edelim: 1. Başlık eklemek için tıklatın metninin kutucuğuna tıklayıp ZARARLI ALIŞKANLIKLAR metnini yazalım. 2. Alt başlık eklemek için tıklatın metninin kutucuğuna ise büyük harflerle MURAT ŞENO- CAK metnini yazalım. Slaydımıza başlık ve alt başlık metinleri eklenmiş olacaktır (Resim 6.18). d. Görüntü Ekleme Resim 6.18: Başlık ve alt başlık ekleme Zararlı Alışkanlıklar sunusu açıkken ilk slaydımıza resim ekleme adımları aşağıda verilmiştir: 1. Ekle menüsünden Resim seçeneğine tıklayalım. Açılan menüden Küçük Resim seçeneğine tıklayalım. 2. Gelen Küçük Resim penceresinde Aranan bölümüne (Resim 6.19) bir anahtar sözcük yazabilirsiniz veya boş bırakıp Git düğmesine tıklayabilirsiniz. Boş bırakalım ve Git düğmesine tıklayalım. 3. Gelen resimlerden slaydımıza uygun olana tıklayalım. Resim slaydımız üzerine gelecektir. 4. Gelen küçük resmi ekranımızın uygun yerine yerleştirelim ve köşelerindeki noktalara basılı tutarak slaydımız için uygun boyuta getirelim (Resim 6.21). Bilgisayarımızda bulunan bir resmi slaydımıza eklemek için aşağıdaki adımları takip etmemiz gerekir: 1. Ekle menüsündeki Resim seçeneğine tıklayalım. Açılan pencereden Dosyadan seçeneğine tıklayalım. Resim 6.19: Küçük resim penceresi 184

Sunu Programı 2. Resim Ekle penceresi açılacaktır (Resim 6.20). Bu pencereden eklemek istediğimiz resmi bulup Ekle düğmesine tıklayalım. Resim slaydımıza eklenmiş olacaktır (Resim 6.21). Resim 6.20: Dosyadan resim ekle penceresi Çalışma Etkinliği Resim 6.21: Zararlı alışkanlık resmi ekleme penceresi İnternet ten zararlı alışkanlıklarla ilgili resimler araştırarak bilgisayarınıza kaydediniz ve bu resimlerden birini sununuza ekleyiniz. Daha sonra kullanılmak üzere Dosya menüsünden Kaydet seçeneğine tıklayarak sunumuzu kaydedelim. Ek Bilgi Küçük resim eklemek için Çizim Araç Çubuğundaki Resim eklemek için ise simgesi kullanılabilir. simgesi kullanılabilir. Sunuya Çalışma Etkinliği Yeni boş bir sunu açınız ve Spor Dalları konulu üç slayttan oluşan bir sunu oluşturunuz. Her slaydınız için farklı slayt düzenleri seçiniz. e. Ana Slayt Kullanma Ana Slayt olan Başlık Slaydı düzeni Slayt Düzeni görev bölmesinde bulunur ve gösterilen düzenlerin ilkidir (Resim 6.22). Bu slaytta istediğimiz değişiklikleri yapabilir ve oluşturduğumuz bu şablonu sunularımızda kullanabiliriz. Asıl Slaydı açmak için Görünüm menüsünde yer alan Asıl seçeneğine tıklanır ve gelen pencereden Asıl Slayt seçeneği seçilir. Gerekli değişiklikleri yapmak için bu pencereden faydalanılır (Resim 6.23). Başlık Slaydı Resim 6.22: Başlık slayt düzeni Resim 6.23: Asıl slayt 185

Bilgi ve İletişim Teknolojisi 2. Metni Taşıma, Kopyalama, Silme a. Kopyala ve Yapıştır Araçlarını Kullanma Kopyala yapıştır işlemi için ilk önce Dosya menüsünden Yeni seçeneğine tıklayalım. Yeni açılan slaydımız üzerinde aşağıdaki adımları sırasıyla uygulayalım: 1. Başlık eklemek için tıklatın metin kutusuna TÜRKİYE metnini yazalım (Resim 6.24). 2. Slaytta, TÜRKİYE metnini seçili hâle getirelim ve Düzen menüsünden Kopyala seçeneğini seçelim (Resim 6.25). 3. Ögeyi yapıştırmak için Alt başlık eklemek için tıklatın metin kutusuna tıklayalım ve Düzen menüsünden Yapıştır seçeneğini seçelim (Resim 6.26). Resim 6.24: Kopyala yapıştır Resim 6.25: Düzen menüsü Resim 6.26: Kopyala yapıştır Ek Bilgi Seçili metni kopyalamak için Standart Araç Çubuğundan kopyala ( ) düğmesini veya klavyeden Crtl + C tuş kombinasyonunu kullanabiliriz. Kopyalanmış metni yapıştırmak için Standart Araç Çubuğundaki yapıştır ( ) düğmesini veya klavyeden Ctrl + V tuş kombinasyonu kullanılabilir. b. Kes ve Yapıştır Araçlarını Kullanma Kes, Yapıştır işlemi için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Slaytta, TÜRKİYE metnini tarayalım, Düzen menüsünden Kes seçeneğini seçelim. 2. Ögeyi yapıştırmak için Düzen menüsünden Yapıştır seçeneğini seçelim. Ek Bilgi Seçili metni taşımak için Standart Araç Çubuğunda Ctrl + X tuş kombinasyonunu kullanabiliriz. simgesini veya klavyeden c. Seçilmiş Metni Silme Seçili metni silmek için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Slayt üzerindeki TÜRKİYE metnini seçelim. 2. Klavyeden Delete tuşuna basalım. Böylece seçili metin silinecektir. 186

Sunu Programı Ek Bilgi Eğer yaptığımız işlemi veya işlemleri iptal etmek istersek Düzen menüsünden Geri Al seçilir veya klavyeden CTRL + Z tuş kombinasyonuna basılır. 3. Görüntüleri Kopyalama, Taşıma ve Silme Sunularımızdaki görüntüleri kopyalama, taşıma ve silme işlemleri metin kutusu üzerinde yapılan işlemlerden farklı değildir. a. Kopyala ve Yapıştır Komutlarını Kullanma Öncelikle açık olan boş sunumuzun ikinci slaydına bir küçük resim ekleyelim. Sunumuz üzerinde sırayla aşağıdaki adımları izleyelim: 1. Kopyalamak istediğiniz görüntüyü seçelim Düzen menüsünden Kopyala seçeneğine tıklayalım (Resim 6.25). 2. Birinci slaydımıza geçelim ve yapıştırmak için Düzen menüsünden Yapıştır seçeneğine tıklayalım (Resim 6.25). Slaydımız sırasıyla Resim 6.28 deki görünümünü alacaktır. b. Kes ve Yapıştır Komutlarını Kullanma Bir görüntüyü taşımak için ilk önce taşınacak görüntüyü seçeriz. Resim 6.27: Slayda resmi ekleme Daha sonra Düzen menüsünde Kes seçeneğine tıklarız. Taşınacak slaydımıza geçip yapıştırmak için Düzen menüsünden Yapıştır seçeneğine tıklarız. c. Seçilmiş Görüntüyü Silme Hazırladığımız sunu içinde bulunan herhangi bir resmi silmek için Resim 6.28: Resmi çoğaltma slaytta bulunan resim üzerine tıklanır ve Klavyeden Delete tuşuna basılır. Böylece görüntü silinir. 4. Slaytları Kopyalama, Taşıma ve Silme Hazırladığımız sunudaki slaytlar üzerinde kopyalama, taşıma ve silme işlemleri için üzerinde işlem yapılacak slayt veya slaytlar, Slaytlar bölmesinde seçili hâle getirilir. Öncelikle üzerinde işlem yapmak için bir slayt oluşturacağız. Bunun için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Yeni bir slayt açalım. 2. Başlık Slayt düzeninde açılan boş slaydımızın Başlık eklemek için tıklatın metin kutusuna POWERPOINT ÖĞRENİYORUM metnini yazalım. 187

Bilgi ve İletişim Teknolojisi 3. Alt başlık eklemek için tıklatın metin kutusuna Slaytları Kopyalama, Taşıma ve Silme metnini yazalım. 4. Sunumuza yeni bir slayt ve bu slaydımıza dört küçük resim ekleyelim. Her birini bir köşeye yerleştirelim (Resim 6.29). a. Kopyala ve Yapıştır Komutlarını Kullanma Hazırladığımız sunu üzerinde slayt kopyalama işlemleri için sol tarafta bulunan slayt bölmesinden kopyalanacak slayt seçilir. Düzen menüsünden Kopyala seçeneğine tıklanır. Hangi slaydın arkasına eklenecekse slayt bölmesinden o slayt seçilir ve Düzen menüsünden Yapıştır seçeneğine tıklanır. Böylece slaydımız çoğaltılmış olacaktır. Daha önce oluşturduğumuz sunu üzerinde bu adımları sırayla uygulayalım. b. Kes ve Yapıştır Komutlarını Kullanma Resim 6.29: İki slaytlık bir sunu Slayt taşıma işlemi için taşımak istediğimiz slayt seçilir. Düzen menüsünden Kes seçeneğine tıklanır ve taşınacağı slaytların arasına tıkladıktan sonra Düzen menüsünden Yapıştır seçeneğine tıklanır. Böylece slaydımızı istediğimiz yere taşımış oluruz. c. Slaytları Yeniden Sıralama Hazırladığımız slaytların sıralamasını değiştirmek için tek yapmamız gereken, Slaytlar bölmesinde taşınacak slayda tıklayıp sürükleyerek istediğimiz slaytların arasına bırakmaktır. ç. Seçilmiş Slaytların Silinmesi Slaytlar bölmesinden silinmek istenen slayt seçilir ve klavyeden Delete tuşuna basılır. Değerlendirme Soruları 1. Slayt düzenini değiştirmek için aşağıdaki menülerden hangisi kullanılır? A) Dosya B) Düzen C) Biçim D) Ekle E) Araçlar 2. Yeni Slayt eklemek için klavyeden Ctrl tuşuyla birlikte hangi tuşa basarız? A) Y B) T C) M D) S E) A 3. Küçük resim eklemek için Çizim Araç çubuğundan hangi simge kullanılır? A) B) C) D) E) 4. Seçili metni kopyalamak için Standart Araç çubuğundan hangi simgeye tıklarız? A) B) C) D) E) 5. Seçili metni taşımak için Standart Araç çubuğundan hangi simgeyi kullanırız? A) B) C) D) E) 188

Sunu Programı C. BİÇİMLEME Konuya Hazırlık Slaytlarımızda kullandığımız ögelerin yerleri, boyutu, rengi gibi özelliklerin sunumuzdaki etkisini tartışınız. Hazırladığınız sunularda metinlerin rengini ve boyutunu değiştirerek sunumuzu izleyenlerin dikkatini çekeriz. Konumuzda kullanılmak üzere yeni bir MS PowerPoint sunu belgesi açalım ve Resim 6.30 daki slaydı oluşturalım. 1. Metin Biçimleme Biçimlendirme işlemi için öncelikle slaydımızda biçimlendirilecek metin seçilmelidir. a. Yazı Tipini, Biçimini ve Ebadını Değiştirme Resim 6.30: Dersler slaydı Bu işlem için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. DERSLER metnini seçelim. 2. Biçim menüsünden Yazı Tipi seçeneğini seçelim. 3. Gelen pencerede (Resim 6.31) aşağıdaki değişiklikleri yapalım: Yazı tipi olarak Monotype Corsiva tipini seçelim. Boyut olarak 60 değerini seçelim ve Tamam a tıklayalım. Böylece metin belirttiğimiz ayarlara göre biçimlenecektir. Resim 6.31: Yazı tipi penceresi Bu işlemi Biçimlendirme Araç Çubuğu üzerinde bulunan Yazı Tipi ve Yazı Boyutu seçenekleri kullanarak da gerçekleştirebiliriz (Resim 6.32). Yazı Boyutu Yazı Boyutu Yazı Boyutu Yazı Tipi Kalın Eğik Altı Çizili Yazı Tipi Rengi Resim 6.32: Biçimlendirme araç çubuğu b. Eğik, Kalın ve Altı Çizili Yazma Bu işlemler için bir önceki uygulamayı açıp aşağıdaki adımları sırasıyla takip edelim: Her ders adı seçildiğinde Biçim menüsünden Yazı tipi (Resim 6.31) penceresini açalım ve söylenen işlemi gerçekleştirelim. Tamam düğmesine tıklayalım. 189

Bilgi ve İletişim Teknolojisi 1. Derslerden MATEMATİK metnini seçelim. Yazı tipi penceresinden Yazı Tipi Stili olarak İtalik seçeneğine tıklayalım. 2. Derslerden FELSEFE metnini seçelim. Yazı tipi penceresinden Yazı Tipi Stili olarak Kalın seçeneğine tıklayalım. 3. Derslerden COĞRAFYA metnini seçelim. Yazı tipi penceresinden Efektler bölmesinden Altı Çizili seçeneğine tıklayalım. Slayd üzerinde değişiklikleri gözleyelim. c. Metne Gölge Uygulama, Alt Simge ve Üst Simge Kullanma Bu biçimlendirme işlemleri için bir önceki uygulamayı açıp şu adımları takip edelim: 1. Derslerden TARİH metnini seçelim. Yazı tipi penceresinden Efektler bölmesinden Gölge seçeneğine tıklayalım. 2. Derslerden YABANCI DİL metninin ilk iki harfi olan YA metnini seçelim. Yazı tipi penceresinden Efektler bölmesinden Alt Simge seçeneğine tıklayalım. 3. Derslerden YABANCI DİL metninin DİL metnini seçelim. Yazı tipi penceresinden Efektler bölmesinden Üst Simge seçeneğine tıklayalım ve slayt üzerindeki değişiklikleri gözleyelim. Ek Bilgi Alt Simge ve Üst Simge seçenekleri matematiksel işlemlerde veya kimyasal formüllerde sık olarak kullanılır. Örneğin, 4 2 +2 3 = 24 veya H 2 SO 4 gibi. ç. Metne Farklı Renkler Uygulama Metinleri renklendirmek için bir önceki uygulamayı açıp şu adımları sırasıyla takip edelim: 1. DERSLER metnini seçelim. Biçim menüsünden Yazı Tipi seçeneğine tıklayalım. 2. Yazı Tipi penceresinde Renk açılır kutusuna (Resim 6.33) tıklayalım ve bir renk seçelim. 3. Tüm ders isimlerini seçelim. Yazı Tipi penceresini açalım. Renk açılır kutusuna tıklayalım ve Tüm Renkler seçeneğine tıklayarak Renkler penceresinden (Resim 6.34) istediğimiz rengi seçelim. Slaydımız Resim 6.35 teki görünümünü alacaktır. Resim 6.33: Renk açılır seçeneği Resim 6.34: Tüm renkler penceresi Resim 6.35: Renk uygulaması 190

Sunu Programı d. Metni Hizalama Slaytlarımızdaki metinleri sağa, sola, ortaya veya iki yana yaslamak için bir önceki uygulamayı açıp aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Derslerden MATEMATİK metnini seçelim. 2. Biçim menüsünden Hizalama seçeneğini tıklayalım. 3. Gelen menüden Sağa Hizala seçeneğine tıklayalım. Böylece işlemimiz tamamlanmış olacak. Aynı işlem sırasını FELSEFE metni üzerinde de uygulayalım. Ancak bu metni ortalayalım ve farkı gözleyelim. Ek Bilgi Hizalama işlemleri için Biçimlendirme Araç Çubuğunda bulunan düğmelerini kullanabilirsiniz. Taranmış bir metni CTRL+L ile sola yaslayabilir, CTRL+E ile ortalayabilir, CTRL+R ile sağa yaslayabilirsiniz. e. Satır Boşluğunu Ayarlama Hazırladığımız slaytlarda metinlerimizin satır aralıklarını değiştirmek için bir önceki uygulamayı açıp aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Ders isimlerini seçili hâle getirelim. 2. Biçim menüsünden Satır Aralığı seçeneğine tıklayalım. Satır Aralığı penceresi açılacaktır (Resim 6.36). 3. Bu pencereden Satır Aralığı kutusuna 1,50 yazalım ya da aşağı yukarı oklara tıklayarak 1,50 yapalım. 4. Tamam düğmesine tıklayarak işlemi bitirelim. Resim 6.36: Satır aralığı penceresi f. Listeleri Kullanma Slaytlarımızda metinlerimizi liste hâlinde hazırlamak için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Ekle menüsünden Yeni Slayt seçeneğine tıklayalım. 2. Slayt düzeni olarak Başlık ve Metin slayt düzenini seçelim. 3. Başlık eklemek için tıklatın metin kutusuna MANAV metnini yazalım. 4. Metin eklemek için tıklatın metin kutusuna tıklayıp sırayla alt alta Sebzeler; Fasulye, Patates, Meyveler; Erik, Muz, Elma metinlerini yazalım 5. Biçim menüsünden Madde İşaretleri ve Numaralandırma seçeneğini seçelim ve açılan pencereden (Resim 6.37) istediğimiz bir madde işaretini seçerek Tamam düğmesine tıklayalım. 191

Bilgi ve İletişim Teknolojisi Eğer madde işareti yerine numara kullanmak istersek aşağıdaki adımları takip etmemiz gerekir: 1. Erik, Muz ve Elmayı seçelim Biçim menüsünden Madde İşaretleri ve Numaralandırmaya tıklayalım. 2. Açılan pencereden Numaralı sekmesine tıklayalım. 3. İstediğimiz numaralandırmayı seçelim ve Tamam seçeneğine tıklayalım. Maddelerimiz Resim 6.38 deki hâlini alacaktır. Resim 6.37: Madde işaretleri ve numaralandırma penceresi Resim 6.38: Slaytlara madde işareti ve numaralandırma uygulaması yapma 2. Metin Kutularını Değiştirme Slaytlarımızda kullandığımız metin kutularını biçimlendirerek slaydımızın etkisini artırabiliriz. a. Metin Kutusunu Yeniden Boyutlandırma ve Taşıma Bu işlemler için öncelikle Ekle menüsünden Yeni Slayt seçeneğine tıklayalım. Slayt düzeninden Yalnızca Başlık slayt düzenini seçelim. Sırasıyla aşağıdaki işlemleri gerçekleştirelim: 1. Slaydımızın başlık kutusunun içerisine BİL- GİSAYAR metnini yazalım. 2. Metin kutumuzun çizgisinden tutarak aşağıya taşıyalım. 3. Metin kutusunun noktalarından tutarak kutumuzu kare şekline getirelim. Slaydımız Resim 6.39 daki görünümünü alacaktır. Resim 6.39: Metin kutusu boyutlandırma Ek Bilgi Slaydımızda bir metin kutusuna ihtiyaç duyarsak Ekle menüsünden Metin Kutusu seçeneğine tıklayalım ve slaydımızda istediğimiz yere metin kutusunu ekleyelim. 192

Sunu Programı b. Metin Kutusunun Çizgi Kalınlıklarını, Biçimini ve Renklerini Belirleme Metin kutusu biçimlendirme işlemleri için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Metin kutusu seçiliyken Biçim menüsünden Yer Tutucu seçeneğine tıklayalım. 2. Açılan Otomatik Şekil Biçimlendir penceresinden Dolgu bölümünde Renk açılır kutusundan sarı rengini seçelim. 3. Çizgi bölümündeki Renk açılır kutusuna tıklayalım ve renk olarak siyah seçelim. Kesik Çizgili açılır kutusundan Kare nokta seçeneğini ve Stil olarak 3 nk seçeneğini seçelim ve Tamama tıklayalım. Slaydımız Resim 6.40 taki görünümü alacaktır. Resim 6.40: Resim biçimlendirme uygulaması Değerlendirme Soruları 1. Seçtiğimiz bir metnin yazı tipini değiştirmek için aşağıdaki menülerden hangisini kullanırız? A) Dosya B) Düzen C) Biçim D) Ekle E) Araçlar 2. Taranmış bir metni hangi tuş kombinasyonunu kullanarak sola hizalarız? A) Ctrl + L B) Ctrl + S C) Ctrl + Y D) Ctrl + O E) Ctrl + K 3. Yeni slayt eklemek için aşağıdaki menülerden hangisi kullanılır? A) Görünüm B) Ekle C) Biçim D) Düzen E) Dosya 4. Seçili olan bir metne Madde İşaretleri ve Numaralandırma eklemek için aşağıdaki menülerden hangisi kullanılır? A) Dosya B) Düzen C) Biçim D) Ekle E) Araçlar 5. Slaytlar bölmesinden silinmek istenen slaydı, klavyeden hangi tuş yardımıyla sileriz? A) Space B) Delete C) Enter D) Esc E) Ctrl 193

Bilgi ve İletişim Teknolojisi Ç. GRAFİK VE ŞEMALAR Konuya Hazırlık Hazırlayacağımız sunularımızın slaytlarındaki çizimleri hangi amaçlar için kullanırız? Araştırınız. 1. Çizilmiş Nesneler Öncelikle MS Powerpoint sunu programı ekranında işlemlerimiz sırasında sık sık kullanacağımız Çizim araç çubuğunun bulunması gerekir. Ekrana Çizim araç çubuğunu getirmek için Görünüm menüsünden Araç Çubukları menüsünden Çizim seçeneğinin seçilmesi gerekir (Resim 6.41). Dolgu Rengi Çizgi Rengi Nesneleri Seç Dikdörtgen Oval Yazı Tipi Rengi Çizgi Stili Çizgi Metin Kutusu Ok WordArt Ekle Diyagram veya Kuruluş Grafiği Ekle Resim Ekle Küçük Resim Ekle Kesik Çizgi Stili Ok Stili Gölgelendirme Stili 3-B Stili Resim 6.41: Çizim araç çubuğu a. Slayt Üzerinde Farklı Çizgi Tiplerini Ekleme Hazırlanacak slaytlara farklı çizgi tipleri eklemek için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Ekle menüsünden Yeni Slayt seçeneğini seçelim ve slayt düzeni olarak Boş seçeneğini belirleyelim. 2. Çizim Araç Çubuğundan Çizgi düğmesine tıklayalım (Resim 6.41) ve slaydımıza düz bir çizgi çizelim. 3. Slaydımıza çizmiş olduğumuz çizgi seçiliyken Çizim Araç Çubuğundan Çizgi Stili düğmesine tıklayalım ve 6 nk seçeneğini seçelim. 4. Kesik Çizgi Stili düğmesine tıklayalım ve Tire stilini seçelim. 5. Slaydımızdaki çizgi hâlini alacaktır. b.slayt İçindeki Çizgileri Taşıma Slayt içerisindeki bir çizgiyi taşımak için taşınacak çizgi üzerine tıklanır ve istenilen yere fare yardımı ile sürüklenip bırakılır. 194

Sunu Programı Ek Bilgi Slayt içindeki birden çok çizgiyi aynı anda taşımak için CTRL tuşuna basılı iken taşınacak çizgileri seçeriz ve istediğimiz yere sürükleriz. Çizgilir seçiliyken klavyeden yön tuşlarıyla da taşıma işlemini gerçekleştiririz. Hassas taşıma yapacaksak CTRL tuşuna basılıyken yön tuşlarını kullanınız. c. Satır Rengini ve Kalınlığını Değiştirme Çizgimizin rengini ve kalınlığını değiştirmek için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Slaydımızda bulunan çizgimizi seçelim. 2. Çizim Araç Çubuğundan (Resim 6.39) Çizgi Rengi açılır kutusundan kırmızı rengi seçelim. 3. Çizgi kalınlığı için Çizgi Stili düğmesine tıklayalım ve 3 nk seçeneğine tıklayalım. 4. Çizgimiz hâline dönüşecektir. ç. Slayt Üzerinde Değişik Biçimdeki Şekiller Ekleme Çizim Araç Çubuğunu kullanarak slaydımıza birbirinden farklı çizimler ekleyebiliriz. Bunun için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Sunumuza boş Yeni bir slayt ekleyelim. 2. Çizim Araç Çubuğundan (Resim 6.41) Dikdörtgen düğmesine tıklayalım ve slaytımıza bir dikdörtgen çizelim. 3. Çizim Araç Çubuğundan Oval düğmesine tıklayalım ve slaydımızdaki dikdörtgenin içine (Resim 6.42) gibi iki tane daire çizelim. Resim 6.42: Şekil çizme Ayrıca Çizim Araç Çubuğunda Otomatik Şekil açılır düğmesine tıklayarak slaydımıza bir kalp, ok ve yıldız çizelim (Resim 6.42). d. Serbest Çizilmiş Bir Çizgi Ekleme Hazırladığımız slaytlarımıza serbest çizilmiş bir çizgi eklemek için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Çizim Araç Çubuğundan Otomatik Şekiller seçeneğine tıklayalım (Resim 6.43). 2. Gelen menüden Çizgiler seçeneğine tıklayalım. 3. Çizgiler seçeneği altında bulunan Serbest Form, Eğri veya Karalama düğmelerinden birini seçerek çizimimizi gerçekleştirelim. e. Çizilmiş Şekilleri Döndürme Resim 6.43: Serbest çizim 195

Bilgi ve İletişim Teknolojisi Slaytlarımız da bulunan çizimleri döndürmek suretiyle farklı şekle getirebiliriz. Bunun için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Öncelikle yeni boş bir slayt açalım. 2. Otomatik Şekiller açılır kutusuna tıklayalım. Gelen seçeneklerdeki Temel Şekillerin altından Hilal şeklini seçelim. Ekrana iki hilal çizelim. 3. Çizdiğimiz şekillere tıkladığımızda kenarında yeşil bir nokta belirir. Bu noktadan tutarak şekillerimizi Resim 6.44 teki gibi döndürelim. f. Şeklin Özelliklerini Değiştirme Resim 6.44: Çizilmiş şekilleri döndürme Slaytlarımızda kullandığımız şekillerin dolgusunun, çizgisinin, boyutunun ve konumunun özelliklerini değiştirebiliriz. Bunun için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Boş slayt düzeniyle yeni bir slayt açalım. 2. Otomatik Şekiller açılır kutusuna tıklayalım, gelen seçeneklerden Temel Şekillere gelip Kalp şeklini seçelim. Ekrana bir kalp çizelim. 3. Şeklimizi seçelim ve Biçim menüsünden Otomatik Şekil seçeneğine tıklayalım. Otomatik Şekil Biçimlendir penceresi açılacaktır (Resim 6.45). 4. Bu pencerede Dolgu bölümünde Renk açılır kutusuna tıklayalım ve açılan renk kutusundan kırmızı rengi seçelim. 5. Çizgi bölümünde Renk olarak mavi, Çizgi Stilini 6 nk, Kesik Çizgi Stilini tire seçip Tamam düğmesine tıklayalım. Slaydımız Resim 6.46 daki görünümünü alacaktır. Ek Bilgi Resim 6.45: Otomatik şekil biçimlendir penceresi Resim 6.46: Çizim özelliklerini değiştirme Otomatik Şekil Biçimlendir penceresini açmak için şekil üzerinde sağ tıklayıp açılan menüden Otomatik Şekil Biçimlendir komutunu veya şekil üzerinde çift tıklamamız yeterlidir. 196

Sunu Programı g. Gölge Ekleme Hazırladığımız son slaydımızdaki kalp şekline gölge eklemek için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Şeklimizi seçelim Çizim Araç Çubuğundan (Resim 6.41) Gölgelendirme Stili ( ) düğmesine tıklayalım. 2. Şeklimize açılan listeden seçeceğimiz bir gölge biçimini uygulayalım. 2. Şemalar a. Organizasyon Şeması Oluşturma Hazırlayacağımız MS PowerPoint uygulamalarında Organizasyon Şeması kullanarak sunulara daha canlı bir görünüm kazandırabiliriz. Bilgisayar konusunda bir Organizasyon Şeması oluşturmak için aşağıdaki adımları uygulayalım: 1. Yalnızca Başlık slayt düzenine sahip yeni bir slayt ekleyelim. 2. Slaydımızın başlık kutusuna Bilgisayarın Bölümleri Şeması metnini yazalım. 3. Ekle menüsünden Diyagram seçeneğine tıklayalım. Ekranımıza Diyagram Galerisi Penceresi gelecektir (Resim 6.47). 4. Kuruluş Şeması seçeneğini seçip Tamam düğmesine tıklayalım. Resim 6.47: Diyagram galerisi penceresi 5. Slaydımıza gelen şekilde, altta bulunan üç kutudan birini seçelim ve klavyeden Delete tuşuna basalım. 6. Resim 6.48 deki şema gibi kutularımızı dolduralım. b. Organizasyon Şemasının Yapısını Değiştirme Resim 6.48: Bilgisayarın bölümleme şeması İstediğimiz şekil üzerinde farenin sağ tuşuna tıklayarak Ast, Birlikte Çalışan, Yardımcı olmak üzere dört farklı düzenleme yapılabilir. Bilgisayar hakkındaki organizasyon şemasında Donanım altına Kasa ve Klavye metinlerini eklemek için aşağıdaki adımları uygulayalım: 1. Donanım metin kutusu üzerinde farenin sağ tuşuna tıklayalım, gelen menüden Ast seçeneğini seçelim. Gelen kutuya Kasa metnini yazalım. 2. Kasa metin kutusu üzerinde farenin sağ tuşuna tıklayalım, gelen menüden Birlikte Çalışanı seçelim. Açılan kutuya Klavye metnini yazalım. Şemamız 6.49 daki gibi olacaktır. Çalışma Etkinliği Resim 6.49: Ast birlikte çalışan ekleme Boş bir slayda okulunuzdaki idari yönetimle ilgili bir Organizasyon Şeması oluşturunuz. 197

Bilgi ve İletişim Teknolojisi c. Farklı Çeşitlerde Şemalar Oluşturma Hazırlayacağımız MS PowerPoint sunularında farklı şemalar da çizebiliriz. Maddenin Hâlleri ile ilgili bir şema hazırlamak için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Sunumuza boş bir slayt ekleyelim. 2. Ekle menüsünden Diyagram seçeneğine tıklayalım. Ekranımıza Diyagram Galerisi Penceresi gelecektir. 3. Döngü Diyagramı seçeneğini seçip Tamam düğmesine tıklayalım. 4. Slaydımıza gelen grafiğe Resim 6.50 deki gibi sırayla KATI, SIVI ve GAZ metinlerini yazalım. Resim 6.50: Döngü diyagramı Ek Bilgi Hazırladığımız şemaları daha canlı hâle getirmek istersek şemamızın üzerine tıklayıp gelen Diyagram Araç Çubuğundan Otomatik Biçim düğmesine tıklayarak istediğimiz stili uygulayabiliriz. 3. Şekiller ve Diğer Nesneler a. Diğer Dosyalardan Görüntü Aktarma MS Power Point sunularına anlatılacak konuyla ilgili görüntüler ekleyebiliriz. Bunun için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Yalnız Başlık slayt düzeninde yeni bir slayt açalım. 2. Başlık kutusuna DÜNYA metnini yazalım. 3. Ekle menüsünden Resim seçeneğine tıklayalım ve gelen menüden Dosyadan seçeneğine tıklayalım. 4. Açılan Resim Ekle penceresinden Örnek Resimler klasörüne girelim. 5. Klasördeki resimlerden Mavi Tepeler dosyasını seçelim ve Ekle düğmesine tıklayalım (Resim 6.51). Slaydımız Resim 6.52 deki görünümü alacaktır. Resim 6.51: Dosyadan resim ekleme penceresi Resim 6.52: Resim eklenmiş slayt 198

Sunu Programı Ek Bilgi Slaydımıza görüntü eklemenin bir başka yolu ise Çizim Araç Çubuğu üzerinde bulunan Resim Ekle ( ) düğmesini kullanmaktır. b. Görüntüyü Yeniden Boyutlandırma ve Taşıma Slaydımıza eklediğimiz görüntüyü boyutlandırmak ve istediğimiz yere taşımak için öncelikle görüntüyü seçeriz. Seçili görüntüyü sürükleyerek istediğimiz yere taşıyabilir ya da üzerindeki noktalardan tutup istediğimiz boyuta getirebiliriz. Görüntüyü döndürmek istersek görüntünün üzerindeki yeşil tutamaçtan tutup istediğimiz yöne döndürebiliriz. c. Slayt Üzerinde Metin, Tablo, Grafik Dosyaları Gibi Nesneleri Aktarma Slaytımızda yeni metin kutularına ihtiyaç duyabiliriz. Yeni bir metin kutusu eklemek için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Yeni boş bir slayt açalım. 2. Ekle menüsünden Metin Kutusu seçeneğine tıklayalım. 3. Slayt üzerinde bir metin kutusu çizelim ve içerisine YENİ METİN KUTUSU metnini yazalım. Slaydımızda kullanılmak üzere tablo oluşturmak için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Yeni boş bir slayt açalım. 2. Ekle menüsünden Tablo seçeneğine tıklayalım. 3. Gelen pencerede Sütun Sayısı bölümüne 3, Satır Sayısı bölümüne 3 yazalım. Tamam düğmesine tıklayalım. Tabloyu grafik hâline dönüştürmek için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Ekle menüsünden Grafik seçeneğine tıklayalım. Ekranımıza BİÇİMLEME.ppt - Veri Sayfası ismiyle bir pencere açılacaktır. Resim 6.53: Veri girişi penceresi 2. Bu pencereyi Resim 6.53 teki gibi dolduralım. Grafiğimiz Resim 6.54 teki gibi oluşacaktır. Resim 6.54: Grafik oluşturma 199

Bilgi ve İletişim Teknolojisi Ek Bilgi Metin Ekle düğ- Metin Kutusu eklemek için Çizim Araç Çubuğu üzerinde bulunan mesine tıklayabiliriz. Tablo Ekle düğmesi- Tablo eklemek için Standart Araç Çubuğu üzerinde bulunan ne tıklayabiliriz. Grafik eklemek için Standart Araç Çubuğu üzerinde bulunan sine tıklayabiliriz. Grafik Ekle düğme- Çalışma Etkinliği Boş bir slayda yanda verilen tablodaki verileri kullanarak Grafik ekleyiniz. ç. Ana Slayt Üzerinde Aktarılmış Nesneyi Kopyalama Görünüm menüsünden, Asıl komutu altından Asıl Slayt seçeneği ile açılan Ana Slaydımızdaki nesneleri hazırladığımız slaytlara Kopyala Yapıştır yöntemleri ile kopyalayabiliriz. d. Nesneye Sınır Efektleri Ekleme Slaytlarımıza eklediğimiz nesnelere sınır efekti verebiliriz. Bunun için önce nesne seçilir. Biçim menüsünden nesnemiz resimse Resim, tabloysa Tablo, grafikse Nesne, metin kutusuysa Metin Kutusu seçeneği tıklanır ve gelen pencereden çizgi, renk ve stilleri seçilir. Değerlendirme Soruları 1. Çizim araç çubuğunu ekranımıza eklemek için aşağıdaki menülerden hangisi kullanılır? A) Çizim B) Araçlar C) Biçim D) Görünüm E) Ekle 2. Slayt içindeki birden çok çizgiyi aynı anda seçmek için hangi tuş kullanılır? A) Alt B) Tab C) Ctrl D) Organizasyon E) Grafik 3. Organizasyon Şeması oluşturmak için Ekle menüsünden hangi seçenek kullanılır? A) Şema B) Çizim C) Diyagram D) Grafik E) Organizasyon 4. Hazırladığımız şemaları daha canlı hâle getirmek için kullandığımız Diyagram Araç Çubuğundaki Otomatik Biçim düğmesi hangisidir? A) B) C) D) E) 5. Tablo eklemek için Standart Araç Çubuğu üzerinde bulunan hangi düğmeyi kullanırız? A) B) C) D) E) 200

Sunu Programı D. YAZDIRMA VE DAĞITMA Konuya Hazırlık Yazıcıdan sunu çıktılarını almanın avantajları nelerdir? Tartışınız. Hazırladığımız MS PowerPoint slaytlarını seçtiğimiz yazıcıda en uygun biçimde yazdırmak için bazı ayarlamalar yapmamız gerekir. 1. Slayt Yapısı a. Slayt Sunusu İçin Uygun Çıkış Biçimi Seçme Yazıcıdan çıktı almadan önce slayt boyutunu yazdırmak için ayarlamamız gerekir. Bu ayarlar için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Daha önce hazırladığımız herhangi bir sunuyu açalım. 2. Dosya menüsünden Sayfa Yapısı seçeneğine tıklayalım. 3. Ekrana Sayfa Yapısı penceresi açılacaktır (Resim 6.55). Resim 6.55: Sayfa yapısı penceresi 4. Bu pencereden Slayt Boyutu açılır kutusuna tıklayalım. Açılan menüden A4 Kâğıt (210x297 mm) seçeneğine ve ardından Tamam düğmesine tıklayalım. Slaytlarımız seçtiğimiz boyuttaki kâğıtlara yazdırılmak üzere hazır hâle gelecektir. Ek Bilgi Slayt Boyutu olarak Özel i seçersek Genişlik ve Yükseklik kutularına istediğimiz ölçüleri girebiliriz. b. Slayt Görünümü Yatay ya da Düşey Olarak Değiştirme Hazırladığımız slaytları yatay veya dikey bir şekilde kâğıda yazdırabiliriz. Bunun için Dosya menüsünden Sayfa Yapısı seçeneğini seçeriz. Gelen Sayfa Yapısı penceresindeki (Resim 6.55) Yön bölmesinden işlemimize göre Yatay veya Dikey seçeneklerine tıklarız. Çalışma Etkinliği Yeni bir sunu dosyası açınız. Slayt Boyutunu A3 Kâğıdı olarak ve slaytın yönünü Dikey olarak değiştiriniz. 2. Dağıtıma Hazırlama a. Slaytlara Notlar Ekleme Hazırladığımız slaytlara açıklayıcı bilgiler Notlar bölmesinden eklenir. Notlar bölmesi slaytımızın altında yer alır ve sunum esnasında bu notlar izleyici tarafından görülmez. 201

Bilgi ve İletişim Teknolojisi b. Slaytları Numaralandırma Hazırladığımız sunularımıza sayfa numarası eklemek için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Yeni boş bir slayt açalım. 2. Ekle menüsünden Slayt Numarası seçeneğini seçelim. 3. Üstbilgi ve Altbilgi penceresi açılacaktır (Resim 6.56). Gelen pencereden Slayt Numarası seçeneğini işaretleyelim. 4. Sadece bu slayta sayfa numarası vermek için Uygula, tüm slaytlara eklemek için Tümüne Uygula yı seçelim. Resim 6.56: Üstbilgi ve altbilgi penceresi c. Yazım Kontrolü Araçlarını Kullanarak Değişiklik Yapma Slaytlarımızda kullandığımız metinlerde yazım yanlışlarımızı düzeltmek için yazım kontrolü yaparız. Yazım kontrolü yapmak için sırasıyla aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Boş bir slayt açalım. Slayt düzeni olarak Başlık ve Metin slayt düzenini seçelim. 2. Gelen slaytı Resim 6.57 gibi dolduralım. Resim 6.57: Yazım Kontrolü 3. Araçlar menüsünden Yazım Kılavuzu seçeneğine tıklayalım. 4. Gelen Yazım Denetimi penceresinde (Resim 6.58) sözlükte olmayan kelimeler listelenecektir. Önerilenler listesinden kelimeyi doğrusu ile değiştirebiliriz. 5. Sözlükte olmayan Pırçaları metni alternatiflerinden Parçaları metnini seçelim ve Değiştir düğmesine tıklayalım. Böylece yazım yanlışı slaytımızda düzeltilecektir. 6. Sırayla diğer kelimeler içinde aynı yolu izleyelim. Resim 6.58: Yazım denetimi penceresi Ek Bilgi Yazım kontrolünü klavyeden F7 tuşuna basarak da açabiliriz. Yazım yanlışı yapılan kelimenin üzerinde farenin sağ tuşuna tıklayarak açılan menüde değişikliği gerçekleştirebiliriz. 3. Yazdırma a. Slayt Belgesini Ön İzleme Slaytlarımızı yazdırmadan önce slayt, not ve dinleyici notlarınızın siyah-beyaz veya gri ölçekli olarak nasıl yazılacağını görebiliriz. Bunun için Dosya menüsünde Baskı Önizleme seçeneğini tıklamamız 202

Sunu Programı yeterlidir. Açılan pencereden Baskı Önizleme Araç Çubuğu (Resim 6.59) düğmelerini kullanarak ayarlamalar yapabiliriz. Resim 6.59: Baskı önizleme araç çubuğu b. Slaytları Çeşitli Görünümlerde Yazdırma Hazırladığımız slaydı yazdırmak için Dosya menüsünden Yazdır seçeneğine tıklarız. Karşımıza Yazdır seçenekleri bulunan pencere açılır (Resim 6.60). Bu pencereden gerekli seçimler yapılır ve Tamam düğmesine tıklanır. 1. Ad bölümünde, bilgisayarımızda yüklü yazıcılardan hangisinden çıktı almak istediğimizi seçeriz. 2. Yazdırma Aralığı bölümünde ise hangi sayfaların yazdırılacağını belirleriz. 3. Yazdırılacak açılır kutusunda; Slayt, Dinleyici Notları, Not Sayfası, Anahtar Görünümü seçenekleri sunulur. Hangisini yazdıracaksak o bölümü seçeriz. Resim 6.60: Yazdır penceresi 4. Kopya sayısı bölümüne kaç adet kopya alınacağını gireriz. Ek Bilgi Slaydımızı yazdırmak için Standart Araç Çubuğundan kombinasyonu kullanılır. simgesi ya da CTRL+P tuş Baskı Önizleme penceresi açık iken Yazdır düğmesine tıklanabilir. Değerlendirme Soruları 1. Yazıcıdan çıktı almadan önce Slayt boyutunu ayarlamak için dosya menüsünden hangi seçenek kullanılır? A) Sayfa Yapısı B) Sayfa Düzeni C) Sayfa Biçimi D) Sayfa Boyutu E) Sayfa Araçları 2. Slaytlarımızı numaralandırmak için hangi menüyü kullanırız? A) Çizim B) Araçlar C) Biçim D) Ekle E) Görünüm 3. Slaytlarımızdaki yazım yanlışlarını düzeltmek için kullanılan Yazım Kılavuzu seçeneği hangi menüdedir? A) Çizim B) Araçlar C) Biçim D) Ekle E) Görünüm 203

Bilgi ve İletişim Teknolojisi E. SLAYT GÖSTERİ EFEKTLERİ Konuya Hazırlık 1. Günlük yaşantıda efekt işlemi nerelerde, hangi amaçlarla kullanılıyor? Araştırınız. 2. Efekt kullanılmış bir sunu ile kullanılmamış bir sunu arasında izleyici açısından ne gibi avantaj veya dezavantajlar olabilir? Araştırınız. Hazırladığımız slaytlarda bulunan metinlere veya nesnelere özel bir görüntü veya ses efekti ekleyerek sunularımızın hitap ettiği kişilerin dikkatlerini istediğimiz yere çekebiliriz. 1. Animasyon Efektleri Ekleme Slaytımızı oluşturan nesnelere hazır animasyonlar uygulayabiliriz. Öncelikle slaytımızdaki nesne ve metinlerin hangilerine, hangi animasyonu, ne zaman uygulayacağımızı belirlemeliyiz. Animasyon Efektleri eklerken bir film yönetmeni gibi olmalıyız. Animasyon efekti eklemek için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Yeni boş bir slayt açalım. 2. Boş slaydımıza herhangi iki resim ekleyelim ve resimlerin altına da iki metin kutusuyla ilgili açıklama yazalım (Resim 6.61 deki slayta benzer bir slayt oluşturalım.). Resim 6.61: Oluşturulmuş bir slayt 3. Slayt Gösterisi menüsünden Özel Animasyon seçeneğine tıklayalım. 4. Özel Animasyon penceresi açılacaktır (Resim 6.62). 5. Birinci görüntüyü seçelim ve Özel Animasyon penceresinde Efekt Ekle açılır seçeneğinden Giriş seçeneğine tıklayalım. Gelen seçeneklerden Elmas ı seçelim. 6. Birinci görüntünün altındaki Metin Kutusuna Kutu giriş efektini, ikinci görüntüye Elmas giriş efektini ve ikinci görüntünün altındaki metin kutusuna da Kutu giriş efekti ekleyelim. 7. Aynı sırayla her bir nesneye Çıkış efekti olarak Perde çıkış efektini seçelim. Her efekt animasyon penceresinde sıraya eklenir. Slaytımızda efekt eklenen ögelerin üzerindeki rakamlar efektin geliş sırasını gösterir (Resim 6.62). Bu numaralar, Özel Animasyon penceresinde listedeki numaralara karşılık gelir. Sunumuzu izlerken her ögemiz faremize tıkladıkça sırayla gelecektir. Resim 6.62: Özel animasyon görev bölmesi 204

Sunu Programı Çalışma Etkinliği Daha önce oluşturduğunuz Zararlı Alışkanlıklar isimli sunuyu açınız ve slaytlardaki nesnelere animasyon ekleyiniz. Slaytlara slayt geçişi eklemeyi de unutmayınız. 2. Slayt Geçiş Efektleri Ekleme Sunumuzda slaytlar arasına da efekt eklenebilir. Slaytlarımıza geçiş efekti eklemek için Slayt Gösterisi menüsünden Slayt Geçişi seçeneğine tıklayalım. Ekranımızın görev bölmesine Slayt Geçişi penceresi açılacaktır (Resim 6.63). Bu pencereden slaytımıza uygun geçiş efekt ayarlarını seçebiliriz. Değerlendirme Soruları Resim 6.63: Slayt geçişi 1. Slayt boyutu ayarlaması yaparken Genişlik ve Yükseklik kutularına istediğimiz ölçüleri girmek için Sayfa Yapısı menüsünden hangi seçenek seçilir? A) Ekran Gösterisi B) Önizleme C) Görünüm D) Özel E) Yön 2. Slayt hazırlarken Yazım Denetimi yapmak için klavyeden hangi fonksiyon tuşuna basılır? A) F4 B) F6 C) F8 D) F5 E) F7 3. Hazırlanan slaytı yazdırmak için hangi tuş kombinasyonu kullanılır? A) CTRL + C B) ALT + F4 C) CTRL + P D) CTRL + X E) ALT + Z 4. Özel Animasyon penceresini hangi menüden açarız? A) Dosya B) Düzen C) Slayt Gösterisi D) Görünüm E) Biçim 205

Bilgi ve İletişim Teknolojisi F. BİR SLAYT GÖSTERİSİ GÖRÜNTÜLEME Konuya Hazırlık Slayt gösterisi sırasında yürütme ile ilgili ne gibi işlemlere ihtiyaç duyabiliriz? Araştırınız. 1. Herhangi Bir Slaytla Slayt Gösterisine Başlama Hazırladığımız sunumuzu görüntülemek için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Slayt gösterisi olarak görüntülemek istediğimiz sunuyu açalım. 2. Slayt Gösterisi menüsünden Gösteriyi Görüntüle seçeneğini tıklayalım. Ek Bilgi MS PowerPoint penceresinde sol alt köşesinde bulanan Slayt Gösterisi ( ) simgesini tıklayarak veya klavyeden F5 tuşuna basarak da slayt gösterisini başlatabiliriz. 2. Slaytları Gizleme Slayt Gösterisi sırasında görünmesini istemediğimiz slaytlarımız olabilir. Slaytlarımızı gizlemek için aşağıdaki adımları uygulamamız gerekir: 1. Slayt gösterisi olarak görüntülemek istediğimiz sunuyu açalım. 2. Ekranımızın sol tarafındaki Slaytlar Bölmesinden gizlenecek slaytı seçelim. 3. Slayt Gösterisi menüsünden Slayt Gizle seçeneğine tıklayalım. Artık gösteriyi görüntülediğimizde gizlediğimiz slayt görüntülenmeyecektir. Değerlendirme Soruları 1. Hazırladığımız sunumuzu görüntülemek için Slayt Gösterisi menüsünden hangi seçeneğe tıklarız? A) Slayt Yürüt B) Gösteriyi Görüntüle C) Slayt Göster D) Gösteriyi Çalıştır E) Slayt Oynat 2. Hazırladığımız slaytlara efekt eklemek için Slayt Gösterisi menüsünden hangi seçeneğe tıklarız? A) Özel Animasyon B) Efekt Ekle C) Slayt Efekti D) Efektler E) Animasyon 3. Slaytdı görüntülemek için klavyeden hangi tuş kullanılır? A) F4 B) F5 C) F6 D) F7 E) F8 4. Slayt Gösterisi sırasında görünmesini istemediğimiz slaytlarımızı gizlemek için Slayt Gösterisi menüsünden hangi seçeneği seçeriz? A) Gizle B) Slayt Gizle C) Gösterme D) Slayt Gösterme E) Görüntüleme 206

Sunu Programı ÜNİTE SONU DEĞERLENDİRME SORULARI A. Aşağıda verilen cümleleri uygun ifadelerle tamamlayınız. 1. MS PowerPoint te Slaytlara not eklemek için pencerenin alt kısımda sayfası bulunur. 2. MS PowerPoint te pencerenin sağ tarafında çeşitli görevleri gerçekleştirmemize yardımcı olan Bölmesi bulunur. 3. Sunu hazırlamak için bilgisayarda Microsoft Office paketi içerisinde bulunan programı kullanılır. 4. Yeni bir sunu açmak için tuş kombinasyonunu da kullanabiliriz. 5. Seçilmiş bir görseli silmek için klavyeden tuşuna basılır. 6. Organizasyon Şeması oluşturmak için menüsünden Diyagram seçeneğine tıklanır. 7. Kayıtlı bir sunuyu açmak için klavyede tuşu basılı iken O tuşuna basılır. 8. Slayt gösterisini başlatmak için... tuşuna basılır. 9. Sunumuzun bir başkası tarafından sadece izlenmesini istiyorsak Farklı Kaydet penceresinde bölümünden PowerPoint Gösterisi seçeneğini seçeriz. 10. Görev Bölmesinde Slayt düzeni penceresini açmak için menüsü kullanılır. 11. Slaytlarımızdaki metinleri sağa, sola, ortaya veya iki yana yaslamak için menüsünden Hizalama seçeneğini seçeriz. 12. Slaytımıza dosyadan görüntü aktarmak için Çizim Araç Çubuğu üzerinde bulunan ( ) düğmesine tıklarız. 13. Grafik eklemek için Standart Araç Çubuğu üzerinde bulunan ( ) düğmesine tıklayabiliriz. 207

Bilgi ve İletişim Teknolojisi B. Aşağıdaki sorularda doğru yanıtı işaretleyiniz. 1. Yandaki düğmenin yaptığı işlem aşağıdakilerden hangisidir? A) Yazdır B) Baskı Önizleme C) Kaydet D) Farklı Kaydet E) Görünüm 2. Seçilmiş slaytları silmek için klavyeden hangi tuş kullanılır? A) Esc B) Alt C) Insert D) Space E) Delete 3. Kopyalanmış bir nesneyi yapıştırmak için Standart Araç çubuğundan hangi simgeyi seçeriz? A) B) C) D) E) 4. Bir konu hakkındaki yazı, resim, çizim, ses, animasyon, grafik ve görüntüler kullanılarak hazırlanan belgelere ne denir? A) Animasyon B) Sunu C) Tablo D) Video E) Gösterim 5. MS PowerPoint te kayıtlı dosyaları açmak için hangi simge kullanılır? A) B) C) D) E) 6. Sunumuzun bir başkası tarafından sadece izlenmesini istiyorsak kaydederken Kayıt Türü olarak aşağıdakilerden hangisini seçmeliyiz? A) PowerPoint Gösterisi B) PowerPoint Eklentisi C) Tasarım Şablonu D) Gözden Geçirilecek Sunu E) Slayt Gösterisi 208

Sunu Programı 7. Hazırlanan sunuyu farklı bir isimle kaydetmek için Dosya menüsündeki hangi komut kullanılır? A) Aktar B) Farklı Kaydet C) İzin D) Gönder E) Aç 8. Yeni slayda ihtiyaç olduğunda aşağıdaki komut dizilerinden hangisi uygulanır? A) Ekle / Yeni Slayt B) Ekle / Slayt Çoğalt C) Dosya/ Slayt Ekle D) Biçim / Slayt E) Pencere / Slayt 9. Slayta dosyadan resim eklemek için aşağıdaki komut dizilerinden hangisi uygulanır? A) Düzen- Dosyadan Resim B) Görünüm-Belge Bağlantıları-Disket C) Dosya-Paketle-Yapıştır D) Ekle-ClipArt-Tamam E) Ekle-Resim-Dosyadan 10. Slaytımıza bir metin kutusu eklemek için aşağıdaki simgelerden hangisini kullanırız? a) b) c) d) e) 11. Seçtiğimiz bir metin kutusunu kesmek için klavyeden hangi tuş kombinasyonu kullanılmalıdır? A) CTRL+ V B) CTRL+ X C) CTRL+ C D) CTRL+ K E) CTRL+A 12. MS PowerPoint uygulamasını kapatmak için hangi menüyü kullanırız? A) Dosya B) Düzen C) Araçlar D) Görünüm E) Biçim 209

Bilgi ve İletişim Teknolojisi 13. Slaytımıza resim eklemek için Çizim Araç Çubuğundaki hangi simge kullanılır? A) B) C) D) E) 14. Seçili bir metni sola hizalamak için Ctrl tuşuyla hangi tuş kullanılır? A) S B) L C) O D) R E) M 15. Slaytlarda metinlerimizin satır aralıklarını değiştirmek için aşağıdaki menülerden hangisi kullanılır? A) Dosya B) Düzen C) Araçlar D) Görünüm E) Biçim 210

İnternet ve İletişim 7. ÜNİTE İnternet ve İletişim Üniteye Hazırlık 1. İnternet bağlantısı için neler yapmamız gereklidir? Araştırınız. 2. İnternet i kullanarak hangi işlemlerimizi gerçekleştirebiliriz? Araştırınız. 3. İnternet ten edindiğiniz bilgiler ne kadar doğrudur? Tartışınız. 4. İnternet i kullanarak uzaktaki bir arkadaşınız ile nasıl görüşebilirsiniz? Araştırınız. 211

Bilgi ve İletişim Teknolojisi A. BAŞLANGIÇ Konuya Hazırlık 1. Web sayfası, web adresi ve adres çubuğu kavramları ne demektir? Araştırınız. 2. Günümüzde yaygın olarak kullanılan web tarayıcı programları hangileridir? Araştırınız. 1. İnternet le İlk Adım İnternet, bilgisayarların ağ sistemi ile birbirine bağlanmasına denir. İnternet tarafından kullanılan bu ağ çok büyük bir ağ olup bütün dünya ülkelerini kapsamaktadır. Son yıllarda İnternet sayesinde günlük gazetelerimizi okuyabiliyor, uzaktaki bir arkadaşımızla oyun oynayabiliyor, dosya gönderip alabiliyoruz. Günlük banka işlemlerimizi şubeye gitmeden gerçekleştirebiliyoruz. İlk bilgisayar ağı 1969 yılında Amerika Birleşik Devletleri nde Savunma Bakanlığı bünyesinde AR- PANET adında bir ağ sisteminin kurulmasıyla ortaya çıkmıştır. 1970 lerde özel firmalar tarafından da ağ sistemleri geliştirilmeye başlanmıştır. 1980 lerde National Science Foundation Network adında kurulan bir ağ sayesinde bilgisayarlar araştırma kuruluşları ve üniversitelerin kullanımına sunulmaya başlanmıştır. 1990 larda ise artık tüm dünyanın ortak bağlantı kurabildiği İnternet in temelleri atılmıştır. Orta Doğu Teknik Üniversitesi ve TÜBİTAK iş birliğiyle 1993 yılında ülkemizde de İnternet bağlantısı oluşturulmuştur. Şimdilerde ülkemizde 15 milyonu aşkın kişi İnternet i kullanmaktadır. a. Web Tarayıcı Programını Açma Bir bilgisayarda İnternet üzerindeki web sayfalarını görüntüleyebilmek için web tarayıcı programına ihtiyaç vardır. Bu tür programlara browser de denir. Internet Explorer programını çalıştırmak için aşağıdaki yöntemlerden herhangi biri kullanılır: 1. Masa üstünde bulunan Internet Explorer simgesine çift tıklamak (Resim 7.1). 2. Hızlı başlat bölümünde yer alan Internet Explorer simgesine tıklamak (Resim 7.2). 3. Başlat menüsünden Programlar seçeneğinin altındaki Internet Explorer komutunu tıklamak (Resim 7.3). Resim 7.1: Internet Explorer Resim 7.2: Hızlı başlat araç çubuğu Resim 7.3: Başlat menüsü ile Internet Explorer açılması 212

İnternet ve İletişim Internet Explorer programı başlatıldığında karşımıza Resim 7.4 teki pencere gelir. Bu pencerede; 1 2 6 8 3 4 5 7 9 Resim 7.4: Internet Explorer sayfa tanıtımı penceresi 10 1 Adres Çubuğu: Açılmasını istediğimiz web sayfasının adresinin yazılı olduğu alandır. Adres çubuğunun sağındaki işaretine basıldığında son ziyaret ettiğimiz 25 web sayfasının adresini görebiliriz. 2 İleri-Geri : Önceden ziyaret ettiğimiz sayfalara gitmek ve tekrar dönebilmek için bu düğmelerden faydalanılır. 3 Yenile : Web sayfasını tekrar yüklemek için bu düğmeden yararlanılır. 4 Dur : Web sayfası açılmaya başladığı zaman bu düğmeye basıldığında sayfanın yüklenmesi sona erecektir. 5 Arama Çubuğu: Bu çubuktaki boş alana İnternet üzerinde aramak istediğimiz bir sözcüğü yazıp Enter tuşuna bastığımızda pencerede arama sonuçlarını görebiliriz. 6 Sık Kullanılanlar: Düzenli olarak ziyaret ettiğimiz web sayfalarının adreslerini kaydettiğimiz alandır. 7 Menü Çubuğu: Sayfamızla ilgili çeşitli işlemleri gerçekleştirmek için kullanılan komut topluluklarının bulunduğu çubuktur. 8 Sayfa Sekmesi: Yeni boş bir Internet Explorer sayfası açmak için kullanılan sekmedir. 9 Durum Çubuğu: Web sayfası üzerindeki bağlantıların (linklerin) uzun adreslerinin görüntülendiği alandır. 10 Büyüteç : Web sayfası üzerindeki görüntüleri büyütüp küçültmek için kullanılan bölümdür. 213

Bilgi ve İletişim Teknolojisi b. Web Adresinin Yapısını Anlama İnternet üzerindeki bilgisayarlar sunucu-istemci yapısını kullanırlar. Yani sunucu bilgisayar istemci bilgisayara dosya ve hizmet sağlar. Bu hizmetin sağlanabilmesi için TCP/IP dediğimiz sistem geliştirilmiştir. TCP/IP (Transmission Control Protocol/Internet protocol) bilgi aktarımını kontrol eden bir sistemdir. TCP/IP İletişim kuralını kullanan her bilgisayarın 32 bit lik bir IP adresi vardır. Bu adres 0 ile 255 arasındaki sayılardan oluşur ve 4 ayrı sayı grubuyla ifade edilir. Gruplar nokta ile ayrılırlar (Örnek:192.168.1.1 veya 195.255.001.111 gibi). Kullanıcılar her web sitesinin IP numarasını akılda tutamayacağı için bu numaralar yerine anlamlı kelimelerden oluşan web sayfaları isimleri yaygın olarak kullanılmaktadır. Kullanıcıların daha kolay bildiği isimler ile karşılığı olan IP numarasını eşleştiren sisteme Domain Name System (DNS) denir. Bir web adresi birbirinden nokta (.) ile ayrılan bölümlerden oluşmuştur. Her bölüm web sayfası ile ilgili çeşitli bilgiler vermektedir. Bir sayfanın adresine URL (ağ adresi) denir. (Örneğin: http://www.basbakanlik.gov.tr) Aşağıda bir web adresinin bölümleri gösterilmiştir: http://www.basbakanlik.gov.tr Hypertext transfer protocal Bir sunucuda bulunan metin, resim, ses ya da diğer sayısal bilgileri içeren web sayfalarıdır. Servis adı Sayfanın ismi Uzantısı Ülke kodu Resim 7.5: Adres tanıtımı Uzantı Uzantıların anlamı Ülke kodu Com Ticari kuruluşların web uzantısıdır. tr Türkiye İnfo Bilgi sunan web sitelerine verilen uzantıdır. uk İngiltere Ac Akademik kuruluşların web sitelerine verilen uzantıdır. ch İsviçre Edu Eğitim amaçlı kurumların web uzantısıdır. Nl Hollanda Arts Kültür ve sanat sitelerinin web uzantısıdır. de Almanya İnt Uluslar arası kuruluşların web sitelerine verilen uzantıdır. Ca Kanada Mil Askeri kuruluşların web uzantısıdır. fr Fransa Net İnternet servis sağlayıcı firmaların web uzantısıdır. jp Japonya Org Kâr amacı gütmeyen kuruluşların web uzantısıdır. it İtalya c. Belirtilen Web Sitesini Görüntüleme Tablo 7.1: Bazı web adresi uzantıları ve ülke kodları Bir web sayfasını açabilmek için öncelikle web tarayıcı programını başlatmamız gerekir. Web tarayıcı programını başlattıktan sonra Adres Çubuğundaki metin alanına (Resim 7.6) web sitesinin adresi (http://www.basbakanlik.gov.tr) yazılır ve klavyeden Enter tuşuna basılır. Bu şekilde web sayfasının bilgisayarımızda görüntülenmesi sağlanır. Resim 7.6: Adres çubuğu 214

İnternet ve İletişim ç. Web Tarayıcı Programının Açılış Sayfasını Değiştirme Internet Explorer programında çok sık olarak kullandığımız sayfaları açılış sayfası olarak ayarlamak mümkündür. Herhangi bir sayfayı açılış sayfası yapmak için Araçlar menüsünden Internet Seçenekleri komutunu tıklarız (Resim 7.7). Açılan pencerede giriş sayfası alanına açılış sayfası olmasını istediğimiz web sayfasının adını gireriz. Ayrıca bu pencerede yer alan düğmeler yardımıyla da web tarayıcı programının açılış sayfasını değiştirebiliriz (Tablo 7.2). Resim 7.7: Açılış sayfası değiştirme penceresi Tablo 7.2: Açılış sayfası seçenekleri Çalışma Etkinliği Internet Explorer programının açılış sayfasını www.basbakanlik.gov.tr olarak ayarlayınız. d. Web Sayfasını Dosya Olarak Kaydetme Bazı durumlarda kullandığımız web sayfasını bilgisayarımıza kaydederek İnternet e bağlı kalmaksızın sayfadaki bilgilere ulaşmayı sağlayabiliriz. Bu işlem için menü çubuğunda bulunan Dosya menüsündeki Farklı Kaydet komutuna tıklanır ve açılan Web Sayfası Kaydet penceresinden Dosya Adı ve Konum belirtilir. Son aşamada Kaydet düğmesine tıklanarak istenilen konuma web sayfası kaydedilir (Resim 7.8). Resim 7.8: Web sayfası kaydetme penceresi 215

Bilgi ve İletişim Teknolojisi e. Yardım Fonksiyonlarını Kullanma Windows işletim sistemi diğer uygulama yazılımlarında olduğu gibi Internet Explorer programında da geniş bir yardım imkânı sunmaktadır. Internet Explorer kullanma aşamasında yardım almak için bütün Windows uygulamalarında olduğu gibi klavyeden F1 tuşu veya Internet Explorer ın Yardım menüsü altında bulunan İçindekiler ve Dizin komutu kullanılır. Bu işlemlerden sonra Resim 7.9 daki pencere karşımıza gelir. Bu pencere üzerinde bulunan Ara sekmesi kullanılarak aranacak kelime girilir ve Başlıkları Listele düğmesine tıklanır (Resim 7.9). Bulunan sonuçlar sol bölümde başlıklar hâlinde görüntülenir. Herhangi bir başlık üzerine tıklanarak sağ bölümden açıklamasını görebiliriz. Resim 7.9: Yardım fonksiyonlarını kullanma penceresi f. Web Tarayıcı Programını Kapatma Internet Explorer programını kapatmak için aşağıdaki yöntemlerden herhangi biri kullanılır: 1. Pencerenin sağ üst köşesinde bulunan Kapat ( ) düğmesini tıklamak. 2. Klavyeden Alt+F4 tuşlarına birlikte basmak. 3. Dosya menüsünden Çıkış komutunu kullanmak. 2. Temel Ayarları Yapma a. Pencere Özelliklerini Değiştirme Internet Explorer penceresini kendimize göre ayarlayabiliriz. Pencerede bulunan görünüm özelliklerini değiştirebiliriz. Bunun için Görünüm menüsünde bulunan Gezgin Çubuklarından ekranın sol bölümünde görüntülenmesini istediğimiz alanı seçeriz (Resim 7.10). Resim 7.10: Görünüm menüsü 216

İnternet ve İletişim Resim 7.11 de Geçmiş sekmesinin aktif edilerek konumlandığı görülmektedir. b. Araç Çubuğu Görüntüsünü Değiştirme Araç çubuğunun sol tarafındaki tutma yerinden sola ve sağa doğru sürükleyerek araç çubuğunu genişletir veya daraltabiliriz. Sağ tarafında bulunan çift ok ( ) işaretli yer ise araç çubuğunun devamında düğmelerin bulunduğunu belirtir (Resim 7.12). Araç çubuğunda var olan komutların yanına yeni komutlar ekleyebilir veya aktif olanları kaldırabiliriz. Bunu yapmak için araç çubukları üzerinde farenin sağ tuşuna tıklanır ve açılan menüden Araç Çubuğunu Özelleştir komutu seçilir. Bu işlemden sonra Araç Çubuğunu Özelleştir penceresi açılmış olur (Resim 7.13). Eklemek istediğimiz yeni bir komut varsa sol bölümden seçilip Ekle düğmesine tıklanır. Kaldırmak istediğimiz bir komut varsa sağ bölümden seçip Kaldır düğmesine tıklamak yeterlidir. Resim 7.11: Geçmiş sekmesi penceresi Resim 7.12: Araç çubuğu Resim 7.13: Araç çubuğunu özelleştir penceresi c. Web Sayfası Üzerinde Görüntüleri Gösterme Web sayfalarına görsel olması ve ilgi çekmesi açısından resimler ekleyebiliriz. Bu resimlerin bilgisayarımızda görüntülenmesini sağlayabilir ya da tam aksine görüntülenmesini engelleyebiliriz. Bunun için Araçlar menüsündeki Internet Seçenekleri komutunu tıklarız. Ekrana Resim 7.14 teki pencere gelir. Bu pencerede Gelişmiş sekmesinde Resimleri Göster seçeneğinde kutucuk işaretini iptal ederek web sayfasındaki resimlerin görünmesini engelleyebiliriz. Değerlendirme Soruları Resim 7.14: İnternet seçenekleri penceresi 1. Edu uzantılı bir web adresi hangi kuruluşlara verilir? 2. Internet Explorer programında pencerenin sol tarafına geçmiş bölmesi nasıl açılır? Açıklayınız. 3. Web tarayıcı programının açılış sayfası nasıl değiştirilir? Açıklayınız. 217

Bilgi ve İletişim Teknolojisi B. WEB DE DOLAŞMA Konuya Hazırlık 1. Web de dolaşma teriminden ne anlıyorsunuz? Açıklayınız. 2. Link kavramını öğrenerek her sayfada link olmalı mı, sorusuna cevap arayınız. 1. Belirtilen Adresi (URL: Uniform Resource Locator) Açma Her web sayfasının İnternet üzerinde bir adresi vardır. Bu adrese URL denmektedir. Bir web sayfasını açmak için Internet Explorer programında adres çubuğuna web sayfasının URL si yani adı yazılır ve Enter tuşuna basılır. 2. Link Açma ve Önceki Sayfaya Geri Dönme Bir sayfadan başka bir sayfaya yapılan bağlantılara link denmektedir. Birçok web sayfasında linkler kullanılmaktadır. Link üzerine geldiğimizde faremizin işaretinin el işaretine ( ) dönüştüğünü görürüz (Resim 7.15). Bu durumda o linke tıkladığımızda bağlantılı olduğu sayfayı açacaktır. 3. Ana Sayfaya Dönme Web sayfamız açıldığı anda ilk ekrana gelen sayfaya ana sayfa denmektedir. Web sayfası içerisinde dolaşırken bazen ana sayfadan tamamen uzaklaşırız ve tekrar ana sayfaya dönmek zorunda kalabiliriz. Bu gibi durumlarda genellikle her web sayfasında bir ana sayfa linki bulunur ve bu link bizi ana sayfaya yönlendirir (Resim 7.16). Resim 7.15: Başka bir sayfaya link bağlantısı penceresi Resim 7.16: Ana sayfaya dönme 218

İnternet ve İletişim Ek Bilgi Herhangi bir web sayfasında dolaşırken ilk sayfaya dönmek için Ana Sayfa linkine tıklanır. Değerlendirme Soruları 1. Bir web sayfasının İnternet adresi aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilir? A) http B) www C) url D) web E) link 2. Aşağıdakilerden hangisi bir sayfaya geri dönmek için kullanılan düğmedir? A) B) C) D) E) 3. Bir web sayfasında ilk sayfaya dönmek için kullanılan link aşağıdakilerden hangisidir? A) Başlangıç Sayfası B) İlk Sayfa C) Ana Sayfa D) Önceki Sayfa E) Birinci Sayfa 4. Aşağıdakilerden hangisi sayfayı yenilemek için kullanılan düğmedir? A) B) C) D) E) 219

Bilgi ve İletişim Teknolojisi C. WEB DE ARAMA Konuya Hazırlık 1. Web de ödev aramanın getirmiş olduğu avantaj ve dezavantajlar nelerdir? Tartışınız. 2. Size göre webde arama yapmak mı daha öğretici, yoksa kütüphanede arama yapmak mı? Tartışınız. 1. Arama Motoru Kullanma İnternet in ilk yıllarında arama motoru kavramına çok fazla rastlanmamaktaydı. Çünkü web sayfası sayısı oldukça sınırlıydı. Günümüzde İnternet üzerinde milyonlarca web sayfasının olması ve bunların içeriğinin bilinmemesi arama motoruna olan gereksinimi üst düzeye çıkarmıştır. Artık arama motoru kullanmadan bilgiye ulaşmak nerdeyse imkânsız hâle gelmiştir. Dünya üzerinde en çok kullanılan arama motorları Google (Resim 7.17), Yahoo ve Altavista dır. Resim 7.17: Arama motoru Google penceresi a. Arama Özelliklerini Belirleme Arama motoru kullanarak kesin sonuca en kısa zamanda ulaşabilmek için aranacak kelimeleri mantıklı bir diziliş içinde yazmamız gerekir. Öncelikle aranacak bilginin türünü (resim, müzik,video vb.) belirleyip ona göre doğru bilgileri arama motoruna girmeliyiz. Yanlışlıkla yazacağımız bir kelime bize binlerce sayfanın gereksiz yere bulunmasına sebep olacaktır. Ek Bilgi Arama işlemi sırasında aranacak kelimeyi doğru seçmeniz sonuçlara ulaşmada kolaylık sağlar. b. Aramada Anahtar Bir Kelime Kullanma İnternet üzerinde genellikle bir konuya ait anahtar kelimeler oluşturarak arama yaparız. Milyonlarca web sayfası olduğu düşünüldüğünde aradığımız anahtar kelimeyi barındıran tüm sayfaların listelenmesi çoğu zaman içinden çıkılmaz bir hâl alır. Örneğin, Google arama motoruna eğitim yazıp arama yaptığımızda yaklaşık 92.600.000 sonuç buluruz. Bu kadar sonucun hepsini inceleyemeyeceğimiz için arama kıstasları kullanmamız gereklidir. 220

İnternet ve İletişim Bir konu hakkında araştırma yaparken öncelikle konunun anahtar kelimelerini belirlemeliyiz. Sonra aşağıdaki hususları göz önünde bulundurarak arama yapmalıyız: 1. Arama motorlarında anahtar kelimeleri büyük ya da küçük harfle yazmanız önemli değildir. Her iki aramada da aynı sonuçlara ulaşırız. 2. Arama motorunun anahtar kelime yazılacak kısmına birden fazla sözcük yazarak da arama yapabiliriz. Bu şekilde arama motoru bu sözcüklerin her birinin geçtiği web sitelerini listeleyecektir. 3. Aradığımız anahtar kelimeleri tırnak ( ) içerisinde yazarsak arama motoru tırnak içerisine yazdığımız sözcüklerin bir arada kullanıldığı web sitelerini görüntüleyecektir. Örneğin, meslek odaları ile ilgili bir araştırma yapıyorsak arama motoruna meslek odaları yazmanız uygun olacaktır. c. Aramada Yaygın Kullanılan Mantık İşlemcileri Kullanma Arama motorlarının yaygın olarak kullandığı mantık işlemcileri vardır. Bunlardan hangisini kullanabileceğinize karar vermek için arama motorlarının Yardım menülerini kullanmak gereklidir. Bu mantık işlemcilerinden bazıları AND, OR, NOT,+,-, olarak sıralanabilir. 2. Yazdırma a. Sayfa Düzeni Seçeneklerini Değiştirme Bir web sayfasının yazıcıdan çıktısını almadan önce sayfayla ilgili yapmamız gereken birtakım ayarlar vardır. Bu ayarlar; kâğıt boyutu, alt ve üst bilgiler, sayfanın yatay-dikey konumu ve kenar boşlukları ayarlarıdır. Bu ayarlara ulaşmak için Internet Explorer programında Dosya menüsünden Sayfa Yapısı komutu seçilir. Açılan pencerede (Resim 7.18) gerekli ayarlar yapıldıktan sonra Tamam düğmesine tıklanarak seçilmiş ayarlar kaydedilmiş olur. Ek Bilgi Herhangi bir web sayfasının yazıcıdan çıktısını almak için Dosya menüsünden Yazdır komutu seçilir. Açılan pencereden gerekli ayarlar yapıldıktan sonra yazdır düğmesine tıklanır. Resim 7.18: Sayfa yapısı penceresi 221

Bilgi ve İletişim Teknolojisi b. Web Sayfasını Yazdırma Sayfa yapısı ayarları tamamlandıktan sonra yine Dosya menüsündeki Yazdır komutu tıklanır. Açılan pencerede (Resim 7.19) istenilen ayarlamalar yapıldıktan sonra Yazdır düğmesine tıklanarak web sayfası yazıcıya gönderilir. Web sayfasını yazdırmak için klavyeden CTRL+P tuşlarını kullanabilir ya da araç çubuklarından Yazdır ( ) simgesi tıklanabilir. Çalışma Etkinliği www.turkiye.gov.tr adresinin ilk sayfasını yazıcıdan çıktı alınız. Resim 7.19: Yazdır penceresi Değerlendirme Soruları 1. Aşağıdaki web sayfalarından hangisi bir arama motoru değildir? A) Google B) Yahoo C) Hotmail D) Altavista E) Ebay 2. Arama motorlarında kullanabileceğimiz mantık işlemcilerini görmek için hangi menü kullanılır? A) Dil Araçları B) Yardım C) Hakkında D) Gelişmiş Arama E) Tercihler 3. Aşağıdakilerden hangisi doğru bir arama şeklidir? A) Türk/ Lirası B) Türk Lirası + C) Türk Lirası D) Türk (Lirası) E) Türk Lirası 4. Bir web sayfasını yazdırma seçeneği aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru olarak verilmiştir? A) Düzen-Yazdır B) Dosya-Yazdır C) Araçlar-Yazdır D) Görünüm-Yazdır E) Yardım-Yazdır 5. Yazıcı ayarları aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru olarak verilmiştir? A) Dosya Sayfa Yapısı B) Düzen- Sayfa Yapısı C) Araçlar- Sayfa Yapısı D) Görünüm- Sayfa Yapısı E) Sık kullanılanlar- Sayfa Yapısı 222

İnternet ve İletişim Ç. YER İŞARETLERİ (BOOKMARK) Konuya Hazırlık 1. Okuduğunuz bir kitapta bulunduğunuz sayfayı unutmamak için neler yaparsınız? 2. İnternet te çok sık ziyaret ettiğiniz bir web sayfasına kısa yoldan nasıl erişebilirsiniz? 1. Yer İşaretleri Oluşturma İnternet üzerinde sürekli kullandığımız web sayfalarını Sık Kullanılanlar alanına ekleyerek kolay bir şekilde erişim sağlayabiliriz. Öncelikle yer işareti oluşturulmak istenen web sayfasına girilir. Daha sonra Sık Kullanılanlar menüsünden Sık Kullanılanlara Ekle komutu seçilir veya standart araç çubuğu üzerinde bulunan düğmesi tıklanır. Ekrana Sık Kullanılanlara Ekle Penceresi açılır (Resim 7.20). Bu pencerede Adı kısmına web sitesinin adı yazılır. Oluşturulma yeri kısmından bir klasör belirlenir ve pencerenin altındaki Ekle düğmesine tıklanır. Resim 7.20: Sık kullanılanlara ekle penceresi 2. Yer İşaretleri Oluşturulmuş Sayfayı Açma Sık kullanılanlara eklemiş olduğumuz web sayfalarına erişim sağlamak için aşağıdaki yöntemlerden herhangi birisi kullanılabilir. 1. Yöntem: Sık Kullanılanlar menüsünden açmak istediğimiz web sitesinin adresinin üzerine tıklayarak açabiliriz (Resim 7.21). Ek Bilgi Sürekli ziyaret ettiğimiz web sayfalarına hızlı ulaşmak için Sık Kullanılanlar menüsünden Sık Kullanılanlara Ekle komutu çalıştırılır. Resim 7.21: Sık kullanılanlar menüsünden sayfa açma 223

Bilgi ve İletişim Teknolojisi 2. Yöntem: Internet Explorer penceresinde Standart Araç Çubuğu üzerindeki düğmesini tıklayıp açılan listeden web sitesinin ismini seçerek sayfanın açılmasını sağlarız (Resim 7.22). Çalışma Etkinliği www.meb.gov.tr adresini sık kullanılanlara ekleyiniz. 3. Web Sayfasına Yer İşaretleri Koyma Sıklıkla ziyaret ettiğimiz web sayfalarını sık kullanılanlara eklemeyi öğrendik. Bundan başka bazı web sayfalarında bulunan bazı linklere de sıklıkla gittiğimiz olur. Örneğin, bir spor gazetesinden bir yazarın yorumlarını takip ettiğinizi düşününüz. Bu yazarın yazılarını kısa yoldan okumak için yazının bulunduğu linki farenin sol tuşu ile tutup bağlantılar çubuğuna taşıyabilirsiniz (Resim 7.23). Resim 7.22: Sık kullanılanlardan sayfa açma Resim 7.23: Bağlantılar düğmesi Değerlendirme Soruları 1. Aşağıda verilen web sitelerini sık kullanılanlar listesine ekleyiniz ve bu siteleri inceleyiniz. www.turkiye.gov.tr www.ssy.org.tr www.tema.org.tr http://www.kizilay.org.tr/ http://www.tbmm.gov.tr/ 2. Site üzerindeki linklerden, sık kullanabileceğinizi düşündüğünüz linkleri Bağlantılar Çubuğu na ekleyiniz. 224

İnternet ve İletişim D. BAŞLANGIÇ Konuya Hazırlık 1. Elektronik posta günümüzde olduğu kadar yaygın değilken ne tür iletişim araçlarından yararlanılırdı? Araştırınız. 2. Elektronik posta uygulamasıyla birlikte hayatımıza ne gibi riskler girmiştir? Araştırınız. 1. Elektronik Postayla İlk Adımlar Elektronik posta; bilgisayar kullanıcılarının birbirleriyle iletişiminin yanında, karşılıklı olarak dosya transferlerinin yoğun olarak yapıldığı bir ortam hâline gelmiştir. Kullanıcılar birbirlerine resim, müzik, metin belgesi gönderebilmekte ve alabilmektedirler. Üstelik bu karşılıklı dosya transferleri birkaç saniyede gerçekleşmektedir. Aşağıda bir posta adresinin yapısı gösterilmiştir. Tablo 7.3: E-posta adres yapısı e-posta adı @ e-posta yı veren web sitesi Kuruluşun alanı Ülke İsim @ Hotmail com Tema @ Tema org Tr a. Elektronik Posta Uygulamasını Açma Günümüzde e-posta hizmeti veren birçok program vardır. Bunlardan en yaygın olarak kullanılanı Microsoft firması tarafından geliştirilmiş olan Outlook programıdır. Bu program Office programları içerisinde bulunmakta olup Office programları kurulduğunda otomatik olarak bilgisayarınıza yüklenir. Outlook programını açmak için Başlat menüsünden, Tüm programlar komutunun altındaki Microsoft Office ve Microsoft Office seçeneğindeki Outlook 2003 komutu tıklanır ve Outlook programı açılmış olur (Resim 7.24). 3 1 2 5 4 6 Resim 7.24: Microsoft Office Outlook 2003 penceresi 225

Bilgi ve İletişim Teknolojisi Outlook programının bölümleri şunlardır: 1 Başlık Çubuğu: Pencere menüsünün ve bölüm sekme isimlerinin bulunduğu çubuktur. 2 Menü Çubuğu: Komutların belli isimler altında gruplandırılarak oluşturulduğu bölümdür. 3 Standart Araç Çubuğu: Sık kullanılan komutların simgelerle gösterildiği araç çubuğudur. 4 Görev Bölmesi: Microsoft Outlook programında görev listelerinin ve klasörlerin bulunduğu bölümdür. 5 Gelen Kutusu ve Önizleme Alanı: Bize gönderilmiş olan e-postaları ve içeriklerini görebildiğimiz alandır. 6 Durum Çubuğu: Diğer Office uygulamalarında da bulunan ve çalıştığımız program içeriği hakkında bazı bilgiler veren bölmedir. b. Tanımlanmış Kullanıcı İçin Posta Kutusu Açma Outlook programını kullanarak e-posta hesaplarımızı görebilmek için öncelikle herhangi bir e-posta hizmeti veren servis sağlayıcıdan e-posta adresi almamız gerekmektedir. Daha sonraki aşamada Outlook programını açıp Araçlar menüsünden e-posta hesapları komutu seçilir ve gerekli bilgiler girildikten sonra Tamam düğmesine tıklanır. Bütün ayarlar tamamlandıktan sonra ekranımızın sol tarafında bulunan görev bölmesinden Posta düğmesine tıklayarak iletilerimizi görebiliriz (Resim 7.25). Ek Bilgi Varolan bir e-posta hesabını Outlook programına eklemek için Araçlar menüsünden e-posta hesapları seçilir. c. E-posta İletisi Açma Resim 7.25: Görev bölmesi Elektronik posta ayarları yapıldıktan sonra posta kutumuzda bulunan iletiler gelen kutusuna ve diğer klasörlere yüklenir. Gelen Kutusu kısmında yeni gelen ve eski e-postalar bulunur. Gelen Kutusu na tıklayarak bize gönderilmiş olan e-postaların listesinin açılmasını sağlarız. Bu listeden okumak istediğimiz postanın üzerine farenin sol tuşu ile bir kere tıkladığımızda ön izleme alanında e-postanın içeriğinin görüntülendiğini görürüz. Eğer postanın üzerine iki kere tıklarsak yeni bir pencerede tam sayfa olarak ileti açılır. ç. Elektronik Posta Uygulamasını Kapatma Microsoft Outlook programını kapatmak için aşağıdaki yöntemlerden herhangi birisi uygulanır. 226

İnternet ve İletişim 1. Dosya açılır menüsünde çıkış komutunu tıklamak. 2. Başlık çubuğunun sağ köşesinde bulunan Kapat ( ) düğmesini kullanmak. 3. Başlık çubuğunun üzerindeyken farenin sağ tuşuna tıklayarak açılan pencereden kapat komutunu seçmek. 4. Başlık çubuğundaki Outlook simgesine farenin sol tuşuyla tıklayarak açılan menüden Kapat komutunu seçmek. 5. Klavyedeki Alt+F4 tuşlarına birlikte basmak. d. Yardım Fonksiyonlarını Kullanma Yardım fonksiyonunu kullanmak için diğer Windows uygulamalarında da olduğu gibi birden fazla yol vardır. Bunlardan en çok kullanılanı klavyeden F1 tuşuna basmaktır. Diğer bir yol ise Yardım menüsünden Microsoft Office Outlook Yardımı komutunu tıklamaktır. Her iki durumda da Resim 7.26 daki Outlook Yardımı diyalog kutusu açılır. Bu bölüm kullanılarak Ara kısmına aranacak kelime girilir ve Enter tuşuna basılır (Resim 7.26). Resim 7.26: Outlook yardımı görev bölmesi 2. Temel Ayarları Yapma a. Görüntü Ayarlarını Değiştirme Outlook penceresi içerisinde bulunan bölümlerin boyutlarını büyültüp küçültebiliriz. Bunu yapmak için bölümler arasında bulunan çizgilerden farenin sol tuşu yardımıyla tutup sürükleyerek isteğimiz ölçüde boyutlarını değiştirebiliriz (Resim 7.27). Çalışma Etkinliği Okuma bölmesini gelen kutusunun sağ kısmına ayarlayınız. Resim 7.27: Pencerelerin boyutlandırılması 227

Bilgi ve İletişim Teknolojisi Görünüm menüsünden Okuma Bölmesi seçeneğinin altındaki Alt komutu kullanılarak okuma bölmesi Gelen Kutusunun alt kısmına alınabilir (Resim 7.28). Görünüm düzenleme ölçütü, geçerli görünüm açılır penceresinden, istenen değişiklikler yapılarak görünüm değiştirilebilir (Resim 7.29). Resim 7.28: Okuma bölmesinin yerini değiştirme Resim 7.29: Geçerli görünüm ayarlarını yapma b. Araç Çubuğu Görüntüsünü Değiştirme Bir araç çubuğunu aktif hâle getirmek için Görünüm menüsünden Araç Çubukları komutu tıklanır. Yan tarafına açılan listeden aktif hâle getirilmek istenen araç çubuğu yanındaki onay işareti tıklanır. İstenmeyenin işareti kaldırılır (Resim 7.30). Araç çubuğunun özelliklerini değiştirmek için Görünüm menüsündeki Araç Çubukları açılır menüsünden Özelleştir komutuna tıklarız. Karşımıza Resim 7.31 deki gibi bir pencere gelir. Bu pencere üç sekmeden oluşur: Resim 7.30: Araç çubuklarının görüntülerini değiştirme 228

İnternet ve İletişim Araç Çubukları Sekmesi: Bu sekme kullanılarak listedeki istenilen araç çubukları eklenebilir veya kaldırılabilir. Ekleme veya kaldırma işlemleri için araç çubuğu ismi yanındaki kutucuklar işaretlenir. Komutlar Sekmesi: Bu sekmeden araç çubuklarının ve menü çubuğunun özelliklerini değiştirebiliriz. Yeni oluşturduğumuz araç çubuğuna komutlar ekleyebiliriz. Seçenekler Sekmesi: Bu sekmeden araç çubuklarının diğer özelliklerini kullanabiliriz. Değerlendirme Soruları Resim 7.31: Araç çubuklarının görüntülerini değiştirme penceresi 1. Microsoft Office Outlook 2003 simgesi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir? A) B) C) D) E) 2. Aşağıdakilerden hangisi bir e-posta adresi değildir? A) deneme@hotmail.com B) deneme@meb.gov.tr C) deneme@gmail.com D) deneme.com.tr E) deneme@yahoo.com 3. Yardım fonksiyonunu açmak için aşağıdaki seçeneklerden hangisi kullanılır? A) Dosya-Yardım B) Düzen-Yardım C) F1 tuşu D) F11 Tuşu E) CTRL tuşu 4. Aşağıdakilerden hangisi Outlook programında bulunmayan bir araç çubuğudur? A) Standart B) Menü C) Gelişmiş D) Web E) Çizim 5. Outlook programını kapatmak için aşağıdaki yöntemlerden hangisi kullanılmaz? A) Dosya-Çıkış B) Düzen-Çıkış C) Alt+F4 D) simgesi E) Pencere Menüsü-Kapat 229

Bilgi ve İletişim Teknolojisi E. İLETİLER Konuya Hazırlık 1. İletilerimizde gönderebileceğimiz bilginin türü ne olabilir? Bilginin boyutu ne kadar olabilir? Araştırınız. 2. Bir iletide bulunması gereken temel bilgiler nelerdir? Araştırınız. 1. İleti Gönderme a. Yeni Bir İleti Oluşturma Yeni bir ileti oluşturabilmek için ileti gönderme penceresini açmamız gerekir. İleti gönderme penceresini şu yöntemlerden biriyle açabiliriz: Dosya menüsünden Yeni komutunun altındaki Posta İletisi komutuna tıklamak (Resim 7.32). Resim 7.32: Dosya menüsü yeni posta iletisi Standart Araç Çubuğu üzerindeki düğmesini tıklamak. Klavyeden Ctrl+N tuşlarına birlikte basmak. Bu yöntemlerin herhangi biri tercih edilip uygulandığında karşımıza Resim 7.33 teki Adsız İleti penceresi gelir. Bu penceredeki gerekli alanlar doldurulduktan sonra Gönder düğmesine tıklanarak ileti gönderilir (Resim 7.33). b. Gönderilecek Kişi Alanına Bir e-posta Adresi Yazma Outlook programında yeni bir ileti göndermek için İleti penceresini açmayı öğrendik (Resim 7.33). Bu aşamadan Resim 7.33: Araç çubuklarının görüntülerini değiştirme penceresi sonra iletimizi alacak kişinin e-posta adresini Kime alanına girmemiz gerekmektedir. Örneğin, şeklinde giriş yaptığımızda ahmet@hotmail.com adresine e-posta göndermek istediğimizi belirlemiş olduk. c. Konu Kısmına Başlık Girme İletimizin içeriği hakkında bilgi vermek amacıyla kullanılan bir bölümdür. Konu kısmına göndermiş olduğumuz dosya hakkında ön bilgi yazarak ileti alan kişi veya kişileri bilgilendirmiş oluruz. 230

İnternet ve İletişim ç. Otomatik İmza Ekleme Gönderdiğimiz her iletiye, bizi yansıtan kişisel bilgilerimizi sürekli yazmak yerine bir defaya mahsus imza tanımlayarak her iletide bunu kullanabiliriz. İmza tanımlamak için aşağıdaki adımları takip edelim: 1. Araçlar menüsündeki Seçenekler komutunu tıklayalım. 2. Açılan pencerede Posta Biçimi sekmesindeki İmzalar düğmesi tıklayalım (Resim 7.34). Resim 7.34: İmza oluşturma penceresi Resim 7.35: İmza ekleme penceresi 3. Ardından açılan pencerede Yeni düğmesini tıklayalım (Resim 7.35). Ekrana gelen pencerede imzaya bir isim vererek İleri düğmesini tıklayalım. 4. Devamında açılan İmza Oluştur penceresinde imza oluşturularak Tamam düğmesi tıklanır. d. Yazım Denetimi Kontrol Aracını Kullanma Outlook programını kullanarak hazırlamış olduğumuz iletilerimizi göndermeden önce yazım denetimine tabi tutarak kelimelerde yanlışlıklar varsa düzeltilmesini sağlayabiliriz. Bunun için klavyeden F7 tuşuna veya Araçlar menüsünden Yazım Kılavuzu komutuna tıklayarak Resim 7.36 daki pencerenin açılmasını sağlarız. Yazım hatalarımız varsa bunlar program tarafından otomatik olarak bulunur ve bizden doğru kelimeyi girmemiz istenir. Gerekli düzeltmeleri yapıp pencereyi kapatırız. Resim 7.36: Yazım denetimi kontrol aracını kullanma penceresi 231

Bilgi ve İletişim Teknolojisi e. İletiye Dosya Ekleme Elektronik posta hizmetinin en güzel yanlarından birisi de iletilerimizde sadece metin değil dosya transferlerine de izin vermesidir. İletilerimize dosya eklemek için araç çubuklarında bulunan simgesini kullanabileceğimiz gibi Ekle menüsünden Dosya komutunu da kullanabiliriz. Her iki seçenekte de Dosya Ekle penceresi açılır ve eklenmek istenen dosya fare yardımıyla seçildikten sonra Ekle düğmesine tıklanır (Resim 7.37). Resim 7.37: İletiye dosya ekleme penceresi f. Yüksek ve Düşük Öncelikte İleti Gönderme İletilerimizi göndermeden önce onların önem derecesini ifade eden belirteçler koyarak alıcı tarafından dikkat çekmeyi sağlayabiliriz. İki tür farklı belirteç olmakla birlikte bunların anlamları şunlardır: : Önem derecesinin yüksek olduğunu ifade eden simge. : Önem derecesinin düşük olduğunu ifade eden simge. 2. Kopyalama, Taşıma, Silme a. Kopyala ve Yapıştır Araçlarını Kullanma İleti içerisindeki bir metni kopyalamak için metin seçildikten sonra klavyeden Ctrl+C tuşlarına birlikte basılır ya da Standart Araç Çubuğundaki düğmesine tıklanır veya Düzen menüsünden Kopyala komutuna tıklanarak hafızaya alınır. Hafızaya alınan metin, klavyeden Ctrl+V tuşlarına birlikte basılır ya da Standart Araç Çubuğundaki düğmesine tıklanır veya Düzen menüsünden Yapıştır komutu verilerek istenilen herhangi bir yere yapıştırılabilir. b. Kes ve Yapıştır Araçlarını Kullanma İleti içerisindeki metnin istenilen bir bölümü, kesilerek belirlenen bir yere yapıştırılabilir. Seçilen bir metni kesmek için klavyedeki Ctrl+X tuşuna basılır ya da Standart Araç Çubuğundaki düğmesine tıklanır veya Düzen menüsünden Kes komutunu kullanmak yeterlidir. Bu şekilde hafızaya alınan bir resim, bilinen yapıştırma yöntemlerinden herhangi biri kullanılarak metin içerisinde istenilen bir yere yapıştırılabilir. 232

İnternet ve İletişim c. Metni Silme İletideki metnin tamamını veya bir kısmını silmek için silinecek metin seçildikten sonra klavyedeki Delete veya Backspace tuşlarından herhangi biri kullanılır. ç. İletinin Dosya Ekini Silme İletilerin dosya ekini silmek için İliştir bölmesindeki dosya ekinin üzerinde iken farenin sağ tuşuna tıklayıp açılan Kısayol menüsünden Kaldır komutu tıklanabilir (Resim 7.38). 3. İletiyi Okuma a. İletiyi Alma ve Açma Bize gönderilmiş olan iletiler Gelen Kutusunda bulunur. Görüntülenmesini istediğimiz ileti üzerine bir defa tıkladığımızda sağ taraftaki bölümde ileti içeriğimizi görebiliriz. Bunun yanında fare yardımı ile iletimize çift tıkladığımızda kendi penceresinde iletimizin açıldığını görürüz (Resim 7.39). Resim 7.38: İletiden dosya eki silme penceresi Resim 7.39: İletiyi alma ve açma penceresi b. Posta Klasöründeki İletiyi İşaretleme Eğer çok sayıda e-posta alıyorsanız Gelen Kutusundaki e-postalarınızdan bazılarını daha sonra kolay bulabilmek için işaretleyebilirsiniz. İşaretlemek istediğiniz iletinin üzerinde farenin sağ tuşuna basıp açılan Kısayol menüsünden İzle seçeneği altındaki bayrak renklerinden birini açarak izleme yapabilirsiniz (Resim 7.40). Resim 7.40: İletiyi işaretleme penceresi 233

Bilgi ve İletişim Teknolojisi c. Posta Çöp Kutusunu Kullanma İletiler birkaç yöntemle silinebilir: 1. Standart Araç Çubuğundaki düğmesine tıklanır. 2. İleti üzerinde farenin sağ tuşuna tıklanarak açılan menüden Sil komutu tıklanır. 3. Düzen menüsünden Sil komutu tıklanır. 4. Klavyedeki Delete tuşu kullanılarak silme işlemi gerçekleştirilir. Yukarıdaki yöntemlerin herhangi birisi ile silinen iletiyi, Görev Bölmesi ndeki Silinmiş Ögeler klasörüne taşıyabiliriz (Resim 7.41). İstediğimiz zaman silinen iletiyi bu klasörün içine girerek geri alabiliriz. ç. Dosya Ekini Açma ve Kaydetme Elektronik posta ile dosya gönderileceğini daha önce öğrenmiştik. Bu dosyaları açmak ve kaydetmek için iletiyi açtıktan sonra dosya eki üzerinde farenin sağ tuşuna tıklanır ve açılan menüden Farklı Kaydet komutu seçilerek dosya eki kaydedilir. Dosya eki üzerinde farenin sağ tuşuna tıklandıktan sonra açılan menüden Aç komutu tıklanarak da ekin açılması sağlanabilir (Resim 7.42). Resim 7.41: Silinmiş ögeler klasörü Resim 7.42: Dosya ekini açma ve kaydetme penceresi 4. İletiye Cevap Verme a. Gönderene Cevap Ver Fonksiyonunu Kullanma Bir ileti okunduktan sonra cevap yazmak istendiğinde aşağıdaki yöntemlerden birisi kullanılabilir: İleti penceresindeki Yanıtla düğmesi tıklanabilir. Eylemler menüsünden Yanıtla komutu tıklanabilir. Yukarıdaki yöntemlerin herhangi biri tercih edilip uygulandığında karşımıza ileti gönderme penceresi açılır. Bu pencerede mesajımız metin alanına yazılır ve Gönder düğmesine tıklanır. 234

İnternet ve İletişim b. Herkese Cevap Fonksiyonunu Kullanma Size gönderilmiş olan e-posta aynı anda birden fazla kişiye de gönderilmiş olabilir. Bu durumda ileti okuma penceresindeyken Tümünü Yanıtla düğmesini tıklarsanız sizin yazacağınız cevabın bu listedeki herkese gönderilmesini sağlayabilirsiniz. c. Orijinal İletiyi Tutarak Cevaplama Posta kutunuza gelen iletinize cevap verirken size gelen iletinin de sizin cevabınızda bulunmasını istiyorsanız Eylemler menüsünden İlet komutuna veya Yanıtla düğmesine tıklayabilirsiniz (Resim 7.43). ç. Orijinal İletiyi Tutmadan Cevaplama Resim 7.43 te ileti gönderi penceresindeki bize gelen orijinal iletiyi fare ile seçtikten sonra silerek bu kısmın karşı tarafa gönderilmesini önleyebiliriz. Resim 7.43: Orijinal iletiyi tutarak cevaplama penceresi Değerlendirme Soruları 1. Yeni bir ileti oluşturmak için aşağıdaki seçeneklerden hangisi kullanılır? A) Dosya-Yeni B) Dosya-Yeni-Posta İletisi C) Araç Çubukları-Posta İletisi D) Düzen-Yeni C) Eylemler-Yeni 2. Yazım denetimi kontrolü hangi klavye tuşuyla yapılmaktadır? A) F1 B) F2 C) CTRL+F1 D) CTRL+F7 E) F7 3. Aşağıdaki simgelerden hangisi iletinin önem derecesinin yüksek olduğunu gösterir? A) B) C) D) E) 4. Bir posta iletisini işaretlerken aşağıdaki bayraklardan hangisi kullanılmaz? A) Sarı B) Yeşil C) Mavi D) Kırmızı E) Kahverengi 5. Bir iletiye dosya eklemek için aşağıdaki düğmelerden hangisi kullanılır? A) B) C) D) E) 235

Bilgi ve İletişim Teknolojisi F. İLETİNİN İLETİLMESİ Konuya Hazırlık 1. Elektronik posta iletisini birden fazla kişiye gönderme imkânımız var mıdır? Araştırınız. 2. Bir elektronik posta iletisine dosya eklerken dikkat edilmesi gereken kurallar nelerdir? Araştırınız. 1. Adres Defteri a. Adres Defterini Kullanma Adres defterini kullanarak tanıdığımız kişilerin adres, telefon, e-posta adresi gibi bilgilerini bilgisayarımıza kaydedebilir, istediğimizde de bu bilgilerden yararlanabiliriz. Adres defterini açmak için Standart Araç Çubuğundaki ( ) düğmesini (Resim 7.44) veya Araçlar menüsünden Adres Defteri komutunu tıklayabiliriz (Resim 7.45). Her iki durumda da karşımıza Resim 7.46 daki gibi boş bir adres defteri penceresi gelir. Resim 7.44: Standart araç çubuğunda adres defteri simgesi Resim 7.45: Araçlar menüsü Resim 7.46: Adres defterine kişi ekleme penceresi b. Adres Listesine Adres Ekleme Adres listesine yeni bir kayıt eklemek için öncelikle Resim 7.46 daki pencereyi açmamız gerekmektedir. Bu pencere açıkken Dosya menüsünden Yeni Girdi komutunu seçebilir veya adres defteri penceresindeki düğmesine tıklayabiliriz. Her iki yöntemle de karşımıza Yeni Girdi penceresi gelir. Bu pencerede Yeni Kişi seçeneğini seçip Tamam düğmesine tıklarız. Ekrana adres bilgilerini girebileceğimiz bir pencere gelir (Resim 7.47). Bu pencerede gerekli bilgileri girdikten sonra Resim 7.47: Adres giriş penceresi düğmesine tıklayarak kayıt işlemini gerçek- 236

İnternet ve İletişim leştiririz. c. Adres Listesinden Adres silme Adres defterinden kişi silmek için silinecek kaydın üzerinde farenin sağ tuşuna tıklayıp açılan menüden Sil komutunu tıklayabiliriz (Resim 7.48). ç. Yeni Adres/Dağıtım Listesi Oluşturma Adres listesinin daha kullanışlı olmasını sağlamak için adres/dağıtım listeleri oluşturabiliriz. Adres/dağıtım listeleri adres defterimizde Resim 7.48: Adres defteri bulunan kayıtların belli başlıklar altında gruplara ayrılmış hâlidir. Örneğin, okul arkadaşlarımızı bir adres/ dağıtım listesinde toplayarak ileride bunlara topluca e-posta gönderebiliriz. Adres/dağıtım listesi oluşturmak için öncelikle adres defteri açılır. Sonra Dosya menüsünden Yeni Girdi komutu tıklanabilir veya adres defteri penceresindeki düğmesine tıklanabilir. Her iki yöntemle de karşımıza bir pencere gelir. Bu pencerede Yeni Dağıtım Listesi seçeneği seçilip Tamam düğmesine basılır. Karşımıza gelen pencerede adres/dağıtım listesine bir isim verip Üyeleri Seç düğmesine tıklayarak adres/dağıtım listesinin üyelerinin seçimi yapılır (Resim 7.49). Son olarak düğmesine tıklanarak işlem sonlandırılır. Resim 7.49: Adres/Dağıtım listesi oluşturma 237

Bilgi ve İletişim Teknolojisi d. Gelen Postalardan Adres Defterini Güncelleme Elektronik postaları okurken aynı anda e-posta gönderen kişiyi adres defterimize ekleyebiliriz. Bunun için ileti okuma penceresindeyken iletiyi gönderen kişinin e-posta adresinin üzerinde farenin sağ tuşuna tıklanır. Açılan Kısayol menüsünden Outlook Kişilerine Ekle seçeneğini tıklayarak kayıt penceresini açarız. Gerekli alanları doldurarak kişiyi adres defterimize eklemiş oluruz (Resim 7.50). Resim 7.50: Gelen postalardan adres defterini güncelleme penceresi 2. Birden Çok Adrese İleti Yollama a. Dağıtım Listesi Kullanarak Bir İletiye Cevap Verme İletilerimizi adres/dağıtım listesini kullanarak birden fazla kişiye aynı anda gönderebiliriz. Kime düğmesini tıklayarak adres defterinin ve dağıtım listelerinin bulunduğu Adları Seç penceresini açarız. Bu pencerede listeden dağıtım listesini seçerek Tamam düğmesini tıklarız (Resim 7.51). b. İletiyi Farklı Adrese Aktarma Resim 7.51: Dağıt listesi ile bir iletiye cevap verme penceresi Bize gelen bir e-postayı, başka bir adrese doğrudan iletebiliriz. Bunun için öncelikle bize gelen iletiyi açarız. Sonra araç çubuğunda bulunan İlet düğmesine tıklarız. Karşımıza İleti Gönderme penceresi gelecektir. Bu pencerede Kime kısmına adresi yazıp Gönder düğmesine tıklarız (Resim 7.52). Resim 7.52: İletiyi farklı adrese aktarma penceresi 238

İnternet ve İletişim c. Görünmez Karbon Kopya Özelliğini Kullanma Bazen birden fazla kişiye e-posta gönderimlerinde, bazı adreslerin iletiyi alan herkes tarafından görünmesini istemeyebiliriz. Bunun için ileti yazım alanında düğmesini tıklarız ve açılan pencerede gizlenecek olan e-posta adreslerini Gizli alanına yazarız (Resim 7.53). Resim 7.53: Görünmez karbon kopya özelliği kullanma penceresi Değerlendirme Soruları 1. Adres defterini açmak için aşağıdaki seçeneklerden hangisi kullanılır? A) Dosya-Adres Defteri B) Düzen-Adres Defteri C) Görünüm-Adres Defteri D) Araçlar- Adres Defteri E) Yardım- Adres Defteri 2. Aşağıdaki seçeneklerden hangisi adres listesine adres eklemek için kullanılır? A) Dosya-Yeni Kişi B) Düzen-Yeni Kişi C) Yardım- Yeni Kişi D) Görünüm-Yeni Kişi E) Araçlar- Yeni Kişi 3. Bize gelen bir iletiyi farklı bir adrese aşağıdaki seçeneklerden hangisiyle iletebiliriz? A) Dosya-İlet B) Araç Çubuğu-İlet C) Yardım-İlet D) Ekle-İlet E) Biçim-İlet 4. Görünmez karbon özelliği aşağıdaki seçeneklerin hangisinde bulunur? A) Kime B) Bilgi C) Konu D) İlet E) Biçim 239

Bilgi ve İletişim Teknolojisi G. İLETİ YÖNETİMİ Konuya Hazırlık 1. İletilerimizi belli gruplar altında düzenleme imkânımız var mıdır? Araştırınız. 2. İletilerimiz arasında sıralama yapmak mümkün müdür? Araştırınız. 1. İleti Arama Microsoft Outlook programında aradığınız iletiyi bulmak için Araçlar menüsünden Bul seçeneğinin altındaki Bul komutunu tıklayabilirsiniz (Resim 7.54). Açılan penceresine iletinin içerisinde geçen kelime ya da kelimeler yazılır. kısmında aranacak bölüm seçilir. arama işlemi başlatılır. seçeneği ile Resim 7.54: İleti arama 2. Yeni Posta Klasörü Oluşturma Klasörler, bize gelen veya göndermiş olduğumuz iletileri kolayca bulmamızı sağlayan depo ortamlarıdır. Outlook programında, program tarafından otomatik olarak atanmış klasörler olmakla birlikte kullanıcı kendisine ait yeni bir klasör de oluşturabilir. Yeni bir klasör oluşturmak için Dosya menüsü içinden Yeni ve Klasör komutları seçilir (Resim 7.55). Açılan Yeni Klasör Oluştur penceresinde klasöre bir isim verilerek Tamam düğmesine tıklanır. Resim 7.55: Klasör oluşturma 3. İleti Silme Gereksiz iletileri silmek için Gelen Kutusunda silinecek ileti seçildikten sonra aşağıdaki yöntemlerden herhangi birisi uygulanır: Standart araç çubuğu üzerindeki düğmesi tıklanabilir veya klavyeden Delete tuşuna basılabilir. Düzen menüsündeki Sil komutu kullanılabilir. İleti üzerinde farenin sağ tuşuna tıklanarak açılan menüden Sil komutu kullanılabilir. 240

İnternet ve İletişim 4. İletileri Yeni Bir Posta Klasörüne Taşıma Elektronik posta iletilerini klasörler arasında taşıyabiliriz. Bunun için Gelen Kutusundayken taşınmak istenen iletinin üzerine farenin sağ tuşuna tıklarız ve açılan Kısayol menüsünden Klasöre Taşı komutunu seçeriz. Ekrana gelen pencerede e-posta iletisinin taşınacağı klasörü seçip Tamam düğmesine tıklarız (Resim 7.56). Çalışma Etkinliği Özel İletilerim adında yen bir klasör oluşturunuz. Resim 7.56: İletileri klasöre taşıma penceresi 5. İletileri İsim, Konu ve Tarihine Göre Sınıflandırma İletileri istenilen ölçüte göre sıralamak için Görünüm menüsü altında bulunan Düzenleme Ölçütü alt menüsündeki seçeneklerden birini işaretleriz. Tarih, görüşme, kimden, kime, klasör, boyut, konu, türü, bayrak, ekler, e-posta hesabı, önem derecesi, kategoriler, özel gibi sıralama ölçütleri bulunmaktadır (Resim 7.57). Resim 7.57: İletileri klasöre taşıma 241

Bilgi ve İletişim Teknolojisi ÜNİTE SONU DEĞERLENDİRME SORULARI A. Aşağıda verilen cümleleri uygun ifadelerle tamamlayınız. 1. Bilgiye kolay, ucuz, hızlı ve güvenli ulaşmayı sağlayan iletişim ağına denir. 2. Resim, animasyon ve metinlerden oluşan sayfaların görüntülenmesini sağlayan programlara... denir. 3. İnternet teki her bilgisayarın bir numarası vardır. Bu numaraya.. denir. 4. Bir İnternet sayfasında iken başka bir sayfaya yönlendirme işine... denir. 5. Bilgisayar ağlarında kullanıcıların birbirleri ile haberleşmesini sağlayan yönteme denir 6. İletileri istenilen ölçüte göre sıralamak için menüsünün altından. menüsündeki seçeneklerden birini işaretleyebiliriz. 7. Adres listesini daha verimli kullanabilmek için.. listeleri oluşturabiliriz. 8. Bize gönderilmiş olan iletiler.... görüntülenir. 9. Elektronik posta ile birlikte bir dosya da gönderebiliriz. Bunun için ileti penceresindeki.. düğmesini tıkarız. 10. Outlook kullanabilmemiz için bir.. adresimiz olması gereklidir. 11. İnternet üzerinde arama yapmak için kullanılan sayfalara.. denir. 12. Açılış sayfasını değiştirmek için kullanılan menü/komutu./ dır. 13. Kullanıcıların daha kolay bildiği isimler ile karşılığı olan IP Numarasını eşleştiren sisteme... denir. 14. Bir linki, Bağlantılar Çubuğu na taşımak için linkin üzerine fare imleci getirilir, farenin sol tuşuna basılı tutularak link bölümüne taşınır. 15. Internet Explorer dan yardım almak için kullanılan klavye tuşu..dır. B. Aşağıdaki sorularda doğru yanıtı işaretleyiniz. 1. 1. Kişiler 2. Araçlar 3. Adların gösterileceği yer 4. Adres defteri Yukarıda, adres defterine yeni girdi eklemek için yapılacak işlemler verilmiştir. Verilenler hangi seçenekte doğru bir şekilde sıraya konulmuştur? A) 1 2 3 4 B) 2 4 1 3 C) 3 2 1 4 D) 4 3 2 1 E) 2 4 3 1 242

İnternet ve İletişim 2. Aşağıda verilenlerden hangisi Outlook ta yapılamaz? A) E-posta iletilerini göndermek ve almak B) İletilerimize dosya eklemek C) Bir adres defteri oluşturup yönetmek D) Çevrimdışı kişilere anlık ileti göndermek E) İletileri kişileştirmek 3. Yeni ileti gönderirken kime kısmına yazılan adreslerin arasına hangi noktalama işareti konur? A) Nokta B) Orta çizgi C) İki nokta D) Noktalı virgül E) Tırnak işareti 4. Aşağıda verilen Outlook takviminde yapılabilenlerden hangisi yanlıştır? A) Randevuları yönetmek ve düzenlemek B) Takvimleri yazdırmak C) Birden çok takvimle çalışmak D) Randevu ve olayları zamanlamak E) Bir kişiyi temsilci yapmak 5. Aşağıda imza ile ilgili verilen bilgilerden hangisi yanlıştır? A) İmza kullanarak iletilerinizi kişiselleştirebilirsiniz. B) İmza iletinizin sonuna elle ya da otomatik olarak eklenebilen önceden tanımlı metin bloğudur. C) İmza dilediğiniz her türlü metni içerebilir. D) İmza sadece unvan, ad ve şirket adından oluşur. E) İmzalar ileti metinleriyle aynı biçimde biçimlendirilebilir. 6. İzleme için iletilere bayrak asmanın amacı sizce hangisidir? A) Yanıtlamanız ya da ilgilenmeniz gereken iletileri bir izleme bayrağı ekleyerek işaretleyebilmek B) İletilerin hangi gruptan geldiğini belirlemek C) İletilerin hangi gün geldiğini belirlemek D) Sayfanın renkli görünmesini sağlamak E) Cevapladığınız iletileri belirlemek 243

Bilgi ve İletişim Teknolojisi 7. 1. İletinizi kişileştirebilirsiniz 2. İletilerinize köprü yerleştirebilirsiniz 3. İletilerinize dosya ekleyebilirsiniz 4. Yalnızca bir kişiye gönderebilirsiniz Yeni ileti oluşturmak ile ilgili yukarıda verilen bilgilerden hangisi veya hangileri yanlıştır? A) 1-2-3 B) Yalnız 4 C) 3-4 D) Yalnız 1 E) 2-3 8. 1. Eylemler. 2. İletinin okunmamış kopyalarını silmeyi ya da yeni bir iletiyle değiştirmeyi seçin. 3. Gönderilmiş ögeler 4. Çağırmak istediğiniz iletiyi seçin 5. Bu iletiyi geri çek 6. Tamam Yukarıda silinen iletileri geri kurtarma işleminin basamakları verilmiştir. Bu verilenler ölçüsünde aşağıdaki sıralamalardan hangisi doğrudur? A) 1-2-3-4-5-6 B) 3-4-5-2-1-6 C) 3-4-1-5-2-6 D) 3-4-5-1-2-6 E) 4-6-1-3-2-5 9. Aşağıda adres defteri ile ilgili verilen bilgilerden hangisi yanlıştır? A) Alıcıların e-posta adreslerini sürekli yazma zahmetinden kurtarır. B) E-posta adresleri bir adres defterinde saklanabilir. C) Alıcılar, kendi isimleri kullanılarak seçilebilir. D) Tek bir isim altında toplanmış dağıtım listeleri oluşturulabilir. E) Adres defteri oluşturmak zorunludur. 10. Internet Explorer da sayfa yapısı ayarları yapmak için kullanılan menü aşağıdakilerden hangisidir? A) Araçlar - Sayfa Yapısı B) Görüntü - Sayfa Yapısı C) Dosya - Sayfa Yapısı D) Düzen - Sayfa Yapısı E) Yardım - Sayfa Yapısı 11. İnternet te arama yapmak için aşağıdaki web sayfalarından hangisi kullanılmaz? A) Google B) Yahoo C) Hotmail D) Altavista E) meb 244

İnternet ve İletişim BULMACA 1. Web sayfa adlarının girilmesi için kullanılan bölümdür. 2. Birçok bilgisayar sisteminin birbirine bağlı olduğu, dünya çapında yaygın olan ve sürekli büyüyen bir iletişim ağıdır. 3. İleti göndermek ve almak için kullanılan paket programdır. 4. Sürekli gezdiğimiz sayfalara kolay erişimi sağlayan bölüm. 5. Bilgisayar ağlarında kullanıcıların birbirleriyle yazılı haberleşmesini sağlayan sisteme denir. 6. İletilerimizde kullandığımız adreslerin istenmeyen kişiler tarafından görünmesini engellemek için kullanılan düğmedir. 4 2 1 3 5 6 245

CEVAP ANAHTARI ÜNİTE 1. ÜNİTE DEĞERLENDİRME SORULARI A 1.C 2.B 3.D 4.A B 1.E 2.C 3.A C 1.A 2.B 3.D 4.A Ç 1.D 2.A 3.B 4.C B D 1.C 2.A 3.C 4.A BULMACA 2. ÜNİTE C 1.C 2.C 3.B 4.D 5.D 3. ÜNİTE A 1.A 2.C 3.E 4.D 5.A A B 1.B 2.A 3.D 4.C 5.C C 1.C 2.A 3.D Ç 1.A 2.D 3.A 4.C 5.B ÜNİTE SONU DEĞERLENDİRME SORULARI A A B B 1.harddisk 2.anakart 3.ekrankartı 4.işlemci 5.ram 6.ön bellek 7.PS/2 8.usb 9.bios 10.lazer 11.donanım ve yazılım 12.ana bilgisayar 13.CRT ve LCD 14.ethernet kartı 15.DVD-RW 1.E 2.A 3.B 4.C 5.C 6.B 7.D 8.D 9.E 10.E 11.A 12.D 13.A 14.A 15.C 1.İŞLEMCİ 2.TOPOLOJİ 3.HARDDİSK 4.EKRAN 5.YAZILIM 6. DONANIM 1.yazılım 2.masaüstü 3.bilgisayarı kapat 4.bilgisayarım 5.geri önüşüm kutusu 6.görüntü özellikleri 7.bölge ve dil seçenekleri 8.yazıcı ve fakslar 9.F1 10.yapıştır 11.yeni/kısayol 12.kaydet 13.önizleme 14.ALT+F4 1. E 2. B 3.D 4.B 5.B 6.C 7.A 8.B 9.D 10.D 11.A 12.D 13.B 14.A 15.A 1.SİMGE 2.BACKSPACE 3.ENTER 4.DOSYA 5.YAZDIR 6.KAPAT 7.F7 8.İTALİK 9.DEĞİŞTİR 10.SOLA HİZALA 11.BİÇİM BOYAYICISI 12.PENCERE 13.SEKME 14.SAYFA NUMARALARI 15.CTRL 1.E 2.B 3.D 4.A 5.B 6.C 7.A 8.C 9.C 10.A 11.B 12.A 13.E 14.D 15.D D 1.A 2.D 3.A 4.C 5.C E 1.C 2.B 3.D 4.C 5.A BULMACA 1.DÜZEN 2.GERİAL 3.DEĞİŞTİR 4.CTRL 5.YENİ A 1.C 2.A 3.D 4.E 5.B A 1.Hesap Tablosu 2.256 3.xls 4.Düzen Geri Al 5.Grafik 6.Baskı Önizleme 7.P 8.Biçim 9.R 10.123 11.Shift 12.Metni Kaydır 13.Koşul İfadesi 4. ÜNİTE B 1.D 2.B 3.A 4.D 5.E C 1.E 2.B 3.D 4.D 5.E B 1.C 2.C 3.E 4.C 5.A 6.D 7.C 8.E 9.A 10.C 11.A 12.D 13.E 14.B 15.A Ç 1.C 2.C 3.D 4.B 5.A D 1.B 2.D 3.E 4.B 5.D BULMACA 1.FORMÜL 2.GÖRÜNÜM 3.FONKSİYON 4.CTRL 5.EĞERSAY 246

5. ÜNİTE A 1.B 2.A 3.E 4.C 5.A A B 1.D 2.B 3.E 4.A 5.B B 1. Veritabanı 2.255 3.Rapor 4.Metin 5.Sorgu 6.Göster 7.Görünüm 8.Satır Ekle 9.Esc 10.Resim 11.Grup Hesabı 12.S 13.Seçime Göre Filtre Uygula 14.Filtre/Sıralama Kaldır 1.D 2.E 3.A 4.D 5.A 6.A 7.D 8.E 9.D 10.A 11.D 12.C 13.E C 1.C 2.C 3.A 4.D 5.C Ç 1.B 2.D 3.A 4.D D 1.D 2.C 3.C 4.A 5.A BULMACA 1.GEREKLİ 2.RAPORLAR 3.BİÇİMLENDİRME 4.KÖPRÜ 5.GÖRÜNÜM A 1.D 2.C 3.B 4.E 5.A A 1.NOT 2.GÖREV 3.MS PowerPoint 4.CTRL+N 5.DELETE 6.EKLE 7.CTRL 8.F5 9.KAYIT TÜRÜ 10.GÖRÜNÜM 11.BİÇİM 12.RESİM EKLE 13.GRAFİK EKLE 6. ÜNİTE B 1.C 2.C 3.B 4.E 5.E B C 1.C 2.A 3.B 4.C 5.B Ç 1.D 2.C 3.C 4.D 5.B D 1.A 2.C 3.B E 1.D 2.E 3.C 4.C F 1.B 2.A 3.B 4.B 1.B 2.E 3.C 4.B 5.B 6.A 7.B 8.A 9.E 10.D 11.B 12.A 13.E 14.B 15.E 7. ÜNİTE B 1.C 2.B 3.C 4.A C 1.E 2.D 3.C 4.B 5.A D 1.C 2.D 3.C 4.E 5.B E 1.B 2.E 3.C 4.E 5.C F 1.D 2.A 3.B 4.B A B BULMACA 1.İNTERNET 2.WEB TARAYICI 3.İP NUMARASI 4.LİNK VERME 5.EPOSTA 6.GÖRÜNÜM - DÜZENLEME ÖLÇÜTÜ 7.DAĞITIM LİSTELERİ 8.GELEN KUTUSU 9.DOSYA EKLE 10.E- POSTA 11.ARAMA MOTORU 12.ARAÇLAR - İNTERNET SEÇENEKLERİ 13.DNS 14.BAĞLANTILAR 15.F1 1.B 2.E 3.C 4.E 5.D 6.E 7.D 8.A 9.A 10.B 11.C 12.E 13.C 14.E 1.ADRESÇUBUĞU 2.İNTERNET 3.OUTLOOK 4.SIKKULLANILANLAR 5.EPOSTA 6.BİLGİ 247

SÖZLÜK abaküs adres çubuğu ağ ağ yazıcısı alan (field) animasyon antivirüs arabirim artalan ASCII assembly aygıt yöneticisi A : Sayı boncuğu. Basit toplama ve çarpma işlemleri için kullanılan bir alet. : İnternet tarayıcısında adres girmek için kullanılan alan. : Bilgisayar sistemlerini birbirine bağlayan yapı. : Ağ içinde bütün kullanıcılar tarafından kullanılabilen ortak yazıcı. : Access te kayıtların tutulduğu ortak isim. : Resimlerin arka arkaya gösterilmesiyle oluşan görüntü. : Virüslerin verebilecekleri zararların önüne geçmek amacıyla oluşturulan yazılım. : İki ayrı sistem arasında ilişki kuran birim. : Aktif pencerenin arkası ya da bir programın çalışmasını engellemeden arka alanda yürütülen işlem. : Bilgisayardaki standart 8 bitlik kod. ACCII (American Standart Code for Information Interchange) : Assembly dili karmaşık programlar yazmak için kullanılan düşük seviyeli bir programlama dili. : Donanım birimlerini gösteren pencere. B baskı önizleme : Bir metin belgesinde yazıcıdan çıktı almadan önce belgenin nasıl basılacağını görüntüleyen komut. başlık çubuğu : Windows pencere isimlerinin bulunduğu bölüm. BIOS : Bir bilgisayarın temel işlevlerini gerçekleştirmek için gereken yazılım. biçim : Bir metin belgesindeki yazının tipini, boyutunu ve stilini ifade eder. biçimlendirme : Disketleri yazılabilir hâle getirme işlemi. binary : İkili sayı düzeni (10010). bit : Bilgisayarlarda sayısal bilgini en küçük hâli. 0 ya da 1 sayısı. bit eşlem resmi : Paint tarzı programlarda yapılmış resim dosyaları. BPS : Saniyede gönderilen ya da alınan bit sayısı (BPS-Bit per second). browser : Bir ağ üzerinde, bilgiyi aramak, bulmak, görmek ve işlemek için grafik etkileşimli ara birime sahip uygulama yazılımı. Tarayıcı. byte : 8 bitin bir araya gelmesiyle oluşan bellek birimi. chat client (istemci) compact disk çevirmeli bağlantı (dail-up) çoklu ortam C-Ç : Sesli, yazılı, görüntülü iletişim. : Bir ağ üzerinde, sunucu bilgisayarlardan hizmet alan kullanıcı bilgisayarları. : Yüksek kapasitede bilgi depolamak için kullanılan optik diskler. : Bilgisayarlar arasında telefon hatlarıyla yapılan bağlantı. : Metin, grafik, ses, canlandırma (animasyon) ve video görüntüyü birleştirerek sunan ortam. 248

çözünürlük derleyici dizin domain donanım donatılar dosya download durum çubuğu e-posta ethernet e-ticaret excel filtre uygulamak floppy fonksiyon freeware FTP giriş/çıkış grafik güncelleme hub hücre : Bir görüntünün (resim, çizim vb.) belirli bir alanı içindeki piksel sayısı. D : Bir üst düzey programlama dili ile yazılmış olan kodu, makine koduna çeviren yazılım. : Sabit disk ya da disket üzerinde bilgi ve program dosyalarını içeren bir bölüm. : İnternet te yayımlamak istediğiniz web sitenize karşılık verilen IP numaralarının harflere dönüştürülmüş biçimi. : Bilgisayarın fiziksel birimlerinin her biri. : Windows un kendine ait programlarının bulunduğu bölüm. : Bir programda yapılan çalışmanın depolama birimlerine kaydedilmiş hâli. : Bir bilgisayardan başka bir bilgisayara dosya aktarma işlemi. : Pencere içeriği hakkında bilgilerin gösterildiği bölüm. E : Bilgisayar ağlarında kullanıcılarının birbirleriyle yazılı olarak haberleşmesini sağlayan yöntem. : Bilgisayarlar arasındaki iletişimi sağlayan kart (donanım). : Çeşitli mal ve hizmetlerin elektronik ortamlar (akıllı kartlar, elektronik para aktarımı, Web, e-posta vb.) aracılığıyla satıldığı ve satın alındığı ticaret türü. : Microsoft firması tarafından yapılan hesap tablolama programı. F : Yalnızca belirlediğiniz koşullara uyan ögeleri görüntülemenin bir yolu. : Disket sürücüler için kullanılan terim. : Excel de matematiksel formüllerin her biri. : Kullanmak için hiçbir ücret ödemeniz gerekmeyen, kullanım süresi dolmayan ve zararlı yazılım içermeyen ücretsiz (bedava) yazılımların genel adı. : File Transfer Protocol (Dosya Transferi Protokolü) kelimelerinin baş harflerinden oluşan bir kısaltma. FTP, İnternet e bağlı iki bilgisayar arasında dosya aktarımı yapmak için geliştirilen bir İnternet protokolü. G : Bilgisayarlarla diğer birimler arasındaki veri alış verişi. : Bir resim ya da çizim nesnesi. Sayıları ve diğer değerleri göstermek için çizgiler, çubuklar, sütunlar, pasta dilimleri ve diğer işaretçileri kullanan bir çizim. : Herhangi bir programın hatalarını gidermek, yeni eklentiler dâhil etmek ve yeni özellikler eklemek. H : Küçük bir ağ kurulmak istendiğinde bilgisayarları birbirine bağlamak için merkeze konulan bir cihaz. Hiçbir yönetimi olmayıp sadece bilgisayarları birbirine bağlar. : Excel de satır ve sütunların kesişme noktaları. 249

Hypertext Markup Language (HTML) : Bir belgeyi İnternet te yayımlanabileceği ve bir tarayıcıda görüntülenebileceği biçimde işaretlemek için kullanılan dil. Hypertext Transfer Protocol (HTTP) : İnternet te bilgilere erişmek için kullanılan bir istemci/sunucu protokolü. İnternet servis sağlayıcısı (ISS) IP ileti işletim sistemi kayıt (record) kısayol kişisel bilgisayar (PC) konnektör lan link madde işareti makro masaüstü megahertz (MHz) modem I-İ : Bireylere ve kurumlara İnternet erişimi sağlayan şirket. : İnternet e bağlı bir bilgisayarın adresini belirten ve 0 ile 255 arasındaki sayılardan oluşan sayı IP adresi. IP adresi noktalarla bölünmüş 4 sayıdan oluşur. (Örnek: 194.762.183.106) : E-posta adresine gelen veya gönderilen mesaj. : Bilgisayarda işlemlerin yapılabilmesini, komutların yerine getirilmesini, programların birbiriyle uyum içinde ve sorun çıkarmadan çalışabilmelerini, kullanacakları disk alanını ve araçların paylaşımını düzenleyen kısaca bir bilgisayarın temel işlevini yerine getirebilmesini sağlayan yazılım. K : Access programında satırlardan oluşan yapı. : Bir nesneye ulaşmanın alternatif (kısa) yolu. : Bireysel kullanıcıların ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde üretilmiş, ev, ofis, okul gibi ortamlarda kullanılabilen bilgisayar türü. Bir kişi tarafından kullanılmak üzere tasarlanmış bilgisayar. : Ağ kablosu ile ağ kartı arasındaki bağlantıyı sağlayan parça. L : Tek bir bina ya da binalar grubu gibi çoğunlukla küçük alanlarda bilgisayarları birbirine bağlayan ağ. : İki sistem arasında geçişi sağlayan bağlantı. M : Satırların önlerinde bulunan sayısal veya karaktersel işaretler. : Office programlarında bir işi gerçekleştirmek için kullanıcı tarafından yazılmış küçük program. : Windows açıldığı anda ekrana ilk gelen bölüm. : MİB nde gerçekleştirilen tüm işlemlerin zamanında yapılıp yapılmadığını belirleyen saatin salınımları, bir saniyede bir milyon döngü. : Bilgisayardan çıkan sayısal sinyalleri telefon hattı üzerinden taşınabilir hâle çeviren ve telefon hattı üzerinden gelen sinyalleri, bilgisayarın anlayacağı biçime dönüştüren donanım birimi. 250

multimedya network online operatör outlook ön bellek paket program PCI PDA pixel (piksel) port protect protokol sabit disk seçmek sektör sihirbaz : Görüntü ve ses dosyalarından oluşan yapı. N : Birbirine kablolarla bağlanmış server, printer, pc, modem gibi birçok haberleşme ekipmanının en ekonomik ve verimli yoldan kullanılması. O-Ö : Çevrimiçi. İnternet e bağlı. : Matematiksel işaretler. : Office programı içerisinde bulunan ve kullanıcının ileti alıp göndermesini sağlayan program. : İşlemci içerisinde bulunan bellek. P- R : Firmalar tarafından özel olarak yapılmış hazır program. : Anakart üzerinde bulunan beyaz genişleme yuvası. : Bir bilgisayarın yaptığı birçok işlemi yapabilen cep bilgisayarı. : Bir bilgisayar ekranında veya görüntüsünde programlanabilen temel renk birimi. Fiziksel değil mantıksal bir birimdir. Bir pikselin boyutu, ekranın ayarladığınız çözünürlüğüne bağlıdır. : Bağlantı noktası. Bir çevre birimini bilgisayara bağlamak için kullanılan bağlantı noktası. : Disketlere bilgi yazımını önlemek için yapılmış, disket üzerinde bulunan ve kare şeklinde sürgülü plastik. : İki (yazılım) birimin birbiriyle iletişiminin tanımlanması. Ağ üzerinde iki bilgisayarın kullandığı yöntem ve kurallar. S- Ş : Bilgisayardaki bütün programların ve verilerin saklandığı donanım birimi. : Bir ögeyi bazı değişiklikler yapmak için belirlemek. : Bir disk üzerindeki en küçük birim. : Belirli bir görevi tamamlama işlemi boyunca kullanıcıya eşlik eden program. simge simülasyon spam sunu TCP/IP : Grafik kullanıcı ara birimine sahip yazılımlarda bir nesne ya da programı temsil eden küçük resim. : Bir sistemi temsil edebilecek model. : İnternet kullanıcılarına reklam amaçlı gönderilen elektronik posta. : Herhangi bir konu hakkında izleyiciye bilgi vermek amacıyla hazırlanmış resim, ses ve grafiklerden oluşan gösteri. T : Bir iletişim sürecinde iletişimi sağlayan noktalar arasında gidip gelen mesajlaşmayı düzenleyen kurallar topluluğu. 251

telnet topoloji upload URL USB (evrensel Seri Veriyolu) varsayılan yazıcı veri tabanı virüs wan World Wide Web (WWW) yazılım yönlendirici (router) zipdisk : Internet ağı üzerindeki çok kullanıcılı bir makineye uzaktaki başka bir makineden bağlanmak için geliştirilen TCP/IP protokolü ve bu işi yapan programlara verilen genel ad. : Bir ağ sisteminde bilgisayarların ve diğer ağ birimlerinin birbiriyle bağlantı şekilleri. U-Ü : Bilgisayarımızda bulunan herhangi bir dosyayı İnternet ortamında bir web sayfasına gönderme işlemi. : İnternet yoluyla insanların kullanımına sunulmuş olan her metnin, resmin ya da belgenin kendine ait ve tek olan adresi. : Çevresel aygıtların bilgisayara bağlandığı nokta. V : Kullanıma hazır, aktif olan yazıcı. : Birbiriyle ilişkili verilerin tekrara yer vermeden, çok amaçlı kullanımına olanak sağlayacak şekilde depolanması. : Çalıştığında bilgisayara zarar veren ve çoğalma (diğer dosyalara ve bilgisayara yayılma, bulaşma) özelliğine sahip bilgisayar programları. W : Farklı bölgelerdeki yerel ağların birbirine bağlanması sonucu oluşan yeni ağ yapısı. : İnternet üzerinde HTML biçimli belgeleri destekleyen bir sunucular ağı. Dünya Çapında Ağ anlamına gelen kısaltma. Y : Bilgisayar sisteminin kullanımını sağlayan, fiziksel olmayan unsurlar. : Yerel Alan Ağları nı birbirlerine bağlayan cihaz. Z : Kapasitesi 2 gigabyte a kadar çıkabilen veri depolama aracı. 252

KAYNAKÇA AKIN, Cahit, Her Yönüyle İnternet, Alfa Basım Yayım, 1996. ALTAN, Naci, Bilgisayar Terimleri Ansiklopedik Sözlüğü, Sistem Yayıncılık, İstanbul, 2003. BAHTİYAR, Ziya, Virüsler ve Güvenlik, Pusula Yayıncılık, İstanbul, 2003. BİRCAN, Hüdaverdi, Alan, Mehmet Ali, Bilgisayar Kullanım Teknikleri, Gazi Kitabevi, Ankara, 2000. ÇÖLKESEN, Rıfat, Prof. Dr. Örencik, Bülent, Bilgisayar Haberleşmesi ve Ağ Teknolojileri, Papatya Yayınevi, İstanbul, 2002. ERYILMAZ, Selami, Bilgisayar I, Tütibay Yayınları, Ankara, 2002. FYRE, Curtis, Adım Adım Microsoft Excel 2003, Arkadaş Yayınları, Ankara, 2007. GÖKKAYA, Hasan, Çetinkaya, Kerim, Temel Bilgisayar Teknolojisi, Gazi Kitabevi, Ankara, 2001. KORKMAZ, Prof. Dr. Zeynep, Kemal Atatürk Nutuk, Semih Ofset, Ankara, 2000. MEYERS, Mike, Renkli ve Resimli Kolay PC, Alfa Yayınları, İstanbul, 2003. MURRAY, Katherine, Doludizgin Microsoft Office XP, Çeviri: Ömer Murat TÜFEK, Arkadaş Yayınları, Ankara, 2003. Online Training Solutions, Inc., Adım Adım Microsoft Word 2003, Arkadaş Yayınları, Ankara, 2005. Online Training Solutions, Inc., Adım Adım Microsoft Windows XP, Arkadaş Yayınları, Ankara, 2005. Online Training Solutions, Inc., Adım Adım Microsoft Office Outlook 2003, Arkadaş Yayınları, Ankara, 2004. Online Training Solutions, Inc., Temel Bilgisayar Eğitimi, Arkadaş Yayınları, Ankara, 2006. ÖZGÜLER, Mehmet, Bilgisayar Donanımı, Dilara Yayınevi, Trabzon, 2004. PALA, Zeydin, Bilgisayar Donanımı, Türkmen Kitabevi, İstanbul, 2003. TDK Türkçe Sözlük, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, 2005. TDK Yazım Kılavuzu, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, 2005. VAROL, Neslihan, Adım Adım Microsoft Windows XP, Arkadaş Yayınları, Ankara, 2005. 253