2. EKNE FOR PARAEREERİ 2.1. Genel Geometrik anımlar ekne geometrisini tanımlamada kullanılan genel tanımlar aşağıdaki şekilde görülmektedir. OA P f D AP FP f D Güverte /2 Güverte Şekil 1. Genel geometrik tanımlar aş Dikey aş kaime Fore Peak (FP) : ekne baş bodoslaması ile dizayn su hattının kesiştikleri noktadan dizayn su hattına dik olarak geçen düşey doğru. Kıç Dikey Kıç kaime Aft Peak (AP) : Dümen rodu ekseni ile dizayn su hattının kesiştiği noktadan dizayn su hattına dik olarak geçen düşey doğru. astori idships () : aş ve kıç dikeyler arası uzaklığın ortası. Orta Simetri Düzlemi entreplane () : ekneyi boyuna yönde sancak ve iskele olarak iki simetrik parçaya bölen düzlem. emel Hattı Kaide Hattı aseline () : ekne boyunca dip kaplaması ile simetri düzleminin kesiştiği hat. u genellikle yatay bir doğru olmakla birlikte balıkçı teknesi veya romorkör gibi kıçta büyük bir pervane yuvasına sahip olması gereken tekne tiplerinde kıça eğimli olabilir. 4
Siyer Kıç aş Şekil 2. rimsiz ve trimli dizayn durum Orta Kesit - idship Section : ekne boyunca en büyük alana sahip kesittir. Genellikle bu kesit tekne ortasında yani mastoride yer alır ancak bazı hallerde daha kıça veya çok daha nadir olarak başa kaymış olabilir. Şiyer Hattı Sheer ine : ekne ana güverte profilinin orta simetri düzlemi üzerindeki izdüşümüdür. Şiyerin en düşük noktası genellikle mastoridedir ve özellikle başa doğru şiyer profili artar. odern teknelerde şiyer hattı daha nadir olarak kullanılmaktadır. güverte sehimi tumblehome f f levha omurga sintine dönümü radius kalkıntı Şekil 3. Enine kesit karakteristikleri 5
Şekil 4. ir romorkörün çeneli hatları Güverte Sehimi Deck amber : ekne ana güvertesi üzerinde bordadan orta simetri düzlemine doğru ölçülen yükseklik farkıdır. Standard bir değer olarak tekne genişliğinin 1/5 si alınabilir. Paralel Gövde Parallel ody (P) : ekne ortasında orta kesidin hiçbir değişikliğe uğramadan uzandığı bölgedir. Yumru aş Alanı (A) : Yumru başın orta simetri düzlemi üzerindeki izdüşüm alanı. Yumru aş Kesit Alanı (A) : Yumru başın baş dikeydeki enine kesit alanı. A A FP Şekil 5. Yumru baş tanımlamada kullanılan parametreler 6
2.2. Ana oyutlar ve Deplasman am oy ength Overall (OA) : eknenin başta ve kıçta en uç noktaları arasındaki yatay uzaklıktır. Dikeyler Arası oy ength etween Perpendiculars (P) : aş ve kıç dikeyler arasındaki yatay uzaklıktır. Su Hattı oyu ength of Waterline () : eknenin dizayn su hattında yüzerken başta ve kıçta su ile temas eden en uç noktaları arasındaki yatay uzaklıktır. atık oy ength Overall Submerged (OS) : eknenin dizayn su hattı altında kalan kısmında başta ve kıçta en uç noktalar arasındaki yatay uzaklık olup yumrubaşlı teknelerde önem kazanan bir boy değeridir. Paralel Gövde oyu Parallel ody ength (P) : ekne ortasında orta kesidin hiçbir değişikliğe uğramadan uzandığı bölge boyu. Su Çekimi Draught () : eknenin temel hattı ile yüzdüğü su hattı arasındaki düşey uzaklıktır. u değer trimin mevcut olması durumunda tekne boyunca değişken olabilir. Kalıp Genişliği oulded readth () : eknenin en geniş kesidinde sancak ve iskele bordalar arasındaki yatay uzaklıktır. Su Hattı Genişliği readth of Waterline () : eknenin yüzdüğü su hattında ve en geniş kesidinde sancak ve iskele bordalar arasındaki yatay uzaklıktır. Derinlik Depth (D) : ekne ortasında temel hattı ile ana güverte arasındaki düşey uzaklıktır. Fribord Freeboard (f) : ekne ortasında dizayn su hattı ile ana güverte arasındaki düşey uzaklıktır. Fribord derinlik ile su çekimi arasındaki farka eşittir. Deplasman - Displacement () : Geminin toplam ağırlığı olup yüzdüğü su hattında yer değiştirdiği suyun ağırlığına eşittir. Geminin yüzdüğü su hattının altında kalan toplam hacmin bilinmesi durumunda deplasman tonajı şeklinde bulunabilir. urada deplasman hacmini, ise suyun yoğunluğunu göstermektedir. Gemi deplasman hacmi hesaplanırken kaplama kalınlığı ve su altındaki takıntılar da dikkate alınmalıdır. 7
2.3. ekne Sualtı Formu ve Form Katsayıları ekne sualtı formu geminin inşa ve işletim maliyetleri, taşıma kapasitesi, yerleşim özellikleri, sevk karakteristikleri, hız, stabilite, enine ve boyuna mukavemet ve yapısal dizayn özellikleri gibi temel tekno-ekonomik performans karakteristiklerini etkileyen en önemli unsurlardan biridir. Üç boyutlu tekne formunu iki boyutlu kağıt düzlemine aktarabilmek üzere form veya endaze planı denilen üç adet iki boyutlu düzlemden oluşan bir plandan yararlanılır. Form planını oluşturan iki boyutlu düzlemler şunlardır: 1. eknenin boy yönünde orta keside paralel kesitlerle bölünmesi ile elde edilen enkesit planı 2. eknenin düşey yönde yüklü su hattına paralel kesitlerle bölünmesi ile elde edilen su hatları planı 3. eknenin iskele veya sancak yönünde orta simetri düzlemine paralel kesitlerle bölünmesi ile elde edilen batok eğrileri ve profil planı. Üç boyutlu düzgünlüğe sahip bir tekne formuna ait her üç plandaki iki boyutlu eğriler de düzgün olacaktır. Form planında herbir su hattı, batok ve enkesit için tek bir kesim noktası bulunabileceğine göre bu kesim noktasının temel hattına, orta simetri düzlemine ve tekne ortasına uzaklıkları her üç planda da aynı olmalıdır. u durum Şekil 6 da gösterilmektedir. Z Su hatları En kesitler X Y atoklar Şekil 6. Üç boyutlu tekne formu ve kesit düzlemleri 8
ekne form eğrilerinin çiziminde elastik tirizler kullanılır. u tirizler üstlerine konan ağırlıkların etkisi altında potansiyel enerjilerini minimum yapacak sürekli bir form alırlar. İdeal olarak eğri üzerinde koordinatları bilinen herbir nokta üzerine bir ağırlık konmalıdır. Eldeki ofset sayısının fazla olması eğrilerin daha duyarlı olarak çizilmesini sağlayacaktır. Genellikle kesit sayısı 21 den, su hattı sayısı 6 dan ve batok sayısı 4 den az olmayacak şekilde seçilir. Çok özel haller dışında tekne formlarında sancak-iskele simetrisi bulunduğundan enkesit ve su hattı planlarında sadece iskele veya sancak taraf çizilir. Geleneksel olarak enkesit planında tekne ortasından başa doğru olan kesitler sağa, tekne ortasından kıça doğru kesitler ise sol tarafa çizilir. Su hattı planında ise sadece iskele su hatları çizilir. ipik bir form planı Şekil 7 de görülmektedir. Şekil 7. ipik form planı ekne formunu tanımlamak üzere baş ve kıç dikeyler arası belirli sayıda aralığa ayrılır (tipik 2 aralık). u şekilde belirlenen kesitler istasyon olarak adlandırılır. ekne formunun hızlı değişim gösterdiği baş ve kıç nihayetlerde ara istasyonlar alınması yaygın bir uygulamadır. ilgisayar destekli gemi dizaynı uygulamalarının artması ile konstrüksiyon postalarının istasyon olarak seçilmesi uygulaması da artmıştır. Herbir keside ait su hattı yarı genişlikleri ofset değeri olarak adlandırılır ve bu değerlerle tekne formunu tanımlayan bir ofset tablosu oluşturulur. ir balıkçı gemisine ait tipik ofset tablosu ablo 1 de görülmektedir. 9
İst m 1/2.5 m 1 1 m ablo 1. ipik Ofset ablosu Yarı Genişlikler Ana Güverte Küpeşte 2 2 m 3 3 m 4 3.8 m 5 5 m 6 6 m Yükseklik Yarı Genişlik Yükseklik Yarı Genişlik Ayna - - - - - 214 665 755 57 735 945 - - - - - 326 69 771 57 754 945 ½ - - - - 6 425 717 782 57 77 945 1 3 - - - 228 512 74 788 57 781 945 2 3-162 162 463 644 773 79 57 79 945 3 3 158 382 383 617 728 787 79 57 79 945 4 37 174 32 55 712 773 79 79 57 79 945 5 86 314 47 662 762 787 79 79 57 79 945 6 212 473 592 727 782 79 79 79 57 79 945 7 378 59 672 758 788 79 79 79 57 79 945 8 49 639 71 771 7895 79 79 79 57 79 945 9 57 64 78 772 789 79 79 79 57 79 945 1 47 617 688 757 784 79 79 79 57 79 945 11 4 568 645 724 786 783 79 79 57 79 945 12 313 499 582 67 725 754 78 79 57 785 945 13 223 423 54 6 662 7 748 775 57 767 945 14 14 35 422 512 577 625 695 743 5724 73 9474 15 75 273 338 418 48 532 618 695 5753 673 953 79 16 33 199 253 322 378 428 525 6225 5783 6 9536 789 17 13 138 183 24 285 326 415 532 5812 51 9575 773 18 6 92 132 173 196 217 293 419 5841 397 9623 727 19 4 55 9 129 125 114 165 279 587 265 9682 641 19 ½ 4 38 7 19 15 61 97 2 5885 192 9715 581 2 4 28 53 9 1-32 122 59 114 9748 59 2.3.1. ekne Form Katsayıları ekne su altı form katsayılarının belirlenmesinde iki temel dizayn eğrisinden yararlanılabilir: 1. En kesit alanları eğrisi 2. Yüklü su hattı eğrisi En kesit alanları eğrisi herbir kesitin yüklü su hattına kadar alanlarının tekne boyunca çizilmesi ile elde edilebilir. Yüklü su hattı eğrisi ise herbir kesidin yüklü su hattı genişliklerinin (veya yarı genişliklerin) plot edilmesi ile elde edilir. Şekil 8 de tipik bir yük gemisi için yüklü su hattı ve enkesit alanları eğrileri görülmektedir. 1
SA A(x) (x) F (x) AP FP Şekil 8. En kesit alanları ve yüklü su hattı eğrileri Yüklü su hattı eğrisi ve enkesit alanları eğrisi gemi kesitlerinin formu hakkında bilgi verebilir. Herhangi bir konumda enkesit alanı değeri ile yüklü su hattı genişliği kesit formunun U veya V formu olduğunu belirtecektir. Enkesit alanları eğrisi altında kalan alan geminin su altı hacmini (deplasman hacmi) verecektir. A (x)dx urada A(x) gemi boyunca x konumundaki su hattı altındaki en kesit alanını göstermektedir. uradan blok katsayısı () ve sephiye merkezinin boyuna konumu () aşağıdaki formüller yardımı ile elde edilebilir. A(x)dx xa(x)dx A(x)dx enzer şekilde yüklü su hattı eğrisi altında kalan alan yüklü su hattı alanını verecektir. A (x) dx urada (x) gemi boyunca x konumundaki yüklü su hattı genişliği olup su hattı alan katsayısı () ve yüzme merkezi (F) aşağıdaki formüller ile bulunabilir. 11
(x)dx A F x (x)dx (x)dx lok katsayısı gemi su altı tekne formunun ne kadar dolgun olduğunun bir göstergesidir ancak kesit formları aynı zamanda orta kesidin ne kadar dolgun olduğuna da bağlıdır. Orta kesidin dolgunluğunu belirtmek üzere orta kesit alanını (veya maksimum alanı) su hattı genişliği ve gemi ortasındaki su çekimine bölerek elde edilen orta kesit narinlik katsayısı kullanılır. A urada A orta kesit alanını göstermektedir. öylece su altı prizmatik katsayısı aşağıdaki gibi tanımlanabilir. P A öylece prizmatik katsayı tekne sualtı hacminin, taban alanı orta kesit alanı ve yüksekliği gemi su hattı boyu olan silindirin hacmine oranı olmaktadır. Aynı blok katsayısına sahip iki gemiden prizmatik katsayısı küçük olan diğerine nazaran ortada daha dolgun, baş ve kıçta daha narin olacaktır. enzer bir mantıkla tekne sualtı hacminin, taban alanı yüklü su hattı olan su çekimi yüksekliğindeki silindire oranı düşey prizmatik katsayıyı verecektir. VP A 12
Örnek 1. Su hattı boyu 6 metre, genişliği 1 metre ve su çekimi 4.5 metre olan bir geminin form katsayıları =.52, =.72 ve =.63 olarak verilmektedir. Geminin tam ortasına sonradan 15 metre boyunda bir paralel gövde eklenmektedir. Su çekiminin değişmediğini varsayarak yeni form katsayılarını bulun. 61 4.5.52 144 3 m 3 15 144 151 4.5.72 189 m 189.56 751 4.5.72 (değişmiyor) P.56.7777.72 VP.56.74.795 Örnek 2. emel geometrik özellikleri aşağıda verilen gemiye ait form katsayılarını hesaplayın. Su hattı boyu 2 m Su hattı genişliği 22 m Su çekimi 7 m Prizmatik katsayı P.75 Yüklü su hattı alanı A 35 m 2 Deplasman tonajı 23 t Deniz suyu yoğunluğu 1.25 t/m 3 23.729 2 22 7 1.25 A 35.795 2 22 P.729.972.75 13