Geleneksel Türk Evi Donatı Elemanlarının Restorasyonu ve Çağdaş Yapılarda Yeniden Kullanımı: Bir Şerbetlik Örneği *

Benzer belgeler
ANKARA ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ PEYZAJ MİMARLIĞI TARİHİ BAHÇELERDE RÖLÖVE VE RESTORASYON

TÜRK YAŞAM KÜLTÜRÜNÜN GELENEKSEL TÜRK EVLERİNDEKİ YANSIMALARI

YAPILARDA HASAR SYON - RESTORASYON PROJE DÜZENLEME ESASLARI. Yapılarda Hasar Tespiti-I Ögr. Grv. Mustafa KAVAL AKÜ.Afyon MYO.Đnşaat Prog.

T.C. MİMAR SİNAN GÜZEL SANATLAR ÜNİVERSİTESİ MESLEK YÜKSEKOKULU MİMARİ RESTORASYON PROGRAMI ÖN LİSANS DERS BİLGİ FORMU

KONURALP TEKNİK GEZİ RAPORU

Yavaş Kapanma / Kolay Açılma

T.C. MİMAR SİNAN GÜZEL SANATLAR ÜNİVERSİTESİ MESLEK YÜKSEKOKULU MİMARİ RESTORASYON PROGRAMI ÖN LİSANS DERS BİLGİ FORMU

FONKSİYONELLİK. Genellikle, profilin görünmesinin istenilmediği gizli uygulamalarda kullanılır.

PANEL YAPI PANEL YAPI

Zeitschrift für die Welt der Türken Journal of World of Turks AKÇAKOCA EVLERİNDE SÜSLEME THE ORNAMENTATION IN THE AKÇAKOCA HOUSE

SALON TAKIMLARI AYDEMİR DEKORASYON. Özel tasarım sipariş alınır. KOD NO. 316 Melodi Masa Abaroz / 222 Melodi Sandalye

Geçmiş zaman olur ki...

HAKKIMIZDA. MOBSAR Mobilya Sanayi A.Ş.

~_.)u J!Yu!J.,,r-{;--~'.::.-9if~ı:ı>'!/,..

MESLEK RESMİ DERSİ. Giriş Özet Yapı Bilgisi Mimari Tasarım Esasları ve Mimari Proje Örnekleri İncelemeleri. Hazırlayan. Öğr. Gör.

KOCAELİ BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ MESKUN VE GELİŞME KIRSAL KONUT ALAN YERLEŞİMLERİ TASARIM REHBERİ

SÜLEYMANİYE YENİLEME ALANI, 2. BÖLGE, 461 ADA, 6 PARSEL RÖLÖVE AÇIKLAMA RAPORU İLE İLİŞKİLİ FOTOĞRAF VE GÖRSELLER

TEKNİK RESİM 6. HAFTA

AHŞAP DOĞRAMALAR. Aşağıdaki cümlelerin başında boş bırakılan parantezlere, cümlelerde verilen bilgiler doğru ise D, yanlış ise Y yazınız.

C. KORUMA AMAÇLI İMAR PLANI UYGULAMA KOŞULLARI

Bitkilerle Alan Oluşturma -1

STRÜKTÜR MEKANDA STRÜKTÜR ÇALIŞMALARI. Orta düzey

2419 ADA 45 PARSEL MİMARİ PROJE RAPORLARI

MOBİLYA. Gelenekten gelen ustalığın eseri olan ahşap merdiven çeşitleri kataloğu

T.C. MİMAR SİNAN GÜZEL SANATLAR ÜNİVERSİTESİ MESLEK YÜKSEKOKULU MİMARİ RESTORASYON PROGRAMI ÖN LİSANS DERS BİLGİ FORMU

MİMARİ PROJE RAPORLARI

SULTAN IZZETTIN KEYKAVUS TÜRBESİ, 1217, SİVAS

Peyzaj Mimarlığı çalışmalarında bitkisel materyalinin kullanımında, tasarım ilkeleri ile birlikte bitkilerin denrolojik özelliklerinin

OKUL BAHÇELERİ DÜZENLEME İLKELERİ, İHTİYAÇ PROGRAMLARI AÇIKLAMALARI VE ÖRNEK PROJELER. (Ek 1)

reward fonksiyonellik

ŞEYHÜLİSLÂMLIKTAKİ BİNALARIN MİMARÎ ÖZELLİKLERİ

MARSALA KOLEKSİYON LANSMANI

Yıl: 5, Sayı: 18, Eylül 2018, s

Mutfakta sürgü kapak uygulamaları

VİTRİN KUYUMCULUĞU BÖLÜMÜ MESLEK DERSLERİ VİTRİN

IT ve Data Fiziksel Güvenliği ve Uygulamaları

TARİHİ BAHÇELERDE RÖLÖVE ve RESTORASYON DERSİ. Restitüsyon Rölöve Restorasyon Rehabilitasyon Renovasyon

Taşıyıcı Sistem İlkeleri. Dr. Haluk Sesigür İ.T.Ü. Mimarlık Fakültesi Yapı ve Deprem Mühendisliği Çalışma Grubu

MİMARİ PROJE RAPORLARI

MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI STANDARTLARINA UYGUN OKUL SIRALARI

KENT ÖLÇEĞİNDE KORUMA ve YENİLEME KAVRAMLARI

Hayatınıza değer katarak, ev sahibi olmaktan öte yeni bir deneyim sunan Seyir Konutları ile sizleri ayrıcalıklı bir yaşama davet ediyoruz.

Z E N I A S L I D E Y A L I T I M L I S Ü R M E S E R İ S İ SERİSİ TEKNİK EĞİTİM KİTABI

2. Yarışmanın Yemek kategorisi için konutsal bir boyutta mı tasarlanmalı yoksa Restaurant/Café gibi mekanlara göre mi tasarlanmalı?

1950 LERDEN GÜNÜMÜZE GELEN BİR ALIŞVERİŞ KOMPLEKSİ: BALIKESİR KASAP VE SEBZE HALİ. Gaye BİROL Yrd. Doç. Dr., Balıkesir Üniversitesi Mimarlık Bölümü

İZMİR TİCARET ODASI İZMİR FAYTONU

GÜNLÜK PLAN 1. VİTRİN ÇİZİMİ

T.C. MİMAR SİNAN GÜZEL SANATLAR ÜNİVERSİTESİ MESLEK YÜKSEKOKULU MİMARİ RESTORASYON PROGRAMI ÖN LİSANS DERS BİLGİ FORMU

I w w w. F i k i r K a h v e s i. c o m. t r I

MAKALE / ARTICLE. Erkan AVLAR, 1 Ezgi KORKMAZ 1. Key words: MEGARON 2009;4(1):61-68

DÜŞEY SİRKÜLASYON ARAÇLARI

İÇ MİMARLIK ANABİLİM / ANASANAT DALI

Etkili lojistiğin etkili kapı teknolojisine ihtiyacı var

SORU 3 Hedef kullanıcının çocuk-genç-yetişkin olması kararı tasarımcıdan mı beklenmektedir? CEVAP 3 Kullanıcıların yetişkin olduğu düşünülmelidir.

Geleneksel Kemaliye Evlerine Ait Kapıların İncelenmesi

RESTORASYON RAPORU SEDES MİMARLIK

YARARLAR ÇELİK KONSTRÜKSİYON. Solar Enerji ve Otokorkuluk Montajı

ATATÜRK ORMAN ÇİFTLİĞİ JANDARMA KARAKOLU

GEBZE TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MİMARLIK FAKÜLTESİ MİMARLIK BÖLÜMÜ

kabinler Soho rack soho rack kabinler

TAŞINMAZ KÜLTÜR VARLIKLARININ VE SİT ALANLARININ KORUNMASI VE DEĞERLENDİRİLMESİ İÇİN GEREKLİ PROJELER VE PLANLAR NELERDİR?

ALÜMİNYUM KOMPOZİT PANELLER

TARİHİ AMASYA CADDESİ ÜZERİNDEKİ ZİLE EVLERİ. Emine Saka AKIN 1 Adnan SEÇKİN 2 ÖZET

MR. SOHO DUVAR TİPİ KABİNET

T.C. MİMAR SİNAN GÜZEL SANATLAR ÜNİVERSİTESİ MESLEK YÜKSEKOKULU MİMARİ RESTORASYON PROGRAMI ÖN LİSANS DERS BİLGİ FORMU

T.C. MİMAR SİNAN GÜZEL SANATLAR ÜNİVERSİTESİ MESLEK YÜKSEKOKULU MİMARİ RESTORASYON PROGRAMI ÖN LİSANS DERS BİLGİ FORMU

MEGEP (MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ)

Teknik Şartname Standart Formu

ANKARA ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ PEYZAJ MİMARLIĞI BÖLÜMÜ MİMARLIK BİLGİSİ DERSİ KONU: MİMARİ PROJE AŞAMALARI

PLANETARYUM TEKNOLOJİLERİ. Dev bir kürede süper boyutlu derinliklerde birlikte evreni keşfedelim...

Mimari Kalıtı Koruma (MMR 482) Ders Detayları

DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ GÜZ YARIYILI

HAYATI ŞİMDİ İSTEDİĞİNİZ GİBİ YAŞAYIN. Remley Land, bir Remley Grup projesidir.

İL: Mersin İLÇE: Tarsus KÖY/MAH.: Sofular SOKAK: 37 ve 42. Sokaklar

CLIP-IN TAVAN MONTAJ TALİMATNAMESİ

DERS BİLGİ FORMU. Mobilya Resimleri Ağaç işleri Mobilyacılık. Dersin Adı Alan Meslek/Dal Dersin okutulacağı dönem /sınıf/yıl Süre Dersin amacı

MALİYETİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER. Doç. Dr Elçin TAŞ

ÇATILAR. Celal Bayar Üniversitesi Turgutlu Meslek Yüksekokulu İnşaat Bölümü. Öğretim Görevlisi Tekin TEZCAN İnşaat Yüksek Mühendisi

Bellona baza ürün grubumuzda serimize dâhil edilen VERSO BAZA BAŞLIK bilgilendirmesi aşağıda bilgilerinize sunulmuştur.

lite SEPARATÖR SİSTEMLER Derzli Separatör Sistemi Cam Cama Separatör Sistemi

Mühendislik.

KVK101 KORUMA-ONARIM KAVRAM VE İLKELERİ

2016 YILI İKİ KATLI OFİS KONTEYNER TASLAK ŞARTNAMESİ

2419 ADA 45 PARSEL MİMARİ PROJE RAPORLARI

İNŞAAT MALZEME BİLGİSİ

Bakış açınızı değiştirecek Ev

Yaşam alanınıza renk katar...

Pila Koleksiyonu. Tasarım Nurus D Lab

Koleksiyon Adı: İsmihan Sultan Koleksiyon Numarası: 327 Uygulamayı Yapan: M. AKPINAR

Giydirme Cephe Sistemleri

Yapıblok İle Akustik Duvar Uygulamaları: Digiturk & TV8

MUTLULUK BU ÇATININ ALTINDA

W345 Vidipan Ses Duvarı

ÖZGEÇMİŞ KİŞİSEL BİLGİLER

RAMPALAR Mükemmel Çözümler

T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ MİMARLIK BÖLÜMÜ EĞİTİM ÖĞRETİM YILI ÖĞRETİM PLANI TOPLAM ( Eski Kod) Dersini Başarmış Olmak

KONUT MUTFAKLARINDA ERGONOMİK VE ANTROPOMETRİK YAKLAŞIMIN BİREY YAŞAMINA ETKİLERİNİN ARAŞTIRILMASI

DUVAR BOŞLUKLARI 4/13/2015

Üç Şerefeli Camii. Ahmet Usal - Edirne Vergi Dairesi Başkanlığı

Transkript:

SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi Nisan 2013, Sayı:28, ss..291-301 SDU Faculty of Arts and Sciences Journal of Social Sciences April 2013, No:28, pp.291-301 Geleneksel Türk Evi Donatı Elemanlarının Restorasyonu ve Çağdaş Yapılarda Yeniden Kullanımı: Bir Şerbetlik Örneği * Mehmet Lütfi HİDAYETOĞLU ** ÖZET Geleneksel Türk evleri, iç mekânları ve donatı elemanlarıyla, geleneksel kültürün vazgeçilemez bir anıtıdır. Ancak Türk evleri ve özellikle ahşap malzemeden yapılan geleneksel donatı elemanları, bakımsızlık, kötü onarımlar ve kullanım dışı kalma gibi sebeplerle zarar görmüş ve yok olmuşlardır. Yok olan bu tasarım özelliklerinin yeni yapılarda yaşatılması geleneksel Türk evi tasarım kültürünün gelecek nesillere aktarılması açısından oldukça önemlidir. Bu çalışmada, yerinden sökülen ve uzun süre atıl kalan geleneksel Türk evine ait bir dolabın restorasyonu ve çağdaş bir yapıda yeniden kullanım imkânları üzerinde durulmuştur. Çalışılan donatı, uygun olan tekniklerle restore edilmiş ve dolabın yeniden kullanımı sağlanmıştır. Sonuçta geleneksel Türk evi donatı elemanlarının, yeni uygulamalara aktarılabileceği ve çağdaş yapıların geleneksel tasarım anlayışı ile tasarlanarak kültürel sürekliliğin sağlanabileceği vurgulanmıştır. Anahtar Kelimeler: Geleneksel Türk evi, restorasyon, mobilya, yeniden kullanım. Restoration of Traditional Turkish House Equipment Elements and Its Re-usage in Modern Structures: A "Şerbetlik" Sample ABSTRACT Traditional Turkish houses are indispensable monuments of traditional culture, with their indoors and furniture. However, Turkish houses and especially traditional furniture made of wooden material was damaged and annihilated because of dilapidation, bad repair and out of use. Sustenance of these annihilated design features in new structures is quite significant in the sense of transferring traditional Turkish house design culture to the next generations. In this study, restoration of a displaced and otiose cupboard belonging to a traditional Turkish house, and its re-use chances in a modern structure were accentuated. The equipment in question was restored with appropriate techniques and re-use of the cupboard was procured. Consequently, it has been emphasized that Turkish house equipment elements can be transferred into new applications and that cultural continuity can be ensured designing modern structures with traditional design understanding. Key Words: Traditional Turkish house, restoration, furniture, re-use. * Bu makalede sözü edilen restorasyon ve çağdaş yapıda yeniden kullanma projesi; Selçuk Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi nin 11.04.2012 tarih ve 337 sayılı, Geleneksel Türk Sanatları Bölüm Başkanlığı odası tasarım projesi ve uygulaması için yapılan görevlendirme ile Yrd. Doç. Dr. M.Lütfi Hidayetoğlu tarafından bizzat gerçekleştirilmiştir. ** Yrd. Doç. Dr. Selçuk Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi, Endüstri Ürünleri Tasarımı Bölümü, Öğretim Üyesi, mlhidayetoglu@selcuk.edu.tr

292 Geleneksel Türk Evi Donatı Elemanlarının Restorasyonu ve Çağdaş Yapılarda Yeniden Kullanımı:Bir Şerbetlik Örneği 1. Giriş Geleneksel Türk evleri süreç içerisinde büyük gelişmeler geçirmiş ve yayılıp geliştiği iklim, tabiat ve kültür bakımından farklılıklar gösteren bölgelerde farklı tipler meydana getirmiştir. Buna karşın, tüm geleneksel evler belirli kültürel değerler bütününe bağlı kalınarak yapılmıştır. Geleneksel Türk evlerinin mimari tasarımı ve detayları incelendiğinde tüm tasarım ve çözümlerin belirli bir amaca hizmet ettiği, belli bir faydası olduğu görülmektedir. Özellikle yerleşik yaşama geçiş ve İslamiyet in kabulü ile gelişen mahremiyet anlayışı; geleneksel Türk evlerinin şekillenmesinde önemli rol oynamıştır. Geleneksel Türk evlerinin plan özellikleri, evlerdeki kat kullanımı, sofalar, haremlik selamlık odaları, kim geldi pencereleri, döner dolaplar, gömme dolaplar, kapılar, kapı tokmakları vb. birçok donatı ve aksesuar, yaşam kültürü ile şekillenen tasarım unsurlarıdır 1. Bu anlamda sofa ve odalar geleneksel Türk evlerinin en önemli mekânlarını oluşturur ve kendine özgü donatıları barındırır. Evin bulunduğu iklim koşullarına göre açık ya da kapalı olarak konumlandırılan sofa, planın merkezindedir. Tüm odalara bu orta mekândan ulaşılır. Sofa hem bir geçiş mekânı hem de ailenin toplandığı ve vakit geçirdiği bir yaşam alanıdır 2. Geleneksel Türk evlerinin temel mekânı ise odalardır. Odalarda herhangi bir fonksiyon sınırlandırması yoktur. Yaşamla ilgili oturma, dinlenme, yemek hazırlama, pişirme, yemek yeme, ısınma, yatma, çalışma gibi eylemlerin tümü her bir odada rahatlıkla yapılabilir 3. Bu özelliği ile oda; gündüz yemek hazırlanıp, kahve pişirilip, oturulan; gece olduğunda ise -yüklüklerden çıkartılan döşeklerle- yatılabilen, ya da yıkanılabilen bir mekâna dönüşmektedir (Res.1). Resim 1. Bir geleneksel Türk evi odasının gündüz ve gece kullanımı 4 1Kemal Yıldırım Mehmet Lütfi Hidayetoğlu, Türk Yaşam Kültürünün Geleneksel Türk Evlerindeki Yansımaları 4 th International Turkish Culture and Art Congress/Art Activity, Egypt, 02-07 November 2009. s.114-120. 2Sedat Hakkı Eldem, Osmanlı Dönemi Türk Evi, (Cilt:1), Türkiye Anıt Çevre Turizm Değerlerini Koruma Vakfı Yayınları, İstanbul, s.17 3 Muhammer Hacıbaloğlu, Geleneksel Türk Evi ve Çağımıza Ulaşamamasının Nedenleri, Gazi Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi Matbaası, Ankara, 1989. s.9 4 Reha Günay, Türk Ev Geleneği ve Safranbolu Evleri, YEM Yayınları, İstanbul, 1998, s.171

Mehmet Lütfi HİDAYETOĞ LU 293 Özellikle odalarda fonksiyon ayrımına gidilmemesi ve tüm eylemlerin bir oda içerisinde yapılması gerekliliği, mekânın fonksiyonel kullanılmasını gerektirmektedir. Bu anlamda odalardaki donatı elemanları tüm bu fonksiyonları yerine getirebilecek şekilde tasarlanmıştır. Tipik bir geleneksel Türk evi odası büyüklüğü ve süsleme özellikleri ne olursa olsun belirli bir düzen içerisinde tasarlanmıştır. Oda ayakta ulaşılabilen en yüksek noktasından yatayda ikiye ayrıldığında, bu bölümlemenin üst tarafı estetik unsurları barındırırken, alt tarafının ise fonksiyonellik amacıyla tasarlandığı görülür 5. Tipik bir odada genel olarak, giriş duvarına yerleştirilmiş - yıkanma fonksiyonunu da barındıran - bir depolama birimi, diğer üç duvarı çevreleyen sabit oturma elemanları ve her iki yanına da depolama birimleri eklenmiş bir ocak bulunur (Res.2). Bu temel yerleşime ilave olarak, açık ya da kapalı gözler, raflar, gizli dolaplar, çiçeklikler, kapılar, kepenkler ve bunlara benzer yardımcı çözümler de mekândan en üst seviyede faydalanmaya olanak tanır. Sözü edilen tüm bu donatı elemanları mekâna sabitlenmiş durumdadır. Osmanlının son dönemlerine kadar yapılan geleneksel Türk evlerinde, mobilya niteliğinde olan taşınabilir donatı elemanlarının kullanımı pek görülmemektedir. Resim 2. Tipik bir geleneksel Türk evi odası 6 2. Yaşam Kültüründeki Değişimin Geleneksel Donatılar Üzerindeki Etkileri Geleneksel Türk evleri Osmanlı nın son dönemlerine kadar aslını koruyabilmiştir. Ancak siyasi ve kültürel anlamda yaşanmaya başlanan batılılaşma hareketleri, halkı ve doğrudan sivil mimariyi de etkilemiştir. Bu değişim yaşam kültüründeki farklılaşmayla yavaş yavaş gerçekleşmiştir. Ataerkil bir aile düzeninin benimsendiği geleneksel yaşam biçiminde evlenen çift, ayrı bir eve taşınmamakta, evin bir odasına yerleşmektedir. Bu nedenle ekonomik imkânlarla da bağlantılı olarak geleneksel Türk evleri büyükçe ve çok odalı olarak yapılmaktadır. Daha önce de belirtildiği gibi odalar bu ihtiyaca cevap verecek şekilde fonksiyon ayrımı yapılmadan tasarlanmaktadır. Ancak Türk yaşam kültüründeki sürekli değişim, özellikle çekirdek aile yapısının benimsenmesi ve kırsal yaşam tarzından uzaklaşma, geleneksel Türk evlerini değişen 5 Önder Küçükerman, Kendi Mekânının Arayışı İçinde Türk Evi, Apa Ofset, İstanbul, 1985, s.69. 6 Günay, a.g.e., s.173.

294 Geleneksel Türk Evi Donatı Elemanlarının Restorasyonu ve Çağdaş Yapılarda Yeniden Kullanımı:Bir Şerbetlik Örneği yaşam şartlarına uyum sağlayamaz hale getirmiştir 7. Bu durum birkaç kuşağın bir arada yaşaması için tasarlanmış büyük yapıların tam anlamıyla kullanılamaması, terk edilmesi veya amacı dışında verimsiz olarak kullanılmasına yol açmıştır. Odaların depo olarak kullanılmaya başlanması, ısıtma problemleri nedeniyle yapıyla bağlantılı ayrı yaşam mekânlarının oluşturulması, yapının strüktürüne zarar vererek yapılan tadilatlar ve en sonunda yapının terk edilmesi geleneksel Türk evlerinin günümüze kadar sağlıklı bir şekilde ulaşamamasına neden olmuştur. Bu değişimden doğal olarak yapıyla beraber, iç mekân ve donatılar da etkilenmiştir. Ahşap malzemeden yapılan geleneksel donatı elemanları bakımsızlık, kötü onarımlar ve kullanım dışı kalma gibi sebeplerle zarar görmüşlerdir. Özellikle batılılaşma hareketleriyle önce saraylara giren hareketli mobilyalar, sonraları tüm halkın ulaşabileceği donatılar haline gelmiştir. Bu durum oda planlarının ve donatı düzeninin değişmesine ve geleneksel sabit donatı elemanlarının kullanılmamasına yol açmıştır. Bazı geleneksel Türk evlerinin boşaltılması ya da yeni yapılar yapmak amacıyla yıkılması sırasında, içlerinde bulunan donatıların ve ahşap elemanların; yakmak, farklı amaçla yeniden kullanmak, satmak ve çok nadir de olsa korumak amacıyla sökülüp değerlendirildiği görülmektedir. Bu çalışmada ticari olarak değerlendirmek için yerinden sökülen bir dolabın yeniden kullanım imkânları üzerinde durulmuştur. 3. Restorasyon ve Yeniden Kullanım Projesi Gelenekli tasarım anlayışına sahip donatı ve mekânların çağa ayak uydurabileceğini ve bu sayede de geleneksel kültürün sonraki kuşaklara aktarılabileceğini savunan, Selçuk Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Geleneksel Türk Sanatları Bölümü, Fakültenin 2011 yılı sonunda yeni binasına taşınması ile bu anlayışını bir mekânında gösterme konusunda önemli bir adım atmıştır. Bu amaçla, Bölüm başkanlığı makamının, temin edilen geleneksel Türk evlerine ait donatılar kullanılarak tasarlanması, projelendirilmesi ve uygulanması için Dekanlık tarafından Nisan 2012 de bir çalışma başlatılmıştır. Bu çalışma kapsamında, Geleneksel Türk evlerine ait, kapı, tavan göbeği, dolap, kapı kasası ve koltuk gibi donatılar önem derecelerine göre çeşitli müdahalelerle restore edilmiş, bazıları yeniden işlevlendirilmiş ve bir bütünlük içerisinde mekân içerisinde kullanılmıştır. Bu makalede ise proje kapsamında üzerinde çalışılan bir dolabın, incelemesi, restorasyonu ve yeniden kullanımı üzerinde durulmuştur. 3.1. Mekân Özellikleri Bölüm başkanlığı için ayrılan mekân yaklaşık olarak 21 m 2 dir. Tasarımı zorlayacak mimari unsurların bulunmadığı kareye yakın mekânın tavan yüksekliği 326 cm dir. Mekânın çağdaş fonksiyonuna uygun şekilde tasarlanması gerektiği göz önünde bulundurularak, ihtiyaç listesine öncelikli olarak, bir makam masası, sekreter çalışma masası, otuma elemanları ve depolama birimleri alınmıştır. Tüm bu ihtiyaçlar, 7 Bahattin Küçük Mehmet Lütfi Hidayetoğlu, Türk Yaşam Kültüründeki Değişimin Osmanlı Dönemi Sivil Mimarlık Eserleri Üzerindeki Etkileri, Geleneksel Denizli Evleri Örneği, 5 th International Turkish Culture and Art Congress/Art Activity, Spain, 09-13 May 2011.

Mehmet Lütfi HİDAYETOĞ LU 295 zamanında geleneksel Türk evlerinde bulunan donatılar kullanılarak karşılanmıştır (Res.3). Resim 3. Mekânın uygulama öncesi görünüşleri (2012) 3.2. Eserin tanıtımı Yeniden kullanım uygulaması yapılan donatı, geleneksel Türk evi odalarında yaygın olarak bulunan gömme dolabın devamı niteliğinde düşünülebilecek, küçük ve dekoratif yanı ağır basan bir dolaptır. Genellikle halk arasında şerbetlik olarak da adlandırılmaktadır. Donatı yaklaşık olarak 120 cm genişlik, 195 cm yükseklik ve 45 cm derinliğe sahiptir. Ön görünüşten bakıldığında iki rafı kapatan küçük bir kapak ve üzerinde - yaygın olarak ağzı açık, oyma ya da göz gibi isimler verilen - tipik bir açık raf bulunmaktadır. Bu küçük dolabın alt hizasında derinlik farkı yapılarak, küçük gündelik eşyaların konulabileceği bir yüzey de oluşturulmuştur. Bu fonksiyonel amaçlı dolap kısmı, ön yüzde yaklaşık olarak 40 x 130 cm alan kaplamaktadır (Res.4). Resim 4. Donatının görünüşleri (2012)

296 Geleneksel Türk Evi Donatı Elemanlarının Restorasyonu ve Çağdaş Yapılarda Yeniden Kullanımı:Bir Şerbetlik Örneği Donatının diğer kısımları tamamen süsleme amaçlı olarak tasarlanmıştır. Görünüş, kademeli ve geniş pervazlarla yüzeye derinlik verilerek tamamlanmıştır. Yapılan genel hatlı bitkisel süslemeler kırmızı kumaş üzerine çakılmıştır. Donatıya arkadan bakıldığında, sadece dolap kısmına ait derinliğin fazla olduğu, diğer süslemeyi oluşturan kısımların, konstrüksiyonu oluşturacak minimum alanı kullandığı görülmektedir. Genel boyutları, formu ve yapım şekli incelendiğinde, dolabın mekânın köşesine 45 derecelik bir açıyla yerleştirilmiş olabileceği ve bir gömme dolap sisteminin bir parçası olarak tasarlandığı düşünülmektedir 3.3. Restorasyon Yaklaşımı ve Yapılan Uygulamalar Donatı 2012 yılının başında Konya ya bağlı Beyşehir ilçesindeki bir antikacıdan temin edilmiştir. İlk yüzeysel incelemede, donatının çok uzun zaman önce yerinden söküldüğü ve satılmak üzere dış hava şartlarına mazur kalacak şekilde bekletildiği anlaşılmaktadır. Donatıya yapılacak müdahalenin sınırlarına ve koruma yöntemine karar vermek üzere, çağdaş restorasyon anlayışına uygun şekilde 8 donatının; eskilik özelliği, tarihi belge niteliği ve estetik değeri araştırılmıştır. Eskilik özelliği Donatının temin edildiği yerdeki saklama koşullarının kötü olduğu görülmüştür. Aynı zamanda ahşap üzerindeki bozulma belirtileri de donatının bulunduğu ortamın dış etkilere açık olduğunu göstermektedir. Korumasız kalmış bir ahşap donatının böyle bir ortamda çok uzun süre dayanamayacağı bilinmektedir. Bu şartlar altında donatıda meydana gelen deformasyonun konulduğu yere göre azlığı, donatının asıl yerinden çıkarılmasının çok uzun zaman önce olmadığı izlenimi vermektedir (Res.5). Resim 5. Donatıda meydana gelen deformasyonlar (2012) Bununla beraber geleneksel Türk evleri ile ilgili daha önce yapılan çalışmalarda, sivil mimarlık ürünü olan bu evlerin çok iyi korunamadığı ve en eski örneklerin çok nadir 8 Zeynep Ahunbay, Tarihi Çevre Koruma ve Restorasyon, YEM Kitabevi, İstanbul, 1996, s.28.

Mehmet Lütfi HİDAYETOĞ LU 297 de olsa 18. yy. a dayandığı belirtilmektedir 9. Özellikle İç Anadolu bölgesinde bulunan sivil mimarlık örneklerinin günümüze ulaşanlarının son dönem örnekleri olduğu göz önünde bulundurulursa, donatının en erken 19.yy sonlarına ait oluğu söylenebilir. Bu durumu, eserde yapılan tadilatlar ve bu tadilatlarda kullanılan çivi, menteşe vb. gereçler de desteklemektedir. Tarihi belge niteliği Donatının bir antikacıdan temin edilmesi nedeniyle hangi yapıya ait olduğu tam olarak bilinememektedir. Ancak donatıda kullanılan malzeme, birleşim teknikleri, oymacılık teknikleri, yapımındaki ustalık özellikleri, kullanılan aksesuarlar ve süsleme özelliklerine bakıldığında, donatının orta gelir seviyesine sahip bir aile için, yerel bir ahşap ustası tarafından, yerinde yapılmış olabileceği anlaşılmaktadır (Res.6). Donatı üzerinde, önemli bir kişi ya da yer için yapılmış olduğu izlenimi verecek nitelikte bir işaret, malzeme ya da yapım tekniği kullanılmadığı görülmektedir. Bu anlamda önemli bir kişi ya da olayla ilgili bir tarihi belge niteliği taşımadığı söylenebilir. Resim 6. Orta düzey oyma ve yapım teknikleri (2012) Estetik değeri Donatı üzerinde kullanılan süslemeler oldukça sade ve genel hatlıdır. Ayrıca Bu süslemelerin yerine sabitlenmesinde büyük başlı çivi kullanılması, süsleme elemanları altında bulunan kumaşların ekli ya da katlı olması, birleşim detaylarının normal bir işçilikle yapılması, malzeme kullanımında sadece görünen kısımlara özen gösterilmiş olması, donatıyı ortalama bir estetik değere ulaştırmıştır. Meydana gelen bozulmalar ve kullanım sürecinde yapılan tadilatlar da göz önüne alındığında (Res.7) bu tip donatıların antikacı veya hurdacılarda çeşitli boyut ve biçimlerde bulunabileceği görülmektedir. Bu anlamda çok nadir bir parça olmadığı da söylenebilir. 9 Kemal Yıldırım Mehmet Lütfi Hidayetoğlu, Geleneksel Türk Evi Ahşap Tavan Süsleme Özelliklerinin ve Yapım Tekniklerinin Çeşitliliği Üzerine Bir İnceleme, 9 th International Symposium of Traditional Arts, İzmir, 16-18 November 2006.

298 Geleneksel Türk Evi Donatı Elemanlarının Restorasyonu ve Çağdaş Yapılarda Yeniden Kullanımı:Bir Şerbetlik Örneği Resim 7. Kullanım sürecinde yapılan tadilat izleri (2012) Bu değerlendirmelere göre, donatının mevcut durumu ile müdahale etmeden koruma altına alınmasını gerektirecek düzeyde bir eser olmadığı tespit edilmiştir. Bu nedenle sağlamlaştırma, bütünleme, temizleme ve yeniden işlevlendirme teknikleriyle donatının en iyi şekilde korunarak, fonksiyonel ve estetik göverini sürdürmesi uygun bulunmuştur. Bu amaçla, donatının rölövesi alınmış, fotoğraflarla belgelenmiş, bozulma düzeyi ve nedenleri tespit edilmiştir. Donatının yeni konumuna göre yapılması gereken ekler ve düzenlemeler tespit edilerek raporlanmıştır. Yapılan incelemede; donatının neredeyse tamamının böcekler tarafından tahrip edildiği görülmüştür. Donatı üzerinde sayılamayacak miktarda delik tespit edilmiştir. Bununla beraber işlemler sırasında malzeme içerisinde yaşayan bir böceğe dair ize rastlanmamıştır. Ancak her ihtimale karşı bütün deliklere önce dezenfektan, sonra da renkli ahşap koruyucu enjekte edilmiştir (Res.8). Resim 8. Ahşap koruyucunun deliklere enjekte edilmesi (2012) Ayrıca kapakta, raflarda ve dolabın bazı kısımlarında çarpılma ve eğilme şeklinde görülen deformasyonlar tamir edilmiştir. Düşen ya da eksilen kısımlar, donatının görülmeyen yerlerinden alınan parçalarla tamamlanmıştır (Res.9). Yüzeyler kirlenme durumuna göre basınçlı hava, fırça ve zımpara ile temizlenmiştir.

Mehmet Lütfi HİDAYETOĞ LU 299 Resim 9. Kapağın doğrultulması ve tamamlama işlemleri (2012) Donatının monte edileceği yere uygunluğunun ve diğer donatılarla uyumunun sağlanabilmesi için yeni malzemelerden ekler yapılmıştır. Bu kapsamda donatının yüksekliğini arttırmak için altına aynı görünümü oluşturacak şekilde bir kaide yapılmıştır. Ayrıca yerleştirileceği boşluğu tamamlaması için de sağ tarafına iki dar kapak ilave edilmiştir. Tüm bu eklemeler zemine ve duvara sabitlenerek yapılmıştır. Böylece donatıya zarar verilmemiştir. Sağlamlaştırma, bütünleme ve temizleme işlemlerinden sonra renkli ahşap koruyucu kullanılarak donatının diğer parçalarla uyumu sağlanmış ve donatı dış etkilere karşı koruma altına alınmıştır (Res.10). Resim 10. Dolabın onarım ve koruma işlemleri sonrası durumu (2012)

300 Geleneksel Türk Evi Donatı Elemanlarının Restorasyonu ve Çağdaş Yapılarda Yeniden Kullanımı:Bir Şerbetlik Örneği Proje kapsamında daha öncede belirtildiği gibi, restorasyon süreci anlatılan bu dolabın yanı sıra bir oturma grubu, bir küçük dolap, bir masa ve bir tavan göbeği sadece sağlamlaştırılıp olduğu gibi korunarak mekân tasarımına ilave edilmiştir. Ayrıca bir kapı kanadı, kapı kasası ve tavan göbeği uygun restorasyon ve yenileme çalışmalarıyla yeniden işlevlendirilmiştir (Res.11). Mekâna uygun yeni üretimler ve aksesuar da ilave edilerek proje tamamlanmıştır. Resim 11. Tasarımı tamamlanan mekânın panoramik fotoğrafları 10. 4. Sonuç ve Değerlendirme Geleneksel Türk evi ve içerisindeki donatıların, değişen yaşam kültürü nedeniyle korunamadığı bir gerçektir. Bununla beraber evrenselleşen tasarım anlayışı ve öncü tasarım eğilimleri nedeniyle çoğu geleneksel kültürde olduğu gibi geleneksel Türk kültürü de unutulmaya yüz tutmuştur. Birçok medeniyete ve tasarım anlayışlarına ilham kaynağı olan geleneksel Türk kültürü, sadece günümüze ulaşan kültür varlıklarının korunmasıyla yaşatılamaz. Bu eserlerin uygun yöntemlerle sağlamlaştırılarak çağdaş hayat içerisinde işlevlerini devam ettirmeleri de sağlanmalıdır. 10 Panoramik fotoğraflar: Harun TÜRKMENOĞ LU

Mehmet Lütfi HİDAYETOĞ LU 301 Bununla birlikte çağdaş yaşam şartlarıyla uyumlu, ihtiyaçları karşılayan ve kimlik sahibi gelenekli yeni yapıların ve donatıların tasarlanması da kültürel sürekliliğin sağlanması açısından önemlidir. Yapılan proje ile zamanın yıpratıcı etkilerine terk edilen ve atıl vaziyette kalan dolap, kapı, kapı kasası, tavan göbeği gibi geleneksel Türk evlerine ait birçok donatı elemanı koruma altına alınmış ve çağdaş bir yapıda, günün gereklerine cevap verebilen donatılar haline getirilmiştir. Bununla beraber geleneksel Türk evi donatı elemanlarının yeni uygulamalara aktarılabileceği ve çağdaş yapıların geleneksel tasarım anlayışı ile tasarlanarak kültürel sürekliliğin sağlanabileceği vurgulanmıştır. Kaynaklar AHUNBAY, Z., (1996), Tarihi Çevre Koruma ve Restorasyon, YEM Kitabevi, İstanbul. ELDEM, SH., (1984), Osmanlı Dönemi Türk Evi, (Cilt:1), Türkiye Anıt Çevre Turizm Değerlerini Koruma Vakfı Yayınları, İstanbul. GÜNAY, R., (1998), Türk Ev Geleneği ve Safranbolu Evleri, YEM Yayınları, İstanbul. HACIBALOĞ LU, M., (1989), Geleneksel Türk Evi ve Çağımıza Ulaşamamasının Nedenleri, Gazi Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi Matbaası, Ankara. KÜÇÜK, B. ve Hidayetoğlu, ML., (2011), Türk Yaşam Kültüründeki Değişimin Osmanlı Dönemi Sivil Mimarlık Eserleri Üzerindeki Etkileri, Geleneksel Denizli Evleri Örneği, 5th International Turkish Culture and Art Congress/Art Activity, Spain, 09-13 May. KÜÇÜKERMAN, Ö., (1985), Kendi Mekânının Arayışı İçinde Türk Evi, Apa Ofset, İstanbul. YILDIRIM, K. ve HİDAYETOĞ LU, ML., (2006), Geleneksel Türk Evi Ahşap Tavan Süsleme Özelliklerinin ve Yapım Tekniklerinin Çeşitliliği Üzerine Bir İnceleme, 9th International Symposium of Traditional Arts, İzmir, 16-18 November. YILDIRIM, K. ve HİDAYETOĞ LU, ML., (2009), Türk Yaşam Kültürünün Geleneksel Türk Evlerindeki Yansımaları 4th International Turkish Culture and Art Congress/Art Activity, Egypt, 02-07 November.