ULUSAL EYLEM PLANININ UYGULAMASINDAN SORUMLU BAKANLIK, KURUM VE KURULUŞLAR ULUSAL EYLEM PLANI FAALİYET VE TAVSİYELERİ Kapasitenin arttırılması maksadıyla, göç ile iltica alanında bir ıhtisas biriminin oluşturulması için kurumsal yapılanmaya gidilecektir. İltica ve göç işlemlerinin AB müktesebatına uygun bir şekilde yürütülebilmesini teminen mevcut ihtisas birimini genişletilerek güçlendirilecektir. (Bknz UEP md.4.1-4.2) HEDEF/ ÖNCELIKLER (ALAN) iltica ve göç ihtisas biriminin oluşturulması ADAY ÜLKENIN MEVCUT MEVZUATI Ulusal Eylem Planında belirtilmiştir. SORUMLU KURUM DEĞİŞİKLİK YAPILMASI GEREKEN MEVZUAT İltica Yasa ve TAHMIN EDILEN MIAD 2012 İltica ve göç alanında görev alan/alacak personelin seçimi ve eğitimi AB üyesi ve AB üyesi olmayan ülkelerde, BMMYK nin Türkiye de ya da diğer ülkelerdeki ofislerinde personelin eğitimi (hizmet içi ve diğer eğitimler) ve stajyerlik konusunda imkanlar araştırılmalıdır. Her seviyede eğitimin sağlanması için özel destek sağlanmalıdır (Bknz.UEF.md. 4.3) İltica Ve Göç Alanında Çalışan/Çalışac ak Personelin İstihdamı Ve Eğitimi 2005 ve sonrası (devam ediyor)
İltica ve göç alanında çalışan/ çalışacak olan personelin eğitiminde sürekliliğin sağlanması için, bu amaca dönük bünyesinde bir eğitim akademisi (enstitüsü) kurulacaktır.(bknz.uep.m d. 4.4.4.) Eğitim Akademisinin (enstitüsünün) Tesisi AB Twinning Projesi Karar vericilerin yetkili kılındıkları konularda sığınmacıların bilgilerine ve menşe ülke bilgilerine elektronik ortamda ulaşımlarının sağlanması için gerekli düzenlemeler yapılmalı,karar vericiler yetiştirilmeli ve bunun temini için gerekli donanım, teknik ekipman ve veriler temin ve tesis edilmelidir. (bknz.uep.md. 4.4.1.) Menşe Ülke ve İltica Bilgi Sisteminin Tesisi, AB Komisyonu 2006-2008 Menşe Ülke ve İltica Bilgi Sistemi Twinning Projesi ve buna ilave olarak ayrıca Bina inşasina ilişkin Twinning ve Yatırım projesi İltica birimi için proje fişi geliştirilerek, Ankara da uygun bir bina inşa edilmeli veya tespit edilecek uygun bir bina yeniden restore edilerek gerekli ekipman desteği de sağlanmak suretiyle faaliyete hazır hale getirilmelidir. (bknz.uep.md. 4.4.2) İltica Birim Binasının Tesisi, AB Komisyonu 2006-2010 İltica Birimi Binasının Tesisi Twinning Projesi İltica stratejisinin uygulanabilmesi ve gerçek mültecilere etkin ve adil uluslararası koruma sağlanabilmesi için öncelikle Türkiye nin Sığınmacı Kabul, Barınma Merkezlerinin ve Mülteci Misafirhaneleri nin Tesisi AB Komisyonu Yönetmelik Değişikliği (95/7473 2006-2010 2
doğu bölgelerinde,daha sonra ise iç bölgelerde Sığınmacı Kabul, Barınma Merkezleri ve mülteci misafirhaneleri tesis edilerek, faaliyete geçirilecektir. (bknz.uep.md 4.4.3). Ülkeden geri dönüşleri yapılacak yabancıların işlemleri sonuçlanıncaya kadar geçici olarak barındırılacakları tesislerin yapımı ve bunların faaliyete geçirilmesi için yürütülen çalışmalara hız verilmelidir. Bu çerçevede,söz konusu kişiler için geri gönderme merkezleri kurulmalıdır. (bknz.uep.md 4.4.5) Geri Gönderme Merkezlerinin Tesisi, AB Komisyonu de Politika oluşumunun kolaylaştırılması vb. amacıyla güvenilir olan istatistiklerin toplanması, analizi ve yayımına yönelik sistematik bir yaklaşımın garanti altına alınması sağlanmalıdır. Emniyet Genel Müdürlüğü ve Devlet İstatistik Enstitüsü arasında göç ve iltica alanındaki istatistiklerin sağlıklı bir şekilde yayımlanmasını sağlamak için yürütülen çalışmalara devam edilmelidir.(bknz.uep.md. 4.5) İltica ve göç alanında güvenilir istatistiklerin toplanması Emniyet Genel Müdürlüğü, Devlet İstatistik Enstitüsü 2004 yılında gerçekleştirildi. 3
Hızlı bir iltica prosedürü oluşturulmalıdır. Hangi tür başvuruların bu prosedüre yönlendirileceği konusunda açık ulusal kurallar ortaya konmalıdır.(bknz.uep 4.6.1) Hızlandırılmış usul Yönetmelik Değişikliği (94/6169) 2006-2010 Mülteci Statüsü tanınan ya da ek koruma veya geçici koruma sağlanan kişilerden entegrasyon programlarını tamamlayanların, Türk toplumuna tam entegre olmaları için ikamet edecekleri yeri belirleme konusunda kendilerine seçme imkanı tanınmalıdır.(bknz.uep.m d 4.6.2) Mültecilerin Serbest İkameti, Sağlık, SHÇEK, Kızılay Yönetmelik Değişikliği (94/6169) 2006 İtiraz prosedürü, (etkin çareye başvurma) başvuran tüm kişilere açık ve erişilebilir olmalıdır. İltica talepleri reddedilenlerin itiraz ya da yargı yoluna başvurmalarının sağlanması için, iyi bir idari itiraz yada adli itiraz usulü tesis edilmeli ve uygulanmalıdır. (bknz.uep.md.4.6.3. ) İltica Kararına İtiraz Usulleri İdari Yargılama Usulünde yapılacak Düzenleme Başvuran hakkında verilen iltica kararının aleyhinde İdare ve Bölge İdare Mahkemelerine açılan İptal davaları hakkında, özellikle hızlandırılmış usulün işletilmesi amacıyla,mahkemelerce hızlı karar verilmesini sağlayıcı önlemlerin İltica Kararına Karşı İdari Yargıya Başvuru (İptal Davası Açılması), Adalet İdari Yargılama Usulünde yapılacak Düzenleme 4
alınması değerlendirilmelidir.(bknz. UEP. md.4.6.5.) 1951 Cenevre Sözleşmesi, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve diğer ilgili uluslar arası standartlar çerçevesinde geri göndermeme ilkesinin aynı hassasiyetle uygulanmasına ilişkin alışkanlıklar yaygınlaştırılmalıdır.(bknz. UEP.md.4.6.6.) Geri Göndermeme, Adalet Yönetmelik Değişikliği (94/6169) Taslak İltica kanunu 2005 Kitlesel akın için Kriz öncesi ve sonrası planlama ve koordinasyon yapılmalıdır. Türkiye nin AB ne tam üyeliğinin gerçekleşmesinden itibaren AB Konseyi geçici koruma yönergesi çerçevesinde kitlesel akınlarda Konseyin alacağı kararlar doğrultusunda hareket edilmelidir. (Bknz.UEP.md. 4.6.7.) Kitlesel Akın Durumu ve Geçici Koruma, Dışişleri İltica Yasa ve Avrupa Birliğine Girişle Eşzamanlı Türkiye de ilgili mevzuatta yer almamakla birlikte, uygulamada ek koruma, ve İnsani mülahazalarla ikamet hakkı vb. değişik ikamet izinleri verilmektedir. Ancak, farklı uygulamalara yol açmaması ve yeknesaklığın sağlanması amacıyla iltica ve/veya yabancılar yasa tasarılarında ek (ikincil) koruma, tolare edilen yabancılar ve insani mülahazalara dayalı ikamet Ek (İkincil) Koruma,Tolare Edilen Yabancılar ve İnsani Mülahazalara Dayalı İkamet İzinleri İltica Yasa ve 5
izinlerine ilişkin usuller oluşturulmalıdır. (bknz.uep.md.4.6.8. ) Yabancılar yasa tasarısında, aile birleşimi hakkı ve usulü hakkında AB müktesebatında yer alan usul ve kurallara ilişkin düzenlemeler yapılmalıdır. (bknz.uep.md 4.7.1). Aile Birleşimi Usulleri Ve Aile Birleşimi İçin Gereken Koşullar Yabancıların iş piyasasına erişimleri konusundaki sınırlamalar uluslar arası uygulamalar dikkate alınarak düzenlenmelidir. (bknz.uep.md 4.7.3) Yabancıların çalışma izinleri ve iş piyasasına erişim, Çalışma ve Sosyal Güvenlik, Sağlık, Milli Eğitim, SHÇEK, Kızılay, STK lar 4817 sayılı Yabancıların Çalışma İzinlerine Hakkında Kanunun ilgili maddelerinin değiştirilmesi de Bir Üye Ülkenin (ve Aday Ülkenin), 5 yıllık yasal ikametten sonra Üçüncü Ülke vatandaşlarına daimi ikamet izni vermesi konusundaki yükümlülüğü Türkiye tarafından olumlu görülmekte ve halen uygulama bu şekilde yürütülmektedir (bknz. UEP md.4.7.5.) Uzun Süreli İkamet İzinleri nın koordinesinde Dışişleri, Çalışma ve Sosyal Güvenilk Yabancılar Yasa Avantajları olması bakımından 2 aşamalı bir idari usul kurulabilir. (Göç alanında 2. aşamadaki Göç İşlemlerine İtiraz Ve İdari Yargı Yolu, Adalet, Barolar Birliği İdari Yargılama Usulünde yapılacak Düzenleme 6
uzmanlık bilgisi, ekonomik yönden avantajlara ve ikinci aşamaya daha kolay erişime yol açacak davaların daha hızlı incelenmesi gibi) (bknz. UEP md.4.7.6.) Entegrasyon faaliyetleri özellikle uygulamada, sığınmacılar ve mülteciler için BMMYK, ICMC, Anadolu Kalkınma Vakfı, IOM, Türk Kızılay ı gibi ulusal ve uluslararası kuruluşlar ve STK larca ilgili mevzuatlara göre yapılmaktadır. Sığınmacılar ve mülteciler dışında kalan yabancıların entegrasyonuna ilişkin bir sistem bulunmamaktadır. Bu nedenle, genel anlamda entegrasyon faaliyetleri ile ilgili olarak Devletin düzenleyici ve denetleyici sorumluluğu olmalıdır (bknz. UEP md.4.9.1) Entegrasyon Sisteminin Kurulması koordinesinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik SHÇEK, Kızılay, Yerel Yönetimler, STK lar de Mültecilerin entegrasyonu için ulusal program hazırlanmalı ve bu programda zaman çizelgesi öngörülmeli, bu işler için sorumlular ve sorumlulukları belirlenmelidir. (bknz.uep md. 4.9.1) Mülteciler Entegrasyon Programının oluşturulması (EGM ve Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü), Çalışma ve Sosyal Güvenlik koordinesinde SHÇEK, Kızılay, STK lar (Anadolu Kalkınma Vakfı, İnsan Kaynaklarını Güçlendirme Vakfı gibi) 4817 sayılı Kanunun ilgili maddelerinin değiştirilmesi de Mevzuatta yapılacak değişikliklerle, statü verilen sığınmacıların, mültecilerin ve ülkeye gelecek diğer Mültecilere- Sığınmacılara Eğitim programları Milli Eğitim, Kültür ve Turizm, YÖK, STK lar (Anadolu Kalkınma Vakfı, Insan Kaynaklarını Güçlendirme de 7
yabancıların ve eğitim ve sosyal haklardan faydalanmalarını tam olarak sağlamak amacıyla, Türkçe dil eğitimiyle ilgili gereksinimleri giderilmelidir.(bknz.uep md. 4.9.2 Hassas gruplara ilişkin iltica yasasına hükümler konmalı, eğitime katılımlarını teşvik edici önlemler alınmalıdır. (bknz.uep md. 4.9.3) hazırlanması ve dil eğitiminin sağlanması Hassas Gruplar Vakfı ve diğerleri), Sağlık, Milli Eğitim, SHÇEK, Kızılay,BMMYK Sağlık olanaklarına erişim hakkının nerede başlayıp nerede biteceği mevzuatta belirtilmelidir.(bknz.uep. md 4.9.4) Sağlık Olanakları, Sağlık de Entegrasyona tabi tutulacak sığınmacı, mülteci ve diğer yabancılar, mali açıdan kendi kendilerine yeterli düzeyde olmalı ve kültürel yaşamla çatışma içinde bulunmamalıdır..(bknz.uep mdl4.9.5) Sosyal Yardımlar, de Türkiye de Uzun süreli ikamet izni alanlar, bu kişilerin aile birleşimi kapsamında Türkiye ye gelen aile bireyleri, sığınmacılar/mülteciler veya ek koruma tanınan kişiler, yerel yönetim ve merkezi idarenin taşra teşkilatları tarafından (Halk Eğitim Merkezleri Müdürlükleri vb) açılan (kuaförlük, dikiş-nakış vb.) meslek edindirme İş Piyasasına Erişim, Belediyeler, ticaret odaları, TESK gibi kamu kuruluşları de 8
kurslarına katılım imkanları hazırlanmalıdır. (bknz.uep md 4.9.6 ) Sosyal aktivitelere katılmaları sağlanmalı, sosyal hizmetlerden faydalanabilmeleri için Türkçe okur yazar seviyeye gelmelerini öngören düzenlemeler yapılmalı ve tedbirler alınmalıdır. (bknz.uep md 4.9.7) Sosyal İktisadi Ve Kültürel Haklara Erişim, Milli Eğitim, Kültür ve Turizm, Yerel Yönetimler, SHÇEK, Kızılay ve İltica Yasa Başta 5682 sayılı Pasaport Kanunu ve ve 5683 sayılı Yabancılar Kanunu olmak üzere, ilgili diğer mevzuatta yabancıların ülkeye girişinin reddi, ülkeyi terke davet, ülkeden çıkarılmaları, geri dönüşleri ve sınır dışı edilmelerine ilişkin terimlerin tanımı yeniden yapılmalıdır. (bknz.uep md 4.10. Sınır Dışı İşlemleri, Dışişleri ve Pasaport Yasa Sınır dışı kararının hangi gerekçelerle verilebileceği mevzuatta belirtilmeli, idari bir tasarruf olan sınırdışı işleminin temyize tabi tutulması sağlanmalı, (bknz.uep md 4.10.) Sınır dışı Etme ve gerekceleri, Adalet ve Pasaport Yasa Ülkeye girişi reddedilen, Ülkeden çıkartılan, sınır dışı edilen ve zorunlu ikamete tabi tutulan veya belgeleri olmayan şahısların kimliklerinin ve mükerrer girişlerinin tespiti sürecinin hızlandırılmasına yönelik tedbirler alınmalı Geri dönüş kapsamında Kimlik tespit yöntemlerinin geliştirilmesi ve parmak izi sistemlerinin geliştirilmesi (Emniyet Genel Müdürlüğü Yabancılar Hudut İltica ve Kriminal Polis Laboratuarları Dairelerinin ortaklaşa ele alması) Polis Vazife ve Selahiyetleri Kanunu 2006-2008 9
ve bu kapsamda parmak izi sorgulama yöntemi ile kimlik tespiti yapılmalıdır. (bknz.uep md 4.10.2) Toplumun mülteci ve göçmen konuları hakkında bilinçli olması, Türkiye nin sığınmacılara, mültecilere ve diğer yabancılara yönelik yükümlülükleri hakkındaki anlayışın arttırılması için zorunludur. Bu bilincin sağlanması, aynı zamanda mültecilerin ve göçmenlerin entegrasyonunu kolaylaştırma yollarından da birisidir. (bknz.uep md 4.11). Toplumun Bilinçlendirilme si, Milli Eğitim, Kültür ve Turizm, Yerel Yönetimler, SHÇEK, Kızılay, BMMYK, IOM, ICMC,ile STK lar ((Anadolu Kalkınma Vakfı, İnsan Kaynaklarını Güçlendirme Vakfı gibi) de İltica ve Göç Ulusal Eylem Planının uygulanmasından sorumlu kurumlar AB ye uyum stratejisinin uygulanması için gerekli kaynakların belirlenmesi amacıyla gerekli bütçe hazırlıklarını yapacaklardır. Bu kurumlar ihtiyaç duyulan durumlarda, özellikle kurulması önerilen sistem/tesisler hakkında gerek ulusal gerekse uluslararası kuruluşlar, sivil toplum örgütleri veya bağışçı ya da donör vakıf/kuruluşlarla temasa geçerek başlıca fon kaynaklarının neler olabileceğini tespit etmeye çalışacaklardır.(bknz.uep. md. 4.12.) İltica Ve Göç Ulusal Eylem Planının Uygulanması İçin Fon Kaynakları koordinesinde Dışişleri (ABGS) Maliye, AB, BMMYK, IOM, ICMC, STK lar de 10
Coğrafi durumu nedeniyle Türkiye ye yönelik olası bir toplu nüfus akınının söz konusu olduğu durumlarda,türkiye nin talebi üzerine eşit sorumluluk paylaşımı ilkesi doğrultusunda diğer devletlerin özellikle AB üyesi devletlerin- bireysel veya ortak olarak BMMYK veya diğer uluslar arası kuruluşlar aracılığı ile gereken önlemleri alarak ilk sığınma ülkesi olan Türkiye nin yükünün eşit bir biçimde dağıtılması sağlanmalıdır..(bknz.uep.md. 4.13.) Coğrafi Kısıtlamanın Kaldırılması koordinesinde görev gücü oluşturulması Türkiye nin AB katılım Müzakerelerinin tamamlanmasına paralellik arz edecek şekilde U.E.P madde 4.4 te belirtilen projelerin ve madde 4,13 de belirtilen koşulların tamamlanmasının ardından coğrafi kısıtlamanın kaldırılmasına yönelik öneri muhtemelen 2012 yılından sonra TBMM ne sevk edilebilecektir. 11