Doğumunuz: Ağrıyla nasıl baş edersiniz?
ŞU anda hamile olduğunuz için, belki de bazı sorularınız olacaktır. Örneğin ağrı ve doğum hakkında. Bu ne kadar zor olabilir? Buna katlanamazsanız, neler yapabilirsiniz? Ağrıya karşı bir şey yapabilir misiniz? Doğum yapmak ağrılı olur. Kimse bundan kaçınamaz. Ama her doğum başkadır. Ve bazı kadınlar, diğerlerine göre ağrıya daha dayanıklıdır. Yani ne kadar ağrı çekeceğinizi kimse önceden bilemez. Fakat her şeyden önce endişelenmeyin: Ağrıyı hafifletmek için çok çeşitli yöntemler var. İlaçla ve ilaçsız olarak. Evde veya hastanede. Elinizdeki broşür, bu konuyu ele almaktadır. Yardımı olabilecek her şeyi sizin için tek tek ele alacağız. Sancılar ve ağrı hakkında birkaç nokta Vücudunuz, ağrı kesici üretir Doğum ağrısı (sancıların yol açtığı ağrı) özeldir: Sadece doğum yaptığınızda bu ağrıyı çekersiniz. Doğumun başladığını ağrıdan fark edersiniz. Onun için güvenli ve sakin bir yer aramanız gerektiğini bilirsiniz. Ve yardım aramak gerektiğini. Vücudunuzun ağrıya karşı hemen ağrı kesici üreterek reaksiyonda bulunduğunu biliyor muydunuz? Buna, endorfin deniliyor. Endorfinler, daha az ağrı hissetmenizi sağlar. Ağrı dalgalar halinde gelir Sancılar, doğum ağrısına neden olur. Sancı, rahimin kasılmasıdır. Bu tür sancıyı, sahile vuran dalgayla karşılaştırabilirsiniz. Başlangıçta ağrının yavaş yavaş geldiğini hissedersiniz. Dalga kıyıya vurmadan hemen önce, ağrı en şiddetli hale gelir. Dalga daha sonra geri çekilir ve ağrının hafiflediğini hissedersiniz. İki sancı arasında karnınızda sukünet hüküm sürer. Ağrı hep aynı kalmaz Doğumun başlangıcında sancılar arasındaki süre daha uzundur. Ayrıca bu sancılar çok ağrı vermez. Bir süre sonra sancılar arasındaki süre kısalır. Sancılar şiddetlenir ve daha çok ağrıya neden olur. Son olarak basınçlı sancılar gelir, bunlar özellikle doğumun hemen öncesinde büyük bir ağrıya neden olur. Çocuğunuz doğduğunda, sancılar sona erer ve artık ağrınız olmaz. Plasentayı [= eteneyi] koparmak için sadece birkaç hafif kramp geçirirsiniz. 2
Karın sancıları ve bel sancıları var Bazı kadınlar ağrıya iyi katlanır, bazı kadınlar ise ağrılara katlanamaz. Bu farkların nedenini bilmiyoruz. Bunun kısmî bir nedeni olarak ağrının bulunduğu yer olabilir. Doğum sancıları sırasında kadınların çoğunun karnında ağrı olur. Ama ağrıyı daha çok bellerinde veya bacaklarında hisseden kadınlar da var. Bazen ağrı yer değiştirebilir. Bazı kadınlara göre, bel sancıları, karın sancılarına göre daha çok ağrıya neden olur. Şunları kendiniz doğumdan önce yapabilirsiniz Size yardımcı olması için birinin yanınızda olmasını sağlayın Doğum sırasında iyi bir destek alan kadınların daha az ağrı çektiğini biliyor muydunuz? Destek alan bu kadınlar, ilaçla ağrıları gidermeye daha az ihtiyaç duyar. Onun için doğum sırasında kimin yanınınzda olmasını istediğiniz konusunda çok iyi düşünmekte yarar var. Bu konuda şimdiden ebenizle konuşun. Sadece eşiniz, veya ablanız, kız arkadaşınız, veya anneniz: Hepsi mümkün. Önemli olan sizin ne istediğinizdir. Yanında büyüklük gösterisi yapmanız gerekmeyen birini seçin. Yanında kendinizi rahat hissettiğiniz biri. Ve bu kişiye şimdiden arzularınızı ve istekleriniz anlatın. Böylece tüm enerjinizi sancılara göğüs germeye verebilirsiniz. Elbette, ebeniz de doğum sırasında size yardımcı olur. Bazen loğusa bakıcısından ekstra destek alırsınız [loğusa bakıcısı: doğumdan sonra ilk günlerde size ve bebeğinize bakan kadın]. İyi bir şekilde hazırlıklı olun Doğum hakkında broşür, dergi ve kitap okuyun. Bilgi edinmek için internete bakın. Pijn bij de bevalling Doğumda ağrı yardım seçeneği için kiesbeter. nl e bakın. Sorularınızı ebeye yöneltin. Hamilelik kursu izleyin ve şimdiden nefes alıp verme tekniklerini alıştırın. Bütün bunlar, doğum sırasında rahat olmanızı ve daha az ağrı çekmenizi sağlar. Bu durumda neler olacağını ve neler yapacağınızı daha iyi bilirsiniz. Böylece doğumun üstesinden geleceğinize ilşkin daha çok kontrole ve güvene sahip olursunuz. Tabii: Doğum başladığında hemen hemen her kadın korkuya ve endişeye kapılır. Ama fazla korkuya kapılmamaya çalışın, çünkü bu sizi daha çok gerilime sokar. Aksi halde ağrı artar ve doğum sancıları iyi bir şekilde yürümez. Bunun dışında korktuğunuz zaman, vücudunuz daha az endorfin üretir. 3
İyi dinlenin Dinlenmiş bir şekilde doğuma başlamaya çalışın. Yeteri kadar uyuyun. Hamileliğinizin son haftalarında dinlenin ve kendinize zaman ayırın. Çünkü dinlenmiş olduğunuz zaman, daha iyi bir şekilde ağrıya karşı koyabilirsiniz. Ağrıyla başa çıkmak için tavsiyeler İlginizi vereceğiniz başka bir şey bulun Başlangıçtaki ağrıya fazla dikkat etmeyin. Çünkü başlangıçtaki sancılara genellikle iyi katlanabilirsiniz. Mümkün olduğu kadar meşgalelerinize devam edin. İlginizi vereceğiniz başka bir şey bulun. Örneğin bir şeyler okuyun, televizyon izleyin veya müzik dinleyin. Vücut pozisyonlarını deneyin Sancılar şiddetlenip daha fazla ağrı verdiğinde, gevşemek zorlaşır. Bu durumda kendinizi rahat hissedeceğiniz bir yere gidin ve en iyi hangi pozisyonda rahat edeceğinizi deneyin. Örneğin ayaktayken, kalçalarınızı sallayarak veya masaya ya da sandalyeye dayanarak sancıyı karşılayabilirsiniz. Bel sancılarında el ve diz üstü oturmak iyi olabilir. Bir tabureye oturup masaya doğru abanabilirsiniz. Yoksa uzanmayı mı tercih edersiniz? O zaman yanlamasına uzanmanın sizin için iyi olup olmadığını deneyin, bu arada bacaklarınızın arasına yastık koyabilirsiniz. Veya karnınızın ve belinizin altına bir yastık atın. Odanın içinde gezinmek de yararlı olabilir. Yani en iyi nasıl rahatlayacağınızı kendiniz deneyin! Ağrı geldiğinde özellikle vücudunuzu fazla germemeye ve nefesinizi tutmamaya dikkat edin. Bu durumda vücudunuzu gevşetemezsiniz. Mümkün olduğu kadar tüm vücudunuzu gevşetin ve sakin bir şekilde nefes alın. Böylece daha az ağrı hissedersiniz. Vücudunuzu sıcak tutun Sıcaklık gevşemeye yardımcı olur. Bu durumda oda sıcaklığının iyi olmasına dikkat edin. Üzerinizde rahat duran 4
sıcak elbiseler giyin. Eğer uzanmışsanız, kauçuk kaptaki sıcak suyu karnınıza ve beline gelecek şekilde koyun. Sıcak banyo yapmak da iyidir. Birçok kadın sıcak duşun altında oturup duş musluğundan gelen sıcak suyu karınlarına veya bellerine tutmaktan hoşlanır. Sıcak su gevşemenizi sağlar ve daha az ağrı hissedersiniz. Geriye doğru sayın: Gelen her sancı, eksilen bir sancıdır Olumlu düşünün. Üstesinden geleceğinize inanın. Sürekli şöyle düşünün: Bu sancı geçti ve bir daha geri dönmeyecek. Ve bir ara üstesinden gelemezseniz, kendinize kızmayın. Ağrının sizi tümüyle kıskacına aldığı ve fazlasıyla kızdığınız anlar olur. Eşinizin veya ebenin (ya da yanınızda kim varsa), size cesaret vermesini sağlayın. Yeniden kaldığınız yere dönün. Her sancıda, sona doğru yaklaştığınızı düşünün. İleriye doğru saymak yerine, geriye doğru sayın. Doğum sonrası çocuğunuzu tutacağınız anı düşünün. 5
Nefes almaya yoğunlaşın Nefes alma ritmini izlerseniz, ağrıya fazla yönelmezsiniz. Bu, gevşemenize yardımcı olur ve sancıları daha rahat karşılayabilirsiniz. Yani sakin bir şekilde nefes almaya devam edin. Nefes alın, ve dört sayımlık bir sürede yavaş yavaş nefes verin. Masaj yaptırın (veya aksine yaptırmayın) Sancılar şiddetlendiğinde, belinize veya bacaklarınıza masaj yaptırmanız iyi gelebilir. Dikkatinizi ağrı üzerinde yoğunlaştırmanızı ve belinizin katılaşmasını önler. Bazı kadınlar, birinin sürekli iki eliyle bellerine bastırmasını tercih eder. Bunları deneyin ve neyin hoşunuza gidip gitmediğini bildirin. Belki de birinin size dokunmasını istemezsiniz ve sizi rahat bırakmalarını arzu edersiniz. O zaman bunu da bildirin! 6
Evde ağrıya karşı başka neler yapabilirsiniz? Alternatif uygulamalar Evde sadece ilaçsız bakım verilebilir. Örneğin akupunktur, hipnoz, aroma terapisi (kokular), su enjeksiyonu ve aküpresür. Ancak doğum sırasında bu tür uygulamalara fazla baş vurulmaz. Ayrıca bunlar her bölgede bulunmaz. Bunlara ilgi duyuyorsanız: Öyleyse zamanında ebeye sorup yakınlarınızda hangi imkanların bulunduğunu öğrenin. Doğum TENS i Doğum TENS i (Transcutane Elektrische NeuroStimulatie - Transkutan Elektrikle Sinir Stimülasyonu) her zaman mümkündür. Bu şöyle yapılır: Küçük bir cihazla kendinizi düşük elektrik akımı verirsiniz. Cihazı kendiniz kullanırsınız bu ise kontrolün sizin elinizde olduğu hissi verir. Ayrıca elektrik akımı şiddetini kendiniz belirlersiniz. Elektrotlar (belinize yapıştırılan teller) aracılığıyla elektrik akımı vücudunuza gönderilir. Bu ise uyarıcı veya karıncalayıcı bir duygu verir, bunu üşüyen ellerin ısınmaya başlaması ile duyulan karıncalama hissiyle karşılaştırabilirsiniz. Doğum TENS i, ağrının tümünü yok etmez, ama bazı kadınlarda ağrıyı azaltır. Bunun size veya çocuğa zararı olmaz. Hastanede ağrıya karşı ne verilebilir? Ağrıya karşı ilaç da alabilirsiniz. Ağrıya karşı ilaç kullanmak için her zaman hastaneye gitmeniz gerekiyor. Bunun nedeni, ilaç verildiğinde kalp atışlarının, tansiyonun ve nefes alışının sürekli kontrol edilmesi gerektiğidir. Ayrıca çocuğunuzun kondisyonuna da dikkat etmek gerekiyor. Bunun için gerekli cihazlar sadece hastanede bulunuyor. Çevrenizde ne tür imkanlara sahip olduğunuzu ve ağrıya karşı ne tür önlemler alınabileceği hakkında önceden ebeyle konuşun. Önce aşağıdaki en önemli yöntemler ile bunların avantaj ve dezavantajlarını okuyun. İhtiyaç duyduğunuzda seçim yapabilmek için bunun yardımı olur. TTüm ilaçların uzun vadede çocuk üzerindeki yan etkilerinin olup olmadığı konusunun henüz iyi bir şekilde araştırılmadığını unutmayın. Aşağıdakiler Hollanda da en çok kullanılan yöntemlerdir. Epidural analgezi Petidin enjeksiyonu Pompayla verilen remifentanil 7
Epidural Epidural, çeşitli ağrı kesici ilaçlardan oluşur ve iğneyle bele verilir (ilaçlar hastaneye göre değişiyor). Ağrıya karşı kullanılan bu yöntemde, vücudunuzun alt kısmında ağrı hissetmezsiniz. Anesteziyolog, belinizde yerel bir bölgeyi uyuşturur ve buraya iğne yapar. Bu sırada belinizi kavisli yapıp hareketsiz bir şekilde uzanmanız veya oturmanız gerekiyor (sancılar sırasında da). İğne aracılığıyla ince ve esnek bir hortumcuk belinize götürülür. İğne çıkarılır ve hortumcuk yerinde kalır. Doğum boyunca bu hortumcuk aracılığıyla size ağrı kesici verilir. 15 dakika içinde artık ağrı hissetmezsiniz. Epidural ın avantajları/yararları Kadınların çoğu (%95 i) sancılar sırasında artık ağrı duymaz. Bilindiği kadarıyla epidural ın çocuk veya çocuğu emzirme üzerinde olumsuz bir etkisi yoktur. Uykulu veya uyuşuk bir hale gelmezsiniz, yani tümüyle doğumun farkındasınız. Bazen bir pompa aracılığıyla kendi kendinize ağrı kesici verebilirsiniz (buna hasta tarafından kontrol edilen epidural analgezi deniliyor). Epidural ın dezavantajları/zararları Çok ender olarak epidural vücudun sadece yarısında etkili olur. Ve kadınların %5 inde ağrı hemen hemen azalmaz veya hiç azalmaz. Bunun nedeni iğnenin batırıldığı yer veya ilaçların dozajına bağlı olabilir. Bu durumda epidural yeniden yapılır. Doğum, özellikle basınçlı sancılar daha uzun sürer. Bundan dolayı vakum pompasıyla doğum yapma ihtimali artar ( vajinal suni doğum ). Sancıların daha sık bir şekilde ilaçla desteklenmesi gerekir. Bacaklarınızda fazla his olmadığı için yatağınızdan çıkamazsınız. İlaçlar kesildikten sonra bu his yavaş yavaş geri gelir. İlaç dozajı düşük olduğu zaman, bazen kalkabilir, yürüyebilir veya ıkınabilirsiniz. Tansiyonunuzun düşmesini önlemek için infüzyona bağlanırsınız. Uyuşturmadan dolayı ne zaman işemeniz gerektiğini bilmediğiniz için genellikle idrar torbasına kateter bağlanır. Doğumdan sonra kateter ve belinizdeki hortumcuk çıkarılır. Epidural dan dolayı vücut ısınız yükselebilir. Bunun epidural dan mı yoksa enfeksiyondan mı kaynaklandığını tespit etmek zorlaşır. Bundan dolayı emin olmak için bazen antibiyotik verilir. Antibiyotikle tedavisi için çocuğunuzun araştırmadan sonra çocuk doktoru tarafından çocuk bölümüne alınması mümkündür. Bazen hemen ve her an (yani günün 24 saati boyunca) epidural yapılmayabilir. Yakınınzda bulunan hastanede bunun nasıl düzenlendiğini ebenize sorun. Kaşıntı oluşabilir. İlaç bileşimini değiştirerek bu kaşıntı rahat giderilebilir. 8
Petidin enjekte etme Kaba ete veya bacağın üst tarafına enjeksiyonla petidin verilir. Petidin, morfine benzer. Yarım saat içinde etkili olur. Petidin, epidural ın aksine ağrıyı tümüyle yok etmez. Kadınların çoğuna göre en şiddetli ağrıyı azaltıyor. Petidin, 2 4 saat arası etkili olur. Çocuğunuz üzerindeki yan etkisinden dolayı, rahim ağzının açılmasının son aşamasında petidin verilmez. Petidin in avantajları: Petidin, her hastanede ve her an verilebilir. Kadınların yaklaşık %50 si ağrı kesici etkisinden memnundur. Petidin den dolayı uykulu olabilir ve hatta uykuya dalabilirsiniz. Sancılardan dolayı yorgun düştüğünüz için bu iyi olabilir. Böylece biraz dinlenmiş olursunuz. Epidural ı beklerken, petidin kullanırsanız, bazen ağrınız hafifleyebilir. Petidin in dezavantajları: Petidin hızlı bir şekilde etkili olmaz. Ancak yarım saat sonra en şiddetli ağrılar hafiflemeye başlar. Kadınların yaklaşık %25 50 si, ağrının hafiflediğini söylüyor. Mideniz bulanabilir, kendinizi uyuşuk veya uykulu hissedebilirsiniz. Bundan dolayı doğumu bilinçli bir şekilde hissetmeniz azalabilir. Odada gezmenize izin verilmez, çünkü uykulu olduğunuz için daha kolay düşme ihtimali var. Ayrıca çocuğunuz da petidin den dolayı uyuşuk bir hale gelebilir. Özellikle doğumdan kısa bir süre önce petidin verilmişse, çocuğunuz doğumdan sonra nefes almakta zorlanabilir. İyi bir şekilde nefes almalarını sağlamak için bebeklere bazen iğne yapmak gerekebilir. 9
Remifentanil li pompa Remifentanil, morfin türünden bir madde olup, pompaya bağlı bir hortumcukla (infüz le) kolunuza verilir. Düğmeye basarak verilecek remifentanil miktarını kendiniz belirleyebilirsiniz. Pompa öylesine ayarlanmış ki, hiçbir zaman kendinize fazla ilaç veremezsiniz. Remifentanil in avantajları: Remifentanil, 1 dakika sonra etkili olur. Petidin e göre, remifentanil ağrıyı daha iyi dindirir (ama epidural kadar değil). Remifentanil in dezavantajları: Remifentanil, nefes alışınız ve kanınızdaki oksijen miktarı üzerinde etkili olabilir. Remifentanil verilmesi halinde, küçük de olsa annenin nefessiz kalma ihtimali var. Onun için bu ilacın kullanılması halinde annenin ve çocuğun sürekli ve özenle gözlenmesi gerekiyor. Remifentanil henüz tüm hastanelerde yok. Çünkü önce bu ilaç ve yan etkileri hakkında daha çok bilgi toplamak gerekiyor. Ebeniz sizin için neler yapabilir? Sizi doğuma hazırlar Sizi doğuma hazırlamak ve her şeyin iyi bir şekilde gitmesini sağlamak için ebeniz her şeyi yapar. Onun için özellikle arzularınızın ve endişelerinizin ne olduğunu kendisine bildirin. Tabii, eşiniz de bu görüşmelere katılabilir. Ebeniz, hangi ağrı kesicilerin olduğunu, bunlar için nereye gitmeniz gerektiğini ve çeşitli ağrı dindirme metotlarının avantajlarını, dezavantajlarını anlatır. İyi bir hazırlık, korku ve belirsizliği yok edebilir. Böylece her şeyi kontrol altında tuttuğunuz hissi gelişir. Böylece güvenle doğuma başlayabilirsiniz. Güvenli bir şekilde doğumu aşmanızı sağlamak Ebeniz, tıbbi eğitim görmüştür; siz ve çocuğunuzun durumunu iyi bir şekilde gözetler. Yani emin ellerdesiniz. Ebeniz, doğum sırasında mümkün olduğu kadar iyi bir şekilde size refakat eder, destekler ve ne istediğinizi dikkate alır. Ebe, birçok doğumda hazır bulunduğu için ağrıyı hafifletmek için neler yapılacağını çok iyi bilir. Durumunuzun nasıl olduğunuz sorar, cesaret verir, size ve eşinize ne yapmanız gerektiğini söyler. Doğumun hangi aşamada olduğunu ve bundan sonraki gidişatı anlatır. Kendisine bütün sorularınızı, endişelerinizi ve arzularınızı anlatabilirsiniz. 10
İsterseniz, ağrınızı dindirmek için düzenlemeler yapar Ağrı kesiciye ihtiyacınız olduğunu ne zaman söylemeniz gerekir? Örneğin doğumdan önce ağrıya fazla katlanamadığınızı biliyorsanız, o zaman durumu ebenizle görüşün. Kendisi sizlenle görüşerek hastaneye ne zaman gitmeniz gerektiğini belirler. Ama çoğu zaman önceden durumu kestiremezsiniz. Evde doğum yapacaksanız, ancak doğum sırasında ağrı kesiciye ihtiyacınız olup olmadığını fark edersiniz veya ebe bu durumda ilaç verilmesini tercih eder. Elbette bu durumu sizinle görüşür. İlaçlarla ağrı dindirmek için her halükârda hastaneye gitmeniz gerekir. Bakımınızı hastanedeki ebeye veya uzman doğum doktoruna [jinaekoloğa] devretmek için genelikle ebeniz sizinle birlikte hastaneye gider. Başka sorularınız varsa: Bu broşür vesilesiyle başka sorularınız var mı? O zaman bunları ebenize yöneltin. Çünkü ebeniz, ağrıyı dindirmek, ilaçsız veya ilaçlı ağrı dindirme metotları, bunların avantaj ve dezavantajları, çevrenizde neyin mümkün olup olmadığı hakkında size gerekli olan tüm bilgileri verir. Çünkü ebeniz, sizin içindir. Doğumunuza hazırlıklı olmak hakkıda daha çok şey okumak isterseniz: Doğumunuz: Nasıl hazırlanırsınız? Öyleyse Doğumunuz: nasıl hazırlanırsınız? adlı broşürümüzü okuyun Veya bakınız: www.knov.nl. 11