ÖLÇÜLENDİRME Bir resimde görülen uzunluklarla, bunların gösterdiği gerçek uzunluklar arasındaki orana ölçek denir. Örneğin, 180 mm. boyundaki bir kurşun kalemin kağıt üzerinde çizilmiş boyu 18 mm ise, Cisim ister büyültülerek, ister küçültülerek çizilsin resim üzerine mutlaka gerçek boyutları yazılır. 1
2
Ölçek Çeşitleri Küçültme Ölçekleri: Resmi çizilen cismin kenarlarını bir oran dahilince küçültmek için kullanılan ölçeklerdir. Mimari projelerin çiziminde daha çok bu ölçekler kullanılır. Küçültme ölçekleri de iki bölümde incelenir. a) Büyük Ölçekler: 1/1, 1/2, 1/5, 1/10, 1/20, 1/50 b) Küçük Ölçekler: 1/100, 1/200, 1/500, 1/1000, 1/2000, 1/5000 3
Büyültme Ölçekleri: Resmi çizilen cismin kenarlarını bir oran dahilinde büyültmek için kullanılan ölçeklerdir. Daha çok makine teknik ressamlığında kullanılırlar 2/1 (2 misli), 5/1 (Beş misli), 10/1 (On misli) Ölçeklerin Kullanıldıkları Yerler 1:5000= Genel durum planlarında, şehircilik planlarının çiziminde kullanılır. 1:2000= 1 : 5000 ölçekli çizimlerin detaylı çalışmalarında kullanılır. 1:1000 = Şehircilik uygulama planlarında, genel durum planları ve ön proje çizimlerinde kullanılır. 1:500= Ön projelerde, şehircilik uygulama projelerinde, kitle maketi yapımında kullanılır. 1:200= Avan proje (ön proje) çizimlerinde kullanılır. 1:100= Ön proje ve kesin proje çizimlerinde kullanılır. 1: 50= Uygulama projelerinde kullanır. 1: 20= Sistem detayı çiziminde; 1: 10= Kapı, pencere, dolap, lambiri, ahşap tavan, camekan v.b. resimlerin görünüş ve kesitlerinin çiziminde; 1:5= 1:20 ve 1:50 ölçekli resimlerin nokta detaylarının çiziminde; 1:2 ve 1:1= 1:20 ve 1:10 ölçekli resimlerin yapma esas teşkil edecek ayrıntılarının çiziminde kullanılırlar. 4
Dikkat Edilecek Hususlar: Projeye yeterli ve gerekli miktarda ölçü konmalı. Ölçüler doğru olmalı. Çizgisel En çok kullanılan ölçülendirme şeklidir. Çizgisel ölçülendirme dört elemandan oluşur. 5
Ölçü Çizgisi Ölçülendirilen kenara paralel olur. Bir kenar için birden fazla ölçü çizgisi konması gerektiğinde ilk ölçü çizgisi şeklin çevre çizgisinden en az 9 mm. normal olarak 12 mm. uzaklıkta diğer ölçü çizgileri ise en az 6 mm. ve normal olarak 8 mm. aralıklarla çizilmelidir. Ölçü Çizgisi 6
Sınır Çizgisi Ölçülendirilecek bölümü sınırlayan çizgi lerdir. Bağlama çizgisi de denir. Çevre çizgisine 2 mm kadar yanaştırılır. Ölçünün verildiği kısmı açıklıkla belirtir şekilde olmalıdır. Sınır Çizgisi 7
Başlangıç ve Bitim Noktaları Sınır çizgileriyle ölçü çizgilerinin kesiştiği noktalardır. Bu kesim yerleri 45 eğik çizgi, içi dolu veya boş dairelerle belirlenirler. Sınır ve ölçü çizgileri kesiştikten sonra 2-3 mm devam etmeli; eğik çizgiler 45 ve 3-4 mm uzunluğunda olmalıdır. 8
Ölçü Rakamı Sınır çizgileriyle belirlenen bölümün (1: 1) halindeki boyutlarını gösteren rakamlardır. Ölçü çizgisinin ortasına ve 1.5 mm, üstüne yazılmalıdır. Kotlu Çizgisel ölçülendirme ile yapı elemanlarının kendi ölçüleri ve birbirlerine göre durumları belirlenmiş olur. Ayrıca yapı, kotu belli kıyas düzlemlerine göre de ölçülendinlir ki buna kotlu ölçülendirme denir. Planlara konan kot işaretleri ilk bakışta yapının üç boyutu hakkında bilgi verir. Kotların gösterilmesinde şakülün üst ve ön görünüşü kullanılır. 9
10
Kiriş, açı ve yay yarıçapları Şekil de görüldüğü gibi ölçülendirilmelidir. 11
12
Mimari Projelerin Ölçülendirilmesi Planların Dış Ölçüleri: Yapının hiç bir açıklığı (kapı, pencere... v.s, gibi) bulunmayan taraflarına yalnız bir toplam ölçü verilir. Cephede açıklık varsa normal olarak üç ölçü çizgisi verilir. Bunlardan şekle en yakın olanı üzerinde kapı, pencere ve benzeri elemanların genişlikleri; ikincisinde boşlukların eksen ölçüleri; üçüncüsünde ise o cephenin toplam ölçüsü verilir. Yapıda girinti çıkıntılar (köşeler) varsa dört ölçü çizgisi konur. Ölçü çizgisini bu kadar fazla koymanın nedeni, her ölçü çizgisi üzerindeki ölçülerin toplamı birbirine eşit olması gerektiği için rakam hatasına mani olmaktır Planlardaki kapı ve pencereler, boşluk eksenlerinin altına ve üstüne iki rakam yazılarak ölçülendirilir. Üstteki ölçü, genişliği, alttaki rakam yüksekliği gösterir. 13
14
Mimari Projelerin Ölçülendirilmesi Planların İç Ölçüleri: Planda hacimler ölçülendirilirken biri duvardaki boşlukları, diğeri toplam ölçüyü gösteren iki ölçü çizgisi konur. Bu ölçü çizgilerinin üzerine kapı, pencere boşlukları, dolap girinti ve çıkıntıları ve baca çıkıntıları işaretlenir. Ayrıca, kotu farklı olan döşemeler de kot işaretleriyle belirtilir. 15
16
Mimari Projelerin Ölçülendirilmesi Görünüşlerin Ölçülendirilmesi : Görünüşlerde hiçbir zaman yatay ve düşey ölçü çizgisi kullanılmaz. Sadece kotlu ölçülendirme ile, yapının tretuvar, subasman, döşeme, kapı ve pencere, saçak, çatı ve baca üst noktası kotları belirtilir. 17
Mimari Projelerin Ölçülendirilmesi Detayların Ölçülendirilmesi: Yapıda uygulanan her türlü iç ve dış, ahşap, kagir ve metal kaplamalar; dolap, camekan ve doğramalar, plan ölçeğinden daha büyük ölçekte (genellikle 1:1 ve 1:2 ölçeğinde) yapıma esas olacak şekilde çizilirler. Bu çizimlerde her ayrıntı ölçülendirilir, kullanılan gereçler yazı ve taramalarla açıklanırlar. 18