Merhabalar, Öncelikle Klinik Farmakoloji Çalışma Grubu na benimle bağlantı kurdukları ve üyeliğe kabul ettikleri için çok teşekkür ederim.



Benzer belgeler
FARMAKOVİJİLANS. İlaç Endüstrisinde İlaç Güvenliliği İzlemi: Uygulama Örnekleri

İNSANİ AMAÇLI İLACA ERKEN ERİŞİM PROGRAMI KILAVUZU - Sağlık Bakanlığı Çarşamba, 26 Ekim :49 - Son Güncelleme Çarşamba, 26 Ekim :49

Prof.Dr. Şule Kalkan Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Farmakoloji Anabilim Dalı Klinik Toksikoloji Bilim Dalı Dokuz Eylül Üniversitesi

Farklı Araştırma Türleri Ve Farklı Başvuru Dosyaları

Gözlemsel Araştırmalar

Geleneksel Bitkisel Tıbbi Ürünler. 15. Hafta

İlaç Güvenliliğinin Sağlanmasında İlaç Sanayinin Sorumlulukları ve Prosedürler 22.Ulusal Farmakoloji Kongresi 07 Kasım 2013

GÖZLEMSEL ÇALIŞMALAR BAŞVURU FORMU

İLAÇ DIŞI KLİNİK ARAŞTIRMALARI BAŞVURU FORMU

THE ROLE OF ETHICS COMMITTEE IN CLINICAL RESEARCH

AKILCI İLAÇ KULLANIMI

görev ve yetkilerinin tümünü veya bir kısmını yazılı bir sözleşmeyle devrettiği bağımsız kuruluşu, ifade eder. Başvuru ve bildirimlerin şekli ve

Final Klinik Çalışma Raporlarının Hazırlanması ve Değerlendirilmesinde. Edilmesi Gereken Noktalar

İLAÇ, KOZMETİK ÜRÜNLER İLE TIBBİ CİHAZLARDA RUHSATLANDIRMA İŞLEMLERİ ECZ HAFTA

KLİNİK ARAŞTIRMALAR BAŞVURU FORMU

Doç. Dr. Berna TERZİOĞLU BEBİTOĞLU

Yurt Dışından İlaç Temini Ve Kullanımı Kılavuzu

Yönetmelik. Yeditepe Üniversitesinden. Yeditepe Üniversitesi Klinik Araştırmalar Etik Kurulu Yönergesi

KLİNİK ARAŞTIRMALARDA MERKEZ ORGANİZASYON YÖNETİMİ ESASLARINA İLİŞKİN KILAVUZ

İKU Kılavuzuna Göre Klinik Araştırmalarda Taraflar ve Sorumlulukları (araştırmacı, destekleyici, Etik Kurullar)

Dr. Şebnem Yıldırımoğlu. Mart 2015

İmza... Tarih... Bir klinik çalışmaya başlamadan önce gönüllülerin çalışmaya alınması için gerekenlerin planlanması

İLAÇLARIN GÜVENLİ KULLANIMI İLE İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR

GÖNÜLLÜLER ÜZERİNDE YAPILACAK KOZMETİK ÜRÜN VEYA HAMMADDELERİNİN ETKİNLİK VE GÜVENLİLİK ÇALIŞMALARI İLE KLİNİK ARAŞTIRMALARI İÇİN BAŞVURU FORMU

TIBBİ CİHAZ KLİNİK ARAŞTIRMALARI BAŞVURU REHBERİ

Yeni Farmakovijilans Yönetmeliği

İYİ KLİNİK UYGULAMALARI KILAVUZU

Yıldırım Beyazıt Üniversitesi

DESTEKLEYİCİ VE SÖZLEŞMELİ ARAŞTIRMA KURULUŞU İLE İLGİLİ İYİ KLİNİK UYGULAMALARI DENETİMLERİNİN YÜRÜTÜLMESİNE İLİŞKİN KILAVUZ

T.C. Sağlık Bakanlığı nın Farmakovijilans Uygulamaları

Prof. Dr. Ayşen Bulut

İ.Ü. ECZACILIK FAKÜLTESİ LİSANS EĞİTİMİ STAJ YÖNERGESİ

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ ECZACILIK FAKÜLTESİ STAJ UYGULAMA İLKE VE ESASLARI

Beşeri Tıbbi Ürünlerin Güvenliğinin İzlenmesi. ve Değerlendirilmesi Hakkında Yönetmelik ve Kılavuz Neler Getiriyor?

ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ ECZACILIK FAKÜLTESİ LİSANS EĞİTİMİ STAJ DERSLERİ UYGULAMA İLKE VE ESASLARI

Destekleyicinin Sorumlulukları ve Kayıt Zorunluluğu

ECZACILIK FAKÜLTESİ KLİNİK ECZACILIK

AKILCI İLAÇ KULLANIMI. Dr.Şenol Çomoğlu

İLAÇ, KOZMETİK ÜRÜNLER İLE TIBBİ CİHAZLARDA RUHSATLANDIRMA İŞLEMLERİ ECZ HAFTA

KLİNİK ARAŞTIRMALAR VE İYİ KLİNİK UYGULAMALARI İLE İLGİLİ EĞİTİM PROGRAMLAMA VE DEĞERLENDİRME İLKELERİ KILAVUZU

Klinik Araştırmalar İle İlgili Eğitim Programlama Ve Değerlendirme İlkeleri Kılavuzu

SÇP No: 2. Yazılı Hasta Onamının (Bilgilendirilmiş Olur Formu) Alınması. Ankara Üniversitesi Hematoloji Bilim Dalı Çalışma Prosedürleri

GİRİŞİMSEL OLMAYAN KLİNİK ARAŞTIRMALAR ETİK KURULU

(1) ATRG L 268, , s. 1.

İlaç geliştirme süreci

AKILCI İLAÇ KULLANIMI

AKILCI İLAÇ KULLANIMI. Dr. M. Kürşat Tigen

AKILCI İLAÇ KULLANIMININ YAYGINLAŞTIRILMASI

DİCLE ÜNİVERSİTESİ ECZACILIK FAKÜLTESİ STAJ YÖNERGESİ

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI TÜRKİYE İLAÇ VE TIBBİ CİHAZ KURUMU ÜLKEMİZDE BİTKİSEL ÜRÜNLERİN PİYASAYA ÇIKIŞ SÜREÇLERİ

SENATO KARARLARI ERCİYES ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ ENFEKSİYON KONTROL KURULUNUN KURULUŞ VE ÇALIŞMA YÖNERGESİ

TÜRKİYE DE KLİNİK ARAŞTIRMALAR VE GÖZLEMSEL İLAÇ ÇALIŞMALARINDA KAYIT ZORUNLULUĞU

Klinik Araştırmalar Etik Kurul Gözüyle. Prof. Dr. Hasibe ARTAÇ Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk İmmünoloji ve Allerji BD

EĞİTİMİNDE TFD nin ROLÜ

BİTKİLERDEN İLACA GİDERKEN TEMEL VE KLİNİK FARMAKOLOJİ

YERELLEŞME KAPSAMINDAKİ BAŞVURULARIN TEKNİK DEĞERLENDİRME SÜRECİ

SOSYAL GÜVENLİK KURUMU KOCAELİ SOSYAL GÜVENLİK İL MÜDÜRLÜĞÜ KOCAELİ SAĞLIK SOSYAL GÜVENLİK MERKEZİ HİZMET STANDARTLARI

TÜRK KULAK BURUN BOĞAZ VE BAŞ BOYUN CERRAHİSİ DERNEĞİ KULAK BURUN BOĞAZ OKULLARI LARİNGOLOJİ-FONİATRİ OKULU YÖNERGESİ

KLİNİK ARAŞTIRMA NEDİR & ETİK KURULLAR NEDEN ÖNEMLİDİR

KLİNİK ARAŞTIRMALARA İLİŞKİN ETİK KURUL GÖRÜŞÜ BAŞVURUSUNDA BAŞVURU ŞEKLİ VE SUNULACAK BELGELER HAKKINDA KILAVUZ

BVKAE

KLİNİK ARAŞTIRMALARDA ETİK KURULA BAŞVURU ŞEKLİNE İLİŞKİN KILAVUZ

Tıbbi Cihazlarda Klinik Araştırmalar ve Yeni Gereklilikler IPTS Dr. Ali Sait SEPTİOĞLU

İlaçla-İlgili Sorunlar için Sınıflandırma

Akut Resusitasyon Araştırmalarında Bilgilendirilmiş Onam Alma - Uluslararası Durum Belirleme Anketi -

İLAÇ RUHSAT e-başvuru FORMU KULLANICI KILAVUZU. Doküman: EUP Revizyon No: R-06 Tarih:

İYİ KLİNİK UYGULAMA VE ÜLKEMİZİN İLK İYİ KLİNİK UYGULAMA MERKEZİ ERCİYES ÜNİVERSİTESİ HAKAN ÇETİNSAYA İKUM. Prof. Dr. Aydın Erenmemişoğlu

SIKÇA SORULAN SORULAR. 1- Gönüllü insanlar üzerinde yapılması planlanan klinik araştırma için izin alınması gerekir mi?

TUCRIN (Türkiye Klinik Araştırma Altyapıları Ağı)

YURT DIŞI ÜRETİM TESİSLERİNİN GMP DENETİMİ İÇİN YAPILACAK MÜRACAATA DAİR KILAVUZ

BAŞVURU FORMU. Ürünün Ticari İsmi, gücü: 1- BAŞVURUNUN TİPİ

Eczacılıkta Bilimsel Çalışma İlkeleri II (4 1 5)

[Dünya Tabipler Birliği nin Eylül 1995, Bali, Endonezya da yapılan toplantısında kabul edilmiştir.]

Akılcı İlaç Kullanımı. Uzm.Dr.M.Bünyamin GÜCÜYENER 2015

TİTCK/ DESTEK VE LABORATUVAR HİZMETLERİ BAŞKAN YARDIMCILIĞI/ ANALİZ VE KONTROL LABORATUVAR DAİRESİ BAŞKANLIĞI BATCH RELEASE PROSEDÜRÜ PR26/KYB

ANKARA ÜNİVERSİTESİ ECZACILIK FAKÜLTESİ STAJ PROGRAMI

Prof. Dr. Hayri T. ÖZBEK Çukurova Ünviversitesi, Algoloji Bilim Dalı

RİSK BAZLI DENETİM BAŞVURULARINDA KULLANILACAK KONTROL LİSTESİ Soru Cevap Açıklama

TEPDAD Çalışma Yönetmeliği

FARMAKOVİJİLANS. Uzm. Dr. Mahluga Jafarova Demirkapu

SIKÇA SORULAN SORULAR. 1. Gönüllü insanlar üzerinde yapılması planlanan klinik araştırma için izin alınması gerekir mi?

SIKÇA SORULAN SORULAR. 1. Gönüllü insanlar üzerinde yapılması planlanan klinik araştırma için izin alınması gerekir mi?

RUHSAT YENİLEME BAŞVURU FORMU

T.C. İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ ECZACILIK FAKÜLTESİ STAJ YÖNERGESİ ( BAHAR YARIYILINDAN İTİBAREN UYGULANACAKTIR)

Akılcı İlaç Kullanımı. Prof. Dr. Rümeysa Demirdamar Lefke Avrupa Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Kurucu Dekan

İLAÇ UYGULAMA PROSEDÜRÜ

2 Haziran, 2005 Ankara - Türkiye. Rui Santos Ivo

w w w. t i t c k. g o v. t r

İ.Ü. ECZACILIK FAKÜLTESİ SERBEST ECZANE STAJI STAJ DEĞERLENDİRME RAPORU

İyi Farmakovijilans Uygulamaları (İFU) Kılavuzu. Modül II Ek İzleme

Akılcı İlaç Kullanımı ( ) Uzm. Dr. Şermin BÖREKÇİ Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı

AKILCI İLAÇ KULLANIMI OTURUMLARI İÇİN ÖRNEK SUNUM. Dr. Sibel Aşçıoğlu Hayran Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi İnfeksiyon Hastalıkları AD

HEM NADİR HEM YETİM...

Ulusal İlaç Formülerinin Rasyonel Farmakoterapideki Rolü

Yeni İlaçların Geliştirilmesi

DÜNYADAN SEKTÖREL HABERLER

TÜRKİYE İLAÇ VE TIBBÎ CİHAZ KURUMU GÖREV VE ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI HAKKINDA YÖNERGE. BİRİNCİ BÖLÜM Genel Hükümler

AKILCI İLAÇ KULLANIMI. Dr. M. Bülent Sönmez 9. Ulusal Alkol ve Madde Bağımlılığı Kongresi Aralık 2015, Edirne

yapılacak araştırmadaki kullanım güvenliliği ile ilgili karar verebilmek için yeterince bilgi sağlamalıdır. Klinik öncesi ve/veya klinik verilerde,

HASTANE OTOMASYON PROGRAMI E-REÇETE KULLANIM REHBERİ. Öncelikle"SGK Kurumsal Hekim Şifresi" Alınması Gereklidir

Transkript:

Merhabalar, Öncelikle Klinik Farmakoloji Çalışma Grubu na benimle bağlantı kurdukları ve üyeliğe kabul ettikleri için çok teşekkür ederim. Umarım grup aracılığı ile ülkemizde gelişiminden büyük mutluluk duyduğum klinik farmakoloji konusunda artan bilinç ve organizasyonlara gelecekte daha aktif katkım olabilir. Bültenimizdeki ilk yazımda Türkiye'de ilgili tartışmaları uzaktan takip ettiğim bir konu olan ve su an görev aldığım İsveç te klinik ilaç araştırmalarının değerlendirilmesi ve onayından bahsetmek istedim. Medical Product Agency (MPA), lokal adıyla Läkemedelsverket, İsveç in Uppsala şehrinde yer alan, ülkede ilaçlar, tıbbi teknik ve doğal ürünlerin kontrol ve onayından sorumlu resmi kurum olup hastaların ve sağlık kuruluşlarının güvenli ve etkin ürünleri amaç ve ticari değerlerine uygun kullanımını sağlamak üzere çalışmaktadır. Kurumda çoğunluğu eczacı, doktor ve çeşitli konularda doktora yapmış uzmanlar olmak üzere yaklaşık 600 kişi görevlidir. Benim görev aldığım birim, Klinik Çalışmalar ve Lisanslar, klinik ilaç araştırmaları ve lisans başvurularının değerlendirildiği ve onaylandığı, klinisyenler, eczacılar, preklinik araştırmacıları ve asistanlarıyla 28 kişilik bir ekipten oluşmaktadır. Ayrıca tıbbi teknik ürünlerin denendiği çalışmalar da tıbbi teknik birimiyle ortak olarak onaylanmaktadır (1). Klinik ilaç araştırmaları bir ilacın klinik, farmakokinetik ya da farmakodinamik etkilerinin ortaya çıkarılması veya doğrulanmasını amaçlayan sistematik incelemelerdir. Bu çalışmaların amacı ilaçların muhtemel yan etkilerini saptamak, güvenliliğini ve etkililiğini tayin edebilmek için emilim, dağılım, metabolizma veya atılımlarının incelenmesi de olabilir. İsveç'te insanlar üzerinde yapılacak, prospektif, gözlemsel çalışmalar hariç bütün ilaç çalışmaları için MPA dan izin alınması zorunludur. Bu izni almaksızın çalışma başlatan veya yürütmekte olan araştırıcılar için kanun hükmünde yaptırımlar söz konusudur. Çalışılan ilaç ruhsatsız veya ruhsatlı olabildiği gibi ek etki ve/veya güvenlilik değerlendirimi, farklı farmasötik form veya ruhsatlı olduğundan farklı bir endikasyon için deneniyor olabilir. Gözlemsel çalışmalar halen tartışılıyor ve farklı ülkelerde farklı yorumlanabiliyor olsa da ilacın ruhsatına uygun kullanımının söz konusu olduğu ve tedavi şemasına 1

çalışma protokolüne göre karar verilmeyen, yani tedavinin çalışmaya dahil olma kararından ayrı olarak yapılacağı, ek tanı veya denetleme gerektirmeyen ve data analizi için daha çok epidemiyolojik metodlarin kullanıldığı çalışmalar olarak tanımlanmaktadır. Tıbbi teknik ürünler ise bir hastalığın veya tıbbi engelin tanı, tedavi veya önlenmesinde, anatomik veya fizyolojik bir prosesin incelenmesi veya değiştirilmesinde ya da fertilizasyon için kullanılan ürünler olarak tanımlanmaktadır. MPA ya son 10 yıl içerisinde gelen klinik ilaç araştırma başvurularının sayısı yıllık ortalama 450 civarındayken son zamanlarda Avrupa Birliği içerisinde azalış gösteren trende paralel olarak kurumumuza 2010 yılında toplam 335 çalışma için başvuru yapılmıştır. Avrupa Birliği içerisinde klinik ilaç araştırmalarının azalmasının sebepleri arasında son yıllarda yaşanan ekonomik krizin yansıması, klinik faz çalışmaları ve piyasada kullanıma ulaşabilen ilaç sayısındaki azalma, faz I çalışmalarının modifikasyonlar ve kombinasyonlar nedeniyle seyreltilmesi, çalışmaların masraflar, daha istekli araştırıcı ve hasta potansiyeli nedeniyle başka coğrafi alanlara kaydırılması, yeni tip ilaçların piyasaya ulaşma zamanının uzaması, faz 4 çalışmalarının gözlemsel çalışmalarla yer değiştirmesi gibi nedenlerin bulunduğu düşünülmektedir. Kurumumuza ulaşan ve geçerli olarak kabul edilen klinik araştırma başvuruları klinik, preklinik, istatistik, kinetik ve araştırmada denenen ürüne bağlı olarak eczacı veya biyoteknoloji incelemesi için ilgili uzmanlara dağıtılır. İlk değerlendirmeler en geç 30 gün içerisinde tamamlanarak başvurunun kabul edildiği veya değiştirilmesi, tamamlanması gereken kısımlar olduğu takdirde ilgili yorumlar başvuranlara iletilir ve ilgili soruların cevaplandığı ve beklenen değişikliklerin yapılmış olduğu dokümanların kurumumuza ulaştırılması rica edilir. Bu tamamlayıcı başvuru sonrasındaki değerlendirmeler de ilk başvuruyu takiben 60 gün içerisinde sonlandırılır. 2010 yılı içerisinde kurumumuza yapılan 335 başvurudan %32 si primer değerlendirmede (30. gün), %64 u tamamlayıcı değişiklikler sonrasında kabul edilmiş (60. gün), %3 ü bilimsel nedenlerle geri çevrilmiş ve %1 i de yönetimsel olarak reddedilmiştir. Tamamlayıcı bilgilerin en sık istendiği konular arasında toksikoloji, fotosensitivite, etkilendirme ve GMP lisansı (iyi imalat prosedürü), doz, çalışmaya dahil etme ve etmeme kriterleri bulunmaktadır. Başvurular için ilgili destek gerek başvurular sırasında gerekse bilimsel danışma için başvurulduğu takdirle ilacın gelişim programı ve/veya protokol düzeyinde tarafımızdan sağlanmakta olup gerekse websayfamız aracılığıyla ayrıntılı açıklamalarla sağlanmıştır. Ayrıca Avrupa İlaç Ajansı (EMA, European Medicines Agency) ve insanlar için tıbbi ürünler komitesi (CHMP, Committee for Medicinal Products for Human Use) tarafından sağlanan hastalıklar veya klinik çalışmalar ile ilgili kılavuzlar ve görüş makalelerinin de dikkate alınması tavsiye edilir (2). 2

Klinik çalışmaların güvenli, değerlendirilebilir ve klinik olarak anlamlı bir soruya cevap olması temel beklentilerdir. Şu anki yönetmelik Avrupa komisyonunun klinik araştırmalar direktifi 2001/20/EC (3) olup 2012 yılına kadar güncelleştirilmesinin tamamlanması öngörülmekte, ayrıca Avrupa Birliği içerisinde klinik ilaç çalışmaları ile ilgili olarak şeffaflığın arttırılması amacıyla EUDRA-CT veritabanının kamuya açık hale getirilmesi planlanmıştır. 1 Mayıs 2004 sonrasında insanlar üzerinde yapılan klinik ilaç araştırmaları için başvuru ve değerlendirmelerde Avrupa Birliği içerisinde ortak ilkeler benimsenmiştir. Üye ülkeler arasında harmonizasyonun iyileştirilmesine ve endüstrinin isteği üzerine birlik içerisinde çok merkezli çalışmalar için ortak onay verilmesine, yıllık güvenlilik raporlarının yeni formatının (DSUR, developmental safety update report) geliştirilmesine çalışılmaktadır. Ayrıca yeni ilaç adaylarının insanlar üzerinde ilk kez denendiği çalışmalar için (FTIM, first time in man) titiz bir inceleme yapılmakta olup bu çalışmalarda güvenliğin optimizasyonu amacıyla insanlar için tıbbi ürünler komisyonu (CHMP, Committee for Medicinal Products for Human Use) tarafından temel ilkeler belirlenmiş ve ilgili bir kılavuz hazırlanmıştır (4). Klinik çalışmalar için yapılacak başvurularda zorunlu dokümantasyon içerisinde; *Başvuru mektubu ve formu *ICH-GCP (International Conference on Harmonisation - Good Clinical Practice) ile uyumlu çalışma protokolü *Araştırıcı broşürü (IB, investigator s brochur), araştırılan tıbbi ürün dosyası (IMPD, Investigational Medicinal Product Dossier) veya ürün karakteristik özeti (SPC, summary of product characteristics) *İlaç etiket metni *Etik kurul izni (15 gün içerisinde yapılmış başvuru) almakta, *Ve eğer varsa bilimsel danışma kurulunun görüşü, pediatrik araştırma planı, aynı ilacın denendiği diğer klinik çalışmalar ve ilaç ruhsatlandırma komisyonları ile ilgili bilgi ve ilaç paketi üzerinde yer alacak metinin de eklenmesi tercihen beklenmektedir. Tıbbi teknik çalışmalarında ise; *Klinik araştırıcı broşürü (CIB) *Klinik araştırma planı (CIP) *Ana taleplere uyulduğuna dair güvence *Etik kurul onayı veya başvurunun yapıldığını gösterir belge *Sigorta ile ilgili dokuman *Ürünün işaretlendiği metin *Araştırıcının özgeçmişi 3

*Varsa karsılaştırılan ürün ile ilgili dokümantasyon *Birlikte kullanılan ilaç ile ilgili bilgi (örneğin SPC). 30 Mart 2010 tarihli Avrupa Komisyonunun klinik araştırmalar konusundaki ayrıntılı yönetmeliği ( detailed guidance ) sonrasında ilgili resmi kurum ile etik komiteleri arasında klinik ilaç araştırmalarının değerlendirilmesi konusundaki görev ayırımı da biraz daha netleşmiştir. Bu yönetmeliğe göre ülkeye spesifik talepler mümkün olmayacak ve klinik ilaç çalışma başvuruları elektronik olarak yapılacaktır. Referans güvenlilik bilgisinin nerede bulunacağının (araştırıcı broşürü veya ürün karakteristik özeti) bir mektupla bildirilmesi, çalışma protokolünün mutlaka bir özet içermesi, protokolün içerisinde çalışmaya ve çalışılan ilaca dair risk/yarar değerlendirmesinin yapıldığı veya hastaların çalışmaya nasıl dahil edileceği ve bilgilendirilmiş olurlarının nasıl alınacağı gibi (her ne kadar İsveç te bilinci kapalı hastalar üzerinde çalışma yapılması mümkün olmasa da bu kısım özellikle bilgilendirilmiş olur veremeyecek durumda olan hastalar için belirlenmiştir) ek bölümler talep edilmektedir. Çalışma sponsoru çalışmanın bitimini takiben örneğin uzatılmış takip gibi önemli protokol düzeltmelerini (substantial amendment) bildirebilecektir. Söz konusu ayrıntılı yönetmelikte ayrıca çalışma protokollerinde yapılan ve bildirilmesi zorunlu düzeltmelerin (substantial amendments) tanımı, hangi kuruma bildirileceği netleştirilmiştir. Böylece etik kurullar tarafından onaylanmış olan protokol değişikliklerinin bilgilendirme amaçlı olarak kurumumuza gönderilmemesi, araştırıcıların ve araştırma merkezlerinin yeterliliği, hasta bilgilendirilmesi ve bilgilendirilmiş olur formlarının da sadece etik kurullarca değerlendirilmesi beklenmektedir (5). Çalışma protokolünde yapılan önemli düzeltmelerin (substantial amendments) de kurumumuza bildirilmesi ve onay alınması gerekmektedir. Bu başvurular ile ilgili kararlar da başvurudan sonraki 35 gün içerisinde sponsora bildirilmektedir. İlgili düzeltmeler sadece başvurunun onaylanması halinde yürürlüğe konulabilir. Bu konuda uygulanan yönetmelik, 2001/20/EC yönetmeliğini kapsayan ve destekleyen, ayrıca tıbbi ürünlerin denendiği klinik çalışmaların, önemli düzeltmelerin ve çalışma sonlandırılmasının ilgili makamlarca onayını düzenleyen ayrıntılı yönetmeliktir. Önemli düzeltmeler çalışmaya katılanların güvenliğini, fiziksel veya zihinsel sağlamlığını (risk/yarar oranı) veya çalışmanın bilimsel değerini etkileyen değişiklikler olarak tanımlanır. Değişikliğin bu tanıma uyup uymadığının kararı sponsora ait olup bu konuda ilgili resmi kurum ücretsiz olarak ve gecikmeksizin görüş bildirmelidir. Buna göre örneğin araştırıcı broşürünün yıllık güncelleştirilmesi eğer risk/yarar oranını değiştirmiyorsa önemli bir düzeltme olarak sınıflandırılmamaktadır. Bunun yanında sponsor yapılan düzeltmelerin ilgili klinik çalışmanın tamamen yeni bir çalışma olarak değerlendirilip değerlendirilmeyeceğinin de bilincinde olmalıdır ki bu durumda yeni bir başvuru yapılması daha uygundur. Önemli değişikliklerle ilgili olarak sponsor protokol numarası, çalışma 4

başlığı ve sponsorun değişikliği identifiye eden özgün kodlamasını içeren, imzalı başvuru mektubu ile ilgili düzeltme başvuru formu düzeltmelerin listesi, sebebi, çalışmanın EudraCT numarası, ve eğer düzeltme birden çok çalışmayı etkiliyorsa EudraCT numaraları ve düzeltme kodları bildirilmelidir. Düzeltmenin tanımının protokolün önceki ve yeni versiyonunun değişikliklerin ayrıntılı olarak gösterildiği ve sadece değişikliklerin gösterildiği dokümantasyonlarla sağlanması, ayrıca protokolün yeni versiyonunun da tarih ve versiyon numarasıyla bildirilmesi gerekmektedir. Klinik çalışmalarda gözlenen yan etkilerin bildirilmesi sponsorun sorumluluğunda olup ilgili resmi kuruma yıllık güvenlilik raporu şeklinde ve/veya şüpheli beklenmeyen ciddi reaksiyonların (SUSARs, suspected unexpected serious adverse reactions) daha acil olarak rapor edildiği şekilde uygulanabilmektedir (6). SUSAR görülen hastaların güvenliliğinin takibi ve değerlendirilmesi mutlaka yapılmalıdır. Eğer yıllık güvenlilik raporu birden fazla çalışma protokolünü kapsıyorsa ilgili EudraCT numaralarının da başvuruda bildirilmesi zorunludur. SUSAR tipi yan etkilerin ayrıca sponsor veya temsilcisi tarafından EudraVigilance veritabanına girilmesi zorunludur. Ticari olmayan ve kısıtlı ekonomisi olan sponsorlar için SUSAR rapor edilmesinde MPA yardımcı olmaktadır. Ayrıca şimdiden kurumumuz tarafından DSUR (developmental safety update report) formatındaki yan etki raporları kabul edilmeye başlanmıştır (7). Lisans sistemi İsveç te piyasada olmayan veya ruhsatlandırılmamış olmasına rağmen onaylı alternatifinin yokluğu nedeniyle sağlık kurumlarında kullanımına ihtiyaç duyulan ilaçların reçete edilebilmesine olanak veren ulusal bir uygulama olup farklı Avrupa ülkelerinde farklı uygulamaları vardır. Kısaca lisans bir eczanenin ruhsatsız bir ilacı izin verilen bir hastanın reçetesi karşılığında temin etmesine izin verir. Her hasta ve her eczane için ayrıca başvurulması beklenmekte, ilgili karar da bu bazda ilgili eczaneye bildirilmektedir. MPA nın bu uygulaması oldukça kısa bir süre içerisinde gerçekleştirilmekte olup başka ülkelerde bulunabilen named patient basis programının benzeridir. Veterinerlikte kullanılan ilaçlar için de herhangi bir klinikte tedavi edilen hayvanlar için bu iznin verilmesi mümkündür. Bu uygulamanın Türkiye'de olup olmadığı hakkında bir bilgiye henüz maalesef ulaşamadım. Başvuru prosedürü sürecinde herhangi bir hekim tarafından yazılan reçeteye dayanarak ilgili eczane öncelikle ilacın teminini kontrol eder ve elektronik başvuru formunu doldurup MPA ya başvuruda bulunur. MPA her başvuru için vakaya özel olarak hekimler veya veteriner hekimlerin görüş bildirdiği ve yürürlükteki mevzuata göre bir değerlendirmede bulunur ve eğer kabul edilebilir standartlar varsa (GMP, farmasötik kalite gibi) bu iznin verilmesi mümkün olabilir. Bu iznin geçerliliği bir yıl olup, reçete eden hekim hastayı bilgilendirmekle ve ilacın muhtemel yan etkilerini kurumuna bildirilmekle sorumludur. Bu sistem ancak kısıtlanmış şartlar altında ve vaka spesifik 5

olan bu uygulama ancak ruhsatlı bir alternatifin bulunmadığı ve mutlaka gerekli görülen tedaviler için kullanılabilir. İnsani amaçlı ilaca erken ulaşım programı (CUP, Compessionate Use Programme) Avrupa Birliği içerisinde henüz ruhsatlandırılmamış ancak etkililiği gösterilmiş bir ilacın başka tedavi alternatifi olmayan, yaşamı tehdit eden, kronik veya ciddi sakatlığa yol açan hastalığı olan, fakat bu ilaçla yapılan klinik çalışmalara katılması mümkün olmayan hastalara ulaştırılabilmesine olanak sağlayan bir uygulamadır. İnsani amaçlı ilaca erken ulaşım programı için basvurulabilecek ilacın güvenliliği ile ilgili bilgiler ilacın içinde bulunduğu geliştirilme aşamasına bağlı olarak sınırlı olabilir. Ancak toksisite ve farmakokinetik çalışmalarının tamamlanmış ve analiz edilmiş olması gerekir. Bununla birlikte hastalara verilecek en iyi doz aralığı ve sıklığı, ilacın güvenlilik profili konusunda hala belirsizlikler söz konusu olabilir. Program üye ülkeler tarafından koordine edilmekte ve uygulanmakta olup, böyle bir programın ne zaman ve nasıl başlatılacağı üye ülkelerin ulusal yasalarıyla bağımsız olarak düzenlenir. Avrupa İlaç Ajansı EMA nın insanlar için ilaçlar komitesi CHMP üye ülkelere insani amaçla erken erişilebilen ilaçların nasıl kullanılacağı ve dağıtılacağı konusunda tavsiyede bulunabilir ve hangi hastaların tedaviden faydalanabileceğinin tayininde yardımcı olabilir. Komite bu tavsiyeleri üye ülkenin isteği üzerine sağlayacak olup bu tavsiyeler üye ülkenin ulusal yasalarının gerektirdiklerinin yerini alamaz. Program en az iki hasta için başlatılabilir ve bu program aracılığı ile bu durumdaki hastalarını tedavi etmek isteyen hekimler ilgili resmi kuruma başvurarak gerekli prosedürü takip etmek ve herhangi bir yan etki görüldüğünde ilgili resmi kuruma bildirmekle yükümlüdürler. Avrupa İlaç Ajansı nın bu konudaki düzenlemeye (Article 83 of Regulation (EC) No 726/2004) uygun kılavuzuna ajansın websayfasından ulaşılabilir (8). Bu program Türkiye de de yürürlükte olup ilgili kılavuza İlaç Eczacılık Genel Müdürlüğü nün web sayfasından ulaşılabilir (9). İsveç te bu program ile ilgili düzenleme ve kılavuz henüz yürülüğe girmemiş olup, bu konudaki hazırlıklar devam etmektedir. Bu süre zarfında CUP ile ilgili yapılan başvurular klinik çalışmalar ve lisanslar çerçevesinde değerlendirilmektedir. Umuyorum ki bu makaleyle Türkiye de ve diğer Avrupa Ülkeleri nde benzer uygulamaları olan klinik ilaç araştırmaları ve ilgili diğer uygulamaların resmi kurumlarda nasıl değerlendirildiği konusunda özet bilgi verebilmişimdir. Değerli meslektaşlarımın soruları olursa benimle bağlantı kurmalarını rica eder, iyi calışmalar dilerim. Selamlar, Arzu Güneş Granberg 6

Referanslar: 1. http://www.lakemedelsverket.se/english/product/medicinal-products/clinical-trials/ 2. http://www.ema.europa.eu/ema/index.jsp?curl=pages/regulation/landing/human_medicines_ regulatory.jsp&murl=menus/regulations/regulations.jsp&mid=wc0b01ac058001ff89 3. http://eur-lex.europa.eu/lexuriserv/lexuriserv.do?uri=oj:l:2001:121:0034:0044:en:pdf 4. http://www.emea.europa.eu/pdfs/human/swp/2836707enfin.pdf 5. Detailed guidance for the request for authorisation of a clinical trial on a medicinal product for human use to the competent authorities, notification of substantial amendments and declaration of the end of the trial 6. www.ema.europa.eu/docs/en_gb/document_library/presentation/2010/06/wc500093378.p df 7. www.ema.europa.eu/ema/pages/includes/document/open_document.jsp?webcontentid=wc 500002827 8. http://www.ema.europa.eu/ema/index.jsp?curl=pages/regulation/general/general_content_00 0293.jsp&murl=menus/regulations/regulations.jsp&mid=WC0b01ac058007e691 9. http://www.iegm.gov.tr/default.aspx?sayfa=recete_mevzuat&lang=trtr&thelawtype=6&thelawid=285. 7