Türkiye Cumhuriyeti VERİMLİLİK GENEL MÜDÜRLÜĞÜ NÜN TEMİZ ÜRETİM ALANINDAKİ FAALİYETLERİ Selin ENGİN 5 Şubat 2015, BURSA
Sunum Planı Temiz Üretim Alanında Ülkemizde Mevcut Durum VGM nin Temiz Üretim Alanında Yürüttüğü Faaliyetler Temiz Üretim Alanında Yapılması Planlanan Çalışmalar 2 2
HEDEF İHTİYAÇ MEVCUT DURUM Yeşil Büyümeye Doğru Çevresel baskılar, oluşan yeni pazarlar ve kıt olan kaynaklar nedeniyle kalkınma ve ekonomik büyüme yeniden tanımlanmaya çalışılmaktadır. Geleneksel üretim yöntemleri ve çevre teknolojileri, kaynak verimliliğini sağlamada ve çevresel performansı artırmada artık yetersiz kalmaktadır. Endüstrinin yeniden yapılanması ve yeşil iş modellerinin oluşturulması için; yeni sistemler, prosesler ve teknolojilere gereksinim (ÜRETİM) Çevre dostu ürün ve eko-etiket gibi tüketime yönelik uygulamalar geliştirilmesi (TÜKETİM) Sürdürülebilir tüketim ve üretim Düşük karbonlu ve kaynak verimli yeşil endüstri Yeşil büyüme 3
Temiz Üretim (TÜ) Kaynak Verimliliği PROSESLER ÇEVRE STRATEJİSİ Sürekli - Önleyici - Bütünsel ÜRÜNLER HİZMETLER VERİMLİLİĞİN ARTIRILMASI RİSKLERİN AZALTILMASI REKABET AVANTAJI Şekil. Temiz Üretim (UNEP) 4 Günümüzde; Ekonomik ve çevresel sistemler arasındaki karşılıklı etkileşim ön plandadır. Sürdürülebilir endüstri sistemleri, yeşil endüstri ve kaynak verimliliği kavramları ortaya çıkmıştır. Ürünün tüm tedarik zinciri sürecindeki çevresel etkilerin dikkate alınması gereği önem kazanmaktadır. Temiz Üretimin tanımı kaynak verimliliğini içerecek şekilde genişletilmiştir.
Yeşil / Sürdürülebilir İşletme Sürdürülebilir işletmeler Ürün tasarımı, üretim faaliyetleri ve kullanım sonrasını da içine alan tüm yaşam döngüsü boyunca; Mevcut çevre sorunlarını dikkate alarak ve kaynakları verimli kullanarak, Kâr amacı gütmekten vazgeçmeksizin, Rekabet edebilirlik Kârlılık Sürdürülebilir İşletme Çevre dostu ürün ve hizmet üretimi Çevre dostu ya da yeşil faaliyetler içinde bulunan kuruluşlardır. 5
Bakanlığımızın Yeşil Büyümeye Bakış Açısı Vizyon: Afro-Avrasya nın üretim ve tasarım üssü Türkiye Ulusal Eko- verimlilik Programı Sanayinin enerji yoğunluğunun azaltılması Enerji girdi maliyetlerinin düşürülmesi Yüksek verimli motorlara geçiş Yeşil sanayi sitesi ve Yeşil OSB ye geçiş Sanayide yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımı Sanayicilerin iklim değişikliği ile mücadele konusunda bilinçlendirilmesi KOBI 'lere yönelik olarak çevre ve enerji odaklı proje ve uygulamaların desteklenmesi YEŞİL YERLİ YENİLİKÇİ ÜRETİM 6
Türkiye de TÜ İçin Öncelikli Sektörler 1 Gıda ürünlerinin imalatı 2 Tekstil ürünlerinin imalatı 3 Kimyasalların ve kimyasal ürünlerin imalatı 4 Diğer metalik olmayan mineral ürünlerin imalatı 5 Ana metal sanayi 6 Motorlu kara taşıtı, treyler ve yarı treyler imalatı 7 7
Mevcut Durumda VGM nin Üstlendiği Görevler İşbirliği / Koordinasyon ve Finansal Destek Mekanizmaları Ulusal Eko-verimlilik Programını tasarlamak ve uygulanmasını sağlamak I şletmelerde gerçekleştirilecek TÜ uygulamalarını teşvik etmek için finansal destek mekanizması oluşturmak TÜ alanında faaliyet gösteren ulusal kurum ve kuruluşlar arasında koordinasyon sağlamak I şbirliği projeleri geliştirmek, yapılan uluslararası projeleri desteklemek Temiz Üretim alanında çeşitli göstergeler geliştirmek ve yayınlamak Kaynak Verimli Temiz Üretim Ağı (RECPnet) üyelik faaliyetlerini sürdürmek Paydaşlar BST Birimleri ve I l Müdürlükleri TÜBI TAK MAM ÇTÜE KOSGEB Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Orman ve Su I şleri Bakanlığı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Kalkınma Bakanlığı / Kalkınma Ajansları Üniversiteler STK lar Sektör Birlikleri Sanayi ve Ticaret Odaları Uluslararası Kuruluşlar I şbirliği Ağları 8 8
nün (VGM) Görevleri Üst Plan ve Programlar 635 Sayılı KHK Türkiye Sanayi Stratejisi Belgesi Verimlilik Genel Müdürlüğü İşletmelerin temiz üretim/eko-verimlilik program ve projeleri hazırlamasına yönelik faaliyetlerde bulunmak + Temiz Üretim Merkezi kurulması Verimlilik Stratejisi ve Eylem Planı Eko-Verimlilik Programı TÜBİTAK MAM Çevre ve Temiz Üretim Enstitüsü 9
Üst Plan, Program, Strateji Belgeleri Kapsamındaki Sorumluluklar 10. Kalkınma Planı Öncelikli Dönüşüm Programları 1.1. Üretimde Verimliliğin Artırılması Programı (Bileşen 1 ve 3) 1.14. Enerji Verimliliğinin Geliştirilmesi Programı (Bileşen 3) BSTB 2013-2017 Stratejik Planı Tedbir 247. Türkiye Bölgesel ve Sektörel Verimlilik Gelişim Haritası KOBİ Stratejisi ve Eylem Planı (2011-2014) Eylem No 2.1.3: KOBI lere eğitim ve danışmanlık Eylem No 2.5.5: Türkiye nin I klim Değişikliğine Uyum Kapasitesinin Geliştirilmesi Eko-verimlilik Programı yürütülecektir. İklim Değişikliği Ulusal Eylem Planı (2011-2020) Eylem Y7.1.2.5: Temiz Üretim Merkezi Eylem US.2.2.6: Su Verimliliği Kılavuzları Eylem S.2.2.1.3: I yi Uygulamaların Paylaşılması Türkiye Sanayi Stratejisi Belgesi (2011-2014) Eylem 36: Verimlilik göstergeleri Eylem 43: Verimlilik politika ve stratejisi Eylem 44: Eko-verimlilik Programı, Temiz Üretim Merkezi 10
VGM nin Temiz Üretim Alanında Yürüttüğü Faaliyetler Politika Geliştirme / Program Tasarımı ve Uygulaması Kapasite Geliştirme / Bilinçlendirme Ulusal / Uluslararası Projeler Uluslararası Üyelikler ve İşbirlikleri 11 11
Politika Oluşturma / Program Tasarımı ve Uygulaması Verimlilik Stratejisi ve Eylem Planı (Taslak 2015-2018) Temel Amaç: Sanayinin Verimlilik Temelli Yapısal Dönüşümünü Hızlandırmak Dönüşüm Alanı 3: Sürdürülebilir Üretim Sürdürülebilir üretim teknik ve teknolojileri Sürdürülebilir üretim ve tüketim kültürü Mevzuat ve denetimler Yeşil satın alma Yeşil istihdam Enerji verimliliği Kaynak verimliliği Endüstriyel simbiyoz 12 Ulusal Eko-Verimlilik Programı (2015-2018) Genel Amaç: Türk Sanayisinin Sürdürülebilir Büyümesine ve Uluslararası Rekabet Gücünün Artırılmasına Katkı Sağlayacak Temiz Üretim Uygulamalarının Yaygınlaştırılması Programın Odak Alanları Kaynak Verimliliğinin Artırılması Ürünlerin Yaşam Döngüleri Boyunca Çevresel Etkilerinin Azaltılması Atıkların Yeniden Kullanımı/Geri Dönüşümü/Geri Kazanımı Endüstriyel Simbiyoz Temiz Üretim Teknolojilerinin Geliştirilmesi ve Yaygınlaştırılması 12
Temiz Üretim Merkezinin Kurulması 1999 TÜBI TAK- MAM bünyesinde kurulması girişimi Mart 2011 MPM tarafından kurulması görevi 2010 TTGV bünyesinde kurulması girişimi Ağustos 2011 BSTB VGM tarafından kurulması görevi 06/04/2013 tarih ve 218 sayılı Bilim Kurulu'nun 5 no lu kararı ile; Gebze de, TÜBI TAK MAM Çevre Enstitüsü, Çevre ve Temiz Üretim Enstitüsü olarak yeniden yapılandırılmıştır. 13 13
Politika Oluşturma / Program Tasarımı ve Uygulaması Sanayide Kaynak Verimliliği Potansiyelinin Belirlenmesi Projesi (2014-2016) Amaç Sanayide hammadde, enerji ve suyun etkin ve sürdürülebilir kullanımı ile elde edilebilecek potansiyel ekonomik ve çevresel faydaları; sektörler ve bölgeler düzeyinde analiz edecek bir metodoloji geliştirilerek, bu potansiyelin niceliksel olarak ortaya konması Yürütülme Biçimi VGM koordinatörlüğünde, TÜBI TAK MAM Çevre ve Temiz Üretim Enstitüsü tarafından Proje Hedefleri I malat sanayinde kaynak verimliliği potansiyelinin analizi için metodoloji geliştirilmesi Hammadde, enerji ve su kullanımındaki kaynak verimliliği potansiyelinin parasal ve miktarsal olarak belirlenmesi (ulusal, sektörel ve bölgesel düzeyde) I yileştirmelerin maliyet analizi Proje Bütçesi 1.250.000 TL 14 14
Politika Oluşturma / Program Tasarımı ve Uygulaması Çevresel Verimlilik ve Kaynak Verimliliği Göstergelerinin Geliştirilmesi Gösterge Detay Açıklama Kapsam Toplam Atık Yoğunluğu Toplam Atık /Katma Değer (kg/tl) NACE Rev. 2 2 li kırılım Atık Yoğunluğu Tehlikeli Atık Yoğunluğu Tehlikeli Atık / Katma Değer (kg/tl) NACE Rev. 2 2 li kırılım Geri Kazanım Oranı (%) Geri Kazanılan Atık/Toplam Atık (%) NACE Rev. 2 2 li kırılım Su Verimliliği Su Verimliliği Katma Değer/Çekilen Su (TL/m3) NACE Rev. 2 2 li kırılım CO 2 -e Yoğunluğu CO 2 -e Yoğunluğu Topl CO 2 -e/katma Değer (TL/ton) NACE Rev. 2 2 li kırılım Çevresel Yatırım Oranı Çevresel Yatırım Oranı (%) Çevresel Yatırımlar/Toplam Maddi Yatırımlar (%) NACE Rev. 2 2 li kırılım 15 15
Politika Oluşturma / Program Tasarımı ve Uygulaması 10. Kalkınma Planı - 1.1. Üretimde Verimliliğin Artırılması Dönüşüm Programı Temiz üretim/eko-verimlilik göstergeleri yayımlanacaktır. Endüstriyel ortak yaşam (simbiyoz) uygulamaları teşvik edilecek ve yaygınlaştırılacaktır. I malat sanayiinde kaynak verimliliği potansiyeli belirlenecektir. Sürdürülebilir üretim konusunda karar alıcı ve uygulayıcı kurumların kapasitesi güçlendirilecektir. Kaynak-verimli üretim teknik ve teknolojilerinin yaygınlaştırılmasına yönelik finansal destek mekanizmaları oluşturulacaktır. 16
Politika Oluşturma / Program Tasarımı ve Uygulaması 10. Kalkınma Planı 1.14. Enerji Verimliliğinin Geliştirilmesi Dönüşüm Programı 3. Bileşen: Sanayide Enerji Verimliliğinin Artırılması VGM sorumluluğuna verilmiştir.» Düşük verimli AC elektrik motorlarının daha yüksek verimli olanlarıyla değiştirilmesi» KOBI lerin enerji verimliliği konusundaki eğitim, etüt ve danışmanlık hizmetlerinin desteklenmesine yönelik mekanizmaların iyileştirilmesi» Enerji verimliliği alanındaki iyi uygulama ve teknolojilerin KOBI lerde yaygınlaştırılması 17
Türkiye de Sanayide Tüketilen Nihai Enerjinin Sektörel Dağılımı (TÜI K, 2012) Cam ve Cam Ürünleri 1% Tekstil 6% Kağıt 1% Gübre 2% Kimya-Petrokimya 6% Seramik 4% Şeker 2% Gıda 3% Çimento 19% Demirçelik 21% Diğer Sanayi 31% Demirdışı Metaller 3% Motorlu Kara Taşıt Sanayi 1% 18
Sanayide Kullanılan Düşük Verimli AC Elektrik Motorlarının Daha Yüksek Verimli Olanlarıyla Değiştirilmesi: Kayseri OSB Pilot Çalışması - 130 firmada enerji verimliliği etüt çalışması -Kalkınma Bankası kredileri için firma yatırım değerlendirme anketi (10 firmadan geri dönüş) Türkiye Kalkınma Bankası - 50 milyon Dolar hazır kaynak - 2 yıl geri ödemesiz, - ortalama 7 yıla yayılan (15 yıla kadar uzayabilen) geri ödeme - Geçmiş yatırımları da kredilendirme olanağı) OSB Müdürlüğü Kayseri OSB Pilot Çalışması 130 KOBİ KOSGEB - Sanayide Elektrik Motor ve Motor Sistemlerinin Dönüşümü konusunun 2015 yılı destek programları kapsamına alındı ORAN - Kredi faizleri için firmalara hibe desteği 19
Kapasite Geliştirme / Bilinçlendirme Eğitim Panel (2014) BST I l Müdürlüklerinde görev yapan mühendislere yönelik Temiz Üretim konulu eğitim, Kocaeli Karadeniz Teknik Üniversitesi Temiz Üretim konferansı Verimlilik Haftası kapsamında bilinçlendirme etkinlikleri: Ulusal Temiz Üretim Merkezi ve Sanayide Eko-Verimlilik Paneli, Kocaeli Eko-Verimlilik ve İnovasyon Paneli, Balıkesir Çevre ve Temiz Üretim Paneli, Konya Temiz Üretim/Eko-Verimlilik Faaliyetleri Sunumu, Ankara BST I l Müdürlükleri Temiz Üretim Eğitimi, 37 il 20
Kapasite Geliştirme / Bilinçlendirme Sempozyumlar Sürdürülebilir Üretim Sempozyumu Nisan 2013, Ankara BSTB VGM ile Hacettepe Üniversitesi Çevre Uygulama ve Araştırma Merkezi Tema: Temiz Üretim ile Sürdürülebilir Sanayiye Doğru Sürdürülebilir Üretim Sempozyumu - Aralık 2014, I stanbul BSTB VGM ile Boğaziçi Üniversitesi Sürdürülebilir Kalkınma ve Temiz Üretim Uygulama ve Araştırma Merkezi işbirliği Tema: Sanayide Dönüşüm için Yaşam Döngüsü Analizi ve Enerji Verimliliği 21
Kapasite Geliştirme / Bilinçlendirme Temiz Üretim Bilgi Platformu http://www.temizuretim.gov.tr 22
Kapasite Geliştirme / Bilinçlendirme Temiz Üretim Kitapçıkları 23 23
Kapasite Geliştirme / Bilinçlendirme Süreli / Süresiz Yayınlar 24 24
Kapasite Geliştirme / Bilinçlendirme http://www.verimlilikkongresi.gov.tr 25 25
Ulusal / Uluslararası Projeler Sanayide Kaynak Verimliliği Potansiyelinin Belirlenmesi (2013-2015) Çevre ve Temiz Üretim Enstitüsü AB İşletme ve Sanayi Politikası ile Çevre Müktesebatı Alanında VGM nin Kurumsal Kapasitesinin Güçlendirilmesi (2013) 26 26
Uluslararası Üyelikler ve İşbirlikleri Asya Verimlilik Teşkilatı (AVT) Gözlemci Üyelik (Tam üyelik için dosya hazırlanmıştır.) Yeşil Verimlilik ve Temiz Üretim Kapsamında Yürütülen Çalışmaların Takibi Yeşil Verimlilik Mükemmeliyet Merkezi vb. ilgili Projelerin Takibi Kaynak Verimli ve Temiz Üretim Küresel Ağı (RECPnet) UNIDO-UNEP Bünyesindeki Ağda Gözlemci Üyelik Temiz Üretim Faaliyetleri Kapsamında I şbirliği Olanaklarının Araştırılması Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) Yaşam Döngüsü Girişimi Temiz Üretim Faaliyetleri Kapsamında I şbirliği Ortak Eğitim Programları Düzenlenmesi OECD Kaynak Verimliliği ile I lgili Komitelere Katılım 27
TÜ Alanında Önümüzdeki Dönemde Yapılması Planlanan Çalışmalar (1) HEDEF Sanayide sürdürülebilir büyümeye ve uluslararası rekabet gücünün artırılmasına katkı sağlayacak temiz üretim uygulamalarını yaygınlaştırmak. Eylem Planları Uygulama ve İzleme Faaliyetleri Onuncu Plan Öncelikli Dönüşüm Programları Uygulama Verimlilik Stratejisi ve Ulusal Eko-verimlilik Programı (2014-2017) Sanayi Stratejisi, KOBI Stratejisi Projeler Sanayide Verimsiz AC Elektrik Motorlarının Değiştirilmesine Yönelik Çalışmalar ve Projeler Sanayide Kaynak Verimliliği Potansiyelinin Belirlenmesi Projesi (Tamamlanma: 2016) TÜBI TAK MAM Çevre ve Temiz Üretim Enstitüsü ile ortak projeler IPA II programı çerçevesinde, «Türkiye I malat Sanayinde Mevcut En I yi Tekniklerin Yaygınlaştırılması Yoluyla Sürdürülebilir Üretimin Artırılması» Projesi Kalkınma Ajansları ile Endüstriyel Simbiyoz uygulamalarının yaygınlaştırılmasına yönelik bilinçlendirme etkinlikleri ve ortak projeler 28 28
TÜ Alanında Önümüzdeki Dönemde Yapılması Planlanan Çalışmalar (2) Sürdürülebilir Üretime Yönelik Finansal Destek Mekanizmalarının Oluşturulması / Bilinçlendirme ve Kapasite Geliştirme Faaliyetleri Verimlilik ve sürdürülebilir üretim konusunda bilinçlendirme etkinlikleri, sektörel kılavuzlar ve rehber dokümanlar BSTB I l Müdürlüklerinin kapasitelerinin artırılması Sanayide enerji verimliliğinin artırılmasına yönelik bilinçlendirme, izleme ve destekleme çalışmaları Kurumsal kapasitenin güçlendirilmesi, mevzuat düzenlemeleri Verimlilik Haftası (27 Nisan-3 Mayıs 2015) 5. Ulusal Verimlilik Kongresi (5-6 Ekim 2015) 29 29
Temiz Üretim/Kaynak Verimliliği Alanında Hizmet Sağlamaya Yönelik İşletim ve Finansman Modelleri Çalıştayı 19-20 Mart 2015, Ankara Türk-Alman Araştırma, Eğitim ve I novasyon Yılı kapsamında Almanya Wuppertal Enstitüsü, New Efficiency ve EFA kuruluşları ile Türkiye den temsilcilerin katılımıyla Kaynak verimliliği ağı için ülkemizin yol haritasının oluşturulması Almanya da uygulanan işletim modellerinin, Türkiye deki işletmelerin finansal ve teknik desteğe ulaşması sürecindeki uygunluğunun tartışılması planlanmaktadır. 30
Teşekkür ederim. www.vgm.sanayi.gov.tr www.temizuretim.gov.tr