Aynı Hızla Devam. Final Raporu

Benzer belgeler
Balkan Sivil Toplum Müktesebatı STK ların Savunuculuk ve İzleme Potansiyellerinin Güçlendirilmesi Projesi

Ocak 2014 TACSO 2. Broşür. Technical Assistance for Civil Society Organisations. This project is funded by the European Union.

21. BM/INTOSAI SEMPOZYUMU: KAMUDA HESAP VEREBİLİRLİĞİN GELİŞTİRİLMESİ İÇİN SAYIŞTAY VE VATANDAŞLAR ARASINDA ETKİN İŞBİRLİĞİ

İSTİHDAM VE SOSYAL YENİLİK PROGRAMI. EMPLOYMENT AND SOCIAL INNOVATION PROGRAMME (EaSI)

20. RİG TOPLANTISI Basın Bildirisi Konya, 9 Nisan 2010

T.C AKDENİZ BELEDİYELER BİRLĞİ 2011 YILI ÇALIŞMA PROGRAMI

Gençlerin Katılımına ilişkin Bildirgenin tanıtımı Gençlerin Yerel ve Bölgesel Yaşama Katılımına İlişkin Gözden Geçirilmiş Avrupa Bildirgesi

T.C. AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI TÜRKİYE'NİN YENİ AB İLETİŞİM STRATEJİSİ. Sivil Toplum, İletişim ve Kültür Başkanlığı Ankara, Aralık 2014

Türkiye de Sivil Toplumu Geliştirme ve Sivil Toplum-Kamu Sektörü Diyaloğunu Güçlendirme Projesi

KAMU POLİTİKASI BELGELERİ

Hedefler, Aktiviteler, Çıktılar

YOLSUZLUKLA MÜCADELEDE SON 10 YILDA YAŞANAN GELİŞMELER BAŞBAKANLIK TEFTİŞ KURULU 2010

KAMU MALİ YÖNETİMİNDE SAYDAMLIK VE HESAP VEREBİLİRLİĞİN SAĞLANMASINDAKİ GÜÇLÜKLER VE SAYIŞTAYLARIN ROLÜ: EUROSAI-ASOSAI BİRİNCİ ORTAK KONFERANSI

Faaliyetin Adı. Görev Yöneticisi. Faaliyet Türü. Tarih Yer Şehir Açıklama Ortaklar Hedef Katılanlar

G20 BİLGİLENDİRME NOTU

Dağlık alanda yaşayan insanlar ve yaşadıkları çevreler için birlikte çalışmak

18 Aralık 2009, İstanbul Ayşen SATIR

DİASPORA - 13 Mayıs

Kadın Dostu Kentler Projesi. Proje Hedefleri. Genel Hedef: Amaçlar:

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI

Dünya Bankası Finansal Yönetim Uygulamalarında Stratejik Yönelimler ve Son Gelişmeler

ISSAI UYGULAMA GİRİŞİMİ 3i Programı

Proje Faaliyetleri ve Beklenen Çıktılar

21- BÖLGESEL POLİTİKA VE YAPISAL ARAÇLARIN KOORDİNASYONU

Mali Kaynaklar / Fon (Hibe) Kaynakları. Mali Kaynaklar

DIŞ EKONOMİK İLİŞKİLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

MFİB Tarafından Açılan Üç Yeni Hibe Programının Tanıtımı. 6 Temmuz yılı 2. ABUDYK Toplantısı Antalya

DİKMEN BÖLGESİ STRETEJİK GELİŞİM PLANI

T.C AKDENİZ BELEDİYELER BİRLİĞİ

AB nin İstihdam ve Sosyal Politikası

AB MALİ YARDIMLARI VE TÜRKİYE

MMKD Stratejik İletişim Planı Araştırma Sonuçları

Sivil Yaşam Derneği. 4. Ulusal Gençlik Zirvesi Sonuç Bildirgesi

ORMAN VE SU ĠġLERĠ BAKANLIĞI

AVRUPA BİRLİĞİ NİN TÜRKİYE DE DESTEKLEDİĞİ BAZI HİBE PROGRAMLARI

Türkiye de Stratejik Çevresel Değerlendirme: İhtiyaçlar, Zorluklar ve Fırsatlar

Bu bağlamda katılımcı bir demokrasi, hukukun üstünlüğü ve insan hakları alanındaki çalışmalarımız, hız kesmeden devam etmektedir.

Uluslararası Konferans İntifa Hakkının Şeffaflığı

TÜSİAD Kayıtdışı Ekonomiyle Mücadele Çalışma Grubu Sunumu

AB Destekli Bölgesel Kalkınma Programları

AKDENİZ EYLEM PLANI SEKRETARYASI (AEP)

TÜRKİYE NİN DIŞ TİCARETİNDE SERBEST TİCARET ANLAŞMALARI HAKKINDA BİLGİ VE DEĞERLENDİRME NOTU

Avrupa Yerel Demokrasi Haftası

TAIEX PROGRAMI BÖLGESEL EĞİTİM PROGRAMI (RTP)

18- EĞİTİM, ÖĞRETİM VE GENÇLİK

BİR ÇÖLLEŞME İLE MÜCADELE GİRİŞİMİ DRYNET PROJESİ

Avrupa Birliği Genel Sekreterliği. AVRUPA BİRLİĞİ TOPLULUK PROGRAMLARI HAKKINDA GENEL BİLGİ ve TÜRKİYE NİN KATILMAKTA OLDUĞU PROGRAMLAR

SİVİL DÜŞÜN AB PROGRAMI

UNESCO MİLLÎ KOMİSYONLAR TÜZÜĞÜ

AESK ve Türkiye REX. Dış İlişkiler. Avrupa Ekonomik ve Sosyal Komitesi

TÜRKSOY ÜYESİ ÜLKELER UNESCO MİLLÎ KOMİSYONLARI İKİNCİ TOPLANTISI ÇALIŞMA RAPORU

FASIL 11 TARIM VE KIRSAL KALKINMA

YÜKSEKÖĞRETİM KALİTE KURULU BİLGİ NOTU

Global Compact Türkiye Üye Etkileşim Toplantısı. 25 Ekim yıl

BU YIL ULUSLARARASI KOOPERATİFLER YILI!

Katılımcı Demokrasi STK ları Güçlendirme Önerileri

AVRUPA KONSEYİ İNSAN HAKLARININ KORUYUCUSU ÖZET

T.C. Sağlık Bakanlığı Dış ilişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü

AVRUPA BİRLİĞİ. Nispetiye Cad. Belediye Sitesi A4 Blok No:14A Etiler İstanbul Telefon: / Faks:

3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği Konutu, Ankara Saat: 16:00. Çevre ve Orman Bakanlığı nın Saygıdeğer Müsteşar Yardımcısı,

Türkiye ve Dünya, Marakeş te (COP22) Beklediğini Bulamadı!

27 28 EYLÜL TARİHLERİNDE MAKEDONYA ÜSKÜP TE GERÇEKLEŞTİRİLEN PEMPAL TOPLANTISI RAPORU

STÖ Ağları/Platformlar için Açık Çağrı: Stratejik İletişim Kapasite Geliştirme Eğitim Programı. Arka Plan. Program Hakkında

Türkiye ve Dünya, Marakeş te (COP22) Beklediğini Bulamadı!

Avrupa Ekonomik ve Sosyal Komitesi. Avrupa Ekonomik ve Sosyal

TÜRKİYE ÇEVRE POLİTİKASINA ÖNEMLİ BİR DESTEK: AVRUPA BİRLİĞİ DESTEKLİ PROJELER

2015 Sonrası Kalkınma Gündemi için Seçkin Kişiler Üst Düzey Paneli (HLP) Görev Tanım Belgesi

MODÜL 2: DEMOKRATİK VATANDAŞLIK VE İNSAN HAKLARI EĞİTİMİ PROJESİ (DVİHEP) TANITIMI

Eğitimde ve Toplumsal Katılımda Cinsiyet Eşitliğinin Sağlanması Projesi

ULUSAL GENÇLİK PARLAMENTOSU ÇALIŞMA YÖNERGESİ

KIRSAL KALKINMA PROGRAMI YÖNETİM OTORİTESİNİN GÖREVLERİ VE ÇALIŞMA ESASLARI HAKKINDA YÖNETMELİK

Avrupa Birliğine Uyum Danışma ve Yönlendirme Kurulu Toplantısı

Küresel Çevre Yönetimi için Ulusal Kapasite Öz Değerlendirme Analizi

Yerel Yönetim Reformuna Destek Projesi

ERASMUS+ ( ) 2016

Avrupa yı İnşaa Eden Gençler


AB Fonları nda Ortaklık İlkesi Macaristan dan Deneyimler

YÜKSEK DENETİM DÜNYASINDAN HABERLER

Sosyal Yatırım Programı

Avrupa Bölgesel Kalkınma Ajansları Birliği (EURADA)

TÜRKİYE YETERLİLİKLER ÇERÇEVESİ

Suriye İnsan Hakları Ağı (SNHR), Suriye de insan hakları ihlallerinin

2. BÖLÜM Sinop Kent Konseyi Gençlik Meclisi Amacı, İlkeleri, Oluşumu ve Organları

Üçüncü Bölgesel KİMK Konferansı

Antalya da AB İşlerinin Yönetilmesine Yönelik Kapasitelere İlişkin Eğitim İhtiyaç Analizi

T.C. CUMHURİYET ÜNİVERSİTESİ DIŞ İLİŞKİLER BİRİMİ YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ ARAŞTIRMA PROJELERİ KOORDİNASYON OFİSİ YÖNERGESİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam ve Tanımlar

T.C. Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Sanayi Bölgeleri Genel Müdürlüğü. Kümelenme Destek Programı

FASIL 10 BİLGİ TOPLUMU VE MEDYA

ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ TRANSFER OFİSİ (TTO) YÖNERGESİ

Sivil Toplum Afet Platformu (SİTAP) Çalışma Usulleri Belgesi

Bölgesel Eğitim Programı (RTP), eğiticilerin eğitilmesi esasına dayanan özel bir TAIEX programıdır.

KEŞAN AVRUPA BİRLİĞİ VE PROJE ARAŞTIRMA GELİŞTİRME UYGULAMA MERKEZİ (KAPUM) KURULUŞ GEREKÇESİ

T.C. İSTANBUL KALKINMA AJANSI

PROGRAM YÖNETİMİ BİRİMİ 2009 YILI FAALİYET RAPORU

ÇANKIRI KARATEKİN ÜNİVERSİTESİ ULUSLARARASI İLİŞKİLER OFİSİ YÖNERGESİ BİRİNCİ KISIM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

BÖLGESEL AĞLARA DESTEK: ÇERÇEVE ORTAKLIK ANLAŞMASI VE HİBE ÇAĞRISI

Üst Düzey Yöneticiler için Çalışma Gezisi İspanya, 01/

Transkript:

Aynı Hızla Devam This Publication has been produced with the assistance of the European Union. The contents of this Publication are the sole responsibility of the TACSO Project and can in no way be taken to reflect the views of the European Union. IV Final Raporu

Batı Balkanlar ve Türkiye deki Kamu Kurumları ve Sivil Toplum Arasındaki İşbirliğinin Geliştirilmesi Önsöz Batı Balkan Ülkeleri ve Türkiye deki sivil toplum kuruluşları (STK lar) ve kamu kurumları arasındaki işbirliğinin durumu hakkındaki bu ilk bölgesel raporu sunmaktan memnuniyet duymaktayız. Bu rapor için kavram TACSO tarafından 2012 baharında geliştirilmiş olup, raporla ilgili araştırma ve yazım çalışmaları 2012 yaz ve güz döneminde Avrupa Kâr Amacı Gütmeyen Hukuk Merkezi (ECNL) tarafından gerçekleştirilmiştir. Rapor, Arnavutluk, Bosna Hersek, Hırvatistan, Kosova*, Eski Yugoslav Makedonya Cumhuriyeti (bundan sonra Makedonya olarak anılacaktır), Karadağ, Sırbistan ve Türkiye yi kapsamakta olup, bu iki sektör arasındaki işbirliğine dair ulusal politikaların yanı sıra bölgesel boyutlara ve mekanizmalara odaklanmaktadır. TACSO bu raporu öncelikle; STK lar ve kamu kuruluşları arasında Kasım 2012 de Üsküp te düzenlenen Aynı Hızla Devam: Batı Balkanlar ve Türkiye deki Kamu Kurumları ve Sivil Toplum Arasındaki İşbirliğinin Geliştirilmesi başlıklı konferansımız için bir arka plan materyali olarak hazırlamayı amaçlamıştır. Ancak zamanla raporun bir açığı kapatacağı ve bölgedeki bu iki sektör arasındaki işbirliğinin mevcut durumunun bir resmini sunacağı anlamıştır. TACSO Üsküp bölgesel konferansı sırasında STK ve devlet kurumlarının temsilcileri taslak raporu inceleme ve görüşme fırsatı bulmuşlardır. Ulusal ve bölgesel taahhütler ve Üsküp konferansının sonucu olan öneriler, görüşler ve çalıştay sonuçlarına dayalı eylem planları bu nihai rapora eklenmiştir. Bunların sizlere yardımcı olacağını umarız. Palle Westergaard Ekip Lideri Aralık 2012 * Bu isim bu devletin statüsüne ilişkin diğer devletlerin benimsedikleri pozisyonlara halel getirmemektedir ve BM Güvenlik Konseyi nin 1244 sayılı kararı ve ICJ nin Kosova nın bağımsızlık bildirgesi hakkındaki Görüşüyle uyumludur Ocak 2013 V

Aynı Hızla Devam Bu Rapor: Bosna Hersek, Türkiye, Polonya ve Romanya dan oluşan bir konsorsiyum adına SIPU International AB nin sevk ve idaresinde yürütülen ve AB tarafından finanse edilen bir proje olan (EuropeAid/127427/C/SER/ Multi-additional services) Sivil Toplum Kuruluşları için Teknik Destek (TACSO) projesi olarak bilinen Katılım Öncesi Yardım Aracı (IPA) ülkeleri ve Bölgeleri (Arnavutluk, Bosna Hersek, Hırvatistan, Eski Yugoslavya Makedonya Cumhuriyeti, Kosova, Karadağ, Sırbistan ve Türkiye deki Sivil Toplumun Kapasitesinin Arttırılması projesinin uygulanması için teknik yardım hizmet sözleşmesi kapsamında hazırlatılmıştır. Projenin temel amacı; sivil toplum kuruluşlarının kapasitesinin arttırılması ve katılımcı demokrasideki rollerinin güçlendirilmesidir. Projeden beklenen başlıca sonuçlar şunlardır: STK ların demokratik karar alma süreçlerindeki etkilerinin arttırılması; STK ların gündemlerini geliştirmeleri için kapasitelerinin güçlendirilmesi; STK lar hizmet sunumu kapasitelerinin arttırılması; STK ların kendi aralarında ve dış paydaşlar ile STK lar arasındaki işbirliğinin ve ağların güçlendirilmesi; toplumda STK lar hakkındaki farkındalığın artırılması ve STK ların kamuoyundaki imajlarının iyileştirilmesi. Bu Rapor: Avrupa Kâr Amacı Gütmeyen Hukuk Merkezi (ECNL) tarafından hazırlanmıştır. ECNL merkezi Budapeşte de bulunan, sivil toplum hukuku alanında Avrupa nın başlıca kaynak ve araştırma merkezidir. Merkezin amacı; Avrupa genelinde sivil toplumun faaliyet gösterebileceği hukuki ve mali ortamı teşvik etmek ve özellikle demokratik dönüşüm sürecinden geçmekte olan ülkeler başta olmak üzere, Avrupa nın bu alandaki deneyimlerini dünyanın diğer yerlerine aktarmaktır. ECNL sivil toplumu etkileyen kilit alanlarda kanunların ve politikaların geliştirilmesine ve uygulanmasına yardımcı olmak noktasında benzersiz bir deneyime sahiptir. Bunlar, diğer hususların yanı sıra, hükümet/sivil toplum işbirliğini, anlaşmaları ve diğer politika belgelerini, devlet destekli sivil toplumu, sivil toplum kuruluşlarının (STK lar) sürdürülebilirliği, STK ların karar alma mekanizmalarına katılımları, sosyal hizmetlerin sunumunda STK larla sözleşme yapılmasını ve gönüllülüğü kapsamaktadır. ECNL personeli STK hukuk reformunun desteklenmesi konusunda 10 yılı aşkın deneyime sahiptir ve Merkezi ve Doğu Avrupa (CEE) ve Bağımsız Devletler Topluluğu (CIS) genelinde STK ları etkileyen 50 nin üzerindeki kanunu doğrudan ve olumlu şekilde etkiler nitelikte destek sağlamışlardır. Ayrıntılı bilgi için www. ecnl.org adresini ziyaret ediniz. * Bu isim bu devletin statüsüne ilişkin diğer devletlerin benimsedikleri pozisyonlara halel getirmemektedir ve BM Güvenlik Konseyi nin 1244 sayılı kararı ve ICJ nin Kosova nın bağımsızlık bildirgesi hakkındaki Görüşüyle uyumludur VI Final Raporu

Batı Balkanlar ve Türkiye deki Kamu Kurumları ve Sivil Toplum Arasındaki İşbirliğinin Geliştirilmesi Içerik I. BAŞLANGIÇ............................. 1 II. III. IV. KAMU OTORİTELERİ VE SİVİL TOPLUM KURULUŞLARI ARASINDAKİ KURUMSAL İŞBİRLİĞİNİN ÇERÇEVESİ................... 3 1. Kurumsal işbirliği çerçevesi........................... 3 2. İşbirliği mekanizmaları: mekanizmaların ortaya çıkışı, faydaları ve faktörler........ 4 3. Bölgesel diyalogun desteklenmesi ve deneyimlerin paylaşılmasına ilişkin girişimler 7 4. Kurumsal işbirliği mekanizmalarıyla ilgili uluslararası girişimler............ 8 İŞBİRLİĞİ KONUSUNDA MEVCUT KURUMSAL MEKANİZMALARA VE BELGELERE GENEL BAKIŞ........................ 9 1. İşbirliğini ve sektörün gelişimini destekleye kamu kurumları............. 9 1.1. Esas rolleri STK larla işbirliğinin desteklenmesi olan kamu kurumları.......... 9 1.2. STK lar ile işbirliğinin güçlendirilmesinde rol oynayan diğer kamu kurumları 10 1.3. Esas rolleri STK larla işbirliğinin desteklenmesi olan kamu kurumların tarifi....... 11 2. Farklı icracı bakanlıklarda görev yapan irtibat sorumluları.............. 13 3. Parlamentoda sivil toplumun temsil edilmesi................... 14 4. Sivil toplum için istişari kurumlar........................ 15 4.1. Sivil toplumu geliştirme konseyleri...................... 15 4.2. Özel alanlara ve konulara odaklı diğer istişari kurumlar...............16 5. Sivil toplumun gelişimi için kamu vakıfları (ajansları)................ 17 6. Sivil toplumu destekleyen politika belgeleri................... 19 KAMU OTORİTELERİ VE STK LAR ARASINDAKİ KURUMSAL İŞBİRLİĞİ HAKKINDA ARAŞTIRMA: ZORLUKLAR VE KAZANIMLAR........... 23 1. Arka Plan................................. 23 2. Araştırmanın sonuçları............................ 24 2.1. Mevcut kurumsal mekanizmalar ve politika belgeleri 24 2.2. Önemli kazanımlar............................ 24 2.3. Karşılaşılan önemli güçlükler.........................27 2.4. AB ile entegrasyon süreçlerinin etkisi..................... 29 2.5. Avrupa Birliği ne entegrasyonun etkisi..................... 30 2.6. Kamu otoriteleri ve STK lar arasındaki işbirliğinin etkisi...............31 2.7. Uygulamanın izlenmesi...........................31 2.8. Yürürlükteki mekanizmaların iyileştirilmesine yönelik adımlar............ 32 2.9. En iyi uygulamalara örnekler.........................33 Ocak 2013 VII

Aynı Hızla Devam V. MEVCUT İŞBİRLİĞİ/POLİTİKA BELGELERİNE AİT KURUMSAL MEKANİZMALARIN NASIL DAHA FAZLA İYİLEŞTİRİLECEĞİ HAKKINDA TAVSİYELER. 35 SEÇİLMİŞ BİBLİYOGRAFİ............................. 37 İlgili Belgeler:................................. 38 Arnavutluk 38 Bosna-Hersek 38 Hırvatistan................................. 38 Makedonya................................. 38 Kosova...................................38 Karadağ.................................. 39 Sırbistan.................................. 39 Türkiye................................... 39 Yararlı bağlantılar:............................... 39 Ek I: Cevaplayacaklara Gönderilen Anket...................... 41 Ek II: Anketi cevaplayanlar............................ 43 Ek III: Ulusal Taahhüt ve Eylem Planları EK III - Arnavutluk............................... 47 EK III BiH (Bosna-Hersek)........................... 55 EK III - Hırvatistan............................... 59 EK III - Kosova 65 EK III - Makedonya...............................69 EK III - Karadağ................................ 73 EK III - Bölgesel................................ 79 EK III - Sırbistan................................81 EK III - Türkiye................................ 87 VIII Final Raporu

Batı Balkanlar ve Türkiye deki Kamu Kurumları ve Sivil Toplum Arasındaki İşbirliğinin Geliştirilmesi I. BAŞLANGIÇ Avrupa Kâr Amacı Gütmeyen Hukuk Merkezi (ECNL), Batı Balkanlar ve Türkiye deki kamu kurumları (devlet/parlamento) ve sivil toplum kuruluşları arasında kurumsal işbirliği konulu bir raporun hazırlanmasına ilişkin Sivil Toplum Kuruluşları için Teknik Destek (TACSO) Bölge Ofisi ile bir anlaşma imzalamıştır. 1 TACSO nun 7-8 Kasım 2012 tarihlerinde Üsküp te düzenlenen Aynı Hızla Devam: Batı Balkanlar ve Türkiye deki Kamu Kurumları ve Sivil Toplum Arasındaki İşbirliğinin Geliştirilmesi başlıklı bölgesel konferansında sırasında raporun sunumu gerçekleştirilmiştir. Raporun genel amacı; kritik meseleleri genel hatlarıyla açıklamak ve kurumsal işbirliği alanındaki mevcut mekanizmalarının iyileştirilmesinde ve STK ların bu süreçteki rollerinin arttırılmasında kullanılabilecek yöntemlere dair tavsiyelerde bulunmak suretiyle, işbirliğinin gerekçeleri ve kalıcı faydaları konusunda analizler sağlayarak Batı Balkan ülkeleri ve Türkiye deki devlet/parlamento kurumları ve sivil toplum kuruluşları (STK lar) arasındaki kurumsal işbirliğinin mevcut durumunu göstermektir. 2 Rapor, iyi uygulamaları vurgulamayı, başarı için kilit faktörleri genel hatlarıyla açıklamayı, güçlükleri tanımlamayı ve ilgili ülkeler arasında deneyimlerin ve edinilen derslerin paylaşımını kolaylaştırmayı amaçlamaktadır. Rapor, sadece ulusal düzeydeki kurumsal işbirliği mekanizmalarını ve politika belgelerini ele almaktadır. Rapor özellikle şu ülkeleri kapsamaktadır: Arnavutluk, Bosna Hersek, Hırvatistan, Kosova*, Eski Yugoslav Makedonya Cumhuriyeti (bundan sonra Makedonya olarak anılacaktır), Karadağ, Sırbistan ve Türkiye. Raporun hazırlanmasında izlenen metodoloji, masa başı araştırmalarına ve ECNL tarafından TACSO ile istişare halinde geliştirilmiş (bkz. Ek I) ve ilgili ülkelerdeki kilit paydaşlarla tamamlanmış olan anket formunun sonuçlarına dayanmaktadır. Metodoloji ayrıca TACSO nun ilgili ülkelerdeki koordinatörleri ve diğer bilgi sahibi kişiler ile gerçekleştirilen kapsamlı istişarelere de dayanmaktadır. Ulusal rejimlerin karşılaştırılmasının oldukça zorlu bir görev olduğundan hareketle, raporun, incelenen ülkeler arasındaki daha az önemli olan farklılıkları dahi rapora entegre edebilecek kadar serbest ve fakat anlamlı mukayeselerin üretilebilmesini sağlamaya yetecek kadar spesifik olabilen ortak paydaların karşılaştırılmasına dayalı bir şekilde hazırlanılmasına çalışılmıştır. 1 Bu rapor ECNL uzmanları Dr. Dragan Golubović, Dr. Eszter Hartay ve Katerina Hadzi-Miceva Evans tarafından hazırlanmıştır. 2 Bu raporun amacı gereği, sivil toplum kuruluşları (STK lar) teriminin: 1) gönüllülük esasıyla kurulmuş; 2) kanun yerine özel bir araç (sözleşme, kuruluş tüzüğü) ile kurulmuş; 3) üyeliğe dayanan veya dayanmayan; 4) devletin yapısına dâhil olmayan ve 5) kâr sağlamak yerine kamunun veya karşılıklı menfaatlerin gerçekleştirilmesi amacıyla kurulmuş kuruluşları kapsadığı anlaşılmaktadır. Bu nedenle, bu kavram, dernekleri, vakıfları, özel kurumları kâr amacı gütmeyen işletmeleri ve yukarıda sayılan kriterleri karşılayan diğer kuruluşları içerir. Çoğu zaman (STK) terimi yerine kullanılan sivil toplum örgütü (STÖ) terimi bu raporda ancak, işbirliğini düzenleyen özel kurumsal aracın resmi adında yer aldığı yerlerde geçmektedir. * Bu isim bu devletin statüsüne ilişkin diğer devletlerin benimsedikleri pozisyonlara halel getirmemektedir ve BM Güvenlik Konseyi nin 1244 sayılı kararı ve ICJ nin Kosova nın bağımsızlık bildirgesi hakkındaki Görüşüyle uyumludur Ocak 2013 1

Aynı Hızla Devam Rapor beş bölüme ayrılmıştır: Başlangıç bölümünden sonra gelen Bölüm II de devlet/parlamento kurumları ve STK lar arasındaki işbirliğinin analitik çerçevesi açıklanmaktadır. Bu bölümde söz konusu kurumsal işbirliği mekanizmalarının ardında yatan gerekçeler ve bu işbirliği mekanizmalarının sağlayacağı kalıcı faydalara ışık tutulmaktadır. Bölüm ayrıca bu sürecin Batı Balkan ülkeleri ve Türkiye odaklı olarak Avrupa da nasıl ve neden ortaya çıktığı; Başlıca özelliklerinin neler olduğu; Avrupa Birliği nin (AB) bu süreçlerdeki politika perspektifinin neler olduğu; AB entegrasyon süreçlerinin bu mekanizmaların geliştirilmesindeki rollerinin ne olduğu soruları da ele alınmaktadır. Bölüm III te devlet/parlamento kurumları ve STK lar arasındaki işbirliğini destekleyen mevcut politika araçları ve mekanizmaları hakkında genel bilgilere yer verilmekte ve ayrıca diğer ülkelerce de göz önünde bulundurulabilecek başarılı işbirliği modelleri genel hatlarıyla tanıtılmaktadır. Bu bölümde ulusal düzeyde şu kurumsal mekanizmalara odaklanılmaktadır: 1. STK larla işbirliği için devlet kurumları/birimleri/daire başkanlıkları; 2. İcracı bakanlıklarda STK larla işbirliğinden sorumlu irtibat kişileri; 3. Kamu otoriteleri STK işbirliğini geliştirecek istişari kuruluşlar (konseyler veya benzeri çapraz sektör kuruluşları); 4. Sivil toplumun gelişmesi ve STK ların kapasitelerinin arttırılması için finansal destek sağlayan kamu vakıfları veya benzer türdeki kuruluşlar (örneğin ajanslar). Ayrıca konuyla ilgili politika belgeleri ve bu belgelerin temel rolü ve içeriği de bu bölümde ele alınmaktadır. Bölüm IV te ilgili ülkelerdeki kilit paydaşlar arasında düzenlenen ve ECNL nin TACSO ile işbirliği içinde hazırlamış olduğu kapsamlı anketlere dayalı olan araştırmanın sonuçları analiz edilmektedir. Araştırma sonuçlarına dayalı olarak, Bölüm IV de mevcut işbirliği mekanizmalarının başlıca güçlü yönleri ve karşılaşılan güçlükler tanımlanmakta, AB entegrasyonunun bu süreçteki rolü incelenmekte ve iyi uygulamalara örnekler verilmektedir. Bölüm V te, tanımlanan ve Üsküp konferansında ele alınan önemli güçlüklere nasıl karşılık verileceğine ilişkin tavsiyeler yer almaktadır. 2 Final Raporu

Batı Balkanlar ve Türkiye deki Kamu Kurumları ve Sivil Toplum Arasındaki İşbirliğinin Geliştirilmesi II. KAMU OTORİTELERİ VE SİVİL TOPLUM KURULUŞLARI ARASINDAKİ KURUMSAL İŞBİRLİĞİNİN ÇERÇEVESİ Aşağıdaki bölümde, kamu otoriteleri (devlet yetkilileri/devlet memurları ve parlamenterler) ve sivil toplum arasındaki işbirliğini sağlayan kurumsal mekanizmaların arkasında yatan gerekçeler açıklanmak suretiyle, bu raporun çözümlemeye çalıştığı meseleler hakkında bir ön değerlendirme sunulmaktadır. Bu bölümde ayrıca, bu sürecin Batı Balkanlar ve Türkiye odaklı bir şekilde Avrupa nın gündemine nasıl geldiği; AB nin bu süreçlerle ilgili politika perspektifinin ne olduğu ve AB nin entegrasyon sürecinin bu mekanizmaların geliştirilmesindeki rolünün ne olduğu soruları da ele alınmaktadır. 1. Kurumsal işbirliği çerçevesi Kamu otoriteleri ve STK lar arasındaki kurumsal işbirliğinin; çerçevesinin kamu otoriteleri ve STK lar arasındaki işbirliği ile ilgili belirli sorumlulukların uygulanmasıyla bağlantılı çeşitli yapıları, kurumları ve mekanizmaları kapsadığı anlaşılır. Bunlar: devlet kurumlarını/parlamenter kurumları veya STK lar ile işbirliğinden sorumlu devlet ofisleri/birimleri/daire başkanlıkları gibi devlet/parlamento kurumlarında görev yapan ve başlıca görevleri söz konusu kurumlar ve STK lar arasındaki işbirliğini geliştirmek ve desteklemek olan yetkili kişileri; icracı bakanlıklar veya parlamento bünyesinde görev yapan irtibat sorumlularını; kamu vakıflarını/sivil toplum ajanslarını; sivil toplumla ilgili devlet konseylerini veya sektörler arası istişari kurumları (bkz. Aşağıda Bölüm III) kapsar. Bu mekanizmalar; birincil işlev olarak STK lar ile sürdürülebilir ve kalıcı bir ortaklık için platform ve çerçeve oluşturulması temel gerekçesiyle yürürlüğe konulmaları sebebiyle 3, kurumsal olarak anılmaktadırlar. Bu nedenle, bu raporda kurumsal işbirliği mekanizmaları olarak anılmaktadırlar. Bunlara ek olarak, bu belgelerin kamu otoriteleri ve STK lar arasında daha uzun süreli ve daha yapısal bir işbirliğini destekleyen sistemin ayrılmaz birer parçaları oldukları düşünüldüğünden, bu raporda, kamu otoriteleri ile STK lar arasındaki işbirliğiyle ilgili politika belgeleri de ele alınmaktadır. Politika belgeleri sivil toplum stratejilerini veya kamu otoriteleri ve STK lar arasında yapısal bir diyalogun kurulmasını ve sivil toplumun ve sivil yurttaşlığın geliştirilmesini amaçlayan anlaşmalar, mutabakat zabıtları ve diğer politika belgelerini içermektedir (bkz. Aşağıda bölüm III). Kamu otoriteleri ve STK lar arasındaki işbirliğinin mevcut kurumsal mekanizmaların ötesine de taştığının ve hatta illaki bu mekanizmaların varlığına da muhtaç olmadığının vurgulanması önemlidir. Belirli bir kurumsal mekanizmanın ve özellikle STK ları etkileyen kanunların ve strateji belgelerinin hazırlanması başta olmak üzere, söz konusu işbirliğini düzenleyen hukuki bir aracın mevcut bulunmamasına rağmen, kamu otoriteleri ve STK lar arasında geliştirilen önemli ortaklıkların pek çok örneği mevcuttur. 3 Kamu otoriteleri ve STK lar arasında kurulan bir ortaklıkta, STK ların, kamu otoriteleri ile eşit şartlarla söz konusu mekanizmalara katıldıkları varsayılır. Ocak 2013 3

Aynı Hızla Devam Örneğin Türkiye de, genel bir kurumsal işbirliği mekanizmasının bulunmayışına rağmen, hükümet düzeyinde yasama süreçlerinde başarılı işbirliğinin çeşitli örnekleri mevcuttur. Ayrıca, STK lar açısından benzersiz bir katılım deneyimi oluşturan bir Parlamento Anayasa Uzlaşma Komisyonu (Komisyonu) gibi çarpıcı bir örnek de mevcuttur. Bu süreç, hükümetin, Türkiye nin ihtiyacı olan bir Sivil Anayasanın hazırlanması için tüm paydaşlara yaptığı bir çağrıyla hayata geçirilmiştir. STK lar bu diyalogda yer almak için platformlar, ağlar ve sivil inisiyatifler oluşturmuşlar ve Anayasa Teklifinin Hazırlanmasına İlişkin Parlamento Komisyonu na tekliflerini sunmuşlardır. Komisyon söz konusu görüşlerin ve tekliflerin paylaşılması amacıyla bir web sitesi oluşturmuştur. Toplam olarak 401 sivil toplum girişimi ve 82.232 vatandaş anayasa hakkındaki görüşlerini ve tekliflerini sunmuştur. Makedonya da icracı bakanlıklar kendi bünyelerinde oluşturdukları birimlerde çeşitli vesilelerle STK lara da yer vermişlerdir. Sivil toplum temsilcileri, diğer hususların yanı sıra, Ücretsiz Hukuki Yardım Hakkında Kanunun ve Seçim Kanunundaki değişikliklerin ve eklemelerin ve Gönüllülük hakkındaki Kanunun ve Stratejinin hazırlanmasıyla ilgili olarak kurulan çalışma gruplarında yer almışlardır. 4 Sırbistan daki önemli örnekler arasında, 650 nin üzerinde STK ı ve sosyal ortağı kapsayan Yoksulluğun Azaltılması Stratejisi nin uygulanması sırasında oluşturulan Sivil Toplum Odak Noktaları yer almaktadır. Bu mekanizmanın kuruluşu STK larla İşbirliği Devlet Ofisi nin kurulmasından daha önce, Sırp Hükümeti ne bağlı Başbakanlık 2007-2009 Avrupa Entegrasyon Ofisi tarafından desteklenmiştir. Bu STK platformları hassas grupların sosyal katılımını etkiler nitelikteki onlarca kanunun, ulusal stratejinin ve politikanın hazırlanmasında görev almışlardır. STK platformları hassas gruplar için devlet ve yerel bütçelerde ayrılan tahsisatların izlenmesi için kapasitelerini geliştirmekle işe başlamışlardır. Bu platformlar hâlâ mevcuttur ve hükümetle işbirliği içinde faaliyetleri başarıyla yürütmektedirler. Buna ek olarak, 2011 yılında çıkartılan Gençlik Kanunu yasalaşmadan önce gençlik örgütleri ve diğer paydaşlarla yoğun ve kapsamlı bir istişari süreç gerçekleştirilmiş olup, bu süreç Avrupa Konseyi nin takdirini kazanmıştır. Önde gelen gençlik örgütlerinin temsilcileri de kanunun hazırlanma aşamasında oluşturulan çalışma grubunun üyeleri arasında yer almışlardır. 2. İşbirliği mekanizmaları: mekanizmaların ortaya çıkışı, faydaları ve faktörler Avrupa da tek bir kurumsal işbirliği modeli bulunmamaktadır. Öncelikle Batı Avrupa da uygulanmaya başlanan bu mekanizmalar daha sonra son 10-15 yıl içinde Doğu Avrupa da farklı yollar izlemek suretiyle, uzun bir süre zarfında evrilerek bugüne gelmişlerdir. Batı Avrupa da kurumsal işbirliği mekanizmaları ortaklık ihtiyacının fiilen kabul edildiği ve paydaşları işbirliğine yönelten belli başlı alanlarda ortaya çıkmıştır. Bu mekanizmalar tipik olarak sosyal hizmetler, çevrenin korunması veya uluslararası yardımların geliştirilmesi alanlarında ortaya çıkmışlardır. Dağınık şekilde gözlenen bu başarılı işbirliği örneklerinden edinilen ilkeler ve modeller zaman içinde genel geçer uygulamalara evrilmiş ve nihayet daha resmi bir yapıya kavuşmuştur (örneğin, bilgiye erişim, kamu finansmanı, istişare ve katılım). 5 Kamu otoriteleri ve STK lar arasındaki işbirliğini düzenleyen ilk resmi araç, Hükümet ve STK lar temsilcileri arasında imzalan bir işbirliği anlaşması (sözleşme) şeklinde İngiltere de düzenlenmiştir. Sözleşme, hükümet ve STK lar arasındaki ilişkilerin nasıl düzeltileceğine ilişkin 61 öneri içeren 1996 tarihli Deakin Raporu neticesinde hazırlanmıştır. Raporda yer alan başlıca öneriler arasında, hükümet ve üçüncü sektör arasındaki ilişkinin çerçevesini düzenleyecek bir anlaşma/mutabakat önerisi de yer almıştır. Bu öneriler seçim vaatlerini takiben 1998 yılında büyük ölçüde İşçi Partisi Programı na 4 Gönüllülük Kanununun yasalaşma süreci hükümet ve STK lar arasındaki başarılı işbirliğine örnek olarak teşvik edilmektedir. Bkz: 2001 yılından bu yana Gönüllüleri Etkileyen Kanunlar ve Uygulamalar, ICNL, ECNL, Birleşmiş Milletler Program Gönüllüleri, 2009 ve Gönüllülük Kanunlarının ve Politikalarının Hazırlanması ve Uygulanması, Birleşmiş Milletler Program Gönüllüleri, 2011. 5 Nilda Bullain ve Radost Toftisova: A Comparative Analysis of European Policies and Practices of NGO - Government Cooperation, ECNL 2004. 4 Final Raporu

Batı Balkanlar ve Türkiye deki Kamu Kurumları ve Sivil Toplum Arasındaki İşbirliğinin Geliştirilmesi dâhil edilmiş olup, Hükümet ve Gönüllü ve Toplum Kuruluşları Sektörleri arasındaki İlişkiler Sözleşmesi hükümet tarafından yürürlüğe konmuştur. Sözleşme hukuki olarak bağlayıcılığı bulunmayan ve hükümet ve STK lar arasında daha iyi bir çalışma ilişkisinin geliştirilmesi ve STK larla ilgili finansman ve ihale kurallarının iyileştirilmesi amacıyla hazırlanan bir belgedir. Sözleşmeyle birlikte bu sözleşmenin uygulanmasını kolaylaştıracak beş adet iyi uygulama talimatnamesi de yayınlanmıştır. 6 İngiltere nin ardından diğer Avrupa ülkelerinde de (Fransa, Danimarka, Slovakya, Çek Cumhuriyeti, Macaristan, Polonya, Estonya vb.) çeşitli belgeler ve diğer kurumsal işbirliği mekanizmaları kabul edilmiş/oluşturulmuştur. Bu örnekleri takiben Batı Balkan ülkeleri de benzer mekanizmaların ve araçların oluşturulması yoluna gitmişlerdir. Kurumsal işbirliği mekanizmalarının geliştirilmesiyle ilgili olarak göz önünde bulundurulması gereken çeşitli politika konuları/faydalar mevcuttur. Bunlar: Açık, işbirliğine dayalı ve şeffaf bir yönetişimin teşvik edilmesi. Yürürlükteki kurumsal mekanizmaların tamamı sivil toplumun sağlıklı bir demokratik toplumun kritik bileşenlerinden olan kamu politikalarına katılımını ve bu politikaları etkilemesini öngörmektedir. İletişimin kolaylaştırılması ve yapılandırılmış ve devamlı bir diyalog ve işbirliği ortamının oluşturulması için platformların oluşturulması. Mekanizmalarda mevcut uygulamalara ve bunların faydalarına da yer verilmektedir. Bu mekanizmalar politik kararlılık ve açıklık mesajı vermekte ve gelecekte gerçekleştirilecek işbirliklerinin yönünü belirlemektedirler. Örneğin, politika belgelerinde STK larla ilgili meselelere yer verilmekte ve hükümet desteğinin yanı sıra STK larla müşterek eylem için öncelikler belirlenmektedir. Bazı ülkelerde hükümet ofisleri veya odak noktaları, STK ların, kamu otoritelerine müracaat etmeleri ve vatandaşların ihtiyaçlarının ele alınmasında bu kuruluşları kuran kesimlerin fikirlerinin dile getirilmesi için süreçleri kolaylaştırmışlardır. Sivil toplum danışma konseyleri tartışma ve sektörün genelini kapsayan politikaların belirlenmesi sorumluluğunun paylaşılması için bir platform yaratmışlardır. STK ların gelişimin desteklenmesi. Bu mekanizmalar, STK lar a, çalışmaları bakımından daha fazla destek alabilmelerini ve dolayısıyla toplumun menfaatine olacak faaliyet alanlarını genişletmelerini sağlayacak vasıtalar sağlamaktadır. Örneğin, ulusal vakıflar sadece proje faaliyetleri için değil ayrıca kurumsal destek için de hibe sağlamak suretiyle, sivil toplumun gelişimi için finansman sağlarlar Özellikle sektörü etkileyen konularla ilgili olanlar başta olmak üzere, politika yapma süreçlerine katılımın arttırılması. Kamu otoriteleri her ne kadar STK ların kurucu unsurlarını etkileyen çeşitli meseleler hakkındaki politikaların ve kanunların hazırlanması süreçlerinde STK ların katılımını sağlıyorlarsa da, işbirliği mekanizmaları üçüncü sektörün (finansman, hukuki ortam vb.) gelişimini etkileyen meselelerde müşterek politika oluşturma sürecine olanak tanımaktadır AB entegrasyon süreçlerinde sivil toplumun katılımının sağlanmasının önemi de anlaşılmıştır ve bu, işbirliği uygulamalarının artışındaki itici güç olmuştur. Sivil toplumun AB katılım sürecinde siyasi perspektifin (vatandaşların harekete geçirilmesi ve Avrupa değerlerinin savunuculuğunun yapılması, AB ile entegrasyonun faydalarının tanıtılması, vb.) yanı sıra ekonomik ve kurumsal perspektifler açısından da (mevcut AB fonlarının optimal şekilde kullanımı için kapasitelerin güçlendirilmesi) bakımından önemli bir role oynadığı görülmektedir. Batı Balkan ülkelerinde kurumsal işbirliği mekanizmalarının oluşturulması dış faktörlerce de etkilenmiştir. Bu dış faktörlerden biri; bu ülkelerde Avrupa Birliği ile gerçekleştirilen angajmanın ve genel katılım sürecinin etkisi olup, bu etki gerçekleştirilen araştırmada oldukça iyi bir şekilde belgelendirilmiştir (bkz. Aşağıda Bölüm IV). AB, Batı Balkanlarla ilgili olarak hazırladığı çeşitli belgelerde sivil toplumların önemli rolünü vurgulamıştır 6 İngiltere de imzalanan bu Sözleşme 2009 yılında revize edilmiş ve 2010 yılında yenilenmiştir. http://www.compactvoice.org.uk/. Ocak 2013 5

Aynı Hızla Devam Avrupa Komisyonu 2007 Genişleme Stratejisinde ilk defa olarak sivil toplumun gelişimini ve sivil toplum diyalogunu Batı Balkanlar da genişleme stratejisinin temel önceliklerinden biri olarak tanımlamış ve sivil topluma verilecek desteğin, karşılıklı anlayışın ve toplum genelinde demokrasi bilincinin güçlendirilmesi için kilit önemde olduğu tanımını getirmiştir. 7 Avrupa Komisyonu diğer mevcut finansal araçların yanı sıra sivil toplum için bir finansman olanağı kurmak suretiyle de bu beyanını desteklemiştir. Avrupa Komisyonu, Batı Balkan Ülkelerinin AB ye Katılım Yolunda gösterdikleri ilerlemeyi gösteren 2008 8 tarihli İlerleme raporunda ise, sivil toplumun bu ülkelerde gerçekleştirilen kapsamlı reform süreçlerindeki öneminin yanı sıra, STK ların gelişimi ve faaliyetleri için kısıtlayıcı olmayan bir kurumsal çerçevenin oluşturulması gereğine değinmiştir. 9 AB ilerleme raporları ve finansal araçları aracılığıyla, doğrudan doğruya bu işbirliği çerçevesinin oluşturulmasına katkıda bulunmuştur. Arnavutluk ta AB entegrasyon sürecinin Sivil Topluma Destek Resmi Ajansı nın kurulmasında önemli bir rolü olduğu düşünülmektedir (bkz. Bölüm III). Makedonya da AB tarafından finanse edilen projeyle, personelin kapasitesinin geliştirilmesi ve iki stratejinin hazırlanması dâhil, STK lar ile İşbirliği için Hükümet Biriminin (bkz. Bölüm III) kurulması desteklenmiştir ve bu projeyle halen Sırbistan için de benzer bir destek verilmesi teklif edilmektedir. Karadağ da AB, Karadağ Parlamentosu ve Demokratikleşme ve İnsan hakları konularında faaliyet gösteren STK lar arasındaki Mutabakat Zabtının imzalanmasını finansal açıdan desteklemiştir (bkz. Bölüm III). Avrupa Komisyonu Kosova yla* ilgili ilerleme raporunda bu ülkede kurumsal modellerin bulunmadığına değinmek ve olağan İstikrar Birliği Süreç diyalogunun sivil toplumu da kapsayacak şekilde genişletmesini teklif etmek suretiyle, kurumsal modellerin önemini vurgulamıştır. Bu, benzersiz bir yaklaşım olarak değerlendirilmiştir. Türkiye de bu çapraz sektör işbirliğine odaklılık AB ile entegrasyon İl Danışma Meclislerinin kurulmasının önünü açmıştır. Bu meclislerle sivil toplum ve kamu kurumları AB yolunda ortak çalışmalar için bir araya gelmektedir. Ayrıca, sektörler arası ortaklıkların genişletilmesi ve sivil toplum dâhil tüm sektörler için devlet finansmanı oluşturulması amacıyla, AB Katılım Sürecinde Bölgesel Kalkınma Ajanslarının kurulması desteklenmiştir. Çeşitli STK lardan oluşan bir konsorsiyum halihazırda AB tarafından sağlanan destekle ve AB Bakanlığı nın işbirliğinde vatandaşların katılıma ilişkin yasal düzenleme üzerinde çalışmaktadır. İlgili tüm ülkelerde AB entegrasyon süreci, STK ların, AB katılım süreciyle ilgili olanlar dâhil, kamu politikalarına daha güçlü bir şekilde katılımını sağlamıştır. AB katılım sürecinin bir sonucu olarak, AB ye katılım sürecinde uyumlu ve koordineli eylemler gerçekleştirilmesini sağlamak için ilgili tüm kamu kurumlarının ve STK ların faaliyetlerinin ve sorumluluklarının güçlendirilmesi amacıyla, Makedon parlamentosu bünyesinde çok sektörlü bir kurum olarak Ulusal Avrupa Entegrasyon Konseyi kurulmuştur. Sırbistan da Avrupa Entegrasyon Hükümet Ofisi ve STK lar arasında, STK ların AB entegrasyonunu etkileyen kamu politikalarına daha etkili bir şekilde katılabilmelerini sağlamak amacıyla, bir İşbirliği Mutabak Zaptı imzalanmıştır. Bu mesajlar ve AB tarafından sağlanan bu finansal destekler hükümetlerin STK larla daha açık bir işbirliği gerçekleştirmelerine katkıda bulunmuş ve çeşitli işbirliği mekanizmalarının oluşturulmasına başlanması için ivme yaratmıştır.. Bir diğer dış faktör de emsallerin etkisidir. Batı Balkan ülkelerindeki sivil toplumlar insan hakları alanında başlayarak zamanla diğer alanları da içine alan uzun soluklu ve üretken bir işbirliğinin temellerini atmışlardır. Bu, işbirliği modellerinin sınır ötesinde de teşvik edilmesini kolaylaştırmıştır. 7 Avrupa Parlamentosu ve Konseyi: 2007-2008 Genişleme Stratejisi ve Temel Güçlükler Bildirisi COM (2007) 663. 8 Avrupa Parlamentosu ve Konseyi: Batı Balkanlar: Avrupa Perspektifinin Genişletilmesi Bildirisi SEC (2008) 288. 9 Kurumsal işbirliği mekanizmalarıyla ilgili olarak algılanan faydalar konusunda bkz. Dragan Golubovic, Branka Anđelkovic: Institutional Mechanisms for Cooperation between the Government and Civil Society: Comparative Experience and Recommendations for Serbia, Belgrat, 2009, sayfa 4-6 (www.tacso. org) * Bu isim bu devletin statüsüne ilişkin diğer devletlerin benimsedikleri pozisyonlara halel getirmemektedir ve BM Güvenlik Konseyi nin 1244 sayılı kararı ve ICJ nin Kosova nın bağımsızlık bildirgesi hakkındaki Görüşüyle uyumludur. 6 Final Raporu

Batı Balkanlar ve Türkiye deki Kamu Kurumları ve Sivil Toplum Arasındaki İşbirliğinin Geliştirilmesi Bu, bölgede kökleri derinlere varan ortak bir mirasın varlığı sebebiyle, komşu ülkelerdeki iyi örneklerin değerlendirilmesi bakımından hükümetlerin gönüllü olmaları ve pek çok açıdan tercihlerini bu yönde kullanmalarıyla karşılaşmıştır. Bunun sonucu olarak, işbirliği modelleri ve edinilen dersler Hırvatistan ın liderliğinde ve ilham verici rolü üstlenmesiyle, çeşitli ülkeler arasında paylaşılmıştır. Hırvatistan STK ları ile İşbirliği Hükümet Ofisi ni bölgede ilk kuran ülke olmuş, bunu, Ulusal Sivil Toplumu Geliştirme Vakfı ve Sivil Toplumu Geliştirme Konseyi nin kurulması izlemiştir. BiH, Makedonya ve Karadağ hükümetleri benzer ofisler/birimler kurmak suretiyle bu gelişmeyi takip etmişlerdir. Hırvatistan ve Makedonya sivil toplumla ilgili ilk stratejileri geliştirmiş olmaktan ötürü takdir toplamış olup, bunları Karadağ hükümeti takip etmiştir. Sırbistan da aynı yönde adımlar atmaktadır. 3. Bölgesel diyalogun desteklenmesi ve deneyimlerin paylaşılmasına ilişkin girişimler Kamu otoriteleri ve sivil toplum arasındaki işbirliği konusunda artan ilgi söz konusu ülkeler arasında çeşitli işbirliği mekanizmalarının uygulanmasında edinilen derslerin paylaşımı için talep yaratmıştır. Bunun sonucu olarak, bölgesel düzeyde ortak işbirliğini güçlendirmek amacıyla çeşitli etkinlikler gerçekleştirilmiştir. Bölgesel düzeyde gerçekleştirilen bu ilk paylaşımlar arasında, Makedonya da STK lar ile İşbirliği Hükümet Birimi tarafından organize edilen ve esas itibariyle sivil toplumdaki işbirliğinin ilerletilmesinden sorumlu hükümet temsilcilerini hedef alan bir etkinlik yer almıştır. Bu etkinliğin amacı; ilgili bölgede sivil toplumla işbirliğinden sorumlu devlet kurumları arasında işbirliğinin ve deneyim paylaşımının tesis edilmesini ve söz konusu işbirliğinin sivil toplumun daha da fazla geliştirilmesine katkı yapmasını sağlayacak yolların konuşulmasını sağlamaktır. 10 Bir diğer örnek 2012 yılında Sırbistan da Sivil Toplum ile İşbirliği Hükümet Ofisi tarafından organize edilen konferanstır. Konferans neticesinde, bölgesel angajmanın ilerletilmesi kapsamında ortak sorunların ve alanların tanımlanmasının yanı sıra değişim gündeminin oluşturulması amacıyla, kamu otoriteleri ve STK ları tarafından görüşler ve tavsiyeler sağlanmıştır. Bu tavsiyeler şu konular etrafında toplanmıştır: (1) sivil toplumun gelişimine yönelik AB politikaları; (2) STK ların sürdürülebilir şekilde finanse edilmesi: STK lar için şeffaf bir finansman çerçevesinin oluşturulmasında hükümet kurumlarının rolü ve (3) kamusal danışma ve vatandaşların kamu politikalarına katılımı için asgari standartların geliştirilmesi. 11 Buna ek olarak, Hırvatistan STK larla İşbirliği Hükümet Ofisi Ekim 2012 de bölgedeki hükümet ofisleri için bir bölgesel paylaşım toplantısı düzenlemiştir. Ofis, bu kurumların söz konusu ofislerin işlevlerinin derecesi hakkında bir anlayışa erişmelerini sağlamak ve bu bakımdan sınır ötesi işbirliğini arttırmak amacıyla, bölgede bulunan mukabil kurumlar (işbirliğinden sorumlu hükümet ofisleri/birimleri) için çeşitli çalışma ziyaretlerine ev sahipliği yapmıştır. Bölgesel örneklerin ve deneyim paylaşımının teşvik edilmesi için hükümetler tarafından gerçekleştirilen dikkat çekici bir diğer örnek çalışma ise, Batı Balkan ülkeleri arasında STK larla işbirliğinin ilerletilmesi için bir işbirliği anlaşmasının geliştirilmesi amacıyla Karadağ Hükümeti tarafından başlatılan bir girişimdir. 12 Bu girişimin amacı; iyi uygulamaların paylaşımını kolaylaştırmak ve ulusal düzeyde STK larla kurulan ortaklıkların ilerletilmesini sağlamak amacıyla bölgedeki hükümetler arasında düzenli bir işbirliğinin ve iletişimin tesis edilmesidir. Bu girişim hâlâ geliştirilme aşamasında olup, girişimden 10 Rapor: Regional Conference on Government Cooperation with the Civil Sector, 2008. http://www.nvosorabotka.gov.mk. 11 Bkz: Sırbistan Hükümeti, Sivil Toplumla İşbirliği Ofisi, Conclusions and Recommendations from the Regional Conference Partnership For Change: Civil Society And the Governments In The Western Balkans And Turkey, 2012. http://civilnodrustvo.gov.rs/aktivnosti/konferencije/regionalna-konferencijapartnerstvo-za-promenu/#more-459. 12 http://www.balkancsd.net/information-services/e-mail-alerts/1238-regional-agreement-of-cooperation-between-the-governments-and-the-the-civilsociety-organisations-?catid=41%3acivil-dialogue. Ocak 2013 7

Aynı Hızla Devam beklenen faydanın alınması, girişimin, sivil toplumla işbirliğinin teşvik edilmesi ve ilerletilmesi için bu hükümetlerin hazırlığını ve taahhüdünü göstermeye yardımcı olacaktır. TACSO en son 7-8 Kasım 2012 tarihlerinde Makedonya nın Üsküp şehrinde Batı Balkan ülkelerindeki ve Türkiye deki kamu otoriteleri ve sivil toplum arasındaki kurumsal işbirliği hakkında bölgesel konferans düzenlemiştir. Konferansta söz konusu ülkelerin kamu kurumları, sivil toplum, medya ve diğer bağışçı kuruluşlarından 100 katılımcı yer almıştır. Konferans kamu kurumları ve sivil toplum arasındaki kurumsal işbirliğinin iyileştirilmesine yönelik olarak bölgesel ve AB düzeyinde geliştirilen girişimlerin mevcut durumunu gözler önüne sunmak için bir platform oluşturmuştur. Konferansın sonuç bildirgesinde yer alan hususlar, kamu kurumları ve STK lar arasındaki kurumsal işbirliğinin teşvik edilmesi ve iyileştirilmesi amacıyla, katılımcıları, ilgili ülkeler ve bölge genelinde atılması gereken bir sonraki adımları tanımlamaya ve bu adımları gerçekleştirmeye teşvik etmek üzere, özel olarak geliştirilmiştir (bkz. Rapor Ek III). 4. Kurumsal işbirliği mekanizmalarıyla ilgili uluslararası girişimler Hükümetlerin ilgili uluslararası girişimler kapsamında sivil toplumla işbirliğini düzenleyen kurumsal mekanizmaların ve politika belgelerinin geçerliliğini onaylamalarını ve bu politika ve belgelere bu girişimlerde yer vermelerini vurgulamak da önem arz etmektedir. Bunun en son örneği, Açık Hükümet Ortaklık Girişimidir. 13 Arnavutluk, Hırvatistan, Makedonya, Karadağ, Türkiye ve Sırbistan bu girişime katılmış olup, Sırbistan haricindeki tüm ülkeler bu hedeflere yönelik taahhütlerini içeren eylem planlarını sunmuşlardır. Arnavutluk Eylem Planında, Arnavutluk hükümeti, sivil toplum ve diğer paydaşlarla yapılandırılmış istişare süreçlerinin oluşturulmasını sağlayacak spesifik bir kanunun hazırlanmasını taahhüt etmektedir. Hırvatistan da STK lar ile İşbirliği Hükümet Ofisi (Ofis) katılımcı bir süreçte eylem planının hazırlanmasında önemli bir rol oynamıştır. Plan, diğer hususların yanı sıra, ortaklığın ilerletilmesi ve sivil toplumun hükümet tarafından verilen taahhütlerin uygulanmasına dahil edilmesinin sağlanması amacıyla, Ofis ve Ulusal Sivil Toplumu Geliştirme Vakfı tarafından uygulanması gereken görevleri tanımlamaktadır. Makedonya Hükümeti hükümetin Sivil Sektörle İşbirliği stratejisinin uygulanmasını özel olarak eylem planındaki taahhütlerine eklemiştir. Karadağ Hükümeti işbirliğiyle ilgili muhtemel ortaklıklara ve çalışmalara vurgu yapmak ve STK ların eylem planındaki faaliyetlere daha fazla katılmalarını sağlamalarının bir dayanağı olarak, Sivil Toplum Örgütleriyle İşbirliği Hükümet Stratejisini başlatmaktadır. 13 Açık Hükümet Ortaklığı girişimi; şeffaflık, vatandaşların güçlendirilmesi, yolsuzlukla mücadele ve yönetişimi güçlendirecek yeni teknolojilerin yaygınlaştırılması konularının teşvik edilmesi hususunda hükümetlerin somut taahhütlerde bulunmalarını sağlamayı amaçlayan, yeni birçok taraflı girişimdir. Bu girişim kapsamında her bir ülke bu hedeflere yönelik taahhütleri içerecek bir eylem planı geliştirmek zorundadır.http://www. opengovpartnership.org. 8 Final Raporu

Batı Balkanlar ve Türkiye deki Kamu Kurumları ve Sivil Toplum Arasındaki İşbirliğinin Geliştirilmesi III. İŞBİRLİĞİ KONUSUNDA MEVCUT KURUMSAL MEKANİZMALARA VE BELGELERE GENEL BAKIŞ Daha önce açıklandığı üzere, Batı Balkan ülkeleri ve Türkiye deki kamu otoriteleri ve sivil toplum kuruluşları arasında farklı şekilde kurumsal işbirliği mekanizmaları ve politika belgeleri mevcuttur. Bu bölümde bu mekanizmalar ve özellikleri açıklanmaktadır. Bu kapsamda özellikle aşağıda belirtilen mekanizmalar ve modeller açıklanacaktır: (1) işbirliğini ve sektörün gelişimini destekleyen kamu kurumları; (2) icracı bakanlıklardaki irtibat noktaları; (3) sivil toplumun parlamentoda temsil edilmesi; (4) sivil toplum için danışma kuruluşları; (5) kamu vakıfları/ajansları ve (6) sivil toplum işbirliği ve desteği için politika belgeleri. 14 1. İşbirliğini ve sektörün gelişimini destekleye kamu kurumları Batı Balkan bölgesindeki çeşitli ülkeler STK larla işbirliğinin güçlendirilmesinden ve STK ların gelişiminin desteklenmesinden sorumlu ayrı bir ofis veya daire başkanlığı/birim oluşturmuşlardır. Bu eğilim Hırvatistan da 1998 yılında STK larla İşbirliği Hükümet Ofisi nin kurulmasıyla başlamış, bunu, Makedonya da Sivil Toplum Örgütleri ile İşbirliği Birimi nin (2004), Karadağ da STK larla İşbirliği Hükümet Ofisi nin (2007) ve en son Sırbistan da Sivil Toplumla İşbirliği Ofisi nin kurulması izlemiştir. Bosna Hersek te devlet düzeyinde 2008 yılında Adalet Bakanlığı bünyesinde Sivil Toplumla İşbirliği Dairesi kurulmuştur. Bu bölümde bu kurumların analizine odaklanılacaktır ve mevcut diğer kurum türlerine kısaca değinilecektir. 1.1. Esas rolleri STK larla işbirliğinin desteklenmesi olan kamu kurumları Yukarıda belirtildiği üzere, çeşitli ülkeler, temel işlevleri ülke genelindeki STK larla işbirliğinin, yapısal diyalogun ve ortaklığın teşvik edilmesi olan kurumlar kurmuşlardır. Bosna Hersek te hükümet (Bakanlar Kurulu) Adalet Bakanlığı bünyesinde Sivil Toplumla İşbirliği Dairesi kurmuştur. 15 Ancak bu daire başkanlığının geniş bir görev tanımı mevcut olup, Bakanlıktan (ya da bu açıdan hükümetten) yeterli düzeyde siyasi destek görememektedir ve dolayısıyla STK larla yapısal diyalogun ve işbirliğinin sağlanması konusunda etkili bir rol sergileme noktasında sıkıntılar yaşamaktadır. 16 Hırvatistan da STK lar ile İşbirliği Hükümet Ofisi 1998 yılında kurulmuş olup, bu kurum, STK larla işbirliğinden sorumlu bir dizi kamu kurumunun kurulması bakımından ilk adımı teşkil etmektedir. 14 İşbirliği için çeşitli kurumsal mekanizmalar, bunların ayırt edici özellikleri, avantajları ve dezavantajları için bkz. Dragan Golubovic, Branka Anđelkovic: Institutional Mechanisms for Cooperation between the Government and Civil Society: Comparative Experience and Recommendations for Serbia. Belgrat, 2009, sayfa 6-10. 15 Buna ek olarak, (Bosna Hersek e bağlı iki bölgeden biri olan) Srpska Cumhuriyeti nde Merkezi İdare ve Yerel Yönetimler Bakanlığı bünyesinde halen sadece bir kişiden müteşekkil Sivil Toplumla İşbirliği Dairesi Başkanlığı mevcuttur. 16 TACSO İhtiyaç Değerlendirme Raporu, Bosna Hersek; Saraybosna, 2011. Ocak 2013 9

Aynı Hızla Devam Makedonya da STK lar ile İşbirliği Birimi, Avrupa Birliği Sekreterliği nde görevli devlet memurlarının oluşturduğu girişimi ve STK lar ile gerçekleştirilen bu tür kurumların önemini vurgulayan görüşmeleri takiben 2004 yılında kurulmuştur. Bu birim Hükümete bağlı genel Sekreterlik bünyesinde yer alan Politika Analiz ve Koordinasyon Sektörü kapsamında yer almaktadır. Karadağ STK larla İşbirliği Ofisi Karadağ Cumhuriyeti Hükümeti ve Sivil Toplum Örgütleri Arasındaki İşbirliğinin Temeli başlıklı resmi belgenin Mayıs 2006 da yürürlüğe konulmasının ardından 2007 yılında kurulmuştur. Türünün ilki niteliğindeki bu belge, aşağıdan yukarıya yaklaşımının bir sonucu olup STK ların oluşturduğu bir Koalisyon tarafından gerçekleştirilen bir inisiyatifi takiben oluşturulmuştur. Ofis Hükümet Genel Sekreterliği ne bağlıdır. Sırbistan da Sivil Toplum ile İşbirliği Ofisi hükümet tarafından 2010 yılında kurulmuş ve 2011 yılında faaliyete geçmiştir. Ofis çeşitli STK larca oluşturulan bir koalisyonun yılla boyunca yürüttüğü kampanyanın sonucudur ve hükümet ve sivil toplum arasında daha yapısal bir işbirliğine doğru atılmış önemli bir adımı temsil etmektedir.ofis Hükümet Genel Sekreterliği ne bağlıdır. 17 1.2. STK lar ile işbirliğinin güçlendirilmesinde rol oynayan diğer kamu kurumları Yukarıdaki bölümde belirtilen kamu kurumlarına ek olarak hükümet/bakanlıklar bünyesinde STK lar ile işbirliğinde rol üstlenmiş başka kurumlar (ofisler, daire başkanlıkları, komisyonlar) da mevcuttur. Ancak bu kurumların mütevazı rollere sahip olduklarının ve bu rolün ülke genelinde faaliyet gösteren STK larla işbirliğiyle ilgisinin olmadığının ve esas itibariyle belirli alanlar ve faaliyetlerle (örneğin, sosyal refah, AB e katılım vb.) sınırlı olduğunu unutmamak gerekir. Kosova da bu nitelikte iki kurum mevcuttur. İyi Yönetişim Ofisi Başbakanlık a bağlıdır ve 2001/19 sayılı karara istinaden İcra Teşkilatı bünyesinde kurulmuştur. Ofisin görev tanımı arasında, iyi yönetişim, insan hakları ve eşit fırsatlar konularında gözetim sağlamak ve bu konularda hükümete tavsiyelerde bulunmak yer almaktadır. Vatandaşların kamu politikalarına katılımların sağlanması hususunda bu Ofisin proaktif şekilde hareket etmesi ve dolayısıyla insan hakları, azınlıklar ve toplumsal cinsiyet eşitliğini ilgilendiren konularla ilgili çeşitli stratejilerin ve eylem planlarının hazırlanmasında sivil toplum ile işbirliği gerçekleştirmesi gerekmektedir. 18 Bu ofise ek olarak, Kamu Yönetimi Bakanlığı na bağlı STK Tescil ve İşbirliği Dairesi mevcuttur. Daire başkanlığı STK ların tescilinden sorumlu olup, STK larla işbirliği konusunda oldukça sınırlı bir role sahiptir. Türkiye de tek bir özel alanda - AB e katılım süreci - STK lar ile iletişimi kolaylaştırıcı faaliyetler gerçekleştiren Sivil Toplum, İletişim ve Kültür Başkanlığı mevcuttur. Başkanlık Haziran 2009 da kurulmuştur ve esas amacı sivil toplumun Türkiye nin AB e katılım sürecine dahil edilmesinin sağlamanın yanı sıra STK ların görüşlerini ve katkılarını almaktır. Daha özelde ise, Başkanlık: 1) 1) Avrupa Birliği ve katılım süreci hakkında iç ve dış kamuoyunun bilgilendirilmesinin sağlanmasından, 2) Avrupa Birliği İletişim Stratejisi nin hazırlanmasından ve uygulanmasından, 3) Avrupa Birliği İletişim Stratejisi (EUCS) kapsamındaki projeler için tahsis edilen her türlü mali kaynağın yönetiminden ve 4) Özel sektör, yerel yönetimler, sivil toplum kuruluşları ve üniversiteler ile işbirliğinden ve koordinasyonundan sorumludur. Başkanlık, STK ların, Türkiye nin AB e katılım süreciyle ilgili çeşitli temalar üzerindeki görüşlerini dile getirebilmelerini sağlamak için, sivil toplumla bugüne kadar beş diyalog toplantısı gerçekleştirmiştir. Bu kapsamda örneğin, Dışişleri Bakanlığı söz konusu Başkanlığın organizasyonuyla 14 Şubat 2012 günü bir araya gelen farklı inanç gruplarına mensup 300 ün üzerindeki STK temsilcisiyle bir toplantı gerçekleştirmiştir. 17 Bkz. Ayrıca Dragan Golubovic, Branka Anđelkovic: Institutional Mechanisms for Cooperation between the Government and Civil Society: Comparative Experience and Recommendations for Serbia. Belgrate, 2009, sayfa 19-20. 18 TACSO İhtiyaç Değerlendirme Raporu, Kosova, 2011. 10 Final Raporu

Batı Balkanlar ve Türkiye deki Kamu Kurumları ve Sivil Toplum Arasındaki İşbirliğinin Geliştirilmesi Buna ek olarak, İçişleri Bakanlığı na bağlı Dernekler Dairesi Başkanlığı derneklerin tescil ve gözetiminden sorumlu olmanın yanı sıra diğer görevlerin icrasından da sorumlu olması sebebiyle, benzersiz bir kurum hüviyetindedir. Daire Başkanlığı özellikle: 1) proje destekleri adı altında STK lara hibeler verir; 2) STK lar-hükümet işbirliği alanındaki en iyi uygulamaları araştırır; 3) STK lara teknik yardım, eğitim ve seminerler verir ve derneklerin yasalara ve mevzuata uygunlukları için kılavuzlar ve rehberler hazırlar; 4) derneklerle ilgili kanunları ve yönetmelikleri hazırlar; 5) STK ları davet etmek suretiyle halka açık danışma süreçlerini başlatır (örneğin, bir elektronik sistemin uygulanmaya konulmasıyla ilgili olarak derneklerin tescilini düzenleyen yönetmelikte değişiklik yapılması hakkındaki görüşlerinin alınması için); 6) web sitesi üzerinden dernekler için finansman fırsatlarının tanıtımını yapar. Son olarak, vakıfların kaydından ve denetiminden sorumlu Başbakanlık Vakıflar Genel Müdürlüğü de hükümet ve vakıflar arasındaki işbirliğini kolaylaştırabilecek çeşitli işlevleri yerine getirmektedir. Genel Müdürlük özellikle: 1) vakıflarla ilgili konularda eğitim, araştırma, geliştirme, kültürel ve yayın faaliyetleri gerçekleştirilmesinden ve 2) vakıfları etkileyen kanunların ve mevzuatın hazırlanmasından ve gözden geçirilmesinden sorumludur. 19 Vakıflar Meclisi 20 Vakıfların en yüksek karar alma merciidir. Meclisin toplam 15 üyeden oluşmaktadır: Üyelerin 5 tanesi Genel Müdürlük tarafından atanırken diğer 5 tanesi Başbakanlık ve diğer 5 i de Genel Müdürlüğün web sitesinden yapacağı açık çağrı üzerine vakıfların kendileri tarafından atanmaktadır. Vakıflar Konseyi, vakıfların, vakıfları etkileyen politikaların ve stratejilerin geliştirilmesi, kanunların ve mevzuatın hazırlanması kapsamında karar alma süreçlerinde yer almalarını sağlayan, sektörler arası bir karar alma yapısıdır. Meclis ayrıca bunların hukuki çerçevesinin uygulanmasında da role sahiptir. 1.3. Esas rolleri STK larla işbirliğinin desteklenmesi olan kamu kurumların tarifi Roller ve sorumluluklar Bu kurumların fiili görevleri ülkeden ülkeye farklılık göstermektedir ve büyük ölçüde de kurumun hangi tarihte kurulduğuna ve ülkenin (örneğin, Hırvatistan örneğinde olduğu gibi, Konsey veya Ulusal Vakıf gibi) diğer kurumsal işbirliği mekanizmalarına sahip olup olmadığına bağlıdır. Diğer mekanizmaların varlığı halinde ise, ofisin, genellikle diğer mekanizmaların işlevini koordine eden ve destekleyen bir programın parçası olduğu düşünülür. Ofisler/birimler çeşitli görevlerden sorumludurlar: sektörü etkileyen kanunlarla ilgili danışma sürecinin hazırlanması ve yönetilmesi; sektörün finansal sürdürülebilirliğini sağlayacak politikalara katkıda bulunulması; devlet fonlarının dağıtılması veya bu fonları dağıtan kurumlara destek sağlanması; sektörle işbirliğinin geliştirilmesinden sorumlu farklı bakanlıklar arasında koordinasyonun sağlanması; sektöre yönelik politikalar ve bunların uygulanması hakkında devlet memurlarının yetiştirilmesi ve eğitilmesi; sivil toplumun katılımının, açık yönetişimin ve sosyal diyalogun teşvik edilmesi; sektör faaliyetlerinin tanıtılması; yardımseverlik ve bölgesel ve yerel düzeydeki ortaklıkların teşvik edilmesi 21. Bu özel işlevler aşağıda sayılan temel alanlar çerçevesinde takdim edilebilir: 1) Hükümet stratejisi STK lar ile işbirliği konusunda hükümet stratejisinin ve programının hazırlanması (Hırvatistan, Makedonya, Karadağ, Sırbistan); Ulusal Stratejinin uygulanmasının izlenmesi (Hırvatistan, Makedonya). 19 Özellikle, Vakıflar Genel Müdürlüğü Hukuk Müşavirliği Dairesi Başkanlığı. 20 http://www.tusev.org.tr/content/detail.aspx?cn=318&c=68. 21 Ayrıntılı bilgi için bkz. in Golubovic, Anđelkovic: Institutional Mechanisms for Cooperation between the Government and Civil Society: Comparative Experience and Recommendations for Serbia, Belgrat, 2009. Ocak 2013 11