SERBEST TÜKETiCi KILAVUZU
SERBEST TÜKETiCiLiK VE ELEKTRiK PiYASASI ile ilgili TANIMLAR Serbest Tüketici Her yılın 31 Ocak tarihine kadar Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu, tüketicilerin elektrik enerjisi alımları için kendi tedarikçilerini seçmekte serbest olacakları bir tüketim alt sınırı belirler. Belirlenen elektrik enerjisi miktarından daha fazla tüketimde bulunması sebebiyle tedarikçisini seçme hakkına sahip gerçek veya tüzel kişiye Serbest Tüketici denir. Aşağıdaki özelliklerden en az birine sahip gerçek veya tüzel kişiler Serbest Tüketici olarak tedarik şirketlerini seçmekte özgürdürler. Bir önceki takvim yılına ait veya içinde bulunulan yılda gerçekleşen toplam elektrik enerjisi tüketimleri serbest tüketici limitini geçen tüketiciler, Bir önceki takvim yılındaki tüketimi serbest tüketici limitini geçmeyen ancak, içinde bulunulan yılda serbest tüketici limitini geçeceğini görevli perakende satış şirketine taahhüt eden tüketiciler (yeni tüketici dahil), Ayrıca elektrik enerjisi tüketimleri tek bir ortak sayaç ile ölçülebilen birden fazla gerçek ve/veya tüzel kişinin tükettiği toplam elektrik enerjisi miktarının serbest tüketici limitini geçmesi veya bu limitin geçileceğinin taahhüt edilmesi durumunda, bu kişiler de birlikte serbest tüketici niteliği kazanırlar. Serbest tüketici kapsamında yer alan tüketicilerin tedarikçisini seçme hakkını kullanabilmeleri için; ortak veya birden fazla tüketim noktasındaki tüketici sayaçlarının, Kurum (EPDK) tarafından yayımlanan tebliğe uygun elektronik sayaçlar olması zorunludur. Serbest Tüketiciler İle İlgili Kısa Bilgiler Serbest tüketiciler tüketim miktarı serbest tüketici limitini geçen her bir ölçüm noktası için ayrı bir tedarikçi ile ikili anlaşma yapabilir. Bir önceki takvim yılına ait toplam elektrik enerjisi tüketim miktarı serbest tüketici limitini geçen tüketicilerin listesi, bölgelerinde bulundukları dağıtım lisansı sahibi tüzel kişiler tarafından, dağıtım şirketinin internet sitesinde güncel ve sürekli olarak yayımlanmak zorundadır. Tüketicilerin bir organize sanayi bölgesinde yer alması, serbest tüketici niteliği kazanmalarından doğan tedarikçilerini seçme haklarını ortadan kaldırmaz. Tedarikçisini değiştirmek isteyen serbest tüketici, bir önceki tedarikçisine olan yükümlülüklerini yerine getirmekle yükümlüdür. Tedarikçi / Görevli Tedarik Şirketi Ayrımı Tedarikçi: Elektrik enerjisi sağlayan üretim ve/veya tedarik lisansı sahibi şirketlerdir. 2
Dağıtım Şirketi: Türkiye, 21 Dağıtım bölgesine ayrılmıştır. Dağıtım Şirketleri elektrik enerjisini 36 KV ve altındaki hatlar (genellikle şehir içerisinde görülmektedir) üzerinden dağıtmakla yükümlü şirketlerdir. Sayaçların okunması, hatların bakımı, elektrik kesintileri, tamir ve onarım, borçtan dolayı kesme ve açma işlemleri gibi faaliyetler bahsi geçen dağıtım şirketlerinin sorumlulukları altındadır. Görevli Tedarik Şirketi: Elektriğin dağıtımı ve perakende satış faaliyetleri hukuki olarak ayrıştırılmıştır. Bu kapsamda kurulan ve Kurul tarafından belirlenen bir bölge için; tüketiciye elektrik tedarik etmekle görevlendirilen ve yetkilendirilen şirkete ise Görevli Tedarik Şirketi denir. GÖREVLi TEDARiK ŞiRKETLERi a) Serbest olmayan tüketicilere EPDK tarafından onaylanan perakende satış tarifeleri üzerinden elektrik satışı yapar. b) SERBEST TÜKETİCİ niteliğine haiz olduğu halde, başka bir tedarikçiden elektrik enerjisi temin ETMEYEN tüketicilere, yine EPDK tarafından belirlenen son kaynak tarifesi üzerinden elektrik enerjisi sağlamakla yükümlüdür. c) SON KAYNAK TARİFESİ, SADECE serbest tüketici niteliğine sahip olmasına rağmen başka hiç bir tedarikçi seçmeyerek GÖREVLİ TEDARİK ŞİRKETLERİ nden elektrik almaya devam eden tüketiciler için değil, başka bir tedarikçiden elektrik alırken GÖREVLİ TEDARİK ŞİRKETİ ne dönen SERBEST TÜKETİCİLER için de geçerlidir. Son Kaynak Tedariği: Serbest tüketici niteliğine haiz olduğu halde elektrik enerjisini, Görevli Tedarik Şirketi dışında bir tedarikçiden temin etmeyen tüketicilere, elektrik enerjisi tedariğine denir. Kanundan tanımlar (Kurumlar, son kaynak tedariği, aktif enerji, sistem kullanım bedelleri, fonlar, vb.) Elektrik Piyasasında Yer Alan Diğer Kurumlar ve Kavramlar Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi (TEİAŞ): Elektriğin üretilmesi sonrası Dağıtım bölgelerine iletilmesi bir iktisadi devlet teşekkülü olan TEİAŞ ın sorumluluğundadır. Bu kapsamda TEİAŞ; teknoloji, nüfus ve altyapı gelişmelerine paralel olarak elektrik iletim altyapılarını genişletmek, yeni iletim tesisleri yapmak, bunlara paralel olarak kendi iletişim altyapısını genişletmek, Türkiye Elektrik Sistemini uluslararası standartlarda, kaliteli, ekonomik ve güvenilir bir şekilde işletmek, bu amaçla; yeni projeler oluşturmak, bunları gerçekleştirmek ve elektrik piyasası hizmetlerini yürütmekten sorumludur. Piyasa Mali Uzlaştırma Merkezi: TEİAŞ bünyesinde yer alan ve ilgili mevzuat çerçevesinde, Ulusal Yük Dağıtım Merkezi tarafından elektrik enerjisi arz ve talebinin gerçek zamanlı olarak fiziki dengelenmesi sonucu, tüzel kişilerin birbirlerine borçlu ya da alacaklı oldukları tutarları hesaplamak suretiyle mali uzlaştırma sistemini çalıştıran birimdir. 3
Bir serbest tüketicinin bir başka tedarikçiden elektrik tedarik etmesi gibi karşılıklı bilgi alışverişi gerektiren faaliyetler bu kurum tarafından düzenlenir. PMUM un serbest tüketiciler ile ilgili faaliyetleri şunlardır: a) Serbest tüketici kayıtları ve tedarikçi değişim işlemlerinin yönetimi, b) Serbest tüketicilerin tüketimlerine ilişkin tüm bilgilerin dağıtım şirketleri ile tedarikçileri arasında paylaşılması, Aktif Enerji: Aktif gücün zamanla çarpımından elde edilen ve kwh birimi ile ölçülen enerjiyi ifade eder. Kısaca, tüketilen enerjiyi ifade eder. Reaktif Enerji: Reaktif gücün zamanla çarpımından elde edilen ve kvarh birimi ile ölçülen enerjidir. Kısaca, şebekeden çekilen fakat kullanılmadan şebekeye iade edilen enerjidir. Şebeke performansını etkilediğinden cezaya tabidir. Faturalarda Yer Alan Kalemler Perakende Satış Hizmet Bedeli: Görevli Perakende Satış Şirketi nin fatura dağıtım, sözleşmesi yapılması, vb. hizmetlerine karşılık toplam kwh tüketiminin perakende satış hizmet bedeli birim fiyatı ile çarpılması sonucu hesaplanan bedel. İletim Sistem Kullanım Bedeli: İletim hizmetlerine karşılık toplam kwh üzerinden iletim şirketine (TEİAŞ) ödenen bedel. PSH Sayaç Okuma Bedeli: Dağıtım şirketinin sayaç okuma hizmetine karşılık alçak gerilim ve orta gerilim olmasına göre sayaç başına alınan sabit bedel. Kayıp/Kaçak Bedeli: Dağıtım şirketinin kayıp kaçak hizmetine karşılık toplam kwh tüketiminin Kayıp Kaçak bedeli birim fiyatıyla çarpılması sonucu hesaplanan bedel. Enerji Fonu: Enerji sektöründe yapılacak araştırma, geliştirme, etüd, proje denetim faaliyetleri ile kurulacak tesislere finansman yönünden destek sağiamak amacıyla Aktif Enerji tüketim tutarı (Kayıp Kaçak Bedeli dahil) üzerinden % 1 (yüzde bir) oranında alınan ve Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı nezdinde Enerji Fonuna aktarılan bedeldir. TRT Payı: TRT Gelirleri Kanunlarına istinaden Aktif Enerji tüketim tutarı (Kayıp Kaçak Bedeli dahil) üzerinden %2 (yüzde iki) oranında alınan ve TRT ye iletilen bedeldir. Elektrik Tüketim Vergisi: Müşterinin, abonelik bölgesi içerisinde hizmet veren belediye için Aktif Enerji bedeli tüketim tutarı (Kayıp Kaçak Bedeli dahil) üzerinden hesaplanan tarife grubuna göre alınan vergi bedelidir. KDV: Müşterinin enerji bedel, belediye vergisi ve diğer muhtelif para ilaveleri üzerinden hesaplanan vergi (Katma Değer Vergisi) miktarı. Kesme - BağIama Bedeli: MüşteriIerin borçtan dolayı enerji kesim açım işiemleri için ve abonelik devir işieminde eiektriğin bağlantısı ve kullanıma açılması için alınan bedel. 4
Anlaşmalar (Perakende Satış Anlaşması, Bağlantı Anlaşması, İkili Anlaşma) Bağlantı Anlaşması: Bir üretim şirketi, dağıtım şirketi ya da tüketicinin iletim sistemine ya da dağıtım sistemine bağlantı yapması için yapılan genel ve özel hükümleri içeren anlaşmadır. Serbest tüketicilerin, görevli tedarik şirketinden elektrik alımına geçiş yapacakları her seferde sadece dağıtım anlaşmasını yenilemeleri gerekmektedir. Perakende Satış Sözleşmesi: Bağlantı anlaşması mevcut olan kullanım yeri için, görevli tedarik şirketi ile tüketiciler arasında ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde, perakende satış tarifesi veya son kaynak tarifesinden elektrik enerjisi temini ile hizmet alımına yönelik olarak yapılan faaliyetlere ilişkin koşul ve hükümleri kapsayan sözleşmedir. Perakende satış sözleşmesi ile bağlantı ya da abonelik sözleşmesi aynı şey değildir ve tek bir sözleşme olarak imzalanamaz. Aksine, perakende satış sözleşmesi ayrıca imzalanmak zorundadır. İkili Anlaşma: Gerçek veya tüzel kişiler arasında özel hukuk hükümlerine tabi olarak, elektrik enerjisi ve/veya kapasitenin alınıp satılmasına dair yapılan ve Kurul onayına tabi olmayan ticari anlaşmalardır. Serbest tüketicilerin tedarikçileri ile yaptıkları anlaşmalar, ikili anlaşma statüsündedir. DOĞRU BiLiNEN YANLIŞLAR Özele geçmem TEDAŞ ta kalırım, devlet güvencesi var. Elektrik dağıtım şirketlerinin özelleştirilmesi kapsamında tüm dağıtım şirketleri ihaleler sonucu özel şirketlere devredildi. Her şirket kendi içinde Dağıtım ve perakende satış faaliyetlerini yürüten Görevli Tedarik Şirketi olmak üzere ikiye ayrıldı. Bu kapsamda serbest tüketicilerin elektrik satın aldıkları şirketler DAĞITIM ŞİRKETLERİ DEĞİL, tamamı özel sektör şirketi olan TEDARİK ŞİRKETLERİDİR. Serbest tüketicilerin dağıtım şirketlerine abonelikleri ile TEDARİKÇİ şirket seçimleri arasında olumlu veya olumsuz bir bağlantı yoktur. Bir bölgedeki dağıtım hattına bağlı tüm tüketiciler, hangi tedarik şirketinden elektrik alırlarsa alsınlar, o bölgedeki DAĞITIM ŞİRKETİ nin aboneleridirler. Faturam serbest tüketici olmadan TEDAŞ tan indirimli olarak geliyor. Öncelikle elektrik tedariği yapan şirket TEDAŞ olmadığı için fatura TEDAŞ tan değil ilgili bölgedeki görevli TEDARİK şirketinden gelmektedir. Tüketiciler, elektrik tesisatları ile ilgili herhangi bir unvan yenileme veya teknik değişiklik esnasında dağıtım şirketlerinin hizmetlerine ilişkin imzaladıkları anlaşmalara özellikle dikkat etmelidirler. Elektrik alımı ile ilgili anlaşma perakende satış sözleşmesidir ve kesinlikle ayrı bir anlaşma olarak imzalanmak zorundadır. Serbest tüketici olarak elektrik alım sözleşmeleri de ayrıca imzalanmak zorundadır. Serbest tüketici olarak karşılıklı müzakereler ile tedarik sözleşmesi imzalanmadığı durumda tüm tüketiciler EPDK tarafından belirlenen tarifeler üzerinden görevli tedarik şirketlerinden serbest olmayan tüketiciler olarak elektrik alırlar. Herhangi bir indirimli fiyattan elektrik alabilmek için serbest tüketicinin bilgisi ve onayı ile, karşılıklı müzakereler çerçevesinde yapılan bir anlaşma neticesinde oluşan tedarik ilişkisi ve bu ilişkinin mevzuatlarda belirtildiği şekilde tescili gereklidir. 5
Özel şirketle anlaşırsam ve iflas ederse elektriğim kesilebilir, cezaya maruz kalabilirim. Serbest tüketicilere, herhangi bir tedarikçiden elektrik tedarik etmedikleri durumlarda son kaynak tedariği kapsamında elektrik tedarik etme görevi Görevli Tedarik Şirketlerine verilmiştir. Bu durumda elektrik tedariğinizi Son Kaynak Tedarikçisi olarak adlandırılan, bulunduğunuz bölgedeki Görevli Tedarik Şirketi nden almaya devam edecek ve herhangi bir cezaya maruz kalmadan ulusal tarifeden faturalanacaksınız. Elektrik sayacının sahibi tüketicidir. Dağıtım şirketleri EPDK nın talimatıyla tüm sayaçların okunmasında uzaktan okuma sistemine geçmek üzere çalışmalarını sürdürmektedirler. Bu kapsamda en düşük tüketimli sayaçların dahi uzaktan okunabilmesi için, eski tip mekanik sayaçlar modem bağlantılı olanlarla değiştirilmekte ve değişen sayaçların mülkiyeti dağıtım şirketinin olmaktadır. SERBEST TÜKETiCiLiĞiN GELiŞiMi Eskiden elektrik dendiğinde üretici, dağıtıcı ve satıcı olarak tek bir muhatap akıllara gelmekteydi: Devlet. Türkiye Elektrik Kurumu (TEK) vasıtasıyla enerji ile ilgili tüm faaliyetler devletin tekelinde yürütülmekteydi. Bundan 20 yıl önce, 1993 yılında önce dağıtım hizmetleri bu bünyeden ayrılarak TEDAŞ kuruldu ve üretim ile iletim alanında faaliyet gösteren kısım ise TEAŞ adıyla yeni bir şirkete dönüştürüldü. Ülkemizin enerji tarihçesinde önemli bir dönüm noktası olan ve EPDK nın da kurulduğu 2001 yılında ise Türkiye Elektrik Üretim-İletim A.Ş. (TEAŞ); Elektrik Üretim A.Ş. (EÜAŞ), Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (TEİAŞ), ve Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt A.Ş. (TETAŞ) unvanlı üç ayrı anonim şirket olarak teşkilatlandırıldı. Enerji sektöründeki liberalleşmenin tüketim tarafı için başlangıcı ise 2003 yılıdır. Elektrik piyasasının serbestleşmesi amacıyla atılan önemli adımlardan biri olan serbest tüketici limitinin kademeli olarak düşürülmesi kapsamında 2001 yılında yasalaşan 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu nda getirilen hüküm çerçevesinde 9.000.000 kwh olarak başlayan serbest tüketici limiti, kademeli olarak 2012 yılında ise 25.000 kwh a kadar düşürülmüştür. Serbest tüketici limitlerinin 2013 yılında kaldırılması öngörülmüş ancak gerekli altyapının oluşmaması ve ticari risklerin varlığı nedeniyle bu hedef gerçekleştirilememiş, 2013 yılında serbest tüketici limiti 5.000 kwh olarak belirlenmiştir. 2014 yılıyla birlikte ise serbest tüketici limiti 4.500 kwh olarak belirlenmiştir. Bugünkü fiyatlarla bu miktarın karşılığı olarak aylık faturası yaklaşık 133 TL nin üzerinde olan tüm tüketiciler serbest tüketici statüsüne getirilmiştir. Yani bu tüketiciler, elektrik ihtiyaçlarını piyasada kanunda belirlenen şartlarda faaliyet gösteren şirketler arasında herhangi birisinden temin edebilme hakkına sahiplerdir. Bu hakka sahip olan tüketicilerin oranı teorik piyasa açıklığı olarak ifade edilmektedir. Ve şu anda ülkemizde bu oran %80 seviyesinin üzerindedir. Bu bağlamda tüketici sayıları ve tüketim miktarı açısından gelişmeler, yandaki grafiklerde görülmektedir. 6
10000 9000 8000 7000 6000 5000 4000 3000 2000 1000 0 Serbest Tüketici Limiti Piyasa Açıklık Oranı %84 9000 %78 7800 7700 %74 %63 6000 %49 %32 %41 %39 %28 %30 3000 %23 1200 480 100 30 25 5 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 %90 %80 %70 %60 %50 %40 %30 %20 %10 %0 Kaynak: TEİAŞ 1.400.000 Kaynak: TEİAŞ 1.200.000 1.000.000 800.000 600.000 400.000 200.000 0 01.02.2010 01.04.2010 01.06.2010 01.08.2010 01.10.2010 01.12.2010 01.02.2011 01.04.2011 01.06.2011 01.08.2011 01.10.2011 01.12.2011 01.02.2012 01.04.2012 01.06.2012 01.08.2012 01.10.2012 01.12.2012 01.02.2013 01.04.2013 01.06.2013 01.08.2013 01.10.2013 01.12.2013 01.02.2014 01.04.2014 01.06.2014 Serbest Tüketici Adedi Sayaç Adedi kwh/yıl Serbest Tüketici Piyasası Gelişimi Adet 105000 800.000 Kaynak: TEİAŞ 90000 75000 60000 45000 30000 15000 700.000 600.000 500.000 400.000 300.000 200.000 100.000 0 Ocak 10 Mart 10 Mayıs 10 Temmuz 10 Eylül 10 Kasım 10 Ocak 11 Mart 11 Mayıs 11 Temmuz 11 Eylül 11 Kasım 11 Ocak 12 Mart 12 Mayıs 12 Temmuz 12 Eylül 12 Kasım 12 Ocak 13 Mart 13 Mayıs 13 Temmuz 13 Eylül 13 Kasım 13 Ocak 14 Ort. Konut Tüketimi Serbest Tüketici Sayısı Serbest Tüketici Limiti Elektrik Enerjisi Piyasası ve Arz Güvenliği Strateji Belgesi ne göre 2015 yılında serbest tüketici limitinin tüm abone grupları için sıfıra indirilmesi planlanmaktadır. Serbest tüketici limitlerinin düşürülmesi ile artan piyasa açıklık oranı piyasanın serbestleşmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Uluslararası uygulamalar incelendiğinde serbest tüketici limitlerinin sıfıra indirilmesi ve piyasa açıklık oranının buna bağlı olarak artması ortalama 7
olarak 6 sene sürmektedir. Türkiye nin yaşadığı geçiş sürecinin de bu yapıya paralel bir süreç izlediği görülmektedir. Ancak sürecin başından bu yana yaşanan gelişmeler göstermiştir ki sadece serbest tüketici limitinin düşürülmesi ve piyasa açıklık oranının yükseltilmesi, serbestleşme anlamına gelmemektedir. Zira serbestleşmenin tüketiciler için en önemli getirisi olan rekabetin sağlanabilmesi için tüketicilerin istedikleri seçimi yapabilmelerine de imkan sağlayacak altyapının oluşturulması gerekmektedir. Burada hem teknik hem de mevzuatsal altyapı önemlidir. Serbest tüketici sayısı ne kadar artarsa artsın, bu tüketicilerin tüketim bilgileri zamanında ve doğru bir şekilde okunup muhataplarıyla paylaşılabilecek sistemler olmadığı sürece tüketicilerin seçme özgürlükleri sınırlı kalacaktır. Öte yandan serbest tüketici limitleri düşerken tüketicilerin tedarikçi değişim süreçlerini zorlaştıran, periyotlarını uzatan mevzuat düzenlemeleri yine serbest tüketicilerin bu haklarını kullanmalarını teşvik edici değil, engelleyici olacaktır. Mevzuat anlamında mevcut durumda gelinen en önemli kavram Hukuki Ayrıştırma dır. En özet haliyle bu kavram, dağıtım ve perakende satış faaliyetlerinin ayrı tüzel kişilikler altında yürütülmesidir. Bu çerçevede, 01 Ocak 2013 tarihinde tüzel kişilik olarak dağıtım şirketlerinden tamamen ayrı perakende satış şirketleri kurularak bu şirketlere perakende satış lisansı verilmiş ve görevli perakende şirketleri oluşmuş; dağıtım şirketlerinin sahip olduğu perakende satış lisansı ise sona erdirilmiştir. 30 Mart 2013 tarihinde 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanununun yürürlüğe girmesi ile söz konusu perakende satış lisansları, toptan satış lisansları ile birlikte tedarik lisansına dönüşmüş ve dağıtım şirketlerinden ayrışan görevli perakende satış şirketleri görevli tedarik şirketi adını almıştır. Ayrışma ile görevli tedarik şirketi, bölgesinde bulunan serbest olmayan tüketicilere ya da serbest tüketici hakkını kazanan ancak kullanmayan tüketicilere elektrik tedarik etmekle yükümlüdür. Tüm tedarik lisansı sahibi tüzel kişiler bölge kısıtlaması olmaksızın serbest tüketicilere elektrik tedarik etme hakkına sahiptir. Ayrışma öncesinde dağıtım ve perakende satış faaliyetlerinin tek şirket çatısı altında yürütüldüğü durumda tüm hizmetler aynı fiziksel ortamlarda ve aynı bilgi sistemleri altyapısı kullanılarak verilmekte, çalışanların büyük bir kısmı hem dağıtım hem de perakende satış ile ilgili süreçlerde görev almaktaydı. Ayrışma ile birlikte 2015 yılının sonuna kadar operasyonel ayrışmanın tamamlanması için bir geçiş dönemi tanımlanmış, perakende faaliyetleri ile ilgili çalışanlar dahil ilgili tüm hizmetlerin tedarik şirketine geçişlerinin kısa bir sürede tamamlanması öngörülmüştür. Tanımlanan bu sürede ortak olarak kullanılan fiziksel ortamların ve bilgi sistemleri altyapısının dahi 2015 yılının sonuna kadar tamamen ayrılması sağlanacaktır. Dünyada da elektrik perakende sektöründe rekabetin önemli bir göstergesi yukarıda bahsettiğimiz gibi müşterilerin tedarikçilerini değiştirebilme konusundaki özgürlükleri ve belli bir dönem içerisinde ne kadar sıklıkla tedarikçi değiştirdikleridir. Tedarikçi değişimi, müşterinin mevcuttaki tedarikçisinden başka bir tedarikçiye geçmesi ya da eski tedarikçisine dönmesi olarak tanımlanabilir. 8
Serbestleşmenin yüksek olduğu bazı pazarlarda müşterilerin yıl içerisinde %50 ye varan oranlarda tedarikçisini değiştirdiği, piyasa oyuncularının tam rekabet içerisinde müşteri ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik katma değerli servisler ve yenilikçi ürünler geliştirdiği görülmektedir. Bu piyasalarda serbestleşmeyi harekete geçiren unsur müşteri olarak görülmektedir. Bunun yanında gelişmemiş ya da gelişmekte olan pazarlarda müşterilerin mevcut tedarikçilerini değiştirme konusunda önyargılı oldukları görülmektedir. Özellikle serbestleşmenin ilk dönemlerinde müşteri bilincinin düşük olduğu ve müşterilerin tedarikçi değişimine karşı direnç gösterdikleri ortaya çıkmaktadır. Yapılan analizler, tedarikçi değişiminin özellikle fiyatların yükseldiği ve ülke ekonomisinin bozulduğu dönemlerde arttığına işaret etmektedir. Müşteri merkezli serbest piyasaların diğer önemli oyuncuları; enerji piyasası düzenleyici kurumları, yerleşik perakende satış firmaları ve serbest tedarik firmalarından oluşmaktadır. Gelişmiş piyasalarda piyasa düzenleyicileri müşteri bilincinin artması yönünde çaba göstermektedir. Bazı bölgelerde düzenleyici kurumlar müşterilerin bilinçlenmesi ve tedarikçi değişiminin kolaylaştırılması için büyük kampanyalar gerçekleştirmiştir. Sistemin doğru, şeffaf ve güvenilir olarak işleyebilmesi için düzenleyici kurumlar etkili izleme mekanizmaları ile piyasayı izlemekte, düzenli olarak sektörel raporlar yayınlamakta, müşterileri bilgilendirmekte, eğitmekte ve firmaları denetlemektedir. Piyasada çok sayıda tedarik şirketinin yer alması ise rekabeti artırmakta, inovatif fikir ve ürünlerin gelişmesini sağlamaktadır. Piyasaya ilişkin bilgilerin şeffaf hale getirilmesi ve piyasa oyuncularının bu verilere eşit şartlar altında erişebilmesi, tedarik şirketlerinin piyasaya katılımları ve piyasanın serbestleşmesi açısından büyük önem teşkil etmektedir. DiKKAT EDiLMESi GEREKEN HUSUSLAR Perakende Satış Tekliflerinde ve özellikle daha sonrasında imzalanması öngörülen Perakende Satış Sözleşmelerinde tüketicilerin tüm metni iyi analiz etmiş olmaları; hak ve yükümlülüklerinin farkında olmaları gerekmektedir. Bu farkındalığın sağlanabilmesi adına, tüketiciler aşağıda yer alan maddelere özellikle dikkat etmelidir: Tedarikçi Firmaya Ait İletişim Bilgileri ve Ticari Bilgiler Tedarikçi firmaya ait iletişim bilgilerinin (adres, telefon numarası, e-mail adresi vb.) yanı sıra ticari bilgilerinin de (vergi dairesi, vergi numarası, ticari sicil numarası vb.) sözleşmede doğru bir şekilde yer alması gerekir. Tüketicinin öngördüğü ve/veya öngöremediği sorunlar sonucunda mahkemeye başvurması durumunda bu bilgilerde görülen yanlışlıklar haklarının bazılarında ya da tamamında kayıplara sebebiyet verebilir. Bu bilgiler fatura bilgileri ile karşılaştırılmalıdır. Farklılık gözlenmesi durumunda Tedarikçiye konu hakkında bilgi verilmeli ve gerekli düzeltmelerin yapılması talep edilmelidir. 9
Teminatlar Tedarikçi sözleşme süresi boyunca Tüketicinin almış olduğu ve/veya alacağı elektrik enerjisini göz önünde bulundurup bununla ilgili çeşitli teminatlar talep edebilir. Teminat tutarı Tüketici ile Tedarikçi arasındaki görüşmeler neticesinde belirlenir. Burada Tüketiciler için dikkat edilmesi gereken nokta; sözleşme sona erdikten ya da feshedildikten sonra verdikleri teminatın hangi şartlarda ve ne zaman iade edileceğidir. Ödeme Vadesi ve Vadesinde Yapılmayan Ödemeler Tedarikçi Perakende Satış Sözleşmesi kapsamında Tüketiciyi ödeme vadeleri konusunda bilgilendirmek ile yükümlüdür. Yine aynı şekilde her bir fatura için ödeme vadesinin fatura üzerinde ibraz edilmesi gerekmektedir. Fatura ödeme vadesinin sözleşmede belirtilen vade tarihinden daha farklı bir tarih olması durumunda Tedarikçiye konu hakkında bilgi verilmeli ve gerekli düzeltmelerin yapılması talep edilmelidir. Vadesinde yapılmayan ödemeler için Tedarikçinin sözleşme çerçevesinde uygulayabileceği yaptırımlara dikkat edilmesi gerekmektedir. Sözleşme Süresi ve Sözleşmenin Feshi Sözleşmenin yürürlüğe gireceği ve son bulacağı tarihler ile başlangıç-bitiş koşullarının Tedarikçi tarafından sözleşmede yoruma yer vermeyecek şekilde belirtilmiş olması gerekmektedir. Sözleşmenin erken feshini kapsayan maddenin analizinin Tüketici tarafından detaylı bir şekilde yapılmış olması gerekmektedir. Erken feshe sebep olan koşullar, yaptırımlar, haklar ile mücbir sebeplere dayanan sözleşme fesih maddelerinin farkları da tespit edilmelidir. Bu konu Tüketici nin öngörülen ve/veya öngörülemeyen durumlarda izlemesi gereken rotayı önceden belirleyebilmesi adına oldukça önemlidir. Birim Fiyat Formülasyonları ve Hesaplamaları Her bir Tedarikçi firma tekliflerinde ve sözleşmelerinde kullanmak üzere birbirlerinden farklı birim fiyat metodolojisi belirleyebilir. Fiyat kıyaslamaları yapılırken ve sonrasında dikkat edilmesi gereken noktalar şu şekildedir: Farklı Tedarikçiler tarafından verilen indirim oranlarının kıyaslaması yapılırken öncelikle indirim oranının ham enerji fiyatı üzerinden mi yoksa kayıp-kaçak bedellerini de kapsayan birim fiyat üzerinden mi verildiğinin analizinin yapılması Tüketici bakımından oldukça önemlidir. Tüketici bu noktada hangi sabit bedelleri ödemekle yükümlü olduğunun bilgisini Tedarikçiden yazılı ve/veya sözlü olarak talep edebilir; bu bedellerin her biri ayrı ayrı faturanın bileşenleridir. Fatura bileşenlerinin sözleşmede belirtilerden farklı olduğunun tespit edildiği durumlarda Tedarikçiye konu hakkında bilgi verilmeli ve gerekli düzeltmelerin yapılması talep edilmelidir. 10
Teklifte belirtilen birim fiyatın ve indirim oranının sözleşmeye doğru aktarılması noktasında Tüketicinin dikkatli olması gerekmektedir. Teklifte kabul edilen formülasyonun hiç bir değişiklik yapılmadan aynı şekilde sözleşmeye entegre edilmesi Tüketicinin lehine bir uygulamadır. Fatura birim fiyatları sözleşmede yer alan formülasyon ile fatura bazında kontrol edilmelidir. Herhangi bir farklılık tespit edildiği durumlarda Tedarikçiye konu hakkında bilgi verilmeli ve gerekli düzeltmelerin yapılması talep edilmelidir. PORTFÖYE GiRiŞ SÜRECi VE işleyiş HAZIRLIK Serbest tüketici olmak isteyen tüketici tedarik şirketi ile irtibata geçer. Tedarik şirketi ile tüketici arasında imzalanan sözleşme ve IA-02 formuna istinaden; tedarikçi firma tarafından PMUM nezdinde, PYS aracılığı ile süreç başlatılır. PMUM A BAŞVURU VE ONAY Yeni Serbest Tüketiciler İçinde bulunulan ayın 6. gününden önceki son iş günü, saat 17:00 ye kadar PMUM a başvurunun yapılması İlgili Tedarikçi tarafından PMUM a başvurunun yapılması Tedarikçi Değişimi İçinde bulunulan ayın 18. gününden önceki son iş günü, saat 17:00 ye kadar İlgili Tedarikçi tarafından Müşteri sayacının mevzuata uygunluğunun ve yıllık tüketiminin kontrolü İlgili dağıtım şirketi tarafından İçinde bulunulan ayın 23. gününden önceki son iş günü, saat 17:00 ye kadar Tedarikçi değişim talebi ve borç kontrolü Bir önceki Tedarikçi tarafından 11
PMUM tarafından Ayın 24-26 sı arası Söz konusu döneme ait taslak listelerin yayınlanması Yapılacak itirazlar; tedarikçi firmalar tarafından ilgili dağıtım şirketi ve tedarikçi firma aracılığı ile PMUM a iletilir. Taslak listelerin yayınlanmasını takip eden 2 gün Taslak listelere yapılacak itirazlar İtirazlar; tedarikçi firmalar tarafından ilgili dağıtım şirketi ve tedarikçi firma aracılığı ile PMUM a iletilir. Ayın 28-30 u arası Onaylı listelerin yayınlanması PMUM tarafından Aboneliğin Oluşturulması ve Faturalandırma PMUM tarafından onaylı listelerin yayınlanmasından sonra; serbest tüketici özelliği kazanan ya da mevcut tedarikçisini değiştiren tüketicinin ilgili dağıtım şirketi tarafından son endeks tespit tutanağı düzenlenir. Ay sonu değerini içeren bu tutanak sonrasındaki tüm tüketimler yeni tedarikçinin göndereceği faturada gözükecektir. Yeni tedarikçisi tarafından kendi bilgi sistemine kaydı yapılan serbest tüketicinin endeks okumaları, yine mevcut dağıtım şirketi tarafından yapılır ve PMUM a bildirilir. Fatura döneminde; PMUM a yüklenen tüketim değerleri doğrultusunda tedarikçi firma tarafından oluşturulan fatura, tüketiciye mevzuat gereği posta yolu ile gönderilir. İtirazlar / Şikayetler Mevzuat gereği, sayaç okuma ve okunan tüketimi PMUM a yükleme sorumluluğu, sayacın bulunduğu bölgede yer alan dağıtım şirketlerindedir. Aynı şekilde elektrik enerjisinin kesintisiz ve kaliteli bir şekilde tüketiciye iletilmesi de dağıtım şirketleri sorumluluğunda olduğundan; serbest tüketicilerin de her türlü arıza ve bakım konularında, sayaçlarının bulunduğu dağıtım şirketlerine başvurmaları gerekmektedir. Enerji tedariğini sağlama tedarikçi firmanın yükümlülüğündedir. Fatura gönderimi tedarikçi firma tarafından yapılmaktadır. Serbest tüketiciler sözleşme ve sözleşme maddeleri, ödemeler, faturaya yönelik itirazlarını (faturaların geç gelmesi ya da gelmemesi, tutarın yüksek olması vb.), anlaşma yaptıkları tedarik şirketine iletmelidirler. 12
Elektrik Enerjisi Faturanızı Anlamak 1. İşletme Adı: Elektrik Enerjisi kullanan Tüzel veya Gerçek Kişi nin adı 2. İşletme Kodu: Müşterinin bağlı bulunduğu işletme bölgesini (İl, İlçe, Belde, Köy, Mahalle) gösteren koddur. 3. Abone No: Sözleşme sırasında müşteriye enerji kullandığı tesisat için verilen abonelik numarası. 4. Tarife Kodu: Müşterinin hangi tarife grubunda enerji kullandığını gösteren koddur. 5. Abone Grubu: Müşterinin hangi abone grubunda olduğunu belirler (Ticarethane, Sanayi, Mesken, vb.) 6. Dosya No: Müşterinin enerji kullandığı tesisatın bulunduğu bölgelere ait dosyaların defter numarası. 7. Sıra No: Müşterinin kayıtlı olduğu dosyadaki sırasını gösteren numara. 8. Dönem: Faturanın ait olduğu yıl ve ayı gösterir. 9. Adres bilgisini içerir. 10. Sayaç No (Aktif): Müşteri sayacının seri numarası. Aktif, Endüktif ve Kapasitif sayaçlar artık tek sayaçta birleştiği için hepsi aynı olacaktır. 13
11. Marka / Tip: Sayacın markası ve elektronik veya mekanik sayaç tipi olduğu bilgisidir. 12. Çarpan: Akım trafolu ve gerilim trafolu müşterilerde endeksler arası farkın çarpıldığı değeri gösteren katsayı. 13. Son Endeks: Müşterinin elektrik sayacının en son okunduğu gündeki endekstir. (Aktif, Endüktif ve Kapasitif sayaçlar için 3 farklı değer içermektedir.) 14. İlk Endeks: Müşterinin elektrik sayacının bir önceki dönem okumasındaki endekstir. (Aktif, Endüktif ve Kapasitif sayaçlar için 3 farklı değer içermektedir.) 15. (+/-) Tüketim (kwh): Herhangi bir nedenle yapılan ilave tahakkuk veya tenzil miktarının kwh cinsinden değeri. (Aktif, Endüktif ve Kapasitif sayaçlar için 3 farklı değer içermektedir.) 16. Tüketim: Son okuma değerinden ilk okuma değerinin çıkarılması ile hesaplanan tüketim miktarının (ilk endeks ve son endeks arasındaki fark ile varsa çarpanla çarpımı) kwh cinsinden değeri. (Aktif, Endüktif ve Kapasitif sayaçlar için 3 farklı değer içermektedir.) 17. Birim Fiyat: Müşterinin ait olduğu tarife grubuna ait kwh karşılığı aktif enerji tüketimlerin kwh değerinden birim bedelidir. (Aktif, Endüktif ve Kapasitif sayaçlar için 3 farklı değer içermektedir.) 18. Tüketim Tutarı: Tüketim miktarı (kwh) ile elektrik birim fiyatı (TL) çarpımına karşılık gelen miktar. (Aktif, Endüktif ve Kapasitif sayaçlar için 3 farklı değer içermektedir.) 19. Son Endeks: Müşterinin elektrik sayacının en son okunduğu gündeki endekstir. (Gündüz, Puant ve Gece tüketimlerini içerir. Bu 3 değer toplanarak 24 saatlik Aktif Tüketim miktarını oluşturur.) 20. İlk Endeks: Müşterinin elektrik sayacının bir önceki dönem okumasındaki endekstir. (Gündüz, Puant ve Gece tüketimlerini içerir. Bu 3 değer toplanarak 24 saatlik Aktif Tüketim miktarını oluşturur.) 21. (+/-) Tüketim (kwh): Herhangi bir nedenle yapılan ilave tahakkuk veya tenzil miktarının kwh cinsinden değeri. (Gündüz, Puant ve Gece tüketimlerini içerir. Bu 3 değer toplanarak 24 saatlik Aktif Tüketim miktarını oluşturur.) 22. Trafo Kaybı: Ölçüsü alçak gerilim tarafından yapılan trafolu müşterilerden tüketim üzerinden ilgili mevzuat hükümleri gereği hesaplanarak alınan bedel. (Gündüz, Puant ve Gece tüketimlerini içerir. Bu 3 değer toplanarak 24 saatlik Aktif Tüketim miktarını oluşturur.) 23. Tüketim: Son okuma değerinden ilk okuma değerinin çıkarılması ile hesaplanan tüketim miktarının (ilk endeks ve son endeks arasındaki fark ile varsa çarpanla çarpımı) kwh cinsinden değeri. (Gündüz, Puant ve Gece tüketimlerini içerir. Bu 3 değer toplanarak 24 saatlik Aktif Tüketim miktarını oluşturur.) 24. Birim Fiyat: Müşterinin ait olduğu tarife grubuna ait kwh karşılığı aktif enerji tüketimlerin kwh değerinden birim bedelidir. (Gündüz, Puant ve Gece fiyatları farklı olarak bu alanlarda bulunur.) 25. Tüketim Tutarı: Tüketim miktarı(kwh) ile elektrik birim fiyatı (TL) çarpımına karşılık gelen miktar. (Gündüz, Puant ve Gece rakamlarını içerir. Bu 3 değer toplanarak 24 saatlik Aktif Tüketim tutarını (18. Madde aktif tutarı) oluşturur.) 26. Birim Fiyat (K/K): EPDK tarafından tanımlanan ve 5. Madde de belirtilen abone grubuna bağlı olarak değişen Kayıp Kaçak kalemi birim fiyatıdır. Bazı faturalarda birim fiyatın içerisine eklenerek boş bırakılmaktadır. 14
27. Tutar (K/K): Kayıp enerji bedeli kaynaktan müşteriye ulaşıncaya kadarki şebekede kaybolan enerji karşılığı tahakkuk edilen bedeldir. Toplam kwh tüketiminin Kayıp Kaçak bedeli birim fiyatıyla çarpılması sonucu hesaplanan bedel. 28. Birim Fiyat (Per. Sat. Hiz. Bd.): EPDK tarafından tanımlanan ve 5. Madde de belirtilen abone grubuna bağlı olarak değişen Dağıtım şirketinin tahsilat hizmetleri, fatura dağıtım, sözleşme yapımı vb. hizmetlerine karşılık alınan perakende satış hizmet bedeli. 29. Tutar (Per. Sat. Hiz. Bd.): Dağıtım şirketinin tahsilat hizmetleri, fatura dağıtım, sözleşme yapımı vb. hizmetlerine karşılık toplam kwh tüketiminin perakende satış hizmet bedeli birim fiyatı ile çarpılması sonucu hesaplanan bedel. 30. Birim Fiyat (PSH): EPDK tarafından tanımlanan ve 5. Madde de belirtilen abone grubuna bağlı olarak değişen Dağıtım şirketinin sayaç okuma hizmetine karşılık sayaç okuma başına alınan birim bedel. 31. Tutar (PSH): Dağıtım şirketinin sayaç okuma hizmetine karşılık sayaç okuma başına birim bedel olarak tahakkuk edilen tutar. 32. Birim Fiyat (İletim Sis. Kul. Bd.): EPDK tarafından tanımlanan ve 5. Madde de belirtilen abone grubuna bağlı olarak değişen Dağıtım şirketinin iletim hizmetlerine karşılık toplam kwh üzerinden iletim şirketine (TEİAŞ) ödenen birim fiyat. 33. Tutar (İletim Sis. Kul. Bd.): 32. Madde deki birim fiyatın tüketim ile çarpılması sonucu elde ediken tutar. 34. Birim Fiyat (Dağıtım Bd.): EPDK tarafından tanımlanan ve 5. Madde de belirtilen abone grubuna bağlı olarak değişen Dağıtım şirketinin arıza, bakım, onarım, yenileme iyileştirme ve kapasite artışları vb. hizmetlerine karşılık aldığı birim fiyat. 35. Tutar (Dağıtım Bd.): 34. Madde deki birim fiyatın tüketim ile çarpılması sonucu elde edilen tutar. 36. Sözleşme Gücü: Müşterinin talebi üzerine çekeceği kabul edilen ve sözleşmesinde çekilmesi veya verilmesi konusunda belli hükümler konulmuş bulunan güç miktarı. 37. Güç Aşımı: Çift terimli tarife sınıfına tabi sanayi abonelerinin bağlantı anlaşması veya sözleşmesinde belirtilen gücü aşmaları halinde, aşılan güç miktarı üzerinden aylık olarak alınan kw birim bedelidir. (Sadece Sanayi Abone grubu için geçerlidir.) 38. Güç Tutarı: OG seviyesinden bağlı olup, çift terimli tarife sınıfına tabi sanayi abonelerinden bağlantı anlaşması veya sözleşmesinde belirtilen güç üzerinden aylık olarak alınan kw birim bedelidir. (Sadece Sanayi Abone grubu için geçerlidir.) 39. Güç Aşım Tutarı: Çift terimli müşterilerin sözleşme gücü üzerinde güç çekmesi durumunda, sözleşme gücünü aşan güç üzerinden hesaplanan sabit ücret. (Sadece Sanayi Abone grubu için geçerlidir.) 40. Emre Amade Kapasite Bedeli: Abone için tutulan emre amade kapasite için ödenen bedel. (Sadece Sanayi Abone grubu için geçerlidir.) 41. Enerji Fonu: Elektrik Enerjisi Fon Payı abonelerden 3096 sayılı Türkiye Elektrik Kurumu Dışındaki Kuruluşların Elektrik Üretimi, İletimi, Dağıtımı ve Ticareti ile Görevlendirilmesi Hakkında Kanunun Geçici 4. maddesi hükümleri gereğince alınan fon tutarıdır. Enerji Kullanım tutarının %1 ine karşılık gelir. 42. TRT Payı: 3093 Sayılı Türkiye Radyo Televizyon Gelirleri Kanunu kapsamında alınan bedeldir. Enerji Kullanım tutarının %2 sine karşılık gelir. 15
43. Elektrik Tüketim Vergisi: Bu vergi 2464 Sayılı Belediye Gelirleri Kanunu uyarınca tahakkuk etmektedir. Sanayi abone grubu aboneleri için enerji kullanım tutarının %1 i, Ticarethane abone grubu aboneleri için ise enerji kullanımının %5 i oranına karşılık gelir. 44. (+/-) Tutar: Eklenen ya da çıkartılan rakamdır. 45. Kesme / Bağlama: Borç yüzünden elektrik enerjisi kesme işlemi uygulanır ise bu madde de belirtilen birim bedel işlem başına alınır. 46. Sayaç Sökme / Takma: Arıza veya kontrol amaçlı sayaç sökme takma işlemi yapılırsa bu maddede belirtilen birim bedel işlem başına alınır. 47. Sayaç Ayar / Bakım: Elektrik ölçüm sayacına ayar veya bakım yapılması gerekir ise bu maddede belirtilen birim bedel işlem başına alınır. 48. Yuvarlama: Yuvarlama amaçlı bedeldir. 49. K.D.V.: Katma Değer Vergisi. 50. Demand (kw): Müşterinin aynı ay içinde çektiği maksimum gücü gösterir. 51. Demand Çarpanı: Dönüştürme oranını gösteren oran. 52. Demand Gösterge: Demand Göstergesi. 53. Güç Birim Fiyatı: OG seviyesinden bağlı olup, çift terimli tarife sınıfına tabi sanayi abonelerinden bağlantı anlaşması veya sözleşmesinde belirtilen güç üzerinden aylık olarak alınan kw birim bedelidir. (Sadece Sanayi Abone grubu için geçerlidir.) 54. Güç Aşımı Birim fiyatı: Çift terimli tarife sınıfına tabi sanayi abonelerinin bağlantı anlaşması veya sözleşmesinde belirtilen gücü aşmaları halinde, aşılan güç miktarı üzerinden aylık olarak alınan kw birim bedelidir. (Sadece Sanayi Abone grubu için geçerlidir.) 55. Gerilim Trafo Oranı: Ölçü hücresindeki sayaç için kullanılan gerilim trafosunun dönüştürme oranıdır. 56. Akım Trafo Oranı: Ölçü hücresindeki sayaç için kullanılan akım trafosunun dönüştürme oranıdır. 57. Günlük Ortalama Tüketim: Aylık aktif tüketim miktarının gün sayısına bölümü ile bulunan değerdir. 58. İlk Okuma: Kesilen faturaya ilişkin ilk endeks değerinin alındığı tarihtir. 59. Son Okuma: Kesilen faturaya ilişkin son endeks değerinin alındığı tarihtir. 60. Okuma Saati: Sayacın okunduğu saattir. 61. Tebliğ Tarihi: Faturanın aboneye tebliğ edildiği tarihtir. 62. Ekip: Sayacın manuel (el ile) okunması durumunda okuyan ekibin kodudur. 63. Sonraki Okuma Dönemi: Bir sonraki fatura dönemidir. 64. Fatura Tutarı: Faturada bulunan tutarların toplam değeridir. 16
TARiFE TANIMLAMASI VE KONTROLÜ ABONE GRUPLARI VE TANIMI a) Sanayi: 6948 sayılı Sanayi Sicili Kanununda tanımı yapılan ve ilgili resmi kuruluşça onaylı sanayi sicil belgesini ibraz eden sanayi işletmeleri bu abone grubu kapsamındadır. Sanayi abone grubu tarifesi uygulanması bakımından sanayi sicil belgelerinin, ilgili resmi kuruluş tarafından yayımlanan tebliğ çerçevesinde geçerliliği esas olup, ilgili resmi kuruluş tarafından vize edilen sanayi sicil belgelerinin onaylı bir sureti eş zamanlı olarak dilekçe ekinde ibraz edilir. Sanayi sicil belgelerinin vize bitim tarihinin içinde bulunduğu fatura döneminden sonraki ilk fatura dönemi sonuna kadar yenilenerek dilekçe ekinde ibraz edilmemesi halinde tüketimleri ticarethane abone grubu tarifesinden faturalandırılır. Sanayi Sicil Belgesi sahibi aboneler belge yenileme tarihlerini takip ederek yenileme zamanından önce bağlı bulundukları dağıtım şirketine teslim etmek zorundadırlar. Aksi takdirde Sanayi Abone gurubundan çıkartılıp Ticarethane Abone grubuna dönüşerek daha yüksek enerji ve sistem kullanım bedelleri ödemek durumunda kalabilirler. Otoprodüktör lisansına sahip üreticilerin kendi ihtiyaçlarına ilişkin elektrik enerjisi tüketimleri ile bunun dışındaki diğer üreticilerin deneme üretimlerinde ihtiyaç duyulan elektrik enerjisi tüketimleri bu abone grubu kapsamındadır. Bu üreticiler elektrik enerjisi ihtiyaçları için tüketici konumundaki üreticiler olup, tüketicilere ilişkin ilgili hükümler uygulanır. Sanayi aboneleri orta gerilim ve alçak gerilim seviyesinden bağlı sanayi aboneleri olarak ikiye ayrılır. Orta Gerilim (OG) seviyesinden bağlı sanayi aboneleri; TEİAŞ a ait bir Yüksek Gerilim/ Orta Gerilim transformatörün dağıtım şirketinin kullanımındaki OG barasına mülkiyeti ve işletmesi aboneye veya dağıtım şirketine ait hatla bağlı sanayi aboneleri ile dağıtım sistemine özel trafosu ile bağlı olan sanayi aboneleridir. Alçak gerilim (AG) seviyesinden bağlı sanayi aboneleri; dağıtım sistemine dağıtım şirketi Alçak Gerilim şebekesinden bağlı olan sanayi aboneleridir. Sanayi abonelerine aşağıda belirtilen tarife gruplandırması dikkate alınarak ilgili bileşenlerden oluşan tarifeler uygulanır. a.1) Çift terimli tarife sınıfına tabi sanayi OG abonesi (darbeli yük çeken sanayi tesisleri, ark ocağı tesisleri ile tercih eden sanayi tesisleri) (Çift terimli sanayi OG) a.2) Tek terimli tarife sınıfına tabi sanayi OG abonesi (Tek terimli sanayi OG) a.3) Tek terimli tarife sınıfına tabi sanayi AG abonesi (Tek terimli sanayi AG) 17
b) Ticarethane ve Diğer: Aşağıda belirtilen gruplandırmalar dikkate alınarak ilgisine göre belirlenen tarifeler uygulanır. b.1) Ticarethane: Ana abone grubudur. Bu usül ve esaslarda tanımlanan diğer ana ve alt abone grupları kapsamına girmeyen her türlü tesis ve işletmeler, kamu idareleri (resmi daireler), kamu kurum ve kuruluşları, şantiyeler, geçici ve gezici tesisler bu abone grubu kapsamındadır. b.2) Diğer: Ticarethane alt abone grubudur. b.2/1) Diğer-1: Hayır Kurumları, Dernekler, Vakıflar, Müzeler, Resmi Okullar, Resmi Yurtlar, Resmi Üniversite, Resmi Yüksek Okullar, Resmi Kurslar, Resmi Sağlık Kuruluşları, Spor Tesisleri, Kültür Balıkçılığı ve Kümes Hayvanları Çiftliği: b.2/1.1) 1606 sayılı Kanunda sayılan Türkiye Kızılay Derneği, Türk Hava Kurumu, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu, Türkiye Yardım Sevenler Derneği, resmi darülaceze kurumları ile Darüşşafaka Cemiyeti ve Yeşilay Derneği, 2847 sayılı Kanunla kurulan dernekler, 5253 sayılı Dernekler Kanunu nun 27. maddesi uyarınca kamu yararına çalıştığına ilişkin Bakanlar Kurulu Kararı almış dernekler, Bakanlar Kurulu Kararı ile vergi muafiyeti tanınan vakıflar, b.2/1.2) Müzeler, resmi okullar, resmi üniversite, resmi yüksek okullar, resmi yurtlar, herhangi bir kurum veya kuruluşun yardım ve desteği bulunmayan ve masrafları bölgelerindeki vatandaşların yardım ve destekleri ile karşılandığı ilgili mülki amirlerce belgelenen resmi kuruluşların denetimindeki yoksul ve kimsesiz öğrenci yurtları, Diyanet İşleri Başkanlığı nca açılan resmi kurslar ile resmi sağlık kuruluşları ve Bakanlar Kurulu Kararı ile vergi muafiyeti tanınmış olan vakıf üniversitelerinin sağlık kuruluşları (hastane, poliklinik, sağlık ocağı ve dispanserler), 2006-2007 öğretim yılından itibaren uygulanmak üzere 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunundaki okullar, b.2/1.3) Kamu spor görevini yüklenmiş resmi kuruluşların spor tesisleri, b.2/1.4) Tarım İl Müdürlüğü veya Tarım İlçe Müdürlüğünün olumlu görüşünü ifade eden belgeyi almaları koşuluyla; iç su ve denizlerde yaşayan su ürünlerinin, kuluçkahaneli veya kuluçkahanesiz olarak karada ve denizde kurulan kültür balıkçılığı üretim tesisleri, b.2/1.5) Tarım İl Müdürlüğü veya Tarım İlçe Müdürlüğünün olumlu görüşünü ifade eden belgeyi almaları koşuluyla, damızlık üretim ve/veya ticari yumurta ve/veya kanatlı eti üretimi yapan kümes hayvanları çiftlikleri ile bu çiftliklerin kendilerine ait (aynı şahıs ve tüzel kişilik) aynı il sınırları içerisinde faaliyet gösteren kuluçkahane ve kesimhaneleri (Kümes hayvanları üretim çiftliği bulunmayan, sadece dışarıdan topladığı tavukların kesimini yapan kesimhaneler hariç). b.2/2) Diğer-2: İçme-Kullanma Suyu ve Tarımsal Amaçlı Soğuk Hava Depoları: b.2/2.1) İl, İlçe, Belde ve Köylerin içme ve kullanma suyunu sağlamak için kamu tüzel kişilikleri ve içme suyu birlikleri tarafından kurulmuş olan elektrik tesisleri, b.2/2.2) Tarım İl Müdürlüğü veya Tarım İlçe Müdürlüğünün olumlu görüşünü ifade eden belgeyi almaları koşuluyla, Tarım Kooperatifleri ile Kooperatif Birlikleri veya Köy Birlikleri nce işletilen tarımsal amaçlı soğuk hava depoları. 18
c) Mesken: Mesken olarak kullanılan; müstakil binalar, apartmanlar ve apartmanlar içindeki bağımsız bölümler, konut kooperatifleri ve konut siteleridir. Bu yerlerin kalorifer, asansör, hidrofor, merdiven otomatiği, kapıcı dairesi vb. gibi ölçümleri ayrı sayaç ile yapılan ortak kullanım yerleri, ibadethanelerin ısıtma ve soğutma amaçlı tüketimleri ile müştemilatı niteliğindeki lojman ve benzeri yerleri mesken abone grubu kapsamındadır. c.1) Şehit Aileleri ve Muharip/Malul Gaziler: Mesken alt abone grubudur. Şehit aileleri: 2330 ve 3713 sayılı Kanunlarla, 5434 sayılı Kanunun ilgili maddelerinde belirtilen durumlarda şehit olduğu ilgili kurumlarca tespit edilenlerden Emekli Sandığı Genel Müdürlüğü tarafından şehit maaşı bağlanan kişilerdir. (Karı, Koca, Çocuk, Ana ve Baba) Muharip/Malul Gaziler: 2847 sayılı Kanunun Mükerrer 1. maddesinde tanımlanan muharip/malul gazilerdir. Emekli Sandığı Genel Müdürlüğü tarafından kendilerine şehit veya muharip/malul gazi maaşı bağlandığının belgelenmesi koşuluyla şehit aileleri, muharip/malul gaziler ve dul eşlerinin ikamet ettiği meskeninde tüketilen elektrik enerjisi bu alt abone grubu kapsamındadır. d) Tarımsal Sulama: Tarıma dayalı arazilerin (açık alan araziler) sulanmasını sağlamak amacıyla; 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun kapsamında ilgili resmi kuruluşlardan alınacak kuyu ruhsatı, su kullanma izin belgesi ile Tarım İl Müdürlüklerinden alınmış sulamanın tarımsal amaçlı olduğunu gösterir belgeyi ibraz eden; ana faaliyeti tarımsal üretim olan gerçek veya tüzel kişilerce kurulmuş sulama kooperatifleri, pompaj tesisleri ile münferit olarak tesis edilmiş tarımsal sulama elektrik tesisleri bu abone grubu kapsamındadır. Tarımsal sulama amaçlı tesislerde, sadece sulama amaçlı motopomp ve motopompun aydınlatmasında çekilen elektrik enerjisine bu abone grubu tarifesi uygulanır. e) Aydınlatma: e.1) İl, ilçe, belde ile köylerdeki cadde ve sokakların genel aydınlatmaları ile trafik sinyalizasyonları, e.2) Kamuya ait ücretsiz girilen park, bahçe, tarihi ve ören yerleri gibi halka açık yerlerin genel aydınlatmaları, e.3) Karayolları Genel Müdürlüğüne ait otoyollar, yerleşim alanları dışındaki yollar, köprüler ve tünellerin aydınlatmaları, e.4) Sınır aydınlatmaları, e.5) Toplumun ibadetine açılmış ve ücretsiz girilen ibadethanelerin aydınlatmaları, bu abone grubu kapsamındadır. Aydınlatma abonelerinden, ibadethanelerin ısıtma ve soğutma amaçlı tüketimleri ile müştemilatı niteliğindeki lojman ve benzeri yerlerine mesken abone grubu tarifesi uygulanır. 19
ABONE GRUBUNUN TESPiTi VE KARŞILAŞTIRILMASI Müşteri, dahil olmak istediği abone grubu talebini gerekli belgeleriyle birlikte bağlı bulunduğu Dağıtım Şirketine yazılı olarak beyan eder. Bu beyan Dağıtım Şirketi tarafından incelenip abone gruplarına ilişkin Dağıtım Şirketinin internet sayfasında yayımlanan belgeler ve ilgili mevzuat gereği başka ibraz edilmesi gerekli diğer belgeler dikkate alınarak abone grubu tespiti yapılır. Dağıtım Şirketi tarafından yapılan abone grubu tespitine müşteri itiraz etmez ise Şirketin kararını kabul etmiş sayılır ve geriye dönük bir hak talep edemez. Abone grubunda değişiklik yapmak isteyen müşteri talebini yazılı olarak beyan eder ve talebi uygun bulunduğu takdirde, bu değişiklik yeni abone grubundan sözleşme/ek sözleşme veya anlaşma/ek anlaşmanın imzalandığı tarihin içinde bulunduğu fatura döneminden sonraki fatura döneminde yerine getirilir. Perakende Satış Tarife Karşılaştırılması a) Tek Zamanlı Tarife: Günün tüm zamanlarında tüketilen elektrik enerjisi için, ilgili bileşenlerden oluşan ve tek fiyat olarak uygulanan tarifedir. b) Çok Zamanlı Tarife: Günün belirlenmiş olan farklı zaman dilimlerinde tüketilen elektrik enerjisi için, ilgili bileşenlerden oluşan ve farklı zaman dilimleri için farklı fiyat uygulanan tarifedir. Çok zamanlı tarifelerin uygulanması bakımından; Gündüz dönemi : Saat 06:00-17:00 Puant dönemi : Saat 17:00-22:00 Gece dönemi : Saat 22:00-06:00 arasındaki dönemlerdir. Bu dönemlerden ; Gündüz dönemi: Tek zamanlı tarifeye çok yakın bir fiyata sahiptir. Puant dönemi: Tek zamanlı tarifenin 1,6 ila 1,8 katı oranında daha pahalıdır. Gece dönemi: Tek zamanlı tarifenin 0,4 ila 0,6 katı oranında daha ucuzdur. Yukarıda açıklamadan da anlaşılacağı gibi bir serbest tüketicinin elektrik tüketimi eğer pahalı fiyattan alınan puant dönemi olan 17:00-22:00 saatleri arasında az ve fiyatın ucuz olduğu gece dönemi olan 22:00-06:00 saatleri arasında fazla ise 3 zamanlı tarifeyi tercih etmesi uygundur. Bu tanımlamalara uymayan abonelerin tek zamanlı tarifede kalmaları tercih edilmekte olup 3 zamanlı tarifeden alım yapan tüketicilerin de 24 saatlik kullanımlarını kontrol edip eğer Puant saatlerinde tüketimlerini azaltamıyorlarsa bağlı bulundukları dağıtım şirketine tek zamanlı kullanıma geçme talebinde bulunmaları uygun olacaktır. 20
Serbest Tüketici aşağıda belirtilen şartlar dahilinde tek veya çok zamanlı tarifelerden birini seçebilir: Çift terimli tarife sınıfını seçip, sözleşme gücü 0,7 MW (dahil) ve üzeri olan sanayi abonelerine çok zamanlı tarife uygulanır. Çok zamanlı tarifenin uygulanabilmesi için, Serbest Tüketicinin çok zamanlı ölçüm yapan sayacının bulunması zorunludur. Çok zamanlı sayacı bulunan Serbest Tüketicilerin, çok zamanlı tarifeyi seçmeleri zorunlu olmayıp, tek zamanlı tarifeyi seçebilmeleri mümkündür. Dağıtım Sistemi Kullanım Tarifesi Kapsamındaki Uygulamalar: Dağıtım sistemine bağlı olup, dağıtım şirketinden enerji alan tüketiciler ile dağıtım şirketi dışında başka bir tedarikçiden enerji alan dağıtım sistemi kullanıcılarını kapsar. Dağıtım sistem kullanım tarifesi, dağıtım sistemi kullanıcıları için en az bir, birden fazla veya tüm bileşenlerin uygulandığı aşağıdaki birim bedellerden oluşur. a) Dağıtım Bedeli: Tek veya çift terimli tarife sınıfına tabi abonelerden dağıtım sisteminden çekilen elektrik enerjisi miktarı üzerinden alınan kwh birim bedelidir. Sanayi abone grubu birim fiyatları Ticarethane ve Mesken abone grubu birim fiyatlarından daha düşüktür. Burada amaç üretimin desteklenmesidir. b) Kayıp Kaçak Bedeli: Kayıp-kaçak bedeli Elektrik Piyasası Kanunu, Elektrik Piyasası Tarifeler Yönetmeliği, Dağıtım Sistemi Gelirinin Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ ve diğer ikincil mevzuat gereğince müşterilere tahakkuk ettirilmektedir. Kayıp-kaçak bedeli 2011 yılı itibariyle tanımlanmakta ve belirlenmekte olan bir bedel değildir. Bu bedel, daha önce perakende satış lisansına da sahip olan dağıtım şirketinden elektrik satın alan tüketicilere, aktif enerji bedeli içerisinde 2011 yılı öncesinde de tahakkuk ettirilmiş bir bedeldir. Kayıp-kaçak bedeli elektrik sisteminde ortaya çıkan teknik ve teknik olmayan kaybın maliyetinin kayıp-kaçak hedefi oranları ölçüsünde karşılanabilmesi amacıyla belirlenen bir bedeldir. Nitekim düzenlenen perakende satış tarifesinden enerji alan kullanıcıların 2011 yılındaki aktif enerji bedeliyle kayıp-kaçak bedelinin toplamı 2010 yılında uygulanan aktif enerji bedeliyle aynı değeri vermektedir. Dolayısıyla, 2011 yılında maliyet kalemlerinin ayrıştırılması söz konusu olup kayıp-kaçak bedelinden dolayı düzenlenen tarifelerle elektrik satın alan tüketicilere uygulanan elektrik enerjisi fiyatı artmamıştır. Sanayi abone grubu birim fiyatları Ticarethane ve Mesken abone grubu birim fiyatlarından daha düşüktür. Bunun sebebi kayıp kaçak kaleminin büyük tüketimli sanayi abonelerinde daha kolay tespit edilebilirken küçük tüketimli ve kolay takip edilemeyen diğer abone gruplarında bu rakamın daha fazla olmasıdır. c) İletim Bedeli: Elektrik Piyasası Kanunu nun 17. maddesi gereğince Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi tarafından hazırlanmakta ve üretilen, ithal veya ihraç edilen elektrik enerjisinin iletim tesisleri üzerinden naklinden yararlanan tüm kullanıcılara eşit taraflar arasında fark gözetmeksizin uygulanacak fiyatları, hükümleri ve şartları içermektedir. Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi nin (TEİAŞ) yaptığı şebeke yatırımları ve iletim ek ücretleri iletim tarifesinde yer almaktadır. Dağıtım sistemi kullanıcılarına tahakkuk ettirilen iletim bedeli TEİAŞ tarafından dağıtım lisansı sahibi tüzel kişilere fatura edilen iletim tarife 21
tutarının karşılanması için dağıtım lisansı sahibi tüzel kişi tarafından dağıtım sistemi kullanıcılarına uygulanan birim fiyattır. Bütün abone grupları için aynı birim fiyattadır. d) Perakende Satış Hizmet Bedeli: Perakende satış, elektrik enerjisinin tüketicilere satışıdır. EPDK tarafından düzenlenen perakende satış (aktif enerji) fiyatı sadece görevli tedarik şirketinden düzenlemeye tabi tarifelerle enerji satın alan tüketiciler için belirlenmektedir. İkili anlaşmalarla piyasadaki tedarikçilerden enerji satın alan serbest tüketiciler için enerji fiyatları EPDK tarafından düzenlenmemektedir. Perakende satış fiyatı perakende satışa ilişkin fiyat tavanı ve brüt kar marjı dikkate alınarak hesaplanmaktadır. Perakende satış fiyatı elektrik enerjisinin kendi maliyeti, enerji alış-satışına ilişkin doğrudan maliyetler ve brüt kâr marjı dikkate alınarak belirlenmektedir. İletim veya dağıtım şebekesinin işletilmesine, şebeke yatırımlarına, faturalandırmaya, sayaç okumaya vb. ilişkin maliyetler perakende satış fiyatları belirlenirken dikkate alınmamaktadır. Söz konusu faaliyetlere ilişkin maliyetler iletim, dağıtım, perakende satış hizmeti fiyatları içerisinde yer almaktadır. Perakende satış (aktif/net enerji) bedelleri tek zamanlı veya çok zamanlı olarak belirlenmektedir. Abonenin sayacı ve tercihi dikkate alınarak bedeller aboneye tek zamanlı veya çok zamanlı olarak tahakkuk ettirilmektedir. Tek zamanlı tarifede günün her bir saatinde kullanılan elektrik enerjisi için aynı bedel uygulanırken çok zamanlı tarifede gece, gündüz ve puant zaman dilimleri için farklı bedeller uygulanmaktadır. Gece zaman dilimi 22:00-06:00 saatlerini, gündüz zaman dilimi 06:00-17:00 saatlerini ve puant zaman dilimi 17:00-22:00 saatlerini içermektedir. Bütün abone grupları için aynı birim fiyattadır. e) Güç Bedeli: OG seviyesinden bağlı olup, çift terimli tarife sınıfına tabi sanayi abonelerinden bağlantı anlaşması veya sözleşmesinde belirtilen güç üzerinden aylık olarak alınan kw birim bedelidir. Sanayi Tek terim, Ticarethane, Mesken ve diğer abone gruplarında bu kalem bulunmamaktadır. f) Güç Aşım Bedeli: Çift terimli tarife sınıfına tabi sanayi abonelerinin bağlantı anlaşması veya sözleşmesinde belirtilen gücü aşmaları halinde, aşılan güç miktarı üzerinden aylık olarak alınan kw birim bedelidir. Sanayi Tek terim, Ticarethane, Mesken ve diğer abone gruplarında bu kalem bulunmamaktadır. g) Reaktif Enerji Bedeli: Dağıtım sistemi kullanıcılarından reaktif enerji uygulamasına tabi olanlar için ilgili mevzuatta reaktif enerjiye ilişkin olarak belirlenen sınırların aşılması halinde uygulanan bedeldir. Belirli bir güç değerinin üstünde bulunan abonelerin yükümlü olduğu bir bedeldir. Düşük tüketimli Ticarethane aboneleri ile Mesken aboneleri bu kapsam dışındadır. 22
23
Sakarya Elektrik Perakende Satış A.Ş. Merkez: Orhangazi Caddesi Trafo Tesisleri No:72 Maltepe Mahallesi Sakarya/Türkiye İrtibat Bürosu: Asya İş Merkezi Karabaş Mh. Hafız Selim Efendi Sk. D-100 Karayolu Üzeri No:14 Ofis:25/26/27 İzmit/Kocaeli/Türkiye 444 5 186 F: +90 262 322 88 40 www.sepas.com.tr sepasenerji