Anadolu nun Biyoçeşitliliğini oluşturan sebepler BYL118 Çevre Biyolojisi-II Hacettepe Üniversitesi Biyoloji Bölümü lisans dersi Çağatay Tavşanoğlu 2016-2017 Bahar
Biyoçeşitlilik - Tür çeşitliliği - Genetik çeşitlilik - Habitat/ekosistem çeşitliliği - Evrimsel çeşitlilik - Ekosistem süreç çeşitliliği
Biyolojik çeşitlilik yüksek Tür çeşitliliği, genetik çeşitlilik, habitat/ekosistem çeşitliliği Bu çeşitliliği yaratan faktörler Bu çeşitliliğin biyocoğrafi ve evrimsel nedenleri
Koruma sıcak noktaları
Tür çeşitliliği ~10000 bitki türü (%35 endemik) ~18000 böcek türü (~50000 tür?) ~700 denizel ve tatlısu balık türü >30 ikiyaşamlı türü ~120 sürüngen türü ~470 kuş türü ~170 memeli türü (8 endemik)
Tür çeşitliliği Yakalı Toy (2013) Foto: Soner Bekir Leopar (2013) Toros yer sincabı (2007) Dağ Ceylanı (2009)
Ekosistem/Habitat çeşitliliği Fitocoğrafi bölgeler: - Avrupa-Sibirya - İran-Turan - Akdeniz
Ekosistem/Habitat çeşitliliği KARASAL Ilıman yaprakdöken orman Ova bozkırı Dağ bozkırı Tuzcul bozkır Ilıman yağmur ormanı Akdeniz kıyı ormanı Akdeniz dağ ormanı Akdeniz çalılıkları Yüksek dağ Alpin habitatı SUCUL Sulakalanlar (tatlısu, acısu, lagün) Göller (sığ/derin) Akarsular (kalıcı/geçici) Kıyı kumul habitatı Denizler Ekocoğrafi bölgeler
Ekosistem/Habitat çeşitliliği
Genetik çeşitlilik En az bilineni Alt taksonların sayısı yüksek (alttür, varyete vb.) 10000 bitki türü 12000 bitki taksonu Taksonomik tanımlamalar morfolojik olarak yapılmış Genetik temelli yeni çalışmalar umut verici Perktaş et al. (2011)
İklim İklim değişimi Ormanlar Orman yangınları Ormansızlaşma / 2B alanları Çalılıklar Habitat kaybı Bozkırlar Aşırı otlatma/erozyon Nehirler Baraj ve HESler Sulakalanlar Habitat kaybı ve bozulması Kıyılar Kirlilik Yerleşim/turizm Deniz habitatları Yabancı türler
Anadolu da biyoçeşitlilik neden fazla? Uzun dönemli jeolojik/iklimsel olaylar (son 100 My) Coğrafi konum İklim değişikliği Topoğrafya çeşitliliği İklim çeşitliliği Yakın dönem jeolojik/iklimsel olaylar (son 2,5 My) Pleistosen iklim değişiklikleri (buzul/buzularası dönemler)
Gondwana Tetis Denizi
Tetis
125 Mya
100 Mya
75 Mya
50 Mya
25 Mya
13 Mya
Günümüz
Coğrafi konumu
Kosswig (1955)
Karakulak (Caracal caracal ) Çizgili sırtlan (Hyaena hyaena)
Bozayı (Ursus arctos) Sarıçam (Pinus sylvestris)
Topoğrafya çeşitliliği
Bölgesel ve yerel iklim çeşitliliği
Topoğrafya çeşitliliği İklim değişiklikleri sonrasında birçok türün sığınabileceği yerel iklimsel koşullar yaratma -> Kalıntı popülasyonlar Türlerin popülasyonlarını yalıtma -> Çeşitlenme Anadolu daki sığınaklara iklim değişiklikleri sebebiyle gelen türlerin burada kalmasına neden olma -> Tür çeşitliliği artışı
Kalıntı popülasyonlar Anadolu sığla ağacı (Liquidambar orientalis) Datça hurması (Phoenix theophrastii)
Çeşitlenme Kasnak meşesi (Quercus vulcanica) Saplı meşe (Quercus robur)
Çeşitlenme Andricus quercustozae (Meşe gal yabanarası) İber, İtalya, Balkan, Kuzeydoğu Anadolu, Güneybatı Anadolu buzul sığınakları En yüksek genetik çeşitlilik Türkiye de Avrupa popülasyonları Anadolu dan köken almış Rokas et al. (2003)
Çeşitlenme Arabis alpina Anadolu dağları, A. alpina nın küresel çeşitliliğinin beşiği (7-2 Mya) Ansell et al. (2011)
Çeşitlenme Boraginaceae Anchusa Borago Echium Üç cinsin de kökeni Anadolu yarımadası (30-25 Mya) Akdeniz Havzası bitki evriminin kaynağı olarak doğu Akdeniz bölgesinin önemi Mansion et al. (2009)
Pleistosen buzullaşmaları
Pleistosen buzul/buzularası dönemleri
Castanea sativa (Kestane) Anadolu dağ kurbağalarının haplotip çeşitliliği: sığınaklar ve dispersal Krebs et al. (2004) Veith et al. (2003)
Akdeniz Havzası buzul sığınakları Medail&Diadema (2009)
Özet Anadolu: Birçok türün en kuzey yayılışı Birçok türün en güney yayılışı Birçok türün (hatta cinsin) evrimleşme merkezi Konumu ve topoğrafik/iklimsel çeşitliliği nedeniyle: Civar bölgelerden dispersale, Kendi içinde türleşme ve çeşitlenmeye, Kalıntı türlerin bulunmasına imkan vermekte Son 2 milyon yıldır gerçekleşen buzul dönemleri boyunca: Sığınak rolü
Sonuç Anadolu türler için bir toplanma merkezidir Anadolu türler için bir çeşitlenme merkezidir Anadolu türler için bir sığınaktır Tüm bunlar, Anadolu nun günümüzdeki biyolojik çeşitliliğini şekillendirmiştir