ADALET MESLEK ETİĞİ Okt. Ahmet KAZĞURT

AVUKATLIK VE NOTERLİK MESLEĞİ İÇİNDEKİLER Türkiyede Avukatlık Mesleğinin Tarihî Gelişimi Avukatlık Mesleğine Giriş Avukatlık Mesleği Etik Kuralları Noterlik Mesleği Noterlik Mesleği Etik Kuralları ADALET MESLEK ETİĞİ Okt. Ahmet KAZĞURT Avukatlık mesleği hakkında bilgi sahibi olabilecek, Avukat olabilmenin koşullarını öğrenebilecek, Ulusal ve uluslararası mesleki etik ilkelerini inceleyebilecek, Noterlik mesleğine giriş koşullarını görebilecek, Avukatlık ve noterlik mesleklerinin kimler tarafından yapılabileceğini açıklayabileceksiniz. HEDEFLER Bu üniteyi çalıştıktan sonra; ÜNİTE 13

GİRİŞ İnsan toplumsal bir varlık olarak tanımlanmaktadır. Toplu hâlde yaşamak için, toplumu oluşturan bireylerin çeşitli mesleklerle uğraşma zorunluluğu vardır. İlk insan topluluklarından günümüze kadar, toplumlarda çeşitli iş bölümleri yapılmıştır. Örneğin, en küçük topluluk olarak tarif edilen ailede, anne-baba evin ihtiyaçlarını karşılamak için görev dağılımı yapmışlardır. Baba genelde, annenin yapamayacağı ağırlıktaki işleri yapmış; anne ise görece daha hafif işlerle ilgilenmiştir. Bir toplumda, mesleklerin ortaya çıkışını görev dağılımının zorunluluğuna bağlamak mümkündür. Günümüz topluluklarında iş dağılımı ilişkisi daha da artmıştır. Örneğin, önceleri avcılık yapan biri, yiyecek ve giyeceğini av malzemesinden sağlamaktaydı. Ancak günümüzde böyle bir faaliyeti kişi tek başına üstlenemez. Yiyecek için, gıda işi ile uğraşan birine; giyecek içinse bir tekstilciye ihtiyacı olacaktır. Avukatlık ve noterlik mesleği de bu zorunlu durumlar nedeni ile ortaya çıkmıştır. Bireyin dıştan gelen her türlü müdahaleye karşı kendini koruması, insanlık tarihi kadar eski bir olgudur. Bireyin kendisini savunması güç kullanmak veya bir başkasının yardımına başvurmak şeklinde olabilmektedir. Avukatlık mesleği de bu savunmaya dayanmaktadır. Bireyin eylemlerini kayıt altına alması ise yine insanlık tarihi kadar eskiye dayanmaktadır. Bazen mağara duvarlarına şekiller çizilerek bazen de kayalar oyularak bir kısım olaylar kayıt altına alınmıştır. Noterlik mesleği de bu arayışın doğal sonucu olarak ortaya çıkmıştır. Avukatlık ve noterlik meslekleri öz itibarı ile birbirine benzemektedir. Avukat, kişiye hukuki yardım sağlarken, noter de kişiye hukuki korunmadan faydalanması için gereken verilerin kayıt altına alınmasını sağlar. Ünitemizde öncelikle avukatlık mesleği ve bu mesleğin etik ilkeleri incelenecek; sonra da noterlik mesleği ve etiğine değinilecektir. AVUKATLIK MESLEĞİ Türkiye de Avukatlık Mesleğinin Tarihî Gelişimi Osmanlı devletinde, Tanzimat la başlayan yasalaştırma hareketlerine kadar İslam hukukunda görülen vekâlet ilişkisi geçerli olmuştur (Güner, 2003: 35). Önceleri her meslek grubu genelde bir ocak kurmaktaydı. Meslek ocaklarında zamanla bozulmalar oldu. Bozulmalar yüzünden, 1762 yılında avukatlık mesleğini yerine getiren arzuhalciler padişaha başvurdular. Arzuhalci başının başvurusu üzerine, mesleğe ilişkin ilk yazılı kurallar konuldu (Güner, 2003: 35). Arzuhalcilerin şeri hukuku bilmesi ve bilgili olması gerekmekteydi. Osmanlı devletinde arzuhalcilerin dışında bir de davalara giren dava vekilleri vardı. Tanzimat la birlikte din kurallarının yanında laik kurallara da yer verildi. 1839 tarihli Tanzimat Fermanı ile tüm Osmanlı yurttaşlarına can, mal ve emniyetinin korunması için yasalar yapılacağı vaadedildi. Tanzimat Fermanı ve 1856 tarihli Islahat Fermanı nın Türk avukatlığının ve baroların oluşumunda ilk basamak olduğu kabul edilmektedir. Hukukçu yetiştirmek için Galatasaray Lisesi içinde, 1877 yılında, Mektebi Hukuki Sultani açıldı. Bu okulda Roma Hukuku, Fıkıh, Ticaret Hukuku, Mecelle, İdare Hukuku, Hukuk 2

Çin Halk Cumhuriyeti nde veya Zimbabve de hukuk tahsili yapıp, Türkiye de avukat olabilmek mümkündür. Tarihi, Ceza Hukuku, Medeni Yargılama Hukuku, Hukuk Başlangıcı ve Uluslararası Hukuk dersleri okutulmaya başlandı (Güner, 2003: 38). Davaya vekâlet konusunda, 1870 tarihli Danıştay Tüzüğü, vekilin gerekliliği konusunda Mecelle (m. 1459, 1516, 1519, 1520), Hukuk Yargılama Yasası nda (m. 16, 41). 1879 Hukuk Yargılama Yasası nda, davacı ve davalıdan her biri mahkemeye bizzat gelmeye veyahut vekil edeceği kimse ile mahkemeye gelip vekâlet vermesi ve bunu tescil ettirmek sureti ile vekil göndermesi zorunludur hükmü açıkça düzenlenmiştir. 1874 yılında çıkarılan, Dava Vekillerinin İmtihanına Dair Nizamname ile vekil olmak için hukuk okulu mezunu olma zorunluluğu getirilmiştir. 1876 yılında, Nizamiye Mahkemeleri Dava Vekilleri Hakkında Tüzük çıkarılmış ve Adliye Bakanlığından ruhsat alınmadan bu mahkemelerde dava vekilliği yapılmayacağı hükme bağlanmıştır. 1870 yılında, İstanbul Barosu Cemiyeti ile Osmanlıda, ilk baro kurulmuştur. Baronun kuruluşundan sonra, 1882 yılında Doğu Rumeli Vilayetine ait Avukatlık Kanunu çıkarılmıştır. Avukat kavramı il kez bu kanunda kullanılmıştır (m. 3). 1916 yılında yapılan yasa ile avukatlık mesleğinin sadece Türkler tarafından yapabileceği düzenlenmiştir. Osmanlıdan, Cumhuriyet e geçiş ile birlikte avukatlık mesleği hakkında yeni yasalar yapılmıştır. Bu yasaların ilki, 03 Nisan 1924 te kabul edilen 460 sayılı kanundur. Bu yasa, avukat olabilmek için hukuk diplomasına sahip olmayı, cinayet mahkemesi nezdinde 3 yıllık staj yapmayı zorunlu kılmıştır. 01.12.1938 de ise 3499 sayılı Avukatlık Kanunu yürürlüğe girmiştir. Bu kanuna göre (m. 22), avukatlık kamu hizmeti niteliğinde bir meslektir. Tarihi sürece kısa bir bakış yaptıktan sonra aşağıda, 2013 yılı itibari ile yürürlükte olan yasa hükümlerine göre avukatlık mesleği anlatılacaktır. Avukatlık Kanunu Hükümlerine Göre Avukatlık Mesleği Avukatlık Kanunu (m. 1) avukatlığı, kamu hizmeti ve serbest meslek olarak tarif etmiştir. Anayasa Mahkemesinin 1971 yılında verdiği kararla da, avukatlığın kamu hizmeti olduğu belirtilmiştir. Kamu hizmeti, siyasal organlar tarafından kamuya yararlı olarak kabul dilen, bir kamu kuruluşunun ya kendisi ya da denetimi ve gözetimi altında özel kesim tarafından yürütülen faaliyet (Güner, 2003: 67) olarak tanımlanmaktadır. Serbest meslek faaliyeti ise, sermayeden ziyade şahsi mesaiye, ilmî ve mesleki bilgiye veya ihtisasa dayanan ve ticari mahiyeti olmayan işlerin, işverene tabi olmaksızın şahsi sorumluluk altında kendi nam ve hesabına yapılması olarak tanımlanmaktadır. Avukatlık mesleği bu yönü ile kişisel çabaya bağlı ve bağımsız bir meslektir. Avukat, hukuki ilişkilerin düzenlenmesinde, hukuki konu ve uyuşmazlıkların adalet ve hakkaniyete uygun olarak çözümlenmesinde, hukuk kuralarının tam olarak uygulanmasında yargının kurucu ögesi bağımsız savunma adına kurumsal görev yapan kişi (Güner, 2003: 65) olarak tanımlanmaktadır. Avukat Olabilmenin Şartları Avukatlık Kanunu na göre avukat olabilmenin koşulları: 1. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak: Anayasa (m. 66), vatandaşlığın kazanılmasını ve kaybedilmesini düzenlemiştir. Maddeye göre Türk anadan veya Türk babadan olan Türk tür. 3

2. Türk hukuk fakültelerinin birinden veya yabancı memleket hukuk fakültesinden mezun olup da Türkiye hukuk fakülteleri programına göre noksan kalan derslerden başarılı sınav vermek: Hukuk eğitimi, Türkiye de devlet tarafından kurulan üniversiteler ile vakıflar tarafından kurulan üniversitelerin hukuk fakülteleri tarafından verilmektedir. 3. Staj bitim belgesi almış bulunmak: Staj süresi bir yıldır. Stajın ilk altı ayı sırasıyla, savcılıkta (bir ay); ağır ceza mahkemelerinde (bir ay); asliye ceza mahkemelerinde (on beş gün); sulh ceza mahkemelerinde (on beş gün); asliye hukuk mahkemelerinde (bir buçuk ay) ve son olarak da icra daireleri ve mahkemelerinde (bir ay) yapılmaktadır. Altı aylık süreyi başarı ile bitirenler, ikinci altı ayına başlamaktadırlar. İkinci altı ay ise baroya kayıtlı en az beş yıl avukatlık yapmış bir avukatın yanında yapılır. Bu süreleri bitirenler, avukatlık ruhsatını almak için, baroya başvurur. Avukatlık ruhsatı, Türkiye Barolar Birliği ve Adalet Bakanlığının uygun görmesi ile baro tarafından verilir. 4. Levhasına yazılmak istenen baro bölgesinde yerleşim yeri bulunmak: Örneğin, Erzurum da oturan biri, Erzurum Barosuna başvurup avukatlık ruhsatını alabilecektir. 5. Kanunda sayılan suçlardan mahkûmiyeti olmamak. 6. Avukatlık mesleğine alınma niteliğini kaybetmemek. 7. Avukatlık mesleği ile bağdaşmayan bir iş ile uğraşmamak. 8. Avukatlık ruhsatnamesini almış bulunmak. 9. Baro levhasına yazılmış bulunmak. Avukatın Hakları ve Yükümlülükleri Avukat vatandaş olarak Anayasa da ve diğer yasalarda sayılan haklara herkes gibi sahiptir. Ancak bu haklara ek olarak, sahip olduğu haklar da bulunmaktadır. Kanuna göre avukatın sahip olduğu haklardan bazıları aşağıda sayılmıştır: 1. Tekel hakkı 2. İşi reddetme hakkı 3. Dosya inceleme hakkı 4. Dosyadan örnek alma hakkı 5. Dosyadan örnek çıkarabilme hakkı 6. Baro Genel Kurulu na katılma hakkı 7. Ücret isteme hakkı Avukatın sahip olduğu haklar bunlarla sınırlı değildir. Avukatın yükümlülükleri ne ise örnek olarak şunlar verilebilir (Güner, 2003: 348): 1. Özen yükümlülüğü 2. Sır saklama yükümlülüğü 3. İşi ret yükümlülüğü 4. Bildirme yükümlüğü 5. Büro edinme yükümlülüğü 6. Reklam yasağı 4

Avukatın Türk Hukukundaki Yeri Avukat, adli, idari ve askerî yargı organlarının tamamında kişiye hukuki yardım sağlayabilmektedir. Ayrıca avukat, kişiyi, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi nde de temsil edebilir. Hukuk düzenimizde kural olarak avukat ile temsil edilme zorunluğu yoktur. Ancak bu kuralın istisnaları da vardır. Örneğin şüpheli veya sanık çocuk, kendisini savunamayacak derecede malul veya sağır ve dilsizse ve kendisinin herhangi bir müdafi yoksa onun istemi aranmaksızın kendisine bir müdafi görevlendirilir. Ceza Muhakemesi Kanunu, avukatı vekil ve müdafi olarak iki farklı şekilde tanımlamıştır. Müdafi, şüpheli veya sanığın ceza muhakemesinde savunmasını yapan avukatı olarak; vekil ise katılan, suçtan zarar gören veya malen sorumlu kişiyi ceza muhakemesinde temsil eden avukatıdır. Avukat ayrıca ceza hukuku anlamında kamu görevlisi sayılmaktadır. Örneğin, avukata karşı işlenen suç, kamu görevlisine karşı işlenmiş sayılmaktadır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu, dava ehliyeti bulunan herkesin davasını kendisi veya tayin ettiği bir vekil aracılığı ile temsil edebileceğini belirtmiştir (m. 71). Noter tarafından onaylanan veya düzenlenen vekâletname ile avukat, kişiyi hukuk mahkemelerinde temsil edebilir. Vekilin vekâletnamesinde yapacağı işlerin tek tek belirtilmesine, buna ilişkin özel bir yetki verilmesine gerek yoktur (Ulukapı, 2012: 372). Temsil yetkisi kural olarak yargılamadaki usul işlemlerini kapsar. Ancak Kanun bazı hâllerde (m. 74) özel yetki vermek koşulunu aramıştır. Örneğin, sulh olmak, hâkimi reddetmek, davanın tamamını ıslah etmek, yemin teklif etmek, yemini kabul veya reddetmek, başkasını tevkil etmek hakem veya tahkim sözleşmesi yapmak gibi bazı durumlarda, yetkinin açıkça verilmiş olması gerekir. AVUKATLIK MESLEK ETİĞİ Etik, ahlak felsefesi olarak kabul edilir. Avukatlık meslek etiğini ise avukatların meslek ahlakı veya meslek ahlakının felsefesi olarak tanımlamak mümkündür (Güner, 2002: 25). Etiğin; işi gereği gibi yapma, ulusal ve uluslararası ilkelere bağlı olma anlamına da geldiği söylenebilir. Bu başlıkta önce uluslararası etik ilkelerine değinilecek sonra da iç hukuktaki etik ilkeleri incelenecektir. Avukatların Rolüne Dair Temel Prensipler (Havana Kuralları) Bu ilkeler, Birleşmiş Milletler tarafından, 1990 yılında Havana da yapılan toplantıda kabul edilmiştir. 1. Herkes haklarının varlığını tespit ettirmek için bir avukata başvurma hakkına sahiptir. 2. Hükûmetler, adli hizmete erişim için gerekli mali yardımı yaparlar. 3. Hükûmetler avukatların meslek örgütleri hakkında gerekli planları yaparlar. 4. Hükûmetler, ceza adaleti ile ilgili konularda özel koruyucu önlemler alırlar. 5. Avukatlar nitelikli bir eğitim sürecinden geçirilmelidirler. 6. Avukatlar mesleki güvenceye sahiptirler. 5

7. Avukatlar ifade ve örgütlenme özgürlüğüne sahiptirler. Avrupa Konseyinin Avukatlık Mesleğinin İcrasındaki Özgürlükler Hakkında 9 Numaralı Tavsiye Kararı Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından 1990 yılında onaylanmıştır. Hukuk devletinin güçlendirilmesinde ve bireysel özgürlüklerin korunmasında avukatlık mesleğinin bağımsızlığına vurgu yapılmıştır. Hükûmet ve kamudan gelebilecek engellemelere karşı avukatın korunması gerektiği belirtilmiştir. Bu tavsiye kararında, avukatlık mesleğinin icrasındaki özgürlüğün genel ilkeleri, hukuk eğitimi ve mesleğine giriş stajı, avukatların görevleri ve rolleri, tüm şahısların avukata ulaşabilmesi, mesleki birliklere ve disiplin ile ilgili ilkeler olmak üzere altı prensip sayılmıştır. Uluslararası Avukatlar Birliği Morelia Şartı Bu koşullar Meksika da, 1991 yılında düzenlenen Uluslararası Avukatlar Birliği Genel Kurulu tarafından kabul edilmiştir. Bu kararlardan bazıları aşağıda sayılmıştır: 1. Her birey koşulsuz olarak adalete erişim imkânına sahiptir. 2. Avukatların danışmanlık ve savunma görevi her koşulda tam olarak yerine getirilir. 3. Maddi durumu ne olursa olsun herkes avukat yardımından yaralanma hakkına sahiptir. 21. Yüzyılda Avukatlık Meslek Kurallarına Dair Turın İlkeleri 27 Ekim 2002 tarihinde, Sydney de toplanan Uluslararası Avukatlar Birliği tarafından (İstanbul Barosu: 2010) kabul edilen bu ilkeleri önemi nedeni ile biraz ayrıntılı inceleyeceğiz. Avukatın rolü: Avukatın rolü bütün kişilerin yasaların huzurunda korunmasını sağlamaktır. Yasaların bilinmesi ve kişilere haklarının bildirilmesi, avukatın hakkı ve görevidir. Avukatın rolünün kabul görmesi: Yasama, yürütme, yargı organı ve toplum tarafından avukatın rolünün kabul görmesi avukatlık hakkıdır. Avukat en üst ahlak standartlarına ve kültürel normlara göre hareket eder. Kalite ve hakkaniyetin korunması için avukat elinden geleni yapar. Bağımsızlık: Avukatlar hiçbir ayırımcılığa maruz kalmadan mesleklerini bağımsız bir şekilde icra etmek hakkına sahiptirler. Müvekkil menfaatleri çelişirse avukat tarafsızlığını korumak zorundadır. Dokunulmazlık ve yargılanma hakkı: Avukatlar mesleki dokunulmazlık hakkına sahiptirler. Müvekkillerin herhangi bir yargı makamı nezdinde adilane yargılanmasını sağlamak avukatların görevidir. Yargıçlarla ilişkiler: 6

Avukatlar adil yargılanmanın güvencesidirler. Yargıçlarla ilişkilerinde onurlu ve vakur davranmak ve yargı makamının bağımsızlığı için mücadele etmek avukatların görevidir. Müvekkil seçme özgürlüğü: Avukatlar müvekkil tercih etme ve etmemede vicdani kanaatlerine göre hareket etmek hakkına sahiptirler. Avukat-müvekkil ilişkisinin ayrıcalığı: Avukatlar müvekkilleri ile ilgili öğrendiklerini sır olarak saklamakla yükümlüdürler. Bilgi açıklama yükümlülüğünün olmaması: Avukatlar, mesleklerini icra ederken elde ettikleri bilgileri açıklamaya zorlanamazlar. Baroların rolü ve barolar tarafından temsil: Bir baroya veya avukatlar birliğine kaydolmak ve avukatları temsil eden ve kendisinin de mensubu olduğu bu kuruluşun koyduğu kuralların mesleği düzenlemesini ve bu kurallara riayet edilmesini sağlamak, bulunulan ülkeye göre, bir avukatın görevi veya hakkıdır. Kural koyma ve avukatlık mesleğinin icrası: Avukatlar mesleklerini kendi ülkelerinin ve topraklarında hizmet verdikleri ülkenin yasaları uyarınca, en uygun gördükleri şekilde, tek başlarına veya ortaklık kurarak icra etme hakkına sahiptirler. Bir kuruluş bünyesinde meslek icra etmekte olsalar dâhi, üstlendikleri vekâletin kişisel ve sırf o vekâlete özgü niteliklerini korumak, avukatların görevidir. İnternet ve diğer iletişim teknolojileri: Bir avukatın web sitesi, bürosunun bir parçasını teşkil eder. Ücretler: Verdiği hizmetler karşılığında hakça bir ücret almak avukatın hakkıdır. Türkiye Barolar Birliği Avukatlık Meslek Kuralları Türkiye Barolar Birliği, bütün baroların katılımıyla oluşan, kamu kurumu niteliğinde, tüzel kişiliği haiz bir üst meslek kuruluşudur. Birlik, avukatlık mesleğinin hak ettiği yere ulaşması için baroların ve baro mensuplarının, uzun yıllar özveriyle sürdürdükleri çalışmalar sonucunda, Türk hukuk sistemi içinde bugünkü yerini almıştır. Türkiye Barolar Birliği, yasaların bir meslek kuruluşu olarak kendisine yüklediği görevlerinin yanında, toplumun hukuki sorunlarıyla ilgili görüş ve önerileriyle de Türk hukuk sisteminin gelişmesine katkı sağlamaktadır. Bünyesinde oluşturduğu alt komisyonlarda; yasal düzenlemelerle ilgili çalışma yapmakta, özellikle demokrasi ve insan hakları adına uygulamada ortaya çıkan aksamalara karşı sorumluluk bilinciyle etkin bir biçimde mücadele vermektedir. Baroların güçlendirilmesi ve savunma mesleğinin gelişmesi için özveriyle çalışan Türkiye Barolar Birliği, uluslararası platformda Türkiye nin hukuki gelişmeleri yakından izleyebilmesi ve yapılan etkinliklerde yer alması amacıyla da faaliyet göstermektedir. Türkiye Barolar Birliği, giderek daha ayrıntılı ve etkili hâle getirmeğe özen gösterdiği çalışmalarını, ulusal ve uluslararası 7

paneller, seminerler ve kurultaylar aracılığıyla Türk ve yabancı hukuk dünyasına duyurmaktadır. TBB nin kabul ettiği avukatlık mesleği etiği ile ilgili kurallardan bazıları şunlardır: 1. Türk avukatları, baroların ve Türkiye Barolar Birliğinin bağımsızlığı gereğine inanmışlar ve bu konuda kendilerine gerek kişi, gerek kuruluş olarak düşen görevleri başarma kararına varmışlardır. 2. Mesleki çalışmasında avukat, bağımsızlığını korur; bu bağımsızlığı zedeleyecek iş kabulünden kaçınır. 3. Avukat, mesleki çalışmasını kamunun inancını ve mesleğe güvenini sağlayacak biçimde ve işine tam bir sadakatle yürütür. 4. Avukat, mesleğin itibarını zedeleyecek her türlü tutum ve davranıştan kaçınmak zorundadır. Avukat, özel yaşantısında da buna özenmekle yükümlüdür. 5. Avukat, yazarken de, konuşurken de düşüncelerini olgun ve objektif bir biçimde açıklamalıdır. Mesleki çalışmasında avukat, hukukla ve yasalarla ilgisi olmayan açıklamalardan kaçınmalıdır. 6. Avukat, iddia ve savunmanın hukuki yönü ile ilgilidir. Taraflar arasında anlaşmazlığın doğurduğu düşmanlıkların dışında kalmalıdır. 7. Avukat, salt ün kazandırmaya yönelen her türlü gereksiz davranıştan titizlikle kaçınmalıdır. a. Avukat, yalnız adres değişikliğini, reklam niteliğini taşımayacak biçimde, ilan yoluyla duyurabilir. b. Avukatın başlıklı kâğıtları, kartvizitleri, büro levhaları reklam niteliği taşıyabilecek aşırılıkta olamaz. c. Avukat, telefon rehberinde meslekler kısmında adres yazdırabilir. Bunun dışında farklı büyüklükte harflere ya da ilan niteliğinde yazılara yer verdiremez. d. Ortak büro kuran avukatlar, büronun reklam aracı olmamasına, hukuk bürosu olma niteliğini yitirmemesine dikkat ederler. 8. Avukat kendine iş sağlama niteliğindeki her davranıştan çekinir. 9. Avukat, kanunen bulunduğu başkaca mevki ve olanaklarının mesleki çalışmalarına etkili olmamasına dikkat eder. Avukat, mesleki çalışması dışında kişisel anlaşmazlıklarda, avukatlık sıfatının özelliklerinden yararlanamaz. 10. Avukat, aynı dava için birbirine karşıt isteklerde bulunamaz. 11. Avukat, Türkiye Barolar Birliğince kabul olunan mesleki dayanışma ve düzen gereklerine uygun davranmak zorundadır. 12. Avukat, bürosunun görevin vakarına uygun biçimde tutulmasına çaba gösterir. 13. Uzunca bir süre bürosundan uzak kalmak zorunda bulunan avukat, işlerine bakacak, müvekkillerini kabul edecek meslektaşının adını barosuna bildirir. 8

Bireysel Etkinlik Avrupada Avukatlık Mesleğine İlişkin Temel İlkeler Tüzüğü'nü Avrupa'da avukatların tabi olduğu meslek kurallarını ve Barolar Birliği avukatlık meslek kurallarını karşılaştnız. NOTERLİK MESLEĞİ VE MESLEK ETİĞİ Noterlik Mesleği Türk hukukunda noter ve noterlik mesleği 1512 sayılı Kanun da düzenlenmiştir. Bu Kanun a göre, noterlik bir kamu hizmetidir. Maddenin (m. 1) devamında, noterler hukuki güvenliği sağlamak ve anlaşmazlıkları önlemek için işlemleri belgelendirir ve kanunlarla verilen başka görevleri yaparlar, hükmü yer alır. Noter, hukuki güvenliği sağlamak ve anlaşmazlıkları önlemek amacıyla çeşitli belge ve işlemlere resmiyet kazandıran ve kanunların verdiği diğer görevleri yerine getiren ve kendine özgü bir hukuki statüsü olan kamu görevlisi olarak tanılanabilir (Ulukapı, 2010: 9). Her asliye ve münferit sulh mahkemesinin bulunduğu yerde, o mahkemenin yargı çevresindeki noterlik işlerini görmeye yetkili olmak üzere bir noterlik kurulur. Noterler, düzenleme veya onaylama şeklinde belgelere resmiyet kazandırırlar. Örneğin taşınmaz satış vaadi sözleşmesi düzenleme şeklinde noter tarafından yapılır. Noterlik Mesleğine Giriş Noterlik mesleğine girebilmenin koşulları kanunda sayılmıştır (m. 7): 1. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak 2. Yirmi bir yaşını bitirmiş ve 40 yaşını doldurmamış olmak 3. Türk hukuk fakültelerinin birinden mezun olmak veya yabancı bir memleket hukuk fakültesinden mezun olup da, Türkiye hukuk fakülteleri programlarına göre noksan kalan derslerden başarılı sınav vermiş bulunmak 4. Devlet Memurları Kanunu nun 48. maddesine göre devlet memurluğuna atanmaya engel bir mahkûmiyeti bulunmamak 5. Kesinleşmiş bir ceza veya disiplin kararı sonucunda hâkim, savcı, memur yahut avukat olmak niteliğini kaybetmiş bulunmamak 6. Noterlik mesleğine yaraşmayacak tutum ve davranışları çevresince bilinmiş olmamak 7. Noterlikle ve noter stajyerliği ile birleşemeyen bir işle uğraşmamak 8. Mahkeme kararı ile kısıtlanmış olmamak 9. İflas etmiş ise itibarı iade edilmiş olmak (Hileli ve taksirli müflisler itibarları iade edilmiş olsa bile kabul olunmazlar) 10. Hakkında aciz vesikası verilmiş ise bunu kaldırmış bulunmak 11. Noterlik görevini devamlı ve gereği gibi yapmaya engel vücut veya akılca malul olmamak 12. Staj yapacak yerde yerleşim yeri olmak 9

Stajyerlik başvurusu noterlik yapılacak yerdeki noter odasına yapılır. Staj, listeye kayıt tarihi ile başlar. Staj süresi bir yıldır. Bu süre kesintisiz olarak yapılır. Stajyerin hak ve yükümlülüklerini; 1. Ücret hakkı, 2. İzin hakkı, 3. Noterin gözetiminde çalışma yükümlülüğü, 4. Noterin aldığı tedbirlere uyma, 5. Mesleğin onurunu koruma şeklinde sıralayabiliriz. Noterlik Mesleğine Atanma Birinci sınıf noterliğe birinci sınıf, ikinci sınıf noterliğe birinci veya ikinci sınıf, üçüncü sınıf noterliğe birinci, ikinci veya üçüncü sınıf noterler arasından, 22. maddeye göre yapılan ilanları izleyen bir ay içinde başvuran isteklilerden birisi, adalet bakanı tarafından atanır. Noterlik belgesi sahiplerinin üçüncü sınıf bir noterliğe atanabilmesi, üçüncü veya daha üst sınıf noter isteklilerin bulunmamasına bağlıdır. İkinci ve üçüncü sınıf noterliklere atamada bir üst sınıftan olan noterlerin atanma isteği diğer isteklilere tercih edilir. Bulunduğu noterlikte iki yılını doldurmamış bulunan noterlerin atanma isteği nazara alınmaz. Atama yapılırken, aynı sınıftan noterlerin meslekteki kıdemleri, kıdemde eşitlik hâlinde sicillerine göre yeterlik dereceleri esas alınır. Aynı kıdem ve yeterlikte olanlardan Almanca, Fransızca, İngilizce veya İtalyanca dillerinden en az birini bildiğini yönetmelikte gösterilecek şekilde belgelendirenler diğer isteklilere, bu dillerden biri ile öğretim yapan yabancı hukuk fakültelerinden birini bitirmiş olanlar diğerlerine, hukuk doktoru olanlar hepsine tercih edilir. Buna göre de şartlar eşit olursa hukuk fakültesi mezuniyet tarihindeki önceliğe bakılır. Hukuk fakültesi mezuniyet tarihi de aynı ise atanacak olan ad çekilerek belirlenir (m. 27). Noterlik mesleği kamu hizmeti olarak kabul edilmektedir. Noterler bu hizmeti yerine getirirken, yevmiye defteri, emanet defteri, tescil defteri, muvazene defteri, değerli kâğıt defteri, teftiş defteri, muhabere defteri, zimmet defteri, personel sicil defteri, izin defteri ve demirbaş eşya defteri tutmakla yükümlüdürler. Noterlik Mesleği Etik Kurallar Noterlik mesleğinin uyulması zorunlu olan etik kurallarından bazıları şunlardır: Noterler; hizmetinin görülmesinde sürekli gelişimi, katılımcılığı, saydamlığı, tarafsızlığı, dürüstlüğü, kamu yararını gözetmeyi, hesap verebilirliği, öngörülebilirliği, hizmette yerindeliği esas alırlar. Noterlik işlemlerinin, ihtiyaca uygun, etkin, hızlı ve verimli biçimde yapılmasını; işlem kalitesinin ve hukuki güvenliğin artırılmasını; işlemden yararlananların ihtiyacına uygun, hukukun gelişmesinde etkin sonuçlar alınmasını hedeflerler. 10

Notere ve noterliklere güveni sağlayacak şekilde davranırlar ve görevlerinin gerektirdiği itibar ve güvene layık olduklarını tüm yaşantılarında davranışlarıyla gösterirler. Toplumun ve devletin değerlerine karşı saygı gösterirler. Çalışan personelinin verimli çalışmasını sağlayarak hizmet kalitesini artırır, personelin usulsüzlük yapmasını önlemek için gerekli tedbirleri alır, iş disiplinini sağlarlar. Etik kültürünün yerleşmesi ve geliştirilmesi konusunda her türlü çalışmayı yaparlar. Birbirlerine karşı iyi ve saygılı davranmalı, birbirlerine bilgi bakımından yardımcı olmalı, tescil ve aracılık hizmetlerinde gereken duyarlılığı göstermelidirler. Kanunen noterlik mesleği ve görevi ile bağdaşmayan hiçbir iş ve işlem yapamazlar. Başkalarına kefil olamazlar. Kendileriyle, personelleri ve kanunda gösterilen yakınlıktaki hısımları ile ilgili iş ve işlemleri yapamazlar. Kanunların emrettiği durumlar dışında yaptıkları işlemler hakkında ilgilisinden başkasına bilgi veremezler. Hiçbir neden ve şekilde açıklamalarda bulunamazlar. Kanunen bulundukları mevkiler ve yüklendikleri görevlerden yararlanarak kendilerine veya yakınlarına çıkar sağlayamazlar. Noter dairelerini, görevlerinin ve hizmetlerinin anlam ve gereğine uygun bir şekilde düzenlemek ve Noterler Birliğince tespit edilen standartlara uygun olarak tefriş etmek zorundadırlar. Tar8şma Noterler tarafından yapılması zorunlu tutulan, sözleşmelerin, Anayasa'nın hukuk devleti ve Türk Borçlar Kanunu'ndaki, sözleşmelerin serbestliği ilkesine uygunluğunu tartışınız. Noterce yapılması zorunlu işlemleri ilgili alana kısaca doldurunuz. 11

Özet Avukatlık kamu hizmetidir ve serbest meslek niteliğindedir. Avukatların barolara kayıt yaptırmaları zorunludur. Avukat olabilmek için alt veya üst yaş sınırı konulmamıştır. Ancak avukat olmak isteyenin genel ehliyet kurallarını haiz olması zorunludur. Avukatlık mesleği konusunda avukatlar tekel hakkına sahiptir. Türkiye Barolar Birliği, Adalet Bakanlığı tarafından idari vesayet ilkesine göre denetlenmektedir. Bakanlığın denetim yetkisi doğrudan, Anayasadan kaynaklanmaktadır. Türkiye Büyük Millet Meclisi, barolar tarafından seçilen 3 serbest avukattan birini Anayasa Mahkemesi olarak seçmektedir. Avukatların Anayasa Mahkemesine seçilmeleri, hukuk devleti olma açısından büyük bir kazanımdır. Avukatlar toplumun aynası olarak kabul edilmektedir. Hukuk bir toplum tarafından ne ölçüde içselleştirilmişse avukatlık mesleğinin de toplumda o derece bir öneme sahip olacğı söylenebilir. Noterlik de avukatlık gibi kamu hizmetidir. Noter olabilmek için alt ve üst yaş koşulu bulunmaktadır. 12

DEĞERLENDİRME SORULARI Değerlendirme sorularını sistemde ilgili ünite başlığı altında yer alan bölüm sonu testi bölümünde etkileşimli olarak cevaplayabilirsiniz. 1. Aşağıdakilerden hangisi avukatlık mesleği için yanlıştır? a) Avukatlık kamu hizmetidir. b) Avukatlık serbest meslektir. c) Avukatlık mesleğinde bağımsızlık esastır. d) Avukatlık mesleğine başlamak için lisans mezunu olup kanundaki stajları yapmış gerekmektedir. e) Avukatlık mesleği Türk vatandaşları ve bazı hâllerde yabancılar tarafından da yapılabilir. 2. Aşağıdakilerden hangisi Havana Kurallarından biridir? a) Herkes haklarının varlığı tespit ettirmek için bir avukata başvurma hakkına sahiptir. b) Avukatlar meslek örgütü kurabilirler. c) Avukatlık faaliyeti güvencelidir. d) Hükûmetler avukatlara destek vermelidir. e) Hepsi 3. Aşağıdakilerden hangisi avukat alabilmenin şartı değildir? a) Türk olmak b) 21 yaşını bitirmiş olmak c) Bir baroya kayıtlı olmak d) Stajını bitirmiş ve bitim belgesi almış olmak e) Ayırt etme gücüne sahip olmak 4. Aşağıdakilerden hangisi avukatın haklarından biri değildir? a) Ücret istemek b) Tekel c) Dosyayı incelemek d) İş takipçiliği yapmak e) Dosyadan örnek almak 5. Türkiye Barolar Birliği ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır? a) TBB kamu tüzel kişiliğine sahiptir. b) Kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşudur. c) Adalet Bakanlığı ile arasında idari vesayet ilişkisi vardır. d) TBB yasama organına bağlı değildir. e) TBB nin diğer barolar üzerinde denetim yetkisi bulunmamaktadır. 6.Aşağıdakilerden hangisi noter olmanın şartlarından biri değildir? a) 21 yaşını doldurmuş olmak b) Hukuk Fakültesi mezunu olmak c) Kamu hizmetine girmekten yasaklı olmamak d) 40 yaşını doldurmamış olmak e) Noterlik stajını yapmamış olmak 13

7. Birinci sınıf noterliğe aşağıdakilerden hangisi tarafından atama yapılır? a) Milli Savunma Bakanı b) Meclis Başkanı c) Genelkurmay Başkanı d) Diyanet İşleri Başkanı e) Adalet Bakanı 8. Aşağıdakilerden hangisi noterlik mesleği etiği kurallarından biridir? a) Noterler başkalarına kefil olamazlar. b) Kanunen bulundukları mevkiler ve yüklendikleri görevlerden yararlanarak kendilerine veya yakınlarına çıkar sağlayamazlar. c) Toplumun ve devletin değerlerine karşı saygı gösterirler. d) Etik kültürünün yerleşmesi ve geliştirilmesi konusunda her türlü çalışmayı yaparlar. e) Hepsi. 9. Türkiye Noterler Birliği ile ilgili verilen bilgelerden hangisi doğru değildir? a) Kamu tüzel kişiliği vardır. b) Tekel hakkı vardır. c) Adalet Bakanlığı ile arasında idari vesayet ilişkisi vardır. d) Tüm noterler üzerinde denetim yetkisi bulunmamaktadır. e) Kamu Kurumu niteliğinde meslek kuruluşudur. 10. Noterlik ve avukatlık meslekleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır? a) Her iki meslekte de asgari yaş sınırı vardır. b) Her iki meslek de kamu hizmeti niteliğindedir. c) Her iki meslek de sadece Türk vatandaşları tarafından yapılabilir. d) Avukat ve noter için farklı etik kuralları konulmuştur. e) Avukat ve noter kamu görevlisi sıfatına sahiptir. Cevap Anahtarı: 1.e, 2.e, 3.b, 4.d, 5.e, 6.e, 7.e, 8.e, 9.d, 10.a 14

YARARLANILAN VE BAŞVURULABİLECEK KAYNAKLAR Güner, S. (2003), Avukatlık Hukuku, Ankara Barosu Yayınları. Güner, S. (2002), Avukatlık Meslek Etiği, Ankara Barosu Dergisi. Ulukapı, Ö. (2010), Noterlik Mesleği, Konya: Mimoza Yayınları. Karslı, A. (2012), Medeni Muhakeme Hukuku, İstanbul: Alternatif Yayıncılık. Avukatlık Kanunu (2010), İstanbul Barosu Yayınları. 15