vi İÇİNDEKİLER BİRİNCİ KISIM: ULUSLARARASI FİNANSAL MİMARİ BİRİNCİ BÖLÜM ULUSLARARASI FİNANS VE GENEL ÇERÇEVESİ 1.1. Uluslararası Finansın Konusu... 3 1.2. Ulusal-Uluslararası Finansal İşlem Ayrımı ve Uluslararası Piyasalar... 6 1.3. Uluslararası Finansın Artan Önemi... 8 1.3.1. Uluslararası Ekonomik İlişkilerdeki Artış... 8 1.3.2. Çokuluslu Şirket Etkinliğinin Artması... 9 1.3.3. Finansal Piyasalardaki Gelişmeler... 10 1.3.3.1. Piyasalardaki Değişkenliğin Artması ve Mali Risk Yönetiminin Önemi... 10 1.3.3.2. Finansal Piyasalar Arası Rekabetin Artması... 11 1.3.3.3. Finansal Ürün, Hizmet ve Mevzuat Yakınlaşması... 13 İKİNCİ BÖLÜM ULUSLARARASI FİNANSAL SİSTEM 2.1.Uluslararası Para Sistemi... 17 2.2.Uluslararası Değişim Aracı... 18 2.2.1. Değişim Aracının Fonksiyonları... 18 2.2.2. Değişim Aracının Gücü... 20 2.2.3. Değişim Aracı Belirlemenin Zorluğu... 20 2.3. Uluslararası Parasal Sistem Uygulamaları... 21 2.3.1. Altın Para Standardı... 21 2.3.2. Bretton Woods Para Sistemi... 22 2.3.2.1. Sistemi Yeniden Hayata Döndürme Çabaları... 25 2.3.2.2. Sistemin Çöküşü ve Sonuçları... 26 2.3.2.3. Uluslararası Para Fonu Kuruluş Yasasındaki Değişiklikler ve Dalgalı Döviz Kuru Periyodu... 28 2.3.2.4. Üçüncü Dünya Borç Krizi... 32 2.3.2.5. Kurumsal Müdahale: Plaza ve Louvre Anlaşmaları... 33 2.3.2.6. Güneydoğu Asya Finansal Krizi... 34 2.3.2.7. Küresel Finansal Kriz... 36 2.3.3. Optimal Para Alanları... 40 2.3.3.1. Avrupa Para Birliği... 41 2.3.3.2. Avrupa Para Sistemi... 42 2.3.3.3. Avrupa Para Birimi (ECU)... 43 2.3.3.4. Döviz Kuru Mekanizması... 43 2.3.3.5. Maastricht Anlaşması... 43 2.3.3.6. Euronun Makro Ekonomik Etkileri... 47 2.3.3.7. Euronun Değeri... 48 2.3.3.8. Euronun Türk Ekonomisine Etkisi... 56 2.4. Uluslararası Finansal Sistemin Geleceği... 59 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM DÖVİZ KURU SİSTEMLERİ 3.1. Sabit Döviz Kuru Sistemi... 65 3.1.1. Sabit Döviz Kuru Sisteminin Olumlu Yanları... 68 3.1.2. Sabit Döviz Kuru Sisteminin Olumsuz Yanları... 69 3.2. Dalgalı Döviz Kuru Sistemi... 70 3.2.1. Dalgalı Döviz Kuru Sisteminin Olumlu Yanları... 71 3.2.2. Dalgalı Döviz Kuru Sisteminin Olumsuz Yanları... 72 3.3. Ülkelerin Kur Rejimi Tercihlerinin Belirleyicileri... 73 3.4. IMF nin Döviz Kuru Sistemleri Sınıflandırması... 74 3.4.1. Sabit Döviz Kuru Rejimleri... 77 3.4.1.1. Ulusal Para Birimine Sahip Olmayan Ülkelerdeki Kur Rejimi... 77 3.4.1.2. Para Kurulu Düzenlemeleri... 78 3.4.2. Ara Rejimler... 79 3.4.2.1. Diğer Geleneksel Sabit Döviz Kuru Düzenlemeleri... 80 3.4.2.2. Yatay Bantlar İçinde Sabit Kur Sistemi... 80 3.4.2.3. Sürünen Pariteler Döviz Kuru Sistemi... 80 3.4.3. Dalgalı Kur rejimleri... 81 3.4.3.1. Önceden İlan Edilmiş Kurların Bulunmadığı Yönetimli Dalgalanma Uygulaması...81 3.4.3.2. Bağımsız Dalgalanma Uygulaması... 81 3.5. Para Politikası Uygulamaları... 82 3.5.1. Döviz Kuru Hedeflemesi Para Politikası... 82
vii viii 3.5.2. Parasal Hedefleme Para Politikası... 84 3.5.3. Enflasyon Hedeflemesi Para Politikası... 84 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM ULUSLARARASI SERMAYE HAREKETLERİ1 4.1. Uluslararası Sermaye Hareketiyle İlgili Genel Bilgiler... 89 4.2. Uluslararası Sermaye Hareketi Türleri... 91 4.2.1. Resmi Nitelikteki Uluslararası Sermaye Hareketleri... 91 4.2.2. Özel Nitelikli Uluslararası Sermaye Hareketleri... 92 4.2.2.1. Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımları... 93 4.2.2.2. Portföy Yatırımları Biçimindeki Sermaye Hareketleri... 94 4.2.2.2.1. Ortaklık Hakkı Veren Araçların Meydana Getirdiği Uluslararası Sermaye Hareketi... 95 4.2.2.2.2. Alacak Hakkı Veren Araçların Meydana Getirdiği Uluslararası Sermaye Hareketi... 97 4.2.2.2.3. Diğer Uluslararası Sermaye Hareketleri... 98 4.3. Uluslararası Sermaye Hareketlerinin Nedenleri... 98 4.3.1. Sermaye Hareketinin Yöneldiği Ülkeye Ait Faktörler... 100 4.3.1.1. Ülkelerin Kaynak İhtiyaçları... 100 4.3.1.2. Yapısal Reformlar... 102 4.3.1.3. Yatırım Araçlarının Getiri Oranları... 105 4.3.1.3.1. Hisse Senedi Getiri Oranlarının Yüksekliği... 105 4.3.1.3.2. Faiz Oranlarının Yüksekliği... 106 4.3.1.4. Döviz Kuru Politikası... 108 4.3.1.5. Özelleştirme Faaliyetler... 109 4.3.2. Sermaye İhraççısı Ülkelere Ait Faktörler... 110 4.3.2.1. Kaynak Fazlasına Sahip Ülkelerdeki Ekonomik Gelişmeler... 110 4.3.2.2. Dış Ticaretin Liberalleşmesi ve Küreselleşme Hareketleri... 112 4.3.2.3. Finansal Ürün Çeşitliliğindeki Artış... 113 4.3.2.4. Bilgi İşlem Teknolojisindeki Gelişmeler... 113 4.3.2.5. Kurumsal Yatırımcıların Yatırım Tercihlerindeki Gelişmeler... 114 3.3. Sermaye İthal ve İhraç Eden Ülkeler... 115 4.4. Uluslararası Sermaye Hareketlerinin Ekonomik Yapıya Etkisi... 115 4.4.1. Sermaye Hareketlerinin Kontrolü... 116 4.4.2. Sermaye Hareketlerinin Olumsuz Etkilerine Karşı Politikalar... 118 4.4.3. Uluslararası Sermaye Hareketlerinin Geri Dönmesi... 119 4.4.4. Uluslararası Sermaye Hareketlerinin Kalıcılığı... 119 BEŞİNCİ BÖLÜM ÖDEMELER DENGESİ 5.1. Ödemeler Dengesi ve Genel Çerçevesi...123 5.2. Ödemeler Dengesi Hesapları...126 5.2.1. Cari İşlemler Hesabı...127 5.2.1.1. Dış Ticaret Dengesi...128 5.2.1.2. Hizmetler Dengesi...129 5.2.1.3. Gelir Dengesi...131 5.2.1.4. Cari Transferler...132 5.2.2. Sermaye ve Finans Hesapları...136 5.2.2.1. Sermaye Hesabı...136 5.2.2.2. Finans Hesabı...136 5.2.2.2.1. Doğrudan Yatırımlar...136 5.2.2.2.2. Portföy Yatırımları...138 5.2.2.2.3. Diğer Yatırımlar...139 5.2.2.2.4. Resmi Rezervler Hesabı...140 5.2.3. Net Hata ve Noksan...144 5.3. Cari İşlemler Açığına İlişkin Tartışmalar...147 ALTINCI BÖLÜM DÖVİZ KURLARININ TAHMİNİ 6.1. Döviz Kurunun Tahmin Edilmesinin Gerekliliği...154 6.2. Döviz Kuru Tahmini...156 6.3. Döviz Kuru Tahmin Yöntemleri...157 6.3.1. Teknik Analiz Yöntemiyle Döviz Kuru Tahmini...157 6.3.2. Temel Analiz Yöntemiyle Döviz Kuru Tahmini...158 6.3.3. Etkin Piyasalar Yaklaşımına Göre Döviz Kuru Tahmini...161 6.3.4. Piyasaya Dayalı Tahmin Yöntemi İle Döviz Kuru Tahmini...163 YEDİNCİ BÖLÜM ULUSLARARASI FİNANSTA TEMEL PARİTE KOŞULLARI 7.1. Tek Fiyat Kanunu...168 7.2. Satın Alma Gücü Paritesi...169 7.2.1. Mutlak Satın Alma Gücü Paritesi...170 7.2.2. Big Mac Endeksi...171
ix x 7.2.3. Nispi Satın Alma Gücü Paritesi... 175 7.2.4. Satın Alma Gücü Paritesinin Testleri... 180 7.3. Faiz Oranı Paritesi... 180 7.3.1. Korunmalı Faiz Oranı Paritesi... 182 7.3.2. Korunmasız Faiz Oranı Paritesi... 186 7.4. Fisher Etkisi... 189 7.4.1. Yurt İçi Fisher Etkisi... 190 7.4.2. Genelleştirilmiş Fisher Etkisi... 191 7.4.3. Uluslararası Fisher Etkisi... 192 7.5. Forward Paritesi... 193 7.6. Parite Koşulları Arası İlişki... 193 İKİNCİ KISIM: ULUSLARARASI PİYASALAR SEKİZİNCİ BÖLÜM DÖVİZ PİYASASI 8.1. Döviz Piyasası ve Genel Çerçevesi...199 8.2. Döviz Piyasası Temel Kavramları...202 8.2.1. Döviz Efektif...202 8.2.2. Döviz Kuru...203 8.2.3. Kur Marjı...203 8.2.4. Döviz Alış Satış Kotasyonu...204 8.2.5. Dolaysız Kotasyon Dolaylı Kotasyon...204 8.2.6. Çapraz Kur...206 8.2.7. Spot Forward Döviz Kuru...208 8.2.8. Swap Puanı...209 8.2.9. Forward Primi Forward İskontosu...212 8.2.10. Uzun Pozisyon Kısa Pozisyon...213 8.3. Döviz Piyasası Özellikleri...214 8.4. Döviz Piyasasının Fonksiyonları...216 8.4.1. Satın Alma Gücü Transferi Fonksiyonu...216 8.4.2. Finansman Fonksiyonu...216 8.4.3. Döviz Kuru Riskini Minimize Etme Fonksiyonu...216 8.5. Döviz Piyasası Tarafları...216 8.5.1. Ticari Bankalar...217 8.5.2. Merkez Bankaları...218 8.5.3. Spekülatörler...218 8.5.4. İşletmeler...218 8.5.5. Bireyler...219 8.6. Döviz Piyasalarının Kullanım Amaçları...219 8.6.1. Döviz Piyasasında Arbitraj...219 8.6.1.1. Yer Arbitrajı...220 8.6.1.2. Üç Uçlu Arbitraj...221 8.6.2. Döviz Piyasasında Spekülasyon...222 8.6.3. Döviz Piyasalarında Korunma...223 8.7. Döviz Piyasası İşlemleri...225 8.7.1. Vadesiz Döviz İşlemleri...226
xi xii DOKUZUNCU BÖLÜM DÖVİZ VADELİ İŞLEMLERİ 9.1. Vadeli İşlemler ve Vadeli İşlem Piyasaları... 229 9.2. Forward İşlemler... 231 9.3. Forward Kurun Hesaplanması... 232 9.4. Futures İşlemleri... 236 9.4.1. Futures Piyasa Fonksiyonları... 238 9.4.2. Futures Piyasalarda Fiyat Tanımlamaları... 239 9.4.3. Futures Piyasalarda Ödeme Sistemi... 241 9.4.4. Pozisyonların Güncelleştirilmesi... 244 9.4.5. Döviz Futures İşlemleri... 245 9.4.6. Döviz Futures Piyasalarında İşlem Yapma... 246 9.4.7. Futures Piyasalarda Fiyatlama... 249 9.4.8. Futures Piyasalarda Pozisyon Almak... 250 9.4.8.1. Uzun Pozisyon Almak... 250 9.4.8.2. Kısa Pozisyon Almak... 252 9.4.8.3. Pozisyon Kapatmak... 253 9.4.9. Futures Sözleşmelerinde Yayılma... 254 9.4.9.1. Vadeler Arası Yayılma... 255 9.4.9.2. Ürünler Arası Yayılma... 258 ONUNCU BÖLÜM DÖVİZ OPSİYON İŞLEMLERİ 10.1. Genel Olarak Opsiyonlar... 261 10.2. Opsiyonun Temel Kavramları... 263 10.2.1. Opsiyon Kullanım Fiyatı... 263 10.2.2. Opsiyon Vadesi... 264 10.2.3. Opsiyon Primi... 265 10.2.4. Gerçek Değer... 265 10.2.4.1. Satın Alma Opsiyonlarında Gerçek Değer... 266 10.2.4.2. Satma Opsiyonunda Gerçek Değer... 266 10.2.5. Zaman Değeri... 267 10.2.6. Opsiyon Tipleri... 268 10.3. Opsiyon Yapılma Nedenleri... 269 10.4. Opsiyon Türleri... 270 10.4.1. Satın Alma Opsiyonu... 270 10.4.1.1. Opsiyon Alıcısı Açısından Satın Alma Opsiyonu...271 10.4.1.2. Opsiyon Satıcısı Açısından Satın Alma Opsiyonu...272 10.4.2. Satma Opsiyonu...274 10.4.2.1. Opsiyon Alıcısı Açısından Satma Opsiyonu...275 10.4.2.2. Opsiyon Satıcısı Açısından Satma Opsiyonu...277 10.5. Opsiyon Fiyatını Etkileyen Faktörler...278 10.5.1. Vadeye Kalan Süre (Teta)...278 10.5.2. Dalgalanma Oranı (Vega)...278 10.5.3. Varlığın Piyasa Fiyatındaki Değişiklik (Delta)...279 10.5.4. Faiz Oranlarına Karşı Duyarlılık (Rho)...279 ON BİRİNCİ BÖLÜM ULUSLARARASI TAHVİL PİYASASI 11.1. Tahvil Piyasalarında Sınıflandırma...282 11.2. Tahvil Piyasalarına İlişkin Çeşitli Ölçütler...282 11.3. Uluslararası Tahvil İhracının Nedenleri...287 11.4. Tahvil Piyasaları Arası Farklılıklar...288 11.4.1. Faiz Ödeme Dönemi ve Gün Hesabı Farklılığı...288 11.4.2. Getiri Hesabı Farklılığı...289 11.4.3. Hukuki Durum Farklılığı...290 11.5. Uluslararası Tahvil Piyasasında Kurumsal Yapı...291 11.6. Tahvil İhraç Edenler...292 11.6.1. Devletler...292 11.6.2. Şirketler...293 11.7. Kredi Sendikasyonu...293 11.8. Tahvil Derecelendirme...295 11.9. Tahvil İhraç Süreci...297 11.10. Uluslararası Tahvil Türleri...298 11.10.1. Yabancı Tahvil...298 11.10.2. Euro Tahvil...299 11.10.2.1. Sabit Faizli Euro Tahviller...303 11.10.2.2. Değişken Faizli Euro Tahviller...303 11.10.2.3. İki ve Çok Para Birimine Bağlı Euro Tahviller...303 11.10.3. Global Tahviller...304 11.11. Uluslararası Tahvil Getiri Eğrisi Karşılaştırmaları...304
xiii xiv ON İKİNCİ BÖLÜM ULUSLARARASI ÖZ KAYNAK PİYASALARI1 12.1. Uluslararası Hisse Senedi Piyasasının Arz Kaynağı ve Niteliği... 309 12.2. Uluslararası Hisse Senedi Piyasasındaki Talebin Niteliği... 310 12.3. Uluslararası Piyasalardan Öz Sermaye Kaynağı Bulmanın Yolları... 312 12.3.1. Hisse Senetlerinin Yerli ve Yabancı Borsalara Kayıt Ettirilmesi... 312 12.3.1.1. Çifte Kayıt Yaptırmanın Nedenleri... 313 12.3.1.2. Öz Kaynak Finansman Aracı Olarak Depo Sertifikaları... 316 12.3.1.2.1. Depo Sertifikası Türleri... 319 12.3.1.2.2. Depo Sertifikası Organizasyonu... 321 12.3.1.2.3. İMKB ye Kayıtlı Firmaların Depo Sertifikası İhracı... 321 12.3.2. Yabancı Hisse Senedi İhracı... 323 12.3.3. Euro Hisse Senedi İhracı... 324 12.3.4. SEC 144 A Kuralı İle Özel Plasman... 324 12.3.5. Özel Sermaye Fonları... 326 12.3.6. Stratejik Birleşmeler... 327 ÜÇÜNCÜ KISIM ULUSLARARASI İŞLETMELER ON ÜÇÜNCÜ BÖLÜM ULUSLARARASI İŞLETMELER 13.1. Uluslararası İşletmecilik...334 13.2. Uluslararası İşletmelerde Kavramsal Çerçeve...336 13.3. İşletmelerin Uluslararasılaşma Süreci...337 13.3.1. İhracat...338 13.3.2. Lisanslama...339 13.3.3. Yurtdışında Üretim...340 13.3.4. Kendi Üretim Birimini mi Kurmak, Varolan Bir İşletmeyi mi Satın Almak?...340 13.3.5. Franchising...342 13.3.6. Ortak Yatırım...342 13.4. Uluslararasılaşma Teorileri...343 13.4.1. Pazar Noksanlıkları...344 13.4.2. Ürün Yaşam Eğrisi Teorisi...346 13.4.3. Eklektik Teori...349 13.5. Uluslararası İşletmelerin Hayatta Kalmaları...350 13.6. Uluslararası İşletmelerde Finansal Yönetim...352 ON DÖRDÜNCÜ BÖLÜM ULUSLARARASI İŞLETMELERDE SERMAYE BÜTÇELEMESİ 14.1. Uluslararası Sermaye Bütçelemesi Literatürü...358 14.2. Uluslararası Sermaye Bütçelemesinin Karmaşık Yanları...361 14.3. Uluslararası Sermaye Bütçelemesinde Ana Şirket Şube Bakış Açısı...362 14.4. Ana Şirkete ve Şubeye Yönelik Nakit Akımlarının Belirlenmesi...365 14.4.1. Birbirine Bağımlılık...365 14.4.2. Para Havalesi Kısıtlamaları...365 14.4.3. Vergilendirme...368 14.4.4. Yatırım Teşvikleri...370 14.4.5. Döviz Kuru Değişimleri...371 14.4.6. Enflasyon...373 14.5. Uluslararası Yatırımlarda Risk...374 14.5.1. İşletmeye Özgü Riskler...375
xv xvi 14.5.2. Ülkeye Özgü Riskler... 376 14.5.3. Global Riskler... 377 14.6. Düzeltilmiş Net Bugünkü Değer Yöntemi... 378 16.6.3. Dönüştürme Riski...430 16.7. Döviz Kuru Tahmini...431 ON BEŞİNCİ BÖLÜM ULUSLARARASI İŞLETMELERDE NAKİT YÖNETİMİ 15.1. Nakit Yönetiminin Genel Çerçevesi... 397 15.2. Nakit Yönetim Organizasyonu... 398 15.3. Nakit Girişlerinin Hızlandırılması... 399 15.4. Bilgi İşlem Teknolojisinin Nakit Yönetimine Etkisi... 400 15.5. Uluslararası Nakit Yönetiminde Netleştirme Sistemi... 403 15.5.1. İki Taraflı Netleştirme Sistemi... 404 15.5.2. Çok Taraflı Netleştirme Sistemi... 404 15.6. Eşleştirme... 406 15.7. Merkezi Nakit Yönetimi... 407 15.7.1. Merkezi Nakit Yönetiminin Avantajları... 407 15.7.2. Merkezi Nakit Yönetiminin Dezavantajları... 408 15.7.3. Merkezi Nakit Yönetiminde Ülke Seçimi... 408 15.8. Uluslararası Nakit Hareketliliği... 409 15.9. Fon Fazlalıklarının Değerlendirilmesi... 411 15.10. Bloke Edilen Fonların Yönetimi... 413 15.11. Paravan Krediler... 414 15.12. Transfer Fiyatlaması... 415 ON YEDİNCİ BÖLÜM ULUSLARARASI İŞLETMELERDE STOK YÖNETİMİ 17.2. Stok Yönetimi Kapsamında Cevaplanacak Sorular...434 17.2. Uluslararası İşletmelerde Stok Yönetimini Etkileyen Faktörler...434 17.2.1. Yabancı Ülkelerdeki Ekonomik Gelişmeler...434 17.2.2. Döviz Kurundaki Değişmeler...435 17.2.3. Global Üretim Süreci...436 17.2.4. Ticaret Engelleri...437 17.3. Şubeler Arası Stok Transferi...437 17.4. Stok Yeri Seçimi...438 17.5. Stokların Bir Merkezde Toplanması...438 17.6. Stok Bulundurma Maliyeti...440 17.7. Stok Seviyesi...440 17.8. Stok Politikası Geliştirme...443 ON ALTINCI BÖLÜM ULUSLARARASI İŞLETMELERDE ALACAK YÖNETİMİ 16.1. Uluslararası İşletmelerde Grup İçi Grup Dışı Satış Ayrımı... 422 16.2. Ödemenin Yapılacağı Para Biriminin Belirlenmesi... 422 16.3. Ödeme Süresinin Uzunluğu... 424 16.4. Kredilendirme Kararının Verilmesi... 425 16.5. Global Kredi Riskinden Korunma... 427 16.6. Alacaklardaki Kur Riskinin Hesaplanması ve Yok Edilmesi... 428 16.6.1. İşlem Riski... 429 16.6.2. Faaliyet Riski... 429