Tıbb-ı Nebevi İSLAM TIBBI
Tıbb-ı Nebevi İslam coğrafyasında gelişen tıp tarihi üzerine çalışan bilim adamlarının bir kısmı İslam Tıbbı adını verdikleri., ayetler ve hadisler ışığında oluşan bir yapı olarak düşündükleri bir süreci savunma eğilimindedirler. Bu grup arasında bazı bilim adamları, Hz. Peygamberin tüm davranışlarını Allah ın gözetiminde gerçekleşen eylemler olarak algılamaktadır. Dolayısıyla onun her sözü vahiy olarak anlaşılmaktadır.
Tıbb-ı Nebevi Diğer gruptaki bilim adamları ise tarih ve medeniyet ırmağı içinde beslenen İslam tarihi kesitinin, kendi şartlarında en iyiyi üretmeye çalıştığını, diğer kültürlerden aldığı değerleri geliştirerek bilim dünyasına önemli bir katkı sunduğunu, ancak daha sonra gücünü kaybettiğini düşünürler. Hadislerde karşımıza çıkan ifadeler, bizzat vahiy olduklarına dair bir vurgu bulunmuyorsa dönemin folklorik yapısını oluşturmaktadır.
Tıbb-ı Nebevi Bunlar hem geçmiş kültürlerin izlerini, hem de Arap kültürüne ait birikimleri taşımaları nedeniyle önemli birer malzeme grubudur. Tıbb-ı Nebevi Kavramı miladi 9. yüzyılda kullanılmaya başlamış ve sadece Peygamber in ifadelerine değil diğer medeniyet ve kültürlerden alınan bilgiler de aynı başlık altında derlenmiştir.
Prof. Dr. Levent Öztürk İslam Tıp Tarihi Üzerine İncelemeler, Ensar Kitap, İstanbul, 2013, s. 137-140
Halife Velid bin Abdülmelik zamanında (707) yılında Şam da kurulan bir sağlık kurumunu biliyoruz. Ancak bu kurum, Suriyeli Hristiyanların yardımı ile kurulan Xenon-Nosokomeion benzeri düşkünler ve hastalar için bir bakım yeri niteliğindeydi.
Cundişapur: I. Şapur tarafından 3. yüzyılda kurulan kent, bir bilim ve sanat merkezi olmuş ve burada açılan tıp okulu pek çok ünlü hekim yetiştirmiştir. İslam uygarlığında bilinen ilk tam teşekkülllü hastane de 800 yılında Abbasi Halifesi Harun Reşid tarafından Bağdad da kuruldu. Başına da Cundişapurdaki hekimlerden biri olan Cebrail bin Bahtişu getirildi.
Ancak Cundişapurda bu kadar eski bir sağlık kurumunun bulunduğuna dair elimizde somut bir veri yok. Bu rivayet yaklaşık 1000 yıl sonra bazı Arap yazarları (İbn Ebu Usaybia) tarafından ortaya atılıyor ve sorgulanmadan kabul ediliyor. Eski Pers ya da Bizans kaynakları bundan hiç bahsetmediği gibi aksine elimizdeki sınırlı veri tam tersine Sasani (Pers) döneminde bu tür kurumların bulunmadığına işaret ediyor.
Ancak, Pers imparatorluğunda yoğun bir Hristiyan topluluğunun bulunduğu, ve bunlara imparator tarafından, dönemin uygulamalarına aykırı olarak, bir Xenodocheion kurulma izni verildiği anlaşılıyor. Her ne kadar eski kaynaklar doğrudan Cundişapurdan bahsetmiyorlarsa da Nizipte bir Tıp okulu ve Xenodocheion dan bahsediyorlar.
Nasturi Patrik Timothy nin 790 yılında yazdığı bir mektupta Pers devletinde kurdukları Xenodocheion dan bahsederken bu kelimenin eşanlamlısı olarak Bimaristan kelimesini vermiş. İlk İslam hastanelerinin isimlerinin Bimaristan olması (Arapça el-marza yerine) bu kökene işaret ediyor.
Nasturi Patrik Timothy Abbasi halifesi el Mehdi tarafından himaye edilen, onun huzurunda Aristo hakkında teolojik ve felsefi tartışmalar yürüten bir kişiydi. 850 yılında Taberi, Cundişapur hastanesinin yöneticisinden bahsediyor. El Talib, 1038 yılında, Cundişapura komşu Susa şehrinde Hintli hekimlerden ve Yunan mahkumlardan kaynaklanan bir Tıp geleneğinin olduğunu, bunun kuşaktan kuşağa geçtiğini söylüyor.
Hiç kuşku yok ki İslam Uygarlığında ilk hastaneler Xenodocheion ve Nosokomeion u örnek almıştı. Bu hastanelerde Müslüman olmayan hekimler ağır basıyordu (Bahtişu ve Barmakid aileleri) Bu durum neredeyse tüm 9. yüzyıl boyunca devam etmişe benziyor. Abbasiler döneminden başlayarak hızlanan tercüme faaliyetleri sonucu çoğu Yunanca ve Süryanice metinler Arapçaya çevrildi.
Bu faaliyetler Bağdatta yoğunlaşmıştı. Bağdat nüfusu 10. yüzyılda 1 milyon olarak tahmin edilmektedir. 10. yüzyılda Bağdat hastanelerinde Müslüman hekimlerin çoğunlukta olmaya başladığını görüyoruz. Aynı zamanda bu hastaneler köken aldıkları Xenodocheion ve Nosokomeion gibi kurumlardan çok daha farklı kurumlara dönüşüyorlar
Bu faaliyetler Bağdatta yoğunlaşmıştı. Bağdat nüfusu 10. yüzyılda 1 milyon olarak tahmin edilmektedir. 10. yüzyılda Bağdat hastanelerinde Müslüman hekimlerin çoğunlukta olmaya başladığını görüyoruz. Aynı zamanda bu hastaneler köken aldıkları Xenodocheion ve Nosokomeion gibi kurumlardan çok daha farklı kurumlara dönüştüler.
Bunlar dini değil seküler kurumlardı Galenik tıp ekolünü takip ediyorlardı Çok sayıda hekim ve yardımcı sağlık personeli görev alıyordu Ancak bu hastanelerin nasıl işlediğine ve hasta olarak kimleri kabul ettiklerine dair bilgilerimiz yok denecek kadar az. Burada akıl hastalarının ya da cüzzamlıların bulunup bulunmadığını da bilmiyoruz.
9. yüzyılda Kahire de Ahmed İbn Tolun tarafından ilk akıl hastanesi kuruldu. Bu tür bir kuruma daha önceleri pek rastlanmamaktadır (bazı manastırlar, kiliseler, exorcism!)