BÜTÜNCÜL ÇOK SİSTEMLİ AİLE TERAPİSİ

BÜTÜNCÜL ÇOK SİSTEMLİ AİLE TERAPİSİ Atölye Çalışması Malzemeleri 29 Kasım 1 Aralık 2013 Dr. William M. Pinsof, PhD, LMFT, ABPP Psikoterapi Enstitüsü

Psikoterapi Enstitüsü Eğitim Yayınları: 168 Bütüncül Çok Sistemli Aile Terapisi Atölye Çalışması Malzemeleri Dr. William M. Pinsof, PhD, LMFT, ABPP ISBN 978-605-4817-43-6 Copyright Psikoterapi Enstitüsü Tüm hakları saklıdır. Yayıncının izni olmaksızın tümüyle veya kısmen yayımlanamaz, kısmen de olsa çoğaltılamaz ve elektronik ortamlarda yayımlanamaz. Birinci baskı: Ağustos 2014 Editör: Tahir Özakkaş Çeviren ve yayıma hazırlayan: Menekşe Arık Baskı: Acar Matbaacılık Litros Yolu Fatih Sanayi Sitesi No:12/243 Zeytinburnu/İstanbul Tel: 0212 577 77 45 www.iklimmatbaa.com PSİKOTERAPİ ENSTİTÜSÜ EĞİTİM ARAŞTIRMA SAĞLIK ORGANİZASYON VE DANIŞMANLIK LTD. ŞTİ. Eğitim ve Kongre Merkezi: Fatih Sultan Mehmet Caddesi No285 Darıca-İZMİT Tel : 0262 653 6699 Fax : 0262 653 6698 Merkez: Bağdat Caddesi No: 540/8 Bostancı-İSTANBUL Tel : 0216 464 3119 Fax : 0216 464 3102 www.psikoterapi.com - www.psikoterapi.org - www.hipnoz.com ii

İÇİNDEKİLER ATÖLYE ÇALIŞMASI PROGRAMI... iv POWER POINT SUNUM... 1 William M. Pinsof HAKKINDA... 28 iii

BÜTÜNCÜL ÇOK SİSTEMLİ AİLE TERAPİSİ ATÖLYE ÇALIŞMASI PROGRAMI 29 Kasım 09:00 10:30 Bütüncül Sorun Odaklı Üst Çerçeveler Nedir? 10:30 11:00 Kahve Arası 11:00 12:30 Soruna dair Anlatıyı Birlikte Yaratmak 12:30 14:00 Öğle Yemeği 14:00 15:30 STIC --Sistemik Terapi Değişim Envanteri 15:30 16:00 Kahve Arası 16:00 17:30 STIC Verilerini Sorun Anlatısı ile Bütünleştirmek 30 Kasım 09:00 10:30 Terapinin Planlanması 10:30 11:00 Kahve Arası 11:00 12:30 Planlama Bağlamları - Üst Çerçevelerin Etkileşimi 12:30 14:00 Öğle Yemeği 14:00 15:30 Deneysel Temelli Planlama 15:30 16:00 Kahve Arası 16:00 17:30 Vaka Sunumu 1 Aralık 09:00 10:30 Bütüncül Psikoterapi İttifakı 10:30 11:00 Kahve Arası 11:00 12:30 Çok Sistemli Terapide İttifakları İnşa Etme ve Sürdürme 12:30 14:00 Öğle Yemeği 14:00 15:30 Deneysel Temelli İttifak Yönetimi 15:30 16:00 Kahve Arası 16:00 17:30 Deneysel Temelli Sonlandırma iv

1 1. GÜN: BÜTÜNCÜL SORUN MERKEZLİ ÜST ÇERÇEVELER: ÇOK SİSTEMLİ & DENEYSEL TEMELLİ AİLE, ÇİFT VE BİREYSEL PSİKOTERAPİ Dr. William M. Pinsof, PhD, LMFT, ABPP The Family Institute Başkanı Northwestern University 29 Kasım 2013 Bütüncül, Sorun Merkezli Üst Çerçeveler (BSMÜ) Nedir? Kapsamlı Bir bakış açısı Bütünleşme mi seçmecilik mi Çok sistemli Deneysel temelli 2 Üst Çerçeveler 1

BSMÜ nün Felsefi Ön Kabulleri: Temel Dayanaklar Kısmi ve ilerlemeli bilgi Sistemler teorisi Ayırıcı Nedensellik Kısıtlama Teorisi 3 BSMÜ nün Özü 4 Sorun Dizisinde (SD) Sorunun Yerini Belirleme Alternatif Adaptif Bir Dizilim (AAD) Belirleme Girdi Sorunu Tanımlama Kısıtlamaları Tespit Etme Kısıtlamaları Kaldırmaya Çalışma AAD yi Uygulama AAD yi Sürdürme Sonlandırma başarılı Sonucu Değerlendirme (Geribildirim) 2 BÜTÜNCÜL AİLE TERAPİSİ

5 BSMÜ Sorunu merkeze alan odak Danışan sistemi Doğrudan Dolaylı Sorun dizileri alternatif adaptif diziler Ayrıntılı Plan ve Yineleme 6 (Varsayımda Bulunma) V K (Konuşma) (Planlama) P G (Geribildirim) Şekil 3: Terapinin Ayrıntılı Planı Üst Çerçeveler 3

7 Kısıtlamalar Ağı Sistem düzeyleri: Kişi İlişkiler Aile Topluluk Toplum/Kamu Medeniyet Varsayım Üst Çerçeveleri 8 Dizilimler Biyoloji Zihin Örgütlenme Kültür Gelişim Cinsiyet Maneviyat 4 BÜTÜNCÜL AİLE TERAPİSİ

9 Kısıtlamalar Ağı Dizilimler Zihin Medeniyet Biyoloji Maneviyat Örgütlenme Gelişim Cinsiyet Toplum/Kamu Topluluk Aile İkili/Üçlü Kişi Kültür Cinsiyet Gelişim Kültür Örgütlenme Maneviyat Biyoloji Zihin Dizilimler Soruna dair Anlatıyı Birlikte Yaratmak Aşağıdakileri bütünleştirir: Sistem düzeyleri Üst çerçeveler Geliş şikayetlerini/dizilimleri Ağ içine yerleştirir 10 Üst Çerçeveler 5

11 Deneysel Temelli Psikoterapi Temelli mi destekli mi Bilimsel verileri tedaviye getirmek Deneylerden gelen bilgiler temelinde varsayımda bulunmak Sistemik Terapi Değişim Envanteri: STDE Çok sisemli & çok boyutlu Danışan sistemlerini değerlendirir Değişimi takip eder Terapistlere geri bilgi verir 12 6 BÜTÜNCÜL AİLE TERAPİSİ

13 STDE Terapistlerle danışan sistemleri arasında işbirliğini kolaylaştırır Birlikte değerlendirme Birlikte planlama İlerlemeyi birlikte değerlendirme Sonlandırmayı birlikte planlama/değerlendirme STDE: Sistem Ölçekleri Bireysel Sorunlar & Güçlü Yanlar (BSG) İlk Aile (İA) Eşle İlişki (Eİ) Aile/Hane (AH) Çocuk Sorunları&Güçlü Yanları (ÇSG) Çocukla İlişki (Çİ) 14 Sistemik Terapi Değişim Envanteri 7

STDE Versiyonları BAŞLANGIÇ İlk seanstan önce (30-45 dakikalık) Terapiye katılan her danışan (12 yaş ve üstü) SEANS ARASI Seanstan önceki 24 saat içinde O seansa katılan bütün danışanlar Daha kısa versiyon (5-8 dakikalık) İttifaklar ölçülür Çok sistemli STDE Danışanlar yalnızca kendi demografilerine uyan ölçekleri doldururlar Bireyler, çiftler ve ailelerle kullanılabilir Danışan verileri yan yana gösterilir: terapisti çok sistemli düşünmeye zorlar 15 16 8 BÜTÜNCÜL AİLE TERAPİSİ

17 Çok boyutlu STDE Her bir Sistem Ölçeği bir dizi alt ölçekler veya boyutlardan oluşur 6 sistem ölçeği, toplamda 36 alt löçek Doğrulayıcı Etken Analizi üzerinden yaratılır ve teyit edilir STDE Her bir danışanın Klinik Profili şunları gösterir: Başlangıçta Klinik Aralıkta yer alan bütün alt ölçekleri Danışanın aldığı puanın şiddetini Klinik Profil «Büyük 6»ya odaklanır klinik açıdan en önemli 6 alt ölçek Normlu- NORC araştırması (NORC- Ulusal Kamuoyu Araştırma Merkezi) 18 Sistemik Terapi Değişim Envanteri 9

Varsayılan Anlatı STDE verilerini soruna dair oluşturulan anlatı formülasyonuyla bütünleştirmek STDE verilerini şunlarla bağlamak: Kısıtlamalar Ağındaki Sistem Düzeyleriyle BSMÜ Varsayım Üst Çerçeveleriyle Soruna dair oluşturulan anlatı, danışanın anlattıklarıyla terapistin STDE verilerinden gözlemlediklerinden oluşur işbirliğine dayalıdır 19 10 BÜTÜNCÜL AİLE TERAPİSİ

20 2. GÜN: BÜTÜNCÜL SORUN MERKEZLİ ÜST ÇERÇEVELER: ÇOK SİSTEMLİ & DENEYSEL TEMELLİ AİLE, ÇİFT VE BİREYSEL PSİKOTERAPİ Dr. William M. Pinsof, PhD, LMFT, ABPP The Family Institute Başkanı Northwestern University 30 Kasım 2013 BSMÜ: Planlama Terapi, planlanan bir faaliyettir Terapist müdahaleler yoluyla varsayımları sınar Müdahaleler, küçük klinik deneyler gibidir Planlama, hangi müdahaleleri/stratejileri hangi sırada kullanacağınıza karar vermektir 21 Planlama 11

22 Planlama Bağlamları Aile- farklı kuşaklardan gelen en az iki kişi bir sistem içindedir Çift- aynı kuşaktan iki insan bir sistem içindedir Birey- sistemin bir üyesi BSMÜ Planlama Üst Çerçeveleri Eylem Anlam/Duygu Biyodavranışsal İlk Aile İçsel Tasarım Kendilik 23 12 BÜTÜNCÜL AİLE TERAPİSİ

BSMÜ Planlama Matrisi Üst Çerçeveler (ÜÇ ler) Varsayım ÜÇ leri Planlama ÜÇ leri Aile- Topluluk Dizilimler, Örgütlenme, Gelişim Kültür, Cinsiyet, Maneviyat, Zihin Dizilimleri Biyoloji Kuşaklararası Örüntüler: Dizilim, Örgütlenme, Zihin Zihin Örgütlenmesi Kendiliğin Gelişimi Eylem örn. Yapısal, Davranışsal, Stratejik, İşlevsel Duygu/Anlam örn. Bilişsel, BDT, Anlatı, DOT, DDT, Psiko-eğitim Biyodavranışçı örn.rahatlama,farkındalı k, BDT, Psikofarmakoloji İlk Aile örn. Yapısal, Boweman İçsel Tasarım örn. Nesne İlişkileri, Bağlanma Kuramı, İçsel Aile Sistemleri Kendilik örn. Kendilik Psikolojisi Terapi Bağlamları Çift Birey Şekil 4. BSMÜ Planlama Matrisi Aile Süreci, 50 (3) 2011, 314-336, John Wiley&Sons, Inc. izniyle çoğaltılmıştır (Telifhakkı 2011) Etkileşim: Planlama & Üst Çerçeveler Üst çerçeveler, bağlamların (aile, çift, birey) içinden geçer BSMÜ Uygulama İlkesi: Bağlamlar ve üst çerçeveler terapide belli bir sırada kullanılmalı, terapideki kılavuz hatları takip etmelidir (Şekil 3 teki ok) 24 25 Planlama 13

Terapinin Kılavuz Çizgileri Başarısızlık güdümlü kılavuz hat- belli bir hücredeki çalışmanın başarısızlığa uğramasının sevk ettiği hareket Kişilerarası kılavuz hat- en geniş kişilerarası bağlamdan bireye ilerleme Uygun maliyet kılavuz hattı- en basit, en doğrudan, en az maliyetli müdahaleleri en önce kullanma Zaman kılavuz hattı- şu ana odaklanarak başlama, gerektikçe geçmişe gitme Deneysel Temelli Planlama Birincil odak noktası, STDE Klinik Profilidir Büyük 6 Planlama işbirliğine dayalıdır, varsayımda bulunma ile bağlantılıdır Terapist, STDE BAŞLANGIÇ verilerini danışanlara sunar, hangi alanların onları en çok ilgilendirdiğini/kaygılandırdığını sorar 26 27 14 BÜTÜNCÜL AİLE TERAPİSİ

28 3. GÜN: BÜTÜNCÜL SORUN MERKEZLİ ÜST ÇERÇEVELER: ÇOK SİSTEMLİ & DENEYSEL TEMELLİ AİLE, ÇİFT VE BİREYSEL PSİKOTERAPİ Dr. William M. Pinsof, PhD, LMFT, ABPP The Family Institute Başkanı Northwestern University 1 Aralık 2013 Konuşma-Planın Uygulanması BSMÜ Terapisti : İlişkisel terapisttir Ön ayak olan ve kolaylaştırandır Bilgili uzmandır Eş soruşturmacıdır Öğretmendir 29 İttifak 15

30 BSMÜ Terapisti Hedef «yeterince iyi» olmaktır Başarısızlıkları öğrenme fırsatları olarak kucaklar Danışanın güçlü yanları üzerine inşa eder Güçlü Yanlar Kılavuz Hattı- aksi kanıtlanmadığı takdirde, danışan sistemi güçlü yanlarını ve kaynaklarını kullanabilir haldedir BSMÜ Planlama Matrisi Üst Çerçeveler (ÜÇ ler) Varsayım ÜÇ leri Planlama ÜÇ leri Aile- Topluluk Dizilimler, Örgütlenme, Gelişim Kültür, Cinsiyet, Maneviyat, Zihin Dizilimleri Biyoloji Kuşaklararası Örüntüler: Dizilim, Örgütlenme, Zihin Zihin Örgütlenmesi Kendiliğin Gelişimi Eylem örn. Yapısal, Davranışsal, Stratejik, İşlevsel Duygu/Anlam örn. Bilişsel, BDT, Anlatı, DOT, DDT, Psiko-eğitim Biyodavranışçı örn.rahatlama,farkındalı k, BDT, Psikofarmakoloji İlk Aile örn. Yapısal, Boweman İçsel Tasarım örn. Nesne İlişkileri, Bağlanma Kuramı, İçsel Aile Sistemleri Kendilik örn. Kendilik Psikolojisi Terapi Bağlamları Çift Birey Şekil 4. BSMÜ Planlama Matrisi Aile Süreci, 50 (3) 2011, 314-336, John Wiley&Sons, Inc. izniyle çoğaltılmıştır (Telifhakkı 2011) 31 16 BÜTÜNCÜL AİLE TERAPİSİ

Bütüncül Psikoterapi İttifakı (BPİ Modeli) Terapist konuşurken sürekli kendini ittifaka ayak uydurur Çok sistemli ittifak kavramı: Bütüncül Psikoterapi İttifakı Modeli Matrisi Kişinin Kendisi Öteki Grup İçerisi Yapılacak İşler Hedefler Bağlar 32 BPİ Modeli Bağlam Kişilerarası İşler- ne yapıyorsun Hedefler- nereye gidiyorsun Bağlarbirbirimize dair ne hissediyoruz 33 Kendisi- ben ve terapist Öteki- benim için önemli olan insanlar ve terapist Grup- terapist ve benim önemli ilişkilerim İçerisi- ben ve benim için önemli olan insanlar İttifak 17

Çok Sistemli Terapide İttifakı İnşa Etme/Sürdürmede Yaşanan Sorunlar Bölünmüş ittifak Danışan sisteminin belli üyeleriyle kurulan ittifakın diğerleriyle kurulan ittifaktan daha güçlü olması Danışan sisteminin anahtar üyeleriyle güçlü ittifak korunmalıdır, aksi halde terapi yürümez İttifak Kılavuz Hattı, uygulama ilkesinden önce gelir (bkz. 25. slayt) 34 İttifakta Kırılmalar ve Onarılması Terapistle veya danışanlar arasındaki ittifakın aniden ve ciddi biçimde kötüleşmesi Vakaların en az %50 sinde meydana gelir İttifaktaki bir kırılmanın fark edilmemesi/onarılmaması genellikle terapinin sonlandırılmasıyla sonuçlanır Bir kırılmanın onarılması ittifakı güçlendirir ve daha iyi sonuçlara yol açar ittifaktaki kırılmanın 1-2 seans içinde onarılması gerekir 35 18 BÜTÜNCÜL AİLE TERAPİSİ

36 Terapist-Danışan Kırılmalarının Onarılması Terapist: Kırılmayı kabul etmelidir Danışanın yaşadığı şeyi irdelemelidir Kendi rolünü kabul etmelidir Özür dilemelidir Gelecekte benzer kırılmaları önlemek için neler yapılabileceğini irdelemelidir kırılmayı önleyen alternatif dizilim Açık, duyarlı, mütevazi olmalıdır Danışanlar Arasındaki Kırılmaların Onarılması Terapist kırılmaya götüren dizilimi tespit eder Bu dizilimin irdelenmesini ve anlaşılmasını kolaylaştırır Terapist ve danışanlar, kırılmayı önleyecek alternatif adaptif dizilimleri tespit eder ve uygular 37 İttifak 19

38 Deneysel Temelli İttifak Takibi ve Yönetimi Seanslar arasındaki STDE ölçümleri, ittifakı 7 puanlı bir ölçek üzerinden ölçer STDE geribildirimi, terapistin ittifaktaki bölünme, kırılma ve onarılmaları görmesine ve ele almasına olanak tanır Terapist kırılmaları ele almalı ve onarmaların geçerliliğini teyit etmelidir Geri Bildirim Gözleme dayalı- duyulan ve görülen Deneyime dayalı- hissedilen ve duyumsanan (sezgi) Deneye dayalı- STDE 39 20 BÜTÜNCÜL AİLE TERAPİSİ

40 Geribildirimin Anahtar Rolü İlerlemeyi değerlendirme: Danışan sistemi adaptif dizilimler uyguluyor mu? Kısıtlamaları ele alıyor mu? Konuşma- BSMÜ terapisti her türlü geribildirimi kucaklar Olumlu geribildirim- ilerleme oluyordur Olumsuz geribildirim- ilerleme olmuyordur Olumsuz Geribildirim Şunları Hemen Harekete Geçirir: Yeniden Varsayımda Bulunma Danışanların değişimi neyin önlediğine dair anlattıklarını irdeleme Soruna dair üzerinde uzlaşılan yeni bir anlatı yaratma Yeniden planlama Terapi için yeni bir plan türetme Yeni planı kabullenme ve uygulamaya koyma 41 İttifak 21