MATEMATİK OKURYAZARLIĞI

Transkript

1 MATEMATİK OKURYAZARLIĞI VE PISA EDİTÖR Tangül KABAEL YAZARLAR Tangül KABAEL Ayla ATA BARAN Fatma KIZILTOPRAK Ömer DENİZ Emre EV ÇİMEN Hatice Kübra GÜLER 2. Baskı Ankara 2019

2 MATEMATİK OKURYAZARLIĞI VE PISA Editör: Tangül KABAEL Tüm Hakları Saklıdır Bu kitabın basım, yayın, satış hakları Anı Yayıncılık Eğitim ve Danışmanlık San. Tic. Ltd. Şti. ne aittir. Anılan kuruluşun izni alınmadan kitabın tümü ya da bölümleri herhangi bir bilgi depolama ve erişim sistemiyle veya mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik ya da başka yöntemlerle çoğaltılamaz, basılamaz, aktarılamaz veya dağıtılamaz. Geniş bilgi için sayfasını ziyaret edebilirsiniz. Yayıncı Sertifika No : Matbaa Sertifika No : ISBN : Kapak Tasarım : Anı Yayıncılık - Kezban KILIÇOĞLU Dizgi : Anı Yayıncılık - Kezban KILIÇOĞLU Dil Kontrol : Anı Yayıncılık - Göksel ÇAKIR Baskı : Sözkesen Matbaacılık Adres : İvedik OSB Sokak Mat-Sit İş Mrk. No: 2/40, Yenimahalle-ANKARA Tel : KÜTÜPHANE BİLGİ KARTI Editör: KABAEL, Tangül MATEMATİK OKURYAZARLIĞI VE PISA Anı Yayıncılık, 2. Baskı, Ankara/Türkiye 2019, 360 Sf., 16x24 cm ISBN: Eğitim, Matematik, PISA 1. Kavram, 2. Faktör, 3. Ölçme ve Değerlendirme, 4. Motivasyon, 5. Okuryazarlık Anı Yayıncılık Kızılırmak Sokak 10/A Bakanlıklar / Ankara Tel : pbx Fax : e-posta : [email protected]

3 BÖLÜMLER VE YAZARLAR BÖLÜM-1 Matematik Okuryazarlığı ve PISA Prof. Dr. Tangül KABAEL / Anadolu Üniversitesi BÖLÜM-2: Matematiğe İlişkin Duyuşsal Alan Faktörleri ve PISA Kavramsal Çerçevesi Araş. Gör. Dr. Ayla ATA BARAN / Eskişehir Osmangazi Üniversitesi BÖLÜM-3: Matematik Okuryazarlığının Ölçülmesi ve Değerlendirilmesi Araş. Gör. Dr. Fatma KIZILTOPRAK / Ankara Üniversitesi BÖLÜM-4: Matematiksel İletişim Yeterliği Araş. Gör. Dr. Ayla ATA BARAN / Eskişehir Osmangazi Üniversitesi BÖLÜM-5: Temsil Yeterliği Matematik Öğretmeni Ömer DENİZ / Milli Eğitim Bakanlığı BÖLÜM-6: Strateji Üretme Yeterliği Dr. Öğr. Üyesi Emre EV ÇİMEN / Eskişehir Osmangazi Üniversitesi BÖLÜM-7: Matematikleştirme Yeterliği Matematik Öğretmeni Ömer DENİZ / Milli Eğitim Bakanlığı BÖLÜM-8: Muhakeme ve Argüman Yeterliği Dr. Öğr. Üyesi Hatice Kübra GÜLER / Düzce Üniversitesi BÖLÜM-9: Sembolik Dil ve İşlemleri Kullanma Yeterliği Araş. Gör. Dr. Ayla ATA BARAN / Eskişehir Osmangazi Üniversitesi

4 iv / Matematik Okuryazarlığı ve PISA İÇİNDEKİLER BÖLÜM-1: Matematik Okuryazarlığı ve PISA Matematik Okuryazarlığı PISA ve Türkiye nin PISA daki Durumu PISA 2015 Türkiye Matematik Okuryazarlığı Sonuçları PISA Matematik Okuryazarlığı Çerçevesi Gerçek Yaşam Kategorileri Matematiksel İçerik Kategorileri PISA Matematiksel İçerik Konuları Matematiksel Süreçler ve Bu Süreçlerde İşe Koşulan Matematiksel Yeterlikler Matematiksel Süreçler ve Bu Süreçlerde Matematiksel Yeterlikler PISA Matematik Okuryazarlığı Soru Analizleri BÖLÜM-2: Matematiğe İlişkin Duyuşsal Alan Faktörleri ve PISA Kavramsal Çerçevesi Giriş Duyuşsal Faktörler ve PISA Duyuşsal Faktörlere Yönelik Değerlendirme Süreci PISA Kavramsal Çerçevesi Bileşenleri Okul ile Olan İlişkiler Güdü ve Motivasyon Problem Çözme Azmi Problem Çözmeye Açıklık Algılanan Denetim Matematik Öğrenmeye Yönelik Motivasyon Matematik Öz-İnançları ve Yatkınlığı ile Matematiksel Aktivitelere

5 Matematik Okuryazarlığı ve PISA / v Katılım Matematik Öz-yeterliği Matematik Kaygısı Matematik Öz-benliği Matematiksel Niyetler ve Subjektif Normlar Matematiksel Davranışlar BÖLÜM-3: Matematik Okuryazarlığının Ölçülmesi ve Değerlendirilmesi Matematik Okuryazarlığının Ölçülmesi Değerlendirme Çerçeveleri Matematik Okuryazarlığı Testinin Planlanması Matematik Okuryazarlığı Test Uygulamaları Matematik Okuryazarlığı Testindeki Madde Türleri ve Puanlanması Uygulama Süreci PISA Maddelerinin Ölçeklenmesi ve Güçlük Düzeyleri Matematik Okuryazarlığının Değerlendirilmesi Matematik Okuryazarlığı Yeterlik Düzeyleri Yeterlik Düzeylerine Göre Madde Örnekleri Matematik Okuryazarlığıyla İlişkili Duyuşsal Özelliklerin Ölçülmesi PISA Anketleri Öğrenci Anketleri ile Ölçülen Duyuşsal Özellikler Duyuşsal Özelliklere Yönelik Ölçekler ve Değerlendirilmesi Okul ile Olan İlişkiler Güdü ve Motivasyon Matematik Öz-İnançları ve Yatkınlığı ile Matematiksel Aktivitelere Katılım

6 vi / Matematik Okuryazarlığı ve PISA BÖLÜM-4: Matematiksel İletişim Yeterliği Giriş Matematiksel İletişim Yeterliği ve PISA Matematik Okuryazarlığı Döngüsünde Matematiksel İletişim Yeterliğinin Yeri Alanyazında Matematiksel İletişim Yeterliğine İlişkin Düzeyler Farklı Matematiksel İletişim Yeterliği Düzeyindeki PISA Soru Örnekleri Matematik Öğrenme Sürecinde Matematiksel İletişim Yeterliğinin Desteklenmesi BÖLÜM-5: Temsil Yeterliği Giriş Temsil Yeterliği ve PISA Matematik Okuryazarlığı Döngüsünde Temsil Yeterliğinin Yeri Alanyazında Temsil Yeterliğine İlişkin Düzeyler Matematik Öğrenme Sürecinde Temsil Yeterliğinin Desteklenmesi BÖLÜM-6: Strateji Üretme Yeterliği Giriş Matematik Öğretiminde Problem Çözme Matematik Öğretiminde Problem Türleri ve Problem Çözme Stratejileri Problem Çözme Stratejisi Üretme Yeterliği ve PISA Matematik Okuryazarlığı Döngüsünde Strateji Üretme Yeterliğinin Yeri Alanyazında Problem Çözme Stratejisi Üretme Yeterliği Düzeyleri

7 Matematik Okuryazarlığı ve PISA / vii 2.3. Farklı Problem Çözme Stratejisi Üretme Yeterliği Düzeyindeki PISA Soru Örnekleri Matematik Öğrenme Sürecinde Problem Çözme Stratejisi Üretme Yeterliğinin Desteklenmesi Problem Çözme Stratejisi Üretme Yeterliğinin Desteklenmesi Sürecine Yönelik Örnek Problem Çözme Etkinlikleri BÖLÜM-7: Matematikleştirme Yeterliği Giriş Matematikleştirme Yeterliği ve PISA Matematik Okuryazarlığı Döngüsünde Matematikleştirme Yeterliğinin Yeri Alanyazında Matematikleştirme Yeterliği Düzeyleri Farklı Matematikleştirme Yeterliği Düzeyindeki PISA Soru Örnekleri Matematik Öğrenme Sürecinde Matematikleştirme Yeterliğinin Desteklenmesi BÖLÜM-8: Muhakeme ve Argüman Yeterliği Giriş Muhakeme ve Argüman Yeterliği ve PISA Matematik Okuryazarlığı Döngüsünde Muhakeme ve Argüman Yeterliğinin Yeri Alanyazında Muhakeme ve Argüman Yeterliğine İlişkin Düzeyler Matematik Öğrenme Sürecinde Muhakeme ve Argüman Yeterliğinin Desteklenmesi

8 viii / Matematik Okuryazarlığı ve PISA BÖLÜM-9: Sembolik Dil ve İşlemleri Kullanma Yeterliği Giriş Sembolik Dil ve İşlemleri Kullanma Yeterliği ve PISA Matematik Okuryazarlığı Döngüsünde Sembolik Dil ve İşlemleri Kullanma Yeterliğinin Yeri Alanyazında Sembolik Dil ve İşlemleri Kullanma Yeterliği Düzeyleri Farklı Sembolik Dil ve İşlemleri Kullanma Yeterliği Düzeyindeki PISA Soru Örnekleri Matematik Öğrenme Sürecinde Sembolik Dil ve İşlemleri Kullanma Yeterliğinin Desteklenmesi

9 ÖN SÖZ İnsanoğlunun günlük yaşamını devam ettirebilme, karşılaştığı problemleri çözme çabalarıyla doğan, ölçme ve sayı kavramlarına dayanan matematik; tarihsel gelişimi içerisinde yaşamla iç içe olma özelliğinin yanı sıra insan zihninin düşünmeyi geliştiren en temel besini olmuştur. Matematiğin doğuşu ve doğası gereği yaşamla iç içe olma ve insan zihninin en temel besinlerinden biri olma özelliği, matematik eğitiminin amacını en temel anlamda açıklamaktadır. Matematiksel bilgi ve becerileri gerçek yaşamda kullanma ve gerçek yaşam durumlarını matematiksel olarak yorumlama ise matematik okuryazarlığı ile ilişkilendirilmekte ve bu gerekçe ile matematik okuryazarlığı gelişmiş bireyler yetiştirmenin önemi aşikâr olmaktadır. Özellikle bilgi ve teknolojinin hızla değiştiği günümüzde üreten toplum olabilme yönünde düşünme becerileri gelişmiş bireylere olan ihtiyaç, matematiksel düşünme becerilerinin günlük yaşam alanlarını yaygınlaştırmıştır. Tüm bunların yanında matematik okuryazarlığına verilen önemin artması Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı nın (Programme for International Student Assessment-[PISA]) bir sonucudur yılından bu yana bu değerlendirmeye katılan ülkemiz ne yazık ki istendik sonuçlar elde edememiştir. Bu durum, ülkemizdeki eğitim sisteminde, PISA değerlendirmesindeki ölçme alanlarında ve dolayısıyla bunlardan birisi olan matematik okuryazarlığı geliştirme yönünde iyileştirme yapılmasının gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bu kitap ile yapılabilecek iyileştirme çalışmalarına destek sağlamak istenilmiştir. Matematik Okuryazarlığı ve PISA kitabı ile öğretmenlere, öğretmen adaylarına ve matematik eğitimi araştırmacılarına matematik okuryazarlığı ve PISA bağlamında genel bilgi kazandırmak ve matematik okuryazarlığını destekleme yönünde katkı sağlamak amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda kitapta, matematik okuryazarlığı ve PISA uluslararası değerlendirmesine, PISA matematik okuryazarlığı çerçevesine, örnek PISA matematik sorusu analizlerine, matematik okuryazarlığı modelleme döngüsünde işe koşulan matematiksel yeterliklere ve bu yeterliklerin matematik öğretim ortamında desteklenme biçimlerine yer verilmektedir. Ayrıca PISA matematik okuryazarlığı çerçevesindeki her bir matematiksel yeterlik, kuramsal bilginin yanı sıra ilkokuldan liseye kadar farklı düzeylerde

10 x / Matematik Okuryazarlığı ve PISA özgün olarak hazırlanmış örnek öğretim uygulamaları ile birer bölüm halinde detaylı olarak incelenmektedir. Kitabın, başta öğretmenler olmak üzere alan eğitimine ve matematik eğitimcilerine katkı sağlaması dileğiyle Prof. Dr. Tangül Kabael