TÜRKİYE DE YABANCILARIN ÇALIŞMA İZİNLERİ Nurcan ÖNDER* I.GİRİŞ Ülkemiz göç konusunda 1960 lı yıllarda kaynak ülke iken, 1980 li yıllarda bulunduğu coğrafyada artan savaşlar, ekonomik sıkıntılar nedeniyle transit ülke, son yıllarda ise küresel çaptaki krize rağmen ülke ekonomisindeki olumlu gelişmelerin de etkisiyle göçmenlerin yaşamak, dolayısıyla da çalışmak istedikleri hedef ülkelerden birisi haline gelmiştir. Öte yandan küreselleşen dünyada diğer ülkelerde olduğu gibi ülkemizde de yabancı şirketlerin yatırım yapmaları teşvik edilmekte, bu alanda kolaylık sağlayan mevzuat düzenlemeleri yapılmaktadır. Yabancı şirketler ülkemize gelirken özellikle yönetici ve teknik elemanlarını beraberlerinde getirmek istemektedirler. Göç ve yabancı yatırımlar dışında da ülkemizdeki işverenlerin gerek dış piyasalara açılmak, gerekse bilgi ve teknoloji transferi gibi gerekçelerle yabancı uyruklu istihdam etme talepleri geçtikçe arttığından, yabancıların çalışma usulü üzerinde dikkatle durulması ve önlemler alınması önemli bir husus haline gelmiştir. Burada özellikle yabancı işçi sayısındaki artışı bir başka açıdan değerlendirildiğimizde, ülkemiz açısından önemli bir iş deneyimi sağlamaktadır. Çünkü esasen nitelikli işgücünün çalışma için Türkiye yi tercih etmesi, işletmeler açısından ciddi bir uluslararası deneyim anlamına gelmektedir. Yabancıların Türkiye deki çalışmalarının izne bağlanması ve bu yabancılara verilecek çalışma izinlerinin düzenlenmesi ile ilgili usul ve esaslar 4817 sayılı Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanun ve Yönetmelikleri ile düzenlenmiş olup, anılan Kanun ile Kanunun Uygulama Yönetmeliği ve Doğrudan Yabancı Yatırımlarda Yabancı Uyruklu Personel İstihdamı Hakkında Yönetmelik 06.09.2003 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu düzenlemelerle amaçlanan yabancıların Türkiye deki çalışmalarının izne bağlanması, izinlerin tek elden verilmesi, sağlıklı bir veri tabanı oluşturulması, etkin takip ve denetim ile kaçak yabancı istihdamının önlenmesi, ülkemizin ve işverenlerin gerçek ihtiyaçları çerçevesinde nitelikli yabancı çalıştırılmasına imkan sağlanmasıdır. * Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Çalışma Genel Müdür Yardımcısı 337
Bu çalışmada ülkemizde yabancı çalışanlara ve çalıştıranlar hakkında yürürlükte bulunan mevzuat uyarınca kapsam dışı bırakılan işler ve muafiyetler hariç olmak üzere Türkiye de yabancı çalışma izin başvuruları Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı na yapılmakta ve başvurular bakanlık tarafından değerlendirilmektedir. Türkiye de çalışma izinlerini kapsam, değerlendirme, yükümlülükler ve denetim olmak üzere dört bölümde inceleyebiliriz. II. KAPSAM Kanun kapsamı Türkiye nin taraf olduğu ikili ya da çok taraflı sözleşmelerde aksi öngörülmedikçe Türkiye de bağımlı ve bağımsız olarak çalışan yabancılar, bir işveren yanında meslek eğitimi gören yabancılar ile yabancı çalıştıran gerçek ve tüzel kişilerdir. Kanunun 2. maddesi uyarınca; kanunlarında yabancı istihdam etme yetkisi bulunan kurumlarda çalışan yabancılar ile kendi kanunlarındaki yetkiye dayanarak çalışma izni veren kurumlardan izin alması gereken yabancılar bu kanunun kapsamı dışındadır. Başbakanlık, Milli Savunma Bakanlığı, Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğü, TÜBİTAK gibi kurumlar kuruluş kanunları gereği yabancı istihdam etme hakkına haiz olup, Ekonomi Bakanlığı serbest bölgelerde çalışan yabancılara, YÖK ise öğretim elemanlarına çalışma izni vermektedir. 5901 sayılı Türk vatandaşlığı Kanunu nun 25. Maddesi uyarınca mavi kart hamili olanlar ve mali kart hamili olmasalar dahi Türk Vatandaşlığından izin alarak çıkanlar çalışma izninden muaf tutulmuştur. 4817 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinde, Türkiye nin taraf olduğu ikili ya da çok taraflı sözleşmelerde aksi öngörülmedikçe yabancıların çalışmaya başlamadan önce izin almaları gerektiği, 5 inci maddesinde de; süreli çalışma izinlerinin yabancının hizmet akdinin veya işin süresine göre, belirli bir işyeri veya işletmede ve belirli bir meslekte çalışmak üzere verilebileceği hükme bağlanmıştır. Süreli çalışma izni, belirli bir işyeri veya işletmede ve belirli bir meslekte çalışmak üzere en çok bir yıl geçerli olmak üzere verilmektedir. Bir yıllık kanuni çalışma süresinden sonra, aynı işyeri veya işletme ve aynı meslekte çalışmak üzere çalışma izninin süresi üç yıla kadar uzatılabilmektedir. Üç yıllık kanuni çalışma süresinin sonunda, aynı meslekte ve dilediği işverenin yanında çalışmak üzere, çalışma izninin süresi altı yıla kadar uzatılabilmektedir. 338
Türkiye de en az sekiz yıl kanuni ve kesintisiz ikamet eden veya toplam altı yıllık kanuni çalışması olan yabancılara süresiz çalışma izni verilebilmektedir. Bu kapsamda, ülkemizde çalışmak isteyen yabancıların çalışma izin talepleri bu Kanun ve ilgili Yönetmelikleri ile diğer ilgili mevzuat kapsamında Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Yabancılar Daire Başkanlığınca değerlendirilmekte ve istemi uygun bulunanlara çalışma izni verilmektedir. 06.03.2003 tarihinden 15.12.2012 tarihine kadar olan dönemde arasındaki dönemde Bakanlık tarafından yaklaşık 100.000 süreli ve süresiz izin verilmiş olup, fiilen çalışanlar 30.000 civarındadır. 4817 sayılı kanunun uygulama yönetmeliğinin 55. Maddesinde bazı yabancılar çalışma izninden muaf tutulmuştur. Bu muafiyetler kapsamında bulunan yabancıların yabancı temsilciliklerimizden kapsamında olduğu muafiyet maddesi uyarınca vize alarak ülkeye giriş yapması gerekmektedir. Yönetmeliğin 55. Maddesinde sayılan muafiyetlerin bazıları 3 ay ve 2 yıl arasında değişen sürelerde olup bazıları ise ülkede bulundukları sürece muaf olmaları anlamına gelmektedir. Süre kısıtlaması olmayan muafiyetler: Karşılıklılık İlkesi, Uluslararası Hukuk ve Avrupa Birliği Hukuku esasla Türkiye nin taraf olduğu ikili ya da çok taraflı sözleşmelerle çalışma izninden muaf tutulanlar, Futbol Federasyonunca veya Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğünce talepleri uygun bulunan yabancı futbolcular ile diğer sporcu ve antrenörler Türk Uluslararası Gemi Siciline kayıtlı ve kabotaj hattı dışında çalışan gemilerde görev yapan yabancı gemi adamları, Türkiye Avrupa Birliği Mali İşbirliği Programları kapsamında yürütülen projelerde görevlendirilen yabancı uzmanlar AB Eğitim ve Gençlik Programları kapsamında gelecek yabancılar, 5680 Sayılı Basın Kanununun 13 Üncü Maddesi ve 231 Sayılı Basın Yayın Ve Enformasyon Genel Müdürlüğünün Teşkilât Ve Görevleri Hakkında KHK kapsamına girenler, (Yabancı Basın Yayın Kuruluşlarının Türkiye deki Temsilcileri-gazeteciler) 339
Geçici süreli muafiyetler ise; Bilimsel, kültürel ve sanatsal faaliyetler amacıyla bir aydan az, sportif faaliyetler amacıyla dört aydan az süre ile geçici olarak Türkiye ye gelecek yabancılar, Türkiye ye ithal edilen makine ve teçhizatın montajı, bakım ve onarımı, kullanımına ilişkin eğitiminin verilmesi amacıyla; ithal veya ihraç edilen mal ve hizmetlerin kullanılmasına ilişkin eğitim amacıyla üç ayı aşmamak üzere gelen yabancılar Fuar ve sirklerde gösteri ve benzeri görevli olarak altı ayı geçmemek üzere gelen yabancılar Üniversiteler ile kamu kurum ve kuruluşlarına bilgi ve görgülerini artırmak amacıyla iki yılı geçmemek üzere gelen yabancılar, uluslararası stajyer öğrenci programlarında staj görecek yabancılar Sosyo-kültürel ve teknolojik alanlar ile eğitim konularında altı ayı aşmayan bir sürede Türkiye ye önemli hizmet ve katkı sağlayabilecekleri ilgili mercilerce bildirilenler, Görev süresi sekiz ayı geçmemek kaydıyla Türkiye ye gelen tur operatörü temsilcisi yabancılar, olarak sayılabilir. Bu muafiyetler den bir takvim yılı içinde sadece bir kez yararlanılabilmektedir. Mevzuatta kapsam dışı ve muaf olan yabancılar ve işverenleri her ne kadar Bakanlıktan çalışma izni almaları gerekmese de başta sosyal güvenlik olmak üzere istihdamdan kaynaklı tüm yükümlülüklerini yerine getirmeleri zorunludur. III. DEĞERLENDİRME Bakanlık başvuruyu öncelikle usul yönünden inceleyecektir. Usul olarak öncelikle çalışma izin başvurularının elektronik ortamda yapılması ve kâğıt ortamında imzalanarak diğer belgelerle birlikte Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına ulaştırılması gerekmektedir. Başvuru şekli yabancının ikamet durumuna göre farklılık göstermektedir. Buna göre; Türkiye de ikamet eden ve en az altı ay süreli geçerli ikamet izni olan (Öğrenciler hariç) yabancılara ilişkin çalışma izin başvuruları yabancı şahısları çalıştırmak isteyen işverenler tarafından doğrudan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına yapılabilmektedir. Türkiye dışında ikamet eden yabancılar T.C. dış temsilciliklerine ya- 340
parlar. Dış temsilciliğimize yapılan başvuruyu takip eden 10 işgünü içinde Türkiye deki işverenin söz konusu yabancıyı çalıştırmak online çalışma izin başvurusu yapması gerekmektedir. Bu kapsamda, yurtiçinden veya yurtdışından yapılan müracaatlar Bakanlığımız tarafından titizlikle değerlendirilmekte ve usulüne uygun yapılmış çalışma izin başvurularının en geç otuz gün içinde sonuçlandırılmaktadır Çalışma izin başvuruları 4817 sayılı Kanun, uygulama Yönetmelikleri ve ilgili diğer mevzuat kapsamında incelenir, durumu uygun görülen yabancılara gerekli hallerde ilgili kurumların da görüşleri alınarak çalışma izni verilir. Öncelikle çalışma iznin tamamlayıcı unsurları olan vize ve ikamet tezkeresini veren makamlar olan Dışişleri ve İçişleri bakanlığının görüşleri alınır. Bunların dışında başvurunun yapıldığı kişi yada sektörü ilgilendiren kurumların görüşleri alınmaktadır. Görüş almakta bir usul şartı olup Bakanlığın bu görüşler doğrultusunda karar verme zorunluluğu bulunmamakla beraber kamu kurumlarından örneğin İçişleri Bakanlığı ndan gelen olumsuz görüşe karşın çalışma izninin verilmesi beklenmemelidir. Bu aşamalardan sonra başvuru esastan değerlendirilmektedir. 4817 sayılı Kanun ve Uygulama Yönetmelikleri iş piyasasındaki durum, çalışma hayatındaki gelişmeler, istihdama ilişkin sektörel, coğrafi ve ekonomik değişikliklerin dikkate alınması gerektiğini belirtmektedir. Çalışma izin talepleri yabancının niteliği, yabancının akademik, mesleki yeterliliğinin talepte bulunulan iş için yeterli olup olmadığı, yabancının mesleği ile firmanın fiili iştigal konusunun örtüşmesi çalışacağı firmanın mali yapısı, sermayesi, son yıl cirosu, işyerinde halen çalışan Türk ve yabancı personel sayısı göz önüne alınarak değerlendirilir. Bu maddeye ilişkin kriterler Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığın tarafından belirlenerek yayınlanmaktadır. Değerlendirme kriterleri www.csgb.gov.tr (yabancılar çalışma izni başvuru)adresinde yayınlanmaktadır. İkinci esastan değerlendirme kriteri de başvurulan iş için ülke içinde dört haftalık süre içinde o işi yapabilecek aynı niteliğe sahip işçi olupolmadığının Türkiye İş Kurumu kayıtlarından kontrol edilmesidir. Kayıtlı işsiz olması halinde Türk Vatandaşı yerine yabancı istihdamı gerekçesinin haklılığı araştırılmaktadır.(4817 sayılı Kanun 14/b maddesi) Çalışma izin taleplerine ilişkin olarak 02.08.2010 tarihi itibarıyla Bakanlıkça belirlenen değerlendirme kriterlerine göre; çalışma izni talep 341
edilen işyerinde her bir yabancı için en az beş T.C. vatandaşı istihdamı getirilmiş, ayrıca, başvuruyu yapan şirketin ödenmiş sermayesinin en az 100.000 TL veya brüt satışlarının en az 800.000 TL veya son yıl ihracat tutarının en az 250.000 ABD Doları olması zorunlu tutulmuştur. İleri teknoloji dayanan ve Türk uzman bulunmayan haller ile kamu kurumlarınca yaptırılan işler istihdam ve ekonomik kriterden muaf tutulmuştur. Diğer taraftan çalışma izni başvurusu yapılan yabancılar için, görev, meslek ve eğitim durumu dikkate alınarak asgari ücret miktarları tespit edilmiştir. Buna göre, başvuru tarihi itibariyle yürürlükte bulunan asgari ücret tutarı dikkate alınmak suretiyle yabancıya ödenecek ücretin en az; Üst düzey yöneticiler, pilotlar ve ön izin talebinde bulunan mühendis ve mimarlar için asgari ücretin 6.5 katı, Birim veya şube müdürleri ile mühendis ve mimarlar için asgari ücretin 4 katı, Uzmanlık ve ustalık gerektiren işlerde çalışacaklar, öğretmenler ile psikolog, fizyoterapist, müzisyen ve sahne sanatçısı unvanlarında çalışacak yabancılar için asgari ücretin 3 katı, Ev hizmetlerinde çalıştırılacak yabancılar için en az asgari ücret, yukarıda sayılanlar dışındaki diğer mesleklerde (Satış elemanı, pazarlamaihracat görevlisi gibi görevler) çalışacak yabancılar için asgari ücretin 1.5 katı olması gerekmektedir. Turizm-Animasyon organizasyon firmalarında akrobat ve benzeri unvanlarda çalışacak yabancılar ile masör, masöz ve SPA terapisti gibi işlerde çalışacak yabancılar için asgari ücretin 2 katı, olması gerekmektedir. Özellikle çalışma izni alınmış kişiler için SGK bildirimi yapılacak ise ücret tutarının en az yukarıda belirtilen brüt tutarda olması gerekmektedir. 2011 ve 2012 yılında yapılan yönetmelik değişiklikleri ile Bakanlık tarafından yayımlanan Çalışma İzni Değerlendirme Kriterlerinden bazı yabancıların muaf tutulacağı belirtilmiştir. Bu yabancılar şu şekilde gruplanabilir; Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti vatandaşları Türk ve akraba toplulukları uygulamaları çerçevesinde ikamet izni verilmiş olan yabancılar, İnsani mülahazalar çerçevesinde ikamet izni verilmiş olan yabancılar, İnsan ticareti mağduru olarak ikamet izni verilmiş olan yabancılar, 342
Anne, baba veya çocuğu Türk vatandaşı olan yabancılar, Vatansız statüsünde ikamet izni verilmiş olan yabancılar. İçişleri Bakanlığınca mülteci veya sığınmacı statüsü verilmiş yabancılar (Mülteci ve sığınmacı başvuru sahipleri hariç) En az üç yıl süreyle Türk vatandaşı ile evlilik birliği içinde yaşayan yabancılar olarak sayılabilir. Ayrıca; mühendis unvanına sahip olup, çalışma talebinde bulunulan işyerinde bu mesleği ifa edecek veya görevi süresince mesleki birikiminden yararlanılacak olan yabancıların, ilgili mevzuat hükümleri gereğince diploma denklik belgesi alması ve ihtisas konularına en yakın mühendis odasına geçici üye olması gerekmektedir. Denklik belgesi alınma işlemlerinin uzun sürmesi nedeniyle mühendis ve mimar çalışacak yabancılara akademik ve meslekî yeterliliğe ilişkin prosedürün tamamlanması sürecinde ön izin verilmesi uygulaması getirilmiştir.( 4817 sayılı kanun da 28/1/2010tarihinde yapılan değişiklik ) Böylece yabancı meslek mensuplarının hem denklik ve mesleki yeterlilik bakımından denetim dışında kalması önlenmiş, hem de meslekî unvanlar kullanılmaksızın çalışabilmelerinin sağlanması amaçlanmıştır. Diğer taraftan yapılan değişikliklerle, başvurular kolaylaştırılmış, bürokratik işlemler azaltılmış, elektronik ortamda alınabilecek bilgilerin müracaat sahiplerinden ayrıca belge olarak istenilmesinden vazgeçilmiştir. Ayrıca bazı belgeler için noter onayı zorunlu olmaktan çıkartılmıştır. Diğer ülke örnekleri de incelenerek başvuru formu yeniden düzenlenmiş olup, belge ibrazı yerine beyan ve bilgiye dayalı bir sistem kurulmuştur Yabancıların çalışma izin hizmetlerinin elektronik ortamda sunulması, izin işlemlerinin daha seri ve süratle sonuçlandırılabilmesi ve işlemlerin elektronik ortamda yürütülmesini teminen çalışma izin başvuruları elektronik ortamda kabul edilmeye başlanılmış olup, izin işlemlerinin tüm aşamaları hakkında başvuru sahiplerine ve ilgili kurumlara dijital ortamda bilgi verilmektedir. Ülkemizin büyük kuruluşları ile yabancı sermayeli ve özellik arzeden işletmelerden gelen çalışma izin talepleri ile Eğitim, Turizm ve Havacılık gibi ivedilik gerektiren sektörlerin yabancı personel ihtiyacının öncelikli olarak ele alınarak karşılanması amacıyla Bakanlıkta özel bir birimler oluşturularak faaliyete geçirilmiştir. 343
Çalışma izin talebinin reddedilmesi halinde ilgililer karara otuz gün içinde itiraz edilebilirler. İtirazlar Yabancıların Çalışma İzinleri Daire Başkanlığında oluşturulan bir komisyonda değerlendirilmektedir. İtirazın reddi halinde taraflar idarî yargı yoluna başvurabilirler. IV. YÜKÜMLÜLÜKLER Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından verilen çalışma izinleri, çalışma vizesi ile ikamet izninin alınması halinde geçerlidir. Çalışma izin belgesini alan yabancıların, başvuru yurtdışından yapılmışsa izin belgesini aldıkları tarihten itibaren en geç doksan gün içinde ön başvuru yaptıkları T.C. dış temsilciliğine müracaat ederek Çalışma Vizesi talebinde bulunmaları, ülkeye giriş yaptıkları tarihten itibaren en geç otuz gün içinde İçişleri Bakanlığına (İl Emniyet Müdürlüklerine) ikamet tezkeresi almak için başvurmaları zorunludur. Yurtiçinden ikametli yapılan başvurularda yine en geç otuz gün içerisinde çalışma izninin ikamete işletilmesi gerekmektedir. İkamet ve vize konuları geçerlilik şartları olduğundan yerine getirilmemesi halinde çalışma izni geçerlilik kazanmayacaktır. Çalışma izni verilen tüm yabancılar ulusal sosyal güvenlik sistemimize dahil olurlar. Bu şekilde yabancıların da sağlık ve sosyal güvenlik haklarından yararlanmaları sağlanmaktadır. Yabancılar için başvuru esnasında Bakanlığımıza beyan edilen ücret üzerinden sosyal güvenlik primi ödenmesi gerekmektedir. (Sigorta İşlemleri Yönetmeliği) Türkiye nin sosyal güvenlik sözleşmesi imzalamış olduğu ülke vatandaşları için çalışma izin döneminde anlaşma kapsamında ve anlaşmada belirtildiği sürece primlerinin kendi ülkelerinde ödendiğini kanıtlamaları halinde SGK ya ayrıca prim ödenmeyecektir. Çalışma izni alan işverenler;yabancının çalışmaya başladığı tarihten itibaren en geç 15 gün içerisinde,çalışma izninin verildiği tarihten itibaren 30 gün içerisinde çalışmaya başlamaması halinde bu sürenin bitiminden itibaren en geç 15 gün içerisinde Bakanlığa bildirim yapmakla yükümlüdürler. V. DENETİM Bu Kanun kapsamına giren yabancıların ve işverenlerin bu Kanundan doğan yükümlülüklerini yerine getirip getirmedikleri Bakanlık iş müfettişleri ve SGK müfettişleri tarafından denetlenir. 344
4817 sayılı Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanunun 20 nci maddesinde 6111 sayılı Kanunla yapılan değişiklik ile, genel ve özel bütçeli idarelerin teftiş ve denetim elemanlarının yanı sıra kolluk kuvvetlerinin de kendi mevzuatları gereğince işyerlerinde yapacakları her türlü denetim, inceleme ve kontrol sırasında yabancı çalıştıran işverenler ile yabancıların 4817 sayılı Kanundan doğan yükümlülükleri yerine getirmediklerini tespit etmeleri halinde durumu Bakanlığımıza bildirmeleri yükümlüğü getirilmiştir. Kaçak yabancı istihdamıyla daha etkin bir mücadele sağlanabilmesi amacıyla yapılan bu değişiklik uyarınca, kolluk kuvvetlerinin yapacakları bildirimler üzerine Bakanlığımız bölge müdürlükleri söz konusu tutanak ve raporlara göre bu Kanunda öngörülen idari para cezası ve diğer yaptırımları uygulamaktadırlar. 4817 sayıl kanunun 21. Maddesi uyarınca Çalışma izni bulunmayan yabancıyı çalıştıran işveren veya işveren vekillerine her bir yabancı için 6.795 TL, Çalışma izni olmaksızın bağımlı çalışan yabancıya 679 TL, 4817/18. maddede öngörülen bildirim yükümlülüğünü süresi içinde yerine getirmeyen bağımsız çalışan yabancı ile yabancı çalıştıran işverene her bir yabancı için 339 TL, çalışma izni olmaksızın bağımsız çalışan yabancıya 2.717 TL idarî para cezası verilir ve varsa işyeri veya işyerlerinin Çalışma ve İş Kurumu il müdürlerince kapatılması kararı alınarak, bu kararın uygulanması için durum ilgili valiliğe bildirilir. Tekrarı halinde, varsa işyeri veya işyerlerinin kapatılmasının yanı sıra idarî para cezası bir kat artırılarak uygulanır. VI. SONUÇ Yabancıların Türkiye deki çalışmalarının izne bağlanması ve bu yabancılara verilecek çalışma izinlerinin düzenlenmesi ile ilgili usul ve esaslar 4817 sayılı Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanun ve Yönetmelikleri ile düzenlenmiş olup, bu düzenlemelerle amaçlanan yabancıların Türkiye deki çalışmalarının izne bağlanması, izinlerin tek elden verilmesi, sağlıklı bir veri tabanı oluşturulması, etkin takip ve denetim ile kaçak yabancı istihdamının önlenmesi, ülkemizin ve işverenlerin gerçek ihtiyaçları çerçevesinde nitelikli yabancı çalıştırılmasına imkan sağlamaktadır. Başvuru şekli yabancının ikamet durumuna göre farklılık göstermekle birlikte e-devlet şifresi ile elektronik başvuru yapılması esastır. (www. türkiye.gov.tr adresinden bu hizmet sunulmaktadır.) Bakanlık başvuruyu 345
öncelikle usul yönünden inceleyecektir. Usule uygun yapılan başvuruların değerlendirilmesindeki esas ülke içinden temin edilemeyen nitelikte ve katkı sağlayabilecek yabancıların istihdamının sağlanmasıdır. Bakanlık değerlendirme yaparken başvuruyu yapan yabancının yaptığı işi yapabilecek yerli istihdam olup olmadığı konusunda oldukça hassas davranmaktadır. Başvuruların değerlendirilmesinde, yabancı işçinin daha ucuz olması gibi gerekçeler kesinlikle kabul görmemektedir. Çalışma izni başvurusu yapılan yabancılar için, görev, meslek ve eğitim durumu dikkate alınarak asgari ücret miktarları tespit edilmiş olup, bu tutarlardan daha az ücret ödenmemesi ve SGK primlerinin de bu tutar üzerinden ödenmesi gerekmektedir. Bu tutarlar belirlenirken hedeflen yabancıların daha fazla ücret almalarının sağlanması değil, ülke istihdamının korunması olmuştur. Çalışma izni uzatma taleplerinde sosyal güvenlik hükümlerinin tam olarak yerine getirilmesi ve yabancının ülkeye katkı sağlamış olması hususları öncelikli olarak değerlendirilmektedir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından verilen çalışma izinleri, çalışma vizesi ile ikamet izninin alınması halinde geçerlidir. Özellikle uygulamada, çalışma izni çıktıktan sonra, çalışma izninin ikamet tezkeresine işletilmemesi nedeniyle çalışma izninin geçerlilik kazanmaması sıkça görülmektedir. Bu durumda yabancının çalışması kaçak çalışma olarak değerlendirilmekte, hem işçi hem de işveren idari para cezası ile cezalandırılmaktadır. Hatta bu durum yabancının sınır dışı edilmesine veya bağımsız çalışma izni almasını gerektiren durumlarda işyerinin kapatılmasına dahi yol açabilmektedir. Bu hususa özellikle dikkat edilmesi gerekmektedir. KAYNAKÇA Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (29.08.2003). Yabancıların Çalışma İzinleri Kanunu Uygulama Yönetmeliği. Resmi Gazete(25214) Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (29.08.2003). Doğrudan Yabancı Yatırımlarda Yabancı Uyruklu Personel İstihdamı Hakkında Yönetmelik. Ankara: Resmi Gazete( 25214 sayılı) Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı (12.05.2010). Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği. Ankara: Resmi Gazete (27579 sayılı) T.C.Yasalar (28.06.1938). 3458 sayılı Mühendislik ve Mimarlık Hakkında Kanun. Ankara: Resmi Gazete (3945 sayılı) T.C.Yasalar (06.08.2003). 4857 sayılı Yabancıların çalışma izinleri Hakkında Kanunun. Ankara: Resmi Gazete (25040 sayılı) 346
T.C.Yasalar (17.06.2003). 4875 Doğrudan Yabancı Yatırım Kanunu. Ankara: Resmi Gazete (25141 sayılı) T.C.Yasalar (16.06.2006). 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu.Ankara: Resmi Gazete (26206 sayılı) 347
348