YAVUZ KARDENİZ DE Rus ordularının doğu cephesi üzerinden yaptıkları saldırılara karşı koyabilmek üzere tüm malzeme ve cephanenin gemilerle İstanbul dan Trabzon a taşınması gerekiyordu. 7 Kasım günü üç gemiyi birden kaybeden Osmanlı Bahriyesi akıllanmıştı ve 14 Kasım günü Akdeniz ve Millet gemileri Midilli ve Hamidiye kruvazörlerinin koruması altında Trabzon a doğru yola çıktılar. Osmanlı ikmal gemilerini vurmak isteyen Rus Karadeniz filosu komutanı Amiral Ebergard 15 Kasım günü 5 muharebe gemisi, 3 kruvazör ve 13 torpidobottan oluşan filosu ile denize açıldı. Aynı gün Osmanlı konvoyu Trabzon a varmıştı ve buradan hareket eden Midilli kruvazörü Poti limanını bombaladı. 17 Kasım günü Osmanlı konvoyu Hamidiye kruvazörü eşliğinde İstanbul a doğru yola çıktıktan sonra Trabzon a gelen Rus gemileri limanı bombaladı. Karadeniz deki Rus filosunun ana gücünü beş muharebe gemisi oluşturuyordu; Evstafy, Ioann Zlatoust, Panteleimon, Tri Sviatitella ve Rotislav. Bu gemilerden ilk dördü 12 pusluk toplara sahipti. Rostislav is 10 pusluk topları nedeniyle daha sonra bu gemilerden ayrı olarak sadece kara bombardımanlarında kullanılacaktı. Rus muharebe gemilerinin en yüksek hızı 16 knotu geçmiyordu. 10 adet 11 pusluk modern topu ve 25 knotu geçebilen hızı nedeniyle Yavuz Sultan Selim Rus muharebe gemilerinin hepsinden güçlüydü. Bunu bilen Rus Karadeniz filosu komutanı Amiral Ebergard Yavuz Sultan Selim e karşı en güçlü üç gemisini tek bir gemi olarak kullanmaya dayanan bir taktik hazırladı. Buna göre Yavuz Sultan Selim ile karşılaşmaları durumunda gemiler Evstafy, Ioann Zlatoust, Panteleimon şeklindesavaş nizamına girecek ve bu gemilerin 12 pusluk topları ortada yer alan Ioann Zlatoust tarafından idare edilecekti. Yavuz Sultan Selim in önde giden Evsatfy ye yükleneceğini tahmin eden Amiral Ebergard kumandayı ortadaki gemiye almayı uygun bulmuştu. Üç gemiden fazlasının aynı hedefe eş zamanlı ateş kontrolü zor görüldüğünden daha eski olan Tri Sviatitella nın bu üç gemiyi takip etmesi ve bunlardan birisi devre dışı kaldığında yerini alması planlandı. Rostislav ın topları 10 pusluktu ve ateş yörüngeleri farklı olduğundan 12 pusluk topların ateş açtığı durumda hedef bulmayı zorlaştırıyordu. Bu nedenle bu gemi Yavuz Sultan Selim e karşı bir saldırıda kullanılmayacaktı. 17 Kasım sabahı Trabzon un bombalandığı haberini alan Amiral Souchon derhal hazırlanarak 15.30 da Yavuz Sultan Selim ve Midilli ile İstanbul dan Karadeniz e çıktı ve Rus filosunu yakalamak üzere Karadeniz kıyısından ilerlemeye başladı. Bu sırada Rus filosu Osmanlı ticaret gemilerini arayarak Giresun a kadar ilerledikten sonra havanın kararması ile Sivastapol a yönelmişti. Rus filosunu Sinop açıklarında yakalayacağını uman Amiral Souchon Rus filosunun kuzeye döndüğü haberi üzerine komutasındaki Yavuz Sultan Selim ve Midilli ile Rus filosunun önünü kesmek üzere rotasını Sivastapol a çevirdi. Gemiler gece boyunca 15 knot hızla Sivastapol a doğru yol aldılar. 18 Kasım sabahı Kırım açıklarına gelen Amiral Souchon Midilli kruvazörüne hızını 18 knota çıkarmasını ve Yavuz Sultan Selim in önünde keşif görevi yapmasını emretti. Sabahın erken saatlerine hava puslu ve görüş mesafesi çok düşüktü. 136
Aynı saatlerde Rus filosu da Kırım yarımadasının güney ucuna yaklaşıyordu. Amiral Souchon un bir sürpriz yapabileceğini tahmin eden Amiral Ebergard, Merkuria, Almaz ve Kagul kruvazörlerine filonun 3.5 mil önünde keşif görevi vermişti. Filonun önünde sancak gemisi Evstafy yer alıyor ve bunu Ioann Zlatoust, Panteleimon, Tri Sviatitelia ve Rostislav muharebe gemileri takip ediyordu. Torpidobotlar ise iki kolon halinde muharebe gemilerinin gerisinde ve sancak tarafından ilerlemekteydi. Saat 11.40 da Rus filosu Kırım yarımadasının güney ucunu geçerken Rus kruvazörü Almaz tam karşısında duman gördüğünü bildirdi. Amiral Ebergard filodaki muharebe gemilerine hızlarını 14 knota çıkarmalarını ve aralarındaki mesafeyi 500 yardaya düşürmelerini emretti. Filonun yavaş gemileri olan Tri Sviatitelia ve Rostislav istenen savaş konumuna ancak muharebeden sonra girebilecekti. Saat 12.10 da Midilli ve Almaz kruvazörleri aynı anda birbirlerini gördüler ve her ikisi filolarına katılmak üzere geri döndüler. Midilli den gelen haber üzerine Souchon Rus filosuna saldırmak üzere Yavuz Sultan Selim i doğu-güneydoğu yönüne çevirdi. Havanın puslu olması nedeniyle Amiral Souchon ve Amiral Ebergard henüz birbirini göremiyordu. Amiral Ebergard Yavuz Sultan Selim in yüksek hız ve manevra kabiliyetini bildiği için gemi göründüğü anda tüm filonun bordadan salvo atış yapmasını istiyordu. Saat 12.15 de Evstafy de bulunan Amiral Ebergard baş iskele yönünde Yavuz Sultan Selim i gördü ve derhal güney-güneybatı yönünde dönme emri verdi. Ebergard böylece Yavuz Sultan Selim i Rus filosunun bordasına almayı ve tüm topları ile salvo atış yapmayı umuyordu. Aynı sırada Rus gemilerini gören Amiral Souchon da aynı mantıkla güneye dönme emri verdi. Bu sırada Evstafy ile Yavuz Sultan Selim arasındaki mesafe 8000 yardaya düşmüştü. Amiral Ebergard ateş açmak istiyordu ancak atışı koordine edecek olan Ioann Zlatoust henüz dönme manevrasını tamamlayamadığı için Yavuz Sultan Selim i göremiyordu. Saat 12.20 de mesafenin 7700 yardaya düşmesiyle Amiral Ebergard atış koordinasyonunu beklemeden Evsatfy ye ateş açma emri verdi. Evstafy nin 12 pusluk iki top ile yaptığı ilk salvo iskele taraftaki III nolu 15 cm top yuvasına isabet etti ve burada hazır tutulan mermilerin patlamasına ve küçük bir yangına neden oldu. Yangını söndürmek için cephaneliğe su basıldı ve bir infilak önlendi. Evstafy nin ilk salvosundan hemen sonra Yavuz Sultan Selim 28 cm çapındaki toplarıyla ilk salvosunu gönderdi. Rus gemileri kara tarafında olduğundan Yavuz Sultan Selim menzili bulmakta zorlandı ve ilk salvosu Evstafy nin gerisine düştü. Ancak mermilerden birisi ikinci bacaya isabet etti ve infilak ederek Evstafy nin atış kontrol telsizini tahrip etti. Bu sırada Ioann Zlatoust ve Panteleimon da ilk salvolarını Yavuz Sultan Selim e gönderdiler. Ancak Ioann Zlatoust Evstafy nin gerisinde kalması ve havanın puslu olması nedeniyle iyi bir görüşe sahip değildi. Panteleimon atış kontrol bilgilerini Ioann Zlatoust tan aldığı için bu iki geminin salvoları isabet kaydedemedi. Evstafy Yavuz Sultan Selim in menzilini yakalamıştı ancak atış kontrol telsizi tahrip olduğundan bu bilgiyi diğer gemilere aktaramıyordu. Yavuz Sultan Selim in yakın düşen ikinci salvosundan sonra üçüncü ve dördüncü salvoları Evstafy yi buldu ve ikişer isabet kaydetti. Dört adet 28 cm lik mermi ile sarsılan Evstafy de 34 mürettebat öldü ve 24 er yaralandı. Bu başarılı atışlarına 137
rağmen Yavuz Sultan Selim 15 cm çapındaki toplarını kullanamamanın sıkıntısını yaşıyordu. Bunun nedeni büyük olasılıkla Evstafy nin ilk salvosuyla vurduğu III nolu 15 cm lik top yuvasında çıkan yangına bağlı olarak çıkan dumanın tüm kasametlerdeki mürettebatı etkilemesiydi. Gerçekten bu isabet sonucu III nolu top kasametindeki 10 Alman ve bir Türk denizci ölürken çok sayıda mürettebat dumandan zehirlenmişti. Bu durumda beş Rus muharebe gemisi ile aynı anda savaşamayacağını anlayan Amiral Souchon Saat 12.35 te rotasını güneye çevirerek sisin içinde kayboldu. Bu muharebeden sonra Rus filosu Sivastapol a dönerken Yavuz Sultan Selim ve Midilli 20 Kasım a kadar Karadeniz de kaldılar. İstanbul a dönen Yavuz Sultan Selim İstinye de onarıma alındı. 5 Aralık günü Yavuz Sultan Selim Sarıkamış harekatını başlatmak üzere Doğu Anadolu daki Üçüncü ordunun komutanlığını devralmaya karar veren Enver Paşa yı Trabzon a götürmek üzere İstanbul dan Karadeniz e çıktı. Yavuz Sultan Selim, Midilli, Peyk-i Şevket ve Berk-i Satvet ten oluşan Osmanlı filosu Doğu ya iki tabur asker ve mühimmat taşıyan Akdeniz, Derince, Mahmut Şevket Paşa ve Şam ikmal gemilerine eşlik ediyordu. Ruslar Trabzon açıklarına mayın döktüğünden filo Rize ye gitmek zorunda kaldı. İkmal işlemlerinin tamamlanmasının ardından 10 Aralık günü Rize den ayrılan Yavuz Sultan Selim doğuya yöneldi ve Batum limanını bombaladı. 20 Aralık günü Rus filosu Sivastapol den Karadeniz e açıldı ve 21 Aralık günü Rus mayın gemileri İstanbul boğazı çıkışını mayınladı. Aynı günün sabahı Yavuz Sultan Selim, Hamidiye ve Midilli kruvazörleri ile Trabzon a giden ikmal gemilerine refakat etmek üzere Karadeniz e çıkmıştı. Yavuz Sultan Selim Alman General Von der Goltz ü Doğu cephesini teftiş etmek üzere Trabzon a götürmekteydi. Osmanlı gemileri Trabzon a vardıklarında Rus filosunun Zonguldak ı bombaladığı haberini aldılar. Bu haber üzerine Yavuz Sultan Selim ve Midilli derhal Zonguldak a doğru yola çıktı. 23 Aralık gecesi Rus filosunu yakalayan Midilli Oleg ve Atos isimli ikmal gemilerini batırmayı başardı. 26 Aralık günü İstanbul boğazına girmek üzere olan Yavuz Sultan Selim Boğaz girişinde Rus gemilerinin 21 Aralık günü bırakmış olduğu mayınlardan ikisine çarptı ve ağır hasar aldı. 600 ton su alan Yavuz Sultan Selim zorlukla İstinye ye vardı ancak buradaki yüzer havuz yeterli kapasitede olmadığından yaralı bölmelere çimento basılarak sızdırmazlık sağlandı. 2 Ocak 1915 günü Midilli, Hamidiye ve Berk-i Satvet kruvazörleri Zonguldak a giden kömür gemilerine eşlik etmek üzere Karadeniz e çıktılar. Mayına çarparak hasar gören Berk-i Satvet romorkörler tarafından İstinye ye çekilirken Midilli Karadeniz sahili boyunca ilerleyerek Novorosisky ye vardı ve buradaki Rus sahil tesislerini bombaladı. 4 Ocak günü Midilli Kırım açıklarında Hamidiye ile buluştu. İki gün boyunca Rus gemileri ile Hamidiye ve Midilli arasında küçük çatışmalar oldu. 1915 yılının ilk aylarında Yavuz Sultan Selim in onarımda olması Rus filosunun Karadeniz de hakimiyet kurmasına neden oldu. Rus savaş gemileri başta Trabzon ve Zonguldak olmak üzere Karadeniz limanlarına saldırdılar ve çok sayıda Osmanlı ticaret gemisini batırdılar. Bu zor günlerde karşısındaki güçlü Rus filosuna rağmen Midilli birkaç kere Karadeniz e çıkarak Rus limanlarını bombalamayı başardı. 138
1915 yılına girildiğinde İngiltere ve Fransa malzeme ve mühimmat sıkıntısı çeken müttefikleri Rusya yı rahatlatmak ve Osmanlı İmparatorluğu nu savaş dışı bırakmak üzere Çanakkale boğazını zorlamaya karar vermişti. Bu amaçla Limni adasındaki Mondros limanında güçlü bir filo toplandı. Bu filo ilk saldırısını 19 Şubat 1915 günü yaptı ve boğaz girişini koruyan Seddülbahir ve Kumkale tabyalarını tahrip etti. Çanakkale boğazının sadece bir deniz harekatı ile geçilebileceğini düşünen müttefikler 18 Mart 1915 günü aralarında dünyanın en güçlü gemisi sayılan Queen Elizabeth ve 3-10 Ağustos 1914 günleri arasında Goeben ve Breslau ı elinden kaçıran İngiliz Akdeniz filosunun sancak gemisi olan Inflexible muharebe kruvazörünün de bulunduğu 16 muharebe gemisi ve çok sayıda destroyer ve yardımcı gemiden oluşan filo boğazı geçmeyi denediyse de tabyaların ve mayınların birbirini destekleyen savunma sistemini bozamadılar ve üç muharebe gemisi kaybederek geri çekilmek zorunda kaldılar. Bu savaşa Yavuz Sultan Selim doğrudan katılmadı ancak gemiden sökülen 2 adet 15 cm ve 2 adet 8.8 cm çapında top tabyalarda görev yaparak Yavuz Sultan Selim i temsil etti. 18 Mart günü İngiliz-Fransız filosunun başarısız Çanakkale harekatından sonra Osmanlı hükümeti müttefiklerin bir kara harekatı yapacağını tahmin ediyordu. Güneyde Çanakkale de İngiliz ve Fransız birliklerinin yapacağı çıkartma harekatının yanı sıra Rus birliklerinin kuzeyden çıkartma yapması bekleniyordu. Rus ordusunun bu amaçla Odesa da 200,000 kişilik bir yığınak yaptığı bilgisi gelmişti. Bunun üzerine onarımı henüz tamamlanmış olan Yavuz Sultan Selim 1 Nisan günü Midilli ile Karadeniz e çıktı. Aynı gece dört destroyer Karadeniz e çıkarak Yavuz Sultan Selim ve Midilli ye katıldı. Ertesi gün Hamidiye ve Mecidiye kruvazörleri de Karadeniz e çıktı. 3 Nisan 1915 günü sabahı Saat 06.00 da Hamidiye ve Mecidiye kruvazörleri Odesa açıklarına geldiler ancak Saat 06.30 da Mecidiye iskele tarafından mayına çarptı ve kazan dairesinden su alarak sığ suda battı. 26 mürettebatın kaybına neden olan olay sonucu Mecidiye nin kurtarılamayacağı anlaşılınca Saat 07.20 de Yadigar-ı Millet yarıbatık durumdaki Mecidiye ye bir torpido fırlattı. Ancak Mecidiye tam olarak imha edilemedi ve daha sonra Ruslar tarafından sudan çıkarılarak Prut ismiyle Rus Karadeniz filosuna dahil edildi. Aynı gün Yavuz Sultan Selim Sivastapol açıklarında iki Rus yük gemisini batırmayı başardı ancak Mecidiye nin kaybı üzerine Odesa bombardımanından vazgeçildi ve filo 4 Nisan 1915 günü İstanbul a döndü. Mayıs ayına gelindiğinde Rus filosunun Karadeniz de hakimiyet kurma gayretleri artıyordu. Diğer taraftan Yavuz Sultan Selim ciddi bir cephane ve yedek parça sıkıntısı yaşıyordu. Mayıs ayının ilk günlerine Rus savaş gemilerinin Boğaz tabyalarını düzenli olarak bombalamaya başlaması üzerine 7 Mayıs 1915 günü Yavuz Sultan Selim yanında Midilli ve Hamidiye kruvazörleri ile Karadeniz e çıktı ve Sivastapol a kadar gitti. Ancak cephane sıkıntısı nedeniyle sahil bombardımanından vazgeçildi. 139
9 Mayıs 1915 günü Rus filosunun Ereğli limanını bombalaması ve limandaki gemileri batırması üzerine Yavuz Sultan Selim Karadeniz e çıktı ve 10 Mayıs günü erken saatlerde Rus filosunu yakalamayı başardı. Saat 07.15 te Yavuz Sultan Selim ve Tri Sviatitelia ve Panteleimon karşılıklı ateşe başladılar. 10 dakika süren muharebede 128 mermi harcayan Yavuz Sultan Selim iki önemsiz isabet aldı ve risk almaya çekinen Amiral Souchon tarafından geri çekildi. Bu savaşın top sesleri İstanbul dan duyulduğu için halk boğaz kıyılarında toplanmıştı. Kendisini karşılamaya çıkan Midilli eşliğinde boğaza giren Yavuz Sultan Selim halkın alkışları arasında İstinye ye yanaştı. Bu çatışma sırasında Rus savaş gemilerinde ciddi hasar oluştu ve bir Rus denizatlısı Yavuz Sultan Selim in altında kalarak battı. Yavuz Sultan Selim de ise sadece bir denizci kaybedildi. 1915 yılının Mayıs, Haziran ve Temmuz aylarında Rus filosu kömür nakliyesine engel olmak üzere sürekli Zonguldak ve Ereğli limanlarına saldırdı. Rusların boğaz çıkışına sürekli döktüğü mayınlar Osmanlı gemileri için ciddi bir risk oluşturuyordu. Nitekim 18 Temmuz 1915 günü Midilli boğaz girişinde bir mayına çarptı. Kazan dairesinin su ile dolmasına ve 8 mürettebatın ölümüne neden olan kaza sonucu Midilli İstinye de onarıma alındı ve Şubat 1916 ya kadar servis dışı kaldı. 6 Temmuz 1915 günü Nikolayev tersanesinde inşa edilen Imperatritza Mariya muharebe gemisi Rus Karadeniz filosunda hizmete girdi. 12 adet 12 pusluk topa sahip bu modern gemi Karadeniz de dengenin Rus tarafına dönmesine yol açtı. Yavuz Sultan Selim artık Karadeniz in en güçlü gemisi olma özelliğini kaybetmişti. 18 Ekim 1915 günü aynı sınıftan Imperatritza Ekaterina II muharebe gemisinin de hizmete girmesi ile Rus donanmasının üstünlüğü perçinlenmiş oldu. 1915 Sonbaharında Osmanlı donanmasının Karadeniz de Rus donanması karşısında umutsuz olduğu bir sırada 16 Ekim 1915 günü Bulgaristan Almanya tarafında savaşa girdi. Bu yeni tehdit karşısında Rus filosu Kuzey Anadolu kıyıları üzerindeki baskısını hafifletmek zorunda kaldı. 1916 yılının başına gelindiğinde Osmanlı donanması ciddi sıkıntılar yaşıyordu. Kömür ikmal gemilerinin çoğu Ruslar tarafında batırılmış olduğundan İstanbul a kömür taşınamıyordu. Diğer taraftan Rus ordularının doğudaki ilerleyişi durdurulamıyordu. Doğuya asker göndermek için nakliye gemisi bulunamıyor ve bu amaçla Yavuz Sultan Selim ve Midilli kullanılıyordu. Bu sırada tek iyi haber Çanakkale cephesindeki baskının ortadan kalkmasıydı. Bu cepheye asker ve malzeme taşımakta kullanılan ikmal gemileri derhal Karadeniz cephesine aktarıldı. Ancak Rus destroyerleri Osmanlı ikmal gemilerini rahat bırakmıyordu. 8 Ocak 1916 günü Yavuz Sultan Selim ile Imperatritza Mariya arasında 11 dakikalık muharebede Rus muharebe gemisinin 20000 metreden yaptığı isabetli atışlar karşısında Yavuz Sultan Selim geri çekilmek zorunda kaldı. Rus ordularının Doğu cephesi üzerinden yaptığı saldırının ana ikmal yolu tıpkı Osmanlı ordusunda olduğu gibi denizyolu idi. Kuzey Karadeniz den yola çıkan Rus ikmal gemileri Batum a malzeme ve cephane taşımaktaydı. 1916 ilkbaharında Midilli başarılı harekatlar ile çok sayıda Rus ikmal gemisini batırmayı başardı. Bu arada 19 140
Nisan 1916 günü yeni muharebe gemisi Imperatritza Mariya ile karşılaşan Midilli yüksek hızı sayesinde kaçmayı başardı. Rus ikmal gemilerini vurmak üzere 3 Temmuz 1916 günü Yavuz Sultan Selim ve Midilli Karadeniz e çıktılar. Ertesi gün Yavuz Sultan Selim Tuapse yi bombalarken Midilli Kırım açıklarında üç Rus ikmal gemisini batırdı. 6 Temmuz gecesi İstinye ye dönen Yavuz Sultan Selim onarıma alındı ve Eylül ayına kadar servis dışı kaldı. 23 Temmuz 1916 günü Midilli 65 mayın dökmek üzere Novorossiky açıklarına gitti ancak burada Imperatritza Mariya muharebe gemisine yakalandı. Zor durumda kalan Midilli duman maskesi yaparak ve Rus gemilerine doğru mayın dökerek kaçmayı başardı. Bu sırada beklenmedik bir gelişme oldu ve Yavuz Sultan Selim ve Midilli için büyük bir tehdit unsuru oluşturan Imperatritza Mariya muharebe gemisi 20 Ekim 1916 günü Sivastapol da nedeni anlaşılamayan büyük bir patlama sonucu battı. 1916 sonbaharında Rusların boğaz çıkışına döktüğü mayınlar İstanbul a kömür girişini neredeyse durdurmuştu. Aynı mayınlar nedeniyle Yavuz Sultan Selim in Karadeniz e çıkarılması da çok riskli hale gelmişti ve Yavuz Sultan Selim 1916 sonbaharından 1917 yılının son aylarına kadar Karadeniz e çıkmadı. Yavuz Sultan Selim in İstinye de yattığı bu dönemde Karadeniz deki harekatları ağırlıklı olarak Midilli ve Hamidiye kruvazörleri gerçekleştirdi. Savaşın ilk günlerinde Goeben i elinden kaçıran İngiliz donanması için Yavuz Sultan Selim in batırılması prestij meselesi olmuştu ancak İngiliz gemileri Çanakkale den içeri giremediği ve Yavuz Sultan Selim dışarı çıkamadığı için bir karşılaşma olamıyordu. 10 Temmuz 1917 günü Limni ve İmroz adalarından havalanan İngiliz uçakları İstinye de tersanede bulunan Yavuz Sultan Selim i bombaladı ancak Yadigar-ı Millet destroyerinin batırıldığı bu saldırıda Yavuz Sultan Selim ciddi bir hasar görmedi. Goeben ve Breslau ı deha ve şans karışımı bir planla İstanbul a kaçıran Amiral Wilhelm Souchon 24 Ağustos 1917 günü Osmanlı Donanma Komutanlığı görevini Amiral Von Rebeur Paschwitz e devretti ve 4 Eylül 1917 günü Yavuz Sultan Selim de düzenlenen tören ile komuta devri gerçekleşti. Ekim ortasında İstanbul u ziyaret eden Kaiser Wilhelm İstinye de bulunan Yavuz Sultan Selim i ziyaret etti ve gemide bir gece geçirdi. 1917 sonbaharında Rusya da Ekim devrimi ile iktidara gelen Bolşevikler derhal barış sloganı ile ateşkes ve barış talep etmişlerdi. 15 Aralık 1917 günü Rusya ile ittifak devletleri arasında ateşkes ilan edildi. 22 Aralık 1917 günü Brestlitovsk da başlatılan barış görüşmeleri 3 Mart 1918 günü imzalanan anlaşma ile sonuçlandı. Bu anlaşmaya göre Osmanlı İmparatorluğu Doğu Anadolu daki topraklarını kurtarıyor ve Doğu cephesini güvene almış oluyordu. 141
Yavuz Sultan Selim in Sivastopol ü bombalamasını gösteren bir tablo 3 Kasım bombardımanına katılan gemilerden Cornwallis muharebe gemisi 142
Rus Karadeniz filosuna ait Rostislav muharebe gemisi Rus Karadeniz filosunun güçlü gemilerinden Panteleimon Evsatfy nin ilk atışı ile Yavuz Sultan Selim in küçük toplarından birinin kasametinde oluşan hasar 143