YERLİ OTOMOBİL Prof. Dr. Ersan ÖZ
ULAŞIM Ulaşım, bir nesneyi veya bir kişiyi bulunduğu yerden farklı bir yere aktarmadır. Yani A noktasından B noktasına gitmektir. B A A noktasından B noktasına ulaşmak için ulaşım yolları vardır. Bunlar; Karayolu ulaşımı, Denizyolu ulaşımı, Havayolu ulaşımı, Demiryolu ulaşımı olarak sayabiliriz. Ulaşım yollarını seçerken kullanacağımız ulaşım araçları da farklılık gösterecektir. Bunları sayacak olursak Otomobil, Tren, Gemi, Uçak, At arabası, Bisiklet vb.
A noktasından B noktasına gitme fiilini yerine getirecek olan kişi, ulaşım yolunu ve ulaşım aracını seçmeden önce fayda maliyet analizi yapacak ve çıkan sonuca göre ulaşım yolunu ve aracını belirleyecektir. İşte tam bu noktada da bize düşen görev ulaşım yolunun kara yolu, ulaşım aracının da otomobil seçildiği örneğinden yola çıkarak otomobil üretmenin bize(ülkemize) fayda-maliyet analizini, cari açığa etkilerini, otomotiv sektörüne kazançlarını göstermek istedik.
Mantık sizi A noktasından B noktasına götürür. Hayal gücü ise her yere Albert Einstein
YERLİ OTOMOBİL GEÇMİŞİ 16 Haziran 1961 de Ulaştırma Bakanlığı ndan gelen bir yazı TCDD de okundu. 29 Ekim 1961 tarihine kadar bir binek otomobil tipinin geliştirilerek üretilmesi görevi TCDD ye verildiği bu iş için 1.400.000 TL ödenek ve çok kısıtlı bir süre ayrıldığı gelen yazının içeriğinden anlaşılmaktadır. İlk iş olarak Proje ve ardından tasarım ekibi oluşturuldu. Proje Ekibi Emin BOZOĞLU - TCDD.Gen.Md.Yrd. Orhan ALP - TCDD.Fabrikalar Dai.Bşk. Hakkı TOMSU - TCDD.Cer.Dai.Bşk. Nurettin ERGUVANLI - TCDD. Cer.Dai.Bşk.Yrd. Mustafa ERSOY - Esk.Demiryol Fab.Müd. Celal TANER - Adapazarı Demiryol Fab.Müd. Mehmet NÖKER - Ankara Demiryol Fab Hüsnü KAYAOĞLU - TCDD.Gnl.Md.Müşaviri Necati PEKÖZ - TCDD.Gnl.Md.Müşaviri Tasarım Ekibi Yük.Müh. Nurettin ERGUVANLI Yük.Müh.Özcan TÜRER Yük.Mimar Kemal ELAGÖZ
DEVRİM Azimle çalışan proje ve tasarım ekibi bu kadar kısa süre içerisinde ilk yerli otomobili üreterek istenen zamanda yerine getirerek Devlet Başkanı Cemal GÜRSEL Paşaya arz edilmiştir. Bir yandan bu ilk otomobilin yol tecrübeleri sürdürülürken bir yandan da Cumhurbaşkanı' na sunulmak üzere B- motoru ile donatılan ikinci otomobilin yetiştirilmesine çalışılıyordu. Siyah renkteki bu 2 numaralı Devrim' in son kat boyası ancak 28 Ekim akşamı vurulabildi. Pasta ve cilası Ankara' ya sevk edilirken gece trende yapıldı. Buharlı lokomotiflerle çekilen trende bacadan sıçraması muhtemel kıvılcımlardan ötürü güvenlik önlemi olarak benzin depoları boşaltıldı. Tren sabaha karşı Ankara' ya ulaştı. İki Devrim Otomobili o zamanlar Sıhhiye semtinde bulunan Ankara Demiryol Fabrikası' na indirildi. Manevra imkanı sağlamak için depolarına yalnızca birkaç litre benzin kondu. Asıl ikmal sabahleyin Sıhhiye' deki Mobil Benzin İstasyonundan yapılacak, sonra da Meclis' e gidilecekti.
100 metre gidip bozuldu!!! 29 Ekim sabahı, Devrimler motosikletli oldukça kalabalık bir trafik ekibinden oluşan eskortun arasında yola çıktı. Çıktı ama, eskorttakiler, benzin alma işinden haberleri olmadığı için, Mobil' e uğramadan yola devam ettiler. Meclis' in önüne gelindiğinde durum anlaşıldı, acele getirilen benzin 1. Arabaya kondu. 2 numaraya konacağı sırada Cemal Paşa Meclis' in önüne gelmiş ve Anıtkabir'e gitmek üzere 2 numaralı Devrim Otomobiline binmişti. Yola çıkıldı. Fakat 100 m. Kadar sonra motor öksürerek durdu. Cemal Paşa' nın Ne oluyor? sorusuna direksiyondaki Yüksek Mühendis Rıfat SERDAROĞLU Paşam, benzin bitti. cevabını verdi. Paşa' dan özür dilenilerek 1 numaralı Devrim' e geçmesi rica edildi. Buna uyan Cemal Paşa Anıtkabir' e bu otomobil ile gitti. İnerken ünlü Batı kafasıyla otomobil yaptınız ama, doğu kafasıyla benzin ikmalini unuttunuz sözlerini söyledi. Ertesi gün bütün gazetelerin söz birliği etmişcesine 100 metre gidip bozuldu başlığını attıkları 2 numaralı Devrim, aynı gün Hipodrom' daki geçit törenine katılıyor, ne bundan, ne de Cemal Paşa' nın Anıtkabir' e bir başka Devrim otomobili ile gittiğinden söz ediliyor; yalnızca haber, yorum ve fıkralarda harcanan bunca paranın boşa gittiğinden dem vuruluyordu. Oysa aynı yıl Tarım Bakanlığı bütçesine konmuş bulunan At neslinin ıslahı için 25 Milyon TL. ödenek ve sonucundan kimse söz etmiyordu.
D E V R İ M İLK TÜRK OTOMOBİLİ'NİN TEKNİK ÖZELLİKLERİ OTOMOBİLİN AĞIRLIĞI MOTOR TİPİ MOTOR DEVRİ 1250 KG A4L 3600 D/DK SİLİNDİR SAYISI 4 SİLİNDİR ÇAPI GÜÇ KARAKTERİSTİK 81 MM 50 HP 4 ZAMANLI, SU SOĞUTMALI,YANDAN SÜBAPLI, BASINÇLI YAĞLAMA. İMAL SÜRESİ 4,5 AY İMAL TARİHİ 1961 İMAL YERİ ESKİŞEHİR DEMİRYOLU FAB. ÜRETİM SAYISI 4
GÜNÜMÜZDE Bugün Türkiye'de 17 firma binek otomobil, otobüs, kamyon, kamyonet, minibüs, midibüs ve çekici gibi çeşitli araçların üretimini yapmaktadır. Sektörde binek otomobil üreten 6 firma vardır (ANADOLU HONDA, HYUNDAI ASSAN, OPEL, OYAK RENAULT, TOFAŞ ve TOYOTA).
Otomotiv Sanayisinin Gelişmesinde 3 Dönem 1 LİSANS ( MONTAJ) 1960-1970 YERLİLEŞME (YAN SANAYİNİN GELİŞMESİ) KAPALI PAZAR DÖNEMİ 1971-1980 2 ÜRETİMİN MODERNİZASYONU (KAPASİTE ARTIŞI) GÜNCEL MODEL ( İHRACAT) 1991-1995 GEÇİŞ DÖNEMİ 1981-1990 3 TAM ENTEGRASYON 1996-2004 AR-GE, TASARIM, TEKNOLOJİ 2005 - SERBEST PAZAR DÖNEMİ
NEDEN? YERLİ OTOMOBİL! Otomotiv sektörü her zaman önemli bir sektör olmuştur. Mayıs/2014 ayında ihracatımız Cumhuriyet tarihi rekorunu kırdı, sektör bazında en fazla 2 milyar 50 milyon dolarla otomotiv sektörü artış sağladı. Yerli Otomobil üretiminin ülkemize sağlayacağı prestij ve reklamın yanı sıra ekonomik gerekçelerle de yerli otomobile ihtiyaç duymaktayız. Bunları sıralayacak olursak; İthalatımızın içerisinde otomobil önemli yer tutmaktadır. Cari açık üzerinde otomobil ithalatının olumsuz etkisi vardır. İstihdamın artmasına yerli otomobil sanayi destek olacaktır. Meydana getireceği katma değer ekonomimiz için önemlidir. Pek çok yan sanayide canlanma meydana getirecektir. Olağanüstü durumlarda (savaş, ambargo vs.) yerli otomobil çok önemli bir görev ifa edecektir.
Dış Ticaret-Yıllara göre İthalat (Milyon $) (Yıllık) Kaynak:TÜİK 300.000 İthalat 250.000 251.650 240.842 236.545 200.000 150.000 100.000 97.540 116.774 139.576 170.063 201.964 140.928 185.544 50.000 54.503 41.399 51.554 69.340 0 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 İthalat
Dış Ticaret-Yıllara göre İhracat (Milyon $) (Yıllık) Kaynak:TÜİK İhracat 180.000 160.000 151.787 140.000 120.000 100.000 107.272 132.027 102.143 113.883 134.907 152.462 80.000 60.000 40.000 20.000 27.775 31.334 36.059 47.253 63.167 73.476 85.535 0 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 İhracat
Dış Ticaret Dengesindeki Açık(Milyon $) (Yıllık) Kaynak:TÜİK 0-20.000-40.000 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013-10.065-15.495-22.087-26.728-34.373-38.785-43.298-60.000-54.041-62.791-69.937-71.661-80.000-84.083-100.000-105.935-99.863-120.000 Açık
Otomotiv (İthalat - İhracat = Açık / Fazlası) Kaynak:OSD 20000000 15000000 10000000 5000000 0-5000000 18326711 17184080 15903676 15803438 15337422 15150505 14514254 15142960 12397295 12789717 13422060 13815696 11408441 11886092 12251734 10237024 10552792 9566435 8975864 8288799 5466837 5383395 5272017 5536994 3304135 3506381 3275870 2335381 2332732 1592513 1827054 508327 971403 477651 393636 636251 194462 2000 2001 2002 2003-111378 2004 2005-1948225 -986357 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013-1380642 -3874324 İthalat İhracat Fark
Toplam İthalat / Otomotiv İthalatı Kaynak:OSD 300000000 250000000 17184080 14514254 15142960 200000000 12397295 12789717 13422060 150000000 100000000 50000000 0 10237024 5383395 5466837 1827054 2332732 97540000 54503000 41399000 51554000 69340000 10552792 11408441 8975864 201964000 185544000 170063000 116774000 139576000 140928000 240842000236545000 251650000 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 Toplam İthalat Otomotiv İthalatı
Toplam İhracat / Otomotiv İhracatı Kaynak:OSD 180000000 160000000 15150505 15337422 140000000 18326711 15803438 120000000 100000000 80000000 60000000 40000000 20000000 0 1592513 27775000 31334000 2335381 3304135 5272017 36059000 47253000 8288799 63167000 11886092 15903676 12251734 13815696 9566435 152462000151787000 132027000 134907000 107272000 102143000 113883000 85535000 73476000 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 Toplam İhracat Otomotiv İhracatı
2013 yılı Ocak-Aralık döneminde geçen yıla göre toplam otomobil satışları yüzde 19, ithal otomobil satışları ise yüzde 26 oranında arttı, yerli otomobil satışlarında ise değişiklik olmadı. İthalatın pazar payı, 2013 yılı Ocak-Aralık döneminde yüzde 78 gibi çok yüksek bir oranda gerçekleşti. Kaynak:OSD 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 YERLİ 73.267 139.541 136.708 117.725 120.740 99.205 126.277 155.634 179.488 146.604 147.128 ithal 153.769 311.668 301.889 255.494 236.725 206.793 243.542 354.150 414.031 409.676 517.527 TOPLAM 227.036 451.209 438.597 373.219 357.465 305.998 369.819 509.784 593.519 556.280 664.655 İTHAL % 68 69 69 68 66 68 66 69 70 74 78
Yukarıdaki tabloyu incelediğimizde 2013 yılı içerisinde 664.655 adet otomobil satışı gerçekleşmiştir. Bunun 147.128 adeti yerli üretim, 517.527 adeti ise ithal edilmiştir. İthal edilen aracın toplam satılan araç içindeki payı %78 olarak görülmektedir. Yerli otomobil üretimi İthal edilen araç sayısını ebetteki düşürecektir. Bu düşüş %10 seviyelerinde olacağı tahmin edilmektedir. Zira bireylerin burada tercihleri ön planı çıktığı için tabloda da görüldüğü gibi yerli üretim olduğu halde bireylerin tercihi ithal yönünde olmuştur. Burada irdelenmesi gereken bireyleri ithale yönlendiren etmenlerin çok iyi belirlenmesi ve ona göre adımların atılması daha sağlıklı olacaktır.
İHRACAT RAKAMLARI SEKTÖR 2011 2012 2013 2013/2012 % OTOMOBİL 442.674 412.991 484.504 17 TİCARİ ARAÇ 348.292 316.932 343.967 9 TAŞIT ARAÇLARI 790.966 729.923 828.471 14 TRAKTÖR 10.146 15.431 14.996-3 TOPLAM 801.112 745.354 843.467 13 Kaynak:OSD 2013 yılı Ocak-Aralık döneminde 485 bin adedi otomobil olmak üzere, toplam 828 bin adet taşıt ihraç edildi. 2013 yılı Ocak-Aralık döneminde gerçekleşen taşıt aracı ihracatı, 2012 yılı aynı dönemine göre yüzde 14 oranında arttı. Uludağ ve Orta Anadolu İhracatçılar Birlikleri verilerine göre, 2013 yılı Ocak- Aralık döneminde toplam ihracat, 2012 yılı aynı dönemine göre yüzde 12 oranında arttı ve 21,5 milyar $ oldu.
VERİLER Yerli otomobil üretiminin etkisi ithalatta oluşturacağı etkiden çok ihracatta etki yapacağı tahmin edilmektedir. İhracat rakamlarına baktığımızda her sene yukarı doğru bir artışın olduğu gözlenmektedir. Yerli otomobilin üretilmesi bu artış oranlarını daha yukarıları çıkaracağı ve dış ticaretteki açık payını alt seviyelere düşüreceği tahmin edilmektedir. Vergi yükleri, milli gelir artış hızının önüne geçerek otomotiv sektörünün büyümesinde en önemli konu olarak görülüyor. Yerli otomobil her ne kadar iç piyasaya dönük olarak düşülse bile vergi yüklerinden dolayı yerli otomobil üreticisinin dış pazarlara yönelmesi ihracatı artırması öngörülmektedir.
KAMUOYU Öncelikle fiyatı uygun bir yerli otomobilin Türkiye iç piyasasından ne ölçüde talep toplayacağının tespit edilmesi gerekmektedir. Yapılan bir araştırma en az %20 seviyesinde yerli üretimin pazarda satış imkanı bulabileceğini göstermektedir. Bir başka araştırmada ise halkın %72 sinin %100 yerli bir otomobile pozitif baktığını göstermektedir. Ülkemizde diğer vergi, harç ve ücretleri bir yana koyarak tek başına Özel Tüketim Vergisi nin yüksekliğinin Pazar ve satış tarafında yeni araçlara olan talebi daralttığı, tüketicinin tercihlerini de ciddi olarak etkilediği bilinmektedir.
Otomotiv Pazarının Büyümesinde Etkili Faktörler 0% 13% 11% 31% Sektör üzerindeki vergi yüklerinin (ÖTV,KDV vb.) dengeli olarak düzeltilmesi ve azaltılması Kişi başına düşen milli gelirin artış hızı Avrupa borç krizinin ortadan kalkarak normalleşme süreci 20% Çevre dostu araçların pazar payının artması, karbondioksit emisyon mevzuatı uygulamaları Yerli marka otomobilin pazara sunulması Kaynak:OSD 25% Taşıt kredisi kolaylığı
Yerli otomobil üretiminin getirileri Prestij Daha ucuza otomobil satmak/almak Katma değeri artırılmış otomobiller üretmek Ülkemizin bir otomobil markası olması Teknoloji ve bilgiye sahip olabilme yeteneğimizi arttırma Fikrî mülkiyet haklarını artırma çabası Taşma ve gelişen üretme potansiyeli İhracat hedef[ler]i Düzenlemelerle sektörde sienerji oluşturulması Organizasyon, planlama ve yönetim kabiliyeti Başlangıçta esnek yaklaşım ve atıl kapasitenin kullanılması Fabrika ya da üretim üssü olmak ARGE gücümüzü büyütmek Otomotiv sektöründeki dağınık gücümüzü birleştirmek Özgün tasarım[lar] yapmak Geleceğin teknolojilerini öngörmek
ARGE gücümüzü büyütme Firmaların yenilikçi kimlikleri şüphesiz patentlerle özdeşleşir. ARGE merkezlerimizde otomotiv ve otomotiv yan sanayi adına yapılan patent müracaatlarının çok büyük bir çoğunluğu araç kapıları, koltukları, elektrik aksamları ve kasaları gibi otomotiv yan sanayi ile ilgili müracaatlar. Yerli otomobil için rakamlar ortada, ortak üretim yapabilecek firma sayısı 38, firma başına ortalama ARGE mühendisi sayısı 100, firma başına patent sayısı ise sadece 18. Bu patentlerin çok büyük çoğunluğu da yan sanayi ile ilgili başvurular olarak göze çarpıyor. Yerli üretim için öncelikle; ARGE mühendisi, ARGE ye ayrılan bütçe, patent sayıları ve ARGE teşvikleri arttırılmalıdır.
MALİYETLENDİRME (Örnek) Yerli otomobilin üretiminde kuruluş yerinin seçimi ve maliyetlendirme, fizibilite, bütçeleme gibi teknik hesaplamalar büyük önem taşımaktadır. Bir fabrikanın karlı olabilmesi için en az yıllık 150.000 Adet otomobil üretimi yapması gerekmektedir. [150.000*20.000 USD=3 Milyar USD*0,15 (kar marjı)=450.000 USD*5 yıl=2.2 milyar USD] Tasarım ve Arge : 650 milyon USD Fabrika Kurulumu ve Üretim : 1.2 milyar USD Pazarlama Toplam : 350 milyon USD : 2.2 milyar USD
GELECEK HEDEFLERİ Otomotivde yerli Ar-Ge payı arttırılmalıdır Katma değeri ülke içinde yaratılmış Türk tasarımlı bir otomobilimiz artık olmalıdır. Yabancı otomotiv firmalarının ülkedeki varlığı da ülke için olumsuz değildir; rekabet için motivasyon unsurudur. Yalnızca üretim üssü olmak, bizim potansiyelimizde ve birikimimizde olan bir ülke için yetersizdir. Ülkemizin ana sanayi rolünü üstlenebilme ve sürdürebilme yeteneği vardır, sermayesi vardır, insan potansiyeli vardır. Yalnızca üretim üssü olmanın sağlayacağı sınırlı katma değer Türkiye yi hak ettiği konuma taşıyamaz.
TEŞEKKÜRLER