Polonya Otomotiv Sektörü Ve Yan Sanayii

Transkript

1 Polonya Otomotiv Sektörü Ve Yan Sanayii Dış Ekonomik İlişkiler Müdürlüğü AB Masası Uzman Yardımcısı NESTEREN KESEN 2006

2 I. Sektörün Genel Özellikleri Avrupa Birliği üyeliği ile birlikte cazip bir pazar haline gelen Polonya da, en çok öne çıkan sektörlerden biri otomotiv ana ve yan sanayiidir. Polonya otomotiv sektörü yılları arasında %76 büyümüştür yılında ülkenin AB ye üye olmasının ardından yeni araba satışlarında yaşanan düşüşe rağmen sektör ülkenin en hızlı büyüyen sanayilerinden biri olmaya devam etmektedir. Otomotiv sanayi Polonya ekonomisinde istihdam yaratan ve ülkenin ihracatına katkıda bulunan ana sektörlerden biridir. Otomotiv sanayi 2003 yılında ülke Gayri Safi Yurtiçi Hasılası nın %4.3 ünü oluşturmuştur. 1 Otomotiv sanayii ülkenin teknolojik gelişimine katkıda bulunmakla kalmayıp, üretilen ürünler Polonya nın ihracatında giderek daha önemli kalemler haline gelmektedir verilerine göre; Polonya nın dünya binek otomotiv üretimindeki payı %1, Avrupa binek otomotiv üretimindeki payı ise %2.3 dür. Aynı yıl verilerine göre ülke dünya otomotiv üreticileri arasında 14. sırada, Avrupa üreticileri arasında ise 7. sırada yer almaktadır. Polonya Binek Otomobil Üretimi Birim Ocak- Ekim 2004 Yıllar Ocak- Ekim 2005 *GUS (Polonya Merkezi İstatistik Ofisi) 2004 yılında binek otomobil üretimi bir önceki yıla göre %54 lük bir artışla, rekor bir seviye olan 522,000 birime ulaşmıştır Ocak-Ekim döneminde 441,000 birimlik üretim gerçekleşmiştir. Bu üretimin 402,072 si ihraç edilmiş, 26,288 i iç piyasada satılmıştır. Geçen yıla göre bu dönemde yapılan ihracat %4.36 artmış, iç piyasa satışları ise %44 azalmıştır. 1 Polonya Bilgi ve Yabancı Yatırım Ajansı/Otomotiv Sektörü Raporu 2

3 Binek Otomobil İhracatı (A.B.D $ mln) Yedek Parça ve Aksesuarları 629, ,518 1,463,136 1,824,471 Binek Otomobil 671, ,957 1,902,426 2,619,743 Özellikle Batı Avrupa da, Polonya da üretilen binek otomobillere yönelik önemli bir talep mevcuttur. Batı Avrupa ülkeleri, Polonya otomotiv sektörü ihracatı için en önemli pazardır. Batılı tüketicilerin en çok tercih ettikleri modeller; Polonya nın en önemli ihracat modellerinden biri olan Fiat Panda gibi küçük, kaliteli ve uygun fiyatlı modellerdir. POLONYA OTOMOBİL ÜRETİMİ (Birim) KAMYON BİNEK OTOMOBİL TOPLU TAŞIMA ARAÇLARI Ocak-Ekim , ,000 3,969 Ocak-Ekim , ,000 3, , ,000 4, , ,000 1, , ,200 1, , ,000 1,631 *GUS (Polonya Merkezi İstatistik Ofisi) II. Polonya İç Pazarında Otomobil Satışları ve İkinci El Otomobil İthalatı 2002 yılına kadar AB den ithal edilen otomobillerden alınan gümrük vergilerindeki yıllık %5 düşüş ve 2002 sonrası gümrük vergilerinin tamamen kaldırılması nedeniyle, 2004 yılı ilk dokuz ayı içinde kullanılmış araba ithalatının 18 kat arttığı görülmektedir yılında yaşanan ekonomik durgunluk ve halkın alım gücünün yüksek olmayışı, ikinci el araba ithalatını çekici kılmaktadır. Bununla beraber, yeni arabalara kıyasla kullanılmış arabalara yönelik vergi düzenlemeleri çok daha uygun şartlar içermektedir. İthal edilen kullanılmış arabaların %96 sı AB ülkelerinden gelmektedir yılında ithal edilen ikincil el otomobil sayısı ile rekor seviyeye ulaşmış, 2005 te de aynı eğilim devam etmiştir yılı ilk on ayı içinde 725,752 ikinci el otomobil ithal edilmiştir. Hükümetin 2006 yılında ikinci el otomobil ithalatına çeşitli kısıtlamalar getirmesi beklenmektedir. Polonya da satılan otomobillerin yarısından fazlasını küçük araba grubuna giren otomobiller oluşturmaktadır. Polonyalı tüketicilerin tercihlerinde fiyat kriterinin önemli olması, küçük otomobillerin tercih edilmesine neden olmaktadır. Küçük otomobiller kadar orta ve büyük otomobil grubunun satışlar içindeki payı da giderek artmaktadır. Tüm gruplar içinde en önemli artış lüks otomobil grubunun satışlarında görülen artıştır. Lüks otomobillerin genel satışlar arasında payı %1 olsa da, satışlar 2003 yılında %9, 2004 yılı ilk 9 ayı içinde bir önceki senenin aynı dönemine göre ise %21 artmıştır. 2 Polonya Bilgi ve Yabancı Yatırım Ajansı/Otomotiv Sektörü Raporu 3

4 Binek Otomobil Pazarının Sınıflandırılması Kombi Van 4% Üst Sınıf Orta 16% Lüks 1% Diğer 5% Mini 14% Mini Küçük Alt Sınıf Orta Üst Sınıf Orta Düşük Orta 25% Küçük 35% Lüks Kombi Van Diğer gösterilmektedir. Kamyonet türü araçların satışının, binek otomobiller gibi genel ekonomik durumdan etkilenmediği gözlenmektedir yılı ilk üç çeyreğinin verilerine göre; kamyonet türü taşıma amaçlı kullanılan araçların satışının %28 arttığı görülmektedir. Bunun nedeni olarak ülkede kargo taşımacılığının artışı III. Otomotiv Parçaları Sanayisi Otomotiv parçaları sanayisi, Polonya otomotiv sektörünün en hızlı ve dengeli olarak gelişen sanayisidir. Otomotiv sektörü üreticileri arasında en yoğun olarak oto parça ve aksesuar üreticileri bulunmaktadır verilerine göre ülkede 1,574 otomotiv parçası üreticisi bulunmaktadır. Bu üreticiler dışında emniyet kemeri, otomobil kapısı ve tampon üreten 88 firma bulunmaktadır. Otomotiv sektöründe en yüksek karlılık oranını yakalayan üreticiler, yedek parça ve otomobil aksesuarı üreten firmalardır ilk çeyreğinde bu firmaların karlılık oranı %11.6 olmuştur. Ekim 2005 te yürürlüğe giren yeni yönetmelikler nedeniyle, ülkede otomobil parçalarının fiyatlarının artması beklenmektedir. Yeni düzenlemelere göre garajların artık sadece markalı orjinal ürünleri kullanması gerekmektedir. Otomobil parçaları üreticileri arasındaki en önemli yabancı yatırımcılar; Fiat, GM, Isuzu, Toyota, Volkswagen ve Delphi dir. İç piyasada binek otomobillerde satışların düşmesine rağmen, otomobil parçaları sektörü bu düşüşten etkilenmemiştir. Otomobil üreticileri gerekli parçaları ithal etmek yerine, çoğunlukla yerli üreticilerden almayı tercih etmektedir. Polonya da lastik üretimi de son yıllarda yükseliş gösteren sektörlerden biridir yılında milyon birim lastik üretimi gerçekleştirilmiştir Ocak-Ekim verileri bir önceki yılın aynı dönemi ile karşılaştırıldığında %1 lik bir düşüş gözlenmektedir. Bu düşüş, hem iç piyasada binek otomobillere talebin azalması hem de dış talebin azalmasına bağlanabilir. Ülkedeki en büyük lastik üreticisi Goodyear ın sahibi olduğu Debica dır. Debica lastik sektörünün %50 lik bölümüne hakimdir. Debica dışında Stomil Olsztyn (Michelin) ve Bridgestone diğer önemli 4

5 üreticilerdir. Binek otomobillerde olduğu gibi lastik satışlarının azalmasının en önemli nedeni, Batı Avrupa dan ithal edilen kullanılmış lastiklerdir. Uzmanlar sene sonuna kadar ithal edilen lastiklerin tüm pazarın %10 una denk geleceğini tahmin etmektedir. Buna rağmen ülkedeki lastik üreticilerinin üretim seviyelerini arttırması beklenmektedir. IV. Sektördeki Hukuksal Düzenlemeler %10 dur. Polonya otomobil pazarının hukuksal çerçevesi 1400/2002 sayılı AB Direktifi ile çizilmiştir. Direktif motorlu taşıt ve tamir hizmetleri piyasasını serbestleştirmiştir. AB ülkelerinden Polonya ya ithal edilen otomobillere gümrük vergisi uygulanmamaktadır. AB dışından ithal edilen otomobillere ise AB gümrük vergisi oranlarında vergi uygulanmaktadır. Bu oran yaklaşık Polonya da satılan tüm yeni arabalara %22 katma değer vergisi (VAT) uygulanmaktadır. Mayıs 2006 öncesine kadar, Polonya da iki yaşından küçük ikinci el arabaların ilk kaydı sırasında %3 ile %13 arasında tüketim vergisi uygulanmaktaydı. Bu oran iki yaşından büyük arabaların ilk kaydı sırasında %65 e kadar çıkabilmekteydi. Avrupa Komisyonu bu uygulamanın AB yönetmeliklerine uygun olmadığına dair görüş vererek konuyu Adalet Divanı na göndermiştir. 3 Adalet Divanı ndan uygulamanın konu ile ilgili yönetmeliklerin 90. maddesine uygun düşmediğine dair karar çıkmış ve Polonya hükümeti yeni vergi uygulamasına geçme kararı almıştır. Yeni uygulama ile tüketim vergileri aracın motor gücü ve yaydığı kirlilik oranına göre hesaplanacaktır. Kaydı daha önce başka bir ülkede yapılmış otomobillerin vergilerinin hesaplamaları sırasında aracın yaşına göre kesintiler yapılacaktır başında çıkarılan bir diğer kanuna göre de; yılda 1,000 taneden fazla otomobil ithal eden firmaların, ömrü biten otomobillerin geri toplanmasını sağlayacak bir geri dönüşüm ağı oluşturmaları gerekmektedir. AB çapında yeni araba fiyatlarını eşitleme çalışmalarına rağmen, Polonya da araba fiyatları AB ortalamasının altındadır yılı verilerine yeni araba fiyat ortalaması 12,444 olarak belirlenmiştir. 5 V. Yabancı Yatırımlar 1990 yılından itibaren Polonya otomotiv sektörü giderek artarak yabancı sermaye çekmeye başlamıştır. Sektör, diğer sanayilerle karşılaştırıldığında en çok yabancı sermaye çeken sektör olmuştur. Sektördeki yabancı sermaye miktarı 2004 yıl sonu itibariyle 7,7 milyar A.B.D Doları na ulaşmıştır. Ülkede 200 civarında yabancı sermayeli firma, otomotiv sektörü ve ilgili sektörlerde yatırım yapmış durumdadır yıl sonu itibariyle otomotiv sektöründeki en büyük yabancı yatırımcılar şöyle sıralanabilir: Fiat, General Motors, Volkswagen, Toyota, Michelin, Fiat-GM Powertrain, Delphi, Ispol-Img Holdings, United Technologies, Alstom Holdings, Eaton Corporation, Valeo vb. Büyük kuruluşların yanı sıra, sektör küçük ölçekli yabancı sermayeyi de çekmektedir. Bu firmalar daha çok otomotiv sanayiine parça sağlayan üretim tesisleri açmaktadırlar. 3 EU Commission Press Release Infringement Policies against Poland (AB Komisyonu Basın Duyurusu) 4 SAMAR Poland Outlines New Tax Rules (Polonya Yeni Vergi Kurallarını Açıkladı) 5 Polonya Bilgi ve Yabancı Yatırım Ajansı İstatistikleri 5