KIRGIZİSTAN DA TÜRKİYE VE TÜRK ALGISI

KIRGIZİSTAN DA TÜRKİYE VE TÜRK ALGISI Dr. Salih AKYÜREK RAPOR NO: 43 MART 2012

KIRGIZİSTAN DA TÜRKİYE VE TÜRK ALGISI Anket ve Ölçek Tasarımı: Dr. Salih Akyürek Veri Girişi: Müstecep DİLBER Veri Analizi ve Teknik Raporlama: Dr. Salih Akyürek, Serhat Sağır Literatür Çalışması: Dilara Ünal Grafik ve Tablo Tasarımı: Mehmet Ali YILMAZ BİLGESAM YAYINLARI RAPOR NO: 43 Wise Men Center For Strategic Studies Bilge Adamlar Stratejik Araştırmalar Merkezi Mecidiyeköy Yolu Caddesi No:10 Celil Ağa İş Merkezi Kat:9 Daire:36 Mecidiyeköy / İstanbul / Türkiye Tel: +90 212 217 65 91 Faks: +90 212 217 65 93 www.bilgesam.org bilgesam@bilgesam.org Atatürk Bulvarı Havuzlu Sok. No:4/6 A.Ayrancı / Çankaya / Ankara / Türkiye Tel : +90 312 425 32 90 Faks: +90 312 425 32 90 Copyright BİLGESAM MART 2012 Bu yayının tüm hakları saklıdır. Yayın Bilge Adamlar Stratejik Araştırmalar Merkezinin izni olmadan elektronik veya mekanik yollarla çoğaltılamaz.

İÇİNDEKİLER GİRİŞ... 1 1. KIRGIZİSTAN İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER... 3 2. ARAŞTIRMA METODOLOJİSİ... 7 3. ÖRNEKLEMİN TEMEL ÖZELLİKLERİ... 9 4. KIRGIZİSTAN DA TÜRKLERE VE DİĞER HALKLARA SEMPATİ... 11 5. TÜRKİYE DE DEMOKRASİ ALGISI... 18 6. TÜRKİYE DE YAŞAM ALGISI... 24 7. TÜRKLERİN KİŞİLİK ÖZELLİKLERİ... 29 8. TÜRKİYE NİN ORTA DOĞU VE MÜSLÜMAN ÜLKELER İÇİN MODEL ÖZELLİĞİ... 34 9. TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ ÜYELİĞİNE BAKIŞ... 38 10. TÜRKİYE İLE İLGİLİ GÜÇ ALGISI... 42 11. TÜRKLERİN YAKIN GÖRÜLDÜĞÜ KÜLTÜR... 46 12. TÜRKLERLE YAKINLIK İSTEĞİ... 47 13. TÜRK ÜRÜNLERİNE BAKIŞ... 49 14. KIRGIZLAR İKİNCİ BİR VATAN SEÇMESİ GEREKSE NEREDE YAŞAMAK İSTER... 53 15. KIRGIZLARIN TÜRK VE TÜRKİYE ALGISININ KAYNAKLARI... 54 SONUÇ YERİNE... 58 EK: UYGULANAN ANKET FORMU... 60

SUNUŞ Dünya daki ve yurt içindeki gelişmeleri takip ederek geleceğe yönelik öngörülerde bulunmak; Türkiye nin ikili ve çok taraflı uluslararası ilişkilerine ve güvenlik stratejilerine, yurt içindeki siyasi, ekonomik, teknolojik, çevresel ve sosyo-kültürel problemlerine yönelik bilimsel araştırmalar yapmak; karar alıcılara milli menfaatler doğrultusunda gerçekçi çözüm önerileri, karar seçenekleri ve politikalar sunmak Bilge Adamlar Stratejik Araştırmalar Merkezi (BİLGESAM) nin kuruluş amaçları arasında yer almaktadır. BİLGESAM, Bilge Adamlar Kurulu nun ilk toplantısında alınan kararlar doğrultusunda, yukarıda aktarılan amaçları gerçekleştirmek üzere, çeşitli konularda raporlar hazırlamaktadır. Farklı toplumların gözünde Türkiye ve Türk algısı konusunda yapılmış çalışma sayısı oldukça sınırlıdır. Bu eksikliği gidermek maksadıyla BİLGESAM komşu ve kültürel bağlar bulunan bölge ve ülkelerden başlamak üzere 11 bölge ve 51 ülkeyi kapsayan Dünyada Türkiye Algısı adıyla bir seri araştırma çalışması başlatmıştır. Bu araştırmalardan olan Kırgızistan çalışması, ilişkilerin ve işbirliğinin sürekli arttığı bu soydaş ülkedeki Türkiye ve Türk algısı konusunda merak edilen pek çok konuya ışık tutacak veriler içermektedir. BİLGESAM tarafından gerçekleştirilen bu niceliksel çalışma raporu http://www.bilgesam.org/tr adresinde yayımlanmıştır. Raporun bu alanda çalışma yapan akademisyenler, araştırmacılara ve Türkiye nin dış politika stratejilerine katkı sağlaması temennisiyle, raporu hazırlayan Dr. Salih Akyürek e ve destek sağlayan BİLGESAM personeline teşekkür ederim. Doç. Dr. Atilla SANDIKLI BİLGESAM Başkanı 2

GİRİŞ Sosyal psikoloji literatüründe ilk defa Lipman tarafından kullanılan stereotip kavramı (stereotype) "bir grup kişiye (etnik, cinsiyet, mesleki gruplar) atfedilen özellikler bütünü" olarak tanımlanmaktadır. Türkçeye, Basmakalıp Yargı ve Klişe Yargı gibi kavramlarla da aktarılan stereotip, benzer gruplara, algı, bellek ve temsilleri etkileyen bir bakış çerçevesi sunmaktadır. Bu anlamda stereotip, önyargılar için zemin hazırlama işlevi görmektedir. Kişiler, olayları, toplumları ve insanları, onların kendilerine ait doğrularından ziyade, daha kolay bir şekilde, kategorilerin tanımladığı gibi algılama eğilimindedir. Bu noktada, toplumlar ve kültürlerin diğer toplum ve kültürler hakkında sahip oldukları klişe görüş/yargılar önemli ve belirleyici faktörler olarak karşımıza çıkmaktadır. Etnisite temeli yanında sosyal ve kültürel temelde de ortaya çıkan bu klişe görüşlerin, olumlu olduğundan daha çok olumsuz yargılar içerdiğinin ve gerçeklik temelinden uzak olduğunun da özellikle vurgulanması gerekmektedir. Etnik ve kültür merkezli, yanlı bakış açılarının sebep olduğu olumsuz nitelikteki klişe görüş ve yargılar bu güne kadar pek çok bilimsel çalışmanın konusu olmuştur. Uluslararası ilişkilerde, ülkelerin pozisyonunu belirlemede siyasi, askeri ve ekonomik güç hiç şüphesiz en önemli belirleyici faktördür. Ancak ülkelerin diğer toplumların kamuoyları nezdindeki imaj ve algıları pek çok konuda Siyasi, askeri ve ekonomik güçten daha fazla avantaj sağlayabilmektedir. Ülkelerle ilgili sempati ve olumlu yargılar, uluslararası pazarlarda rekabet anlamında, siyasi faktörlerden daha fazla öne çıkabilmekte, olumsuz yargılar ise bunun tam tersi olarak engeller yaratabilmektedir. Pek çok ülke ve özellikle ABD, kendi dünya siyasetine de yön verecek şekilde, ilgi alanındaki toplumlarda, ülke ve ülke politikaları hakkındaki görüşleri ortaya koyacak kamuoyu araştırmaları yaptırmakta ve örtülü veya açık her türlü faaliyette bu araştırma verilerini kullanmaktadır. Bu noktadan hareketle, bölgesel ve küresel politikalarda etkili olmak isteyen ülkelerin ilgi ve etki alanlarında yer alan toplumlarda kamuoyu araştırmaları yapmasının öneminin özellikle vurgulanması gerekmektedir. Son yıllarda küreselleşmenin de etkisiyle tüm dünyada, dış ticarette pazar geliştirme arayışlarını ve ataklarını artıran, ekonomik ve siyasi bir bölgesel güç ve lider olma yolunda önemli sıçramalar yapan Türkiye nin, farklı toplumlara ait kamuoyları nezdinde avantaj veya dezavantaj yaratan klişe yargı ve önyargıları ölçmesi ve yönetmesi kaçınılmaz bir gerekliliktir. Bu noktada Türkiye nin kendi menfaatlerine dönük olarak üreteceği stratejiler için Türkiye orijinli çalışmalara şiddetle ihtiyacı olmakla birlikte bu konuda yapılan çalışma yok denecek kadar azdır. Farklı toplumlardaki Türkiye algısının ortaya konulması, bu klişe yargılarla mücadele edilmesi yanında; bu ülkelerle kurulacak sosyal, ekonomik ve kültürel ilişkilere yönelik strateji ve taktiklerin belirlenmesi noktasında da önem taşımaktadır. 1

Bu noktadan hareketle, BİLGESAM tarafından dünyada 11 farklı bölgede 51 ülkede Türk ve Türkiye algısının ölçülmesi yönünde bir proje başlatılmıştır. Bu projenin amacı ve öneminin vurgulanması açısından çalışma hedefleri şu şekilde özetlenebilir: Diğer ülkelerle mukayeseli olarak olumlu-olumsuz Türkiye algısını ölçmek. Bu algıların kaynak ve nedenlerini analiz etmek. Dinamik dış politika kapsamında Türkiye nin siyasi ve ekonomik açılımlarına veri sağlamak. Türkiye tarafından pek çok ülkede yürütülen yardım faaliyetleri konusundaki toplumsal farkındalığı ve bu faaliyetlere dönük algıları ortaya koymak. Uluslararası antlaşmalar, işbirlikleri ve organizasyonlardaki, devlet ve hükümetler düzeyindeki işbirliği veya anlaşmazlıkların temelinde yer alan kamuoyu yargı ve düşüncelerini tahmin edecek verileri sağlamak ve bu konuda yapılacak lobi ve kamuoyu çalışmalarına ışık tutmak. Türkiye nin uluslararası tanıtım ve kültürel projelerine yönelik veri sağlamak. Türkiye nin turizm/ticaret proje ve yatırımlarına yönelik kararları için uluslararası rekabet pozisyonunu ortaya koymak. Küresel ve bölgesel güç durumundaki ülkelerin diğer ülke ve bölgelerdeki etkilerini ve bu etkilerin nedenlerini araştırmak. Proje kapsamında hazırlanan soru kâğıdı, Türkiye nin yakın çevresinden başlamak üzere; Balkanlar, Kafkaslar, Orta Asya ve Afrika Kıtasında planlanan ülkelerden 13 ünde, seçilen üniversitelerde, üniversite öğrencileri ve akademisyenler ağırlıklı olarak 2010 yılı ikinci yarısında ve 2011 yılı içerisinde uygulanmıştır. Uygulama yapılan ülkelerden Mısır-Fas- Senegal-Tanzanya ve Ermenistan araştırma verileri raporlaştırılarak 2011 ve 2012 yılı içinde yayımlanmıştır. Bu araştırmalardan bir diğeri olan Kırgızistan çalışması ise analiz edilmiş ve BİLGESAM ın 43. Raporu olarak yayımlanmıştır. 2

1. KIRGIZİSTAN İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER Başkent: Yönetim Biçimi: Resmi Dil: Bişkek Cumhuriyet Kırgızca Nüfus: 5.587.443 Yüzölçümü: 199.951 km2 Bağımsızlık Günü: 31 Ağustos 1991 Konuşulan Diller: Kırgızca, Rusça Etnik Topluluklar: Kırgız %64,9, Özbek %13,8, Rus %12,5, Dungan %1,1, Ukraynalı %1, Dini Gruplar: Uygur %1, %5,7 Diğer %75 Müslüman, %20 Rus Ortodoks ve %5 Diğer Okur - Yazarlık Oranı: % 98,7 (Erkek % 99,3 Kadın % 98,1) GSMH (SAGP): 11,41 milyar $ GSMH - Kişi Başı (SAGP): 2.100 $ GSMH - Sektörlere Göre: Tarım: % 32,4 - Sanayi: % 18,6 - Hizmetler: % 49 Enflasyon Oranı: % 22,5 İşsizlik Oranı: % 18 İhracat: 1,676 milyar $ İthalat: 3,476 milyar $ Başlıca İhracat Ortakları: Rusya (% 20.7), İsviçre (% 19,9), Kazakistan (% 18), Afganistan (% 10,4), Özbekistan (%7,6) Başlıca İthalat Ortakları: Rusya (%40,5), Çin(%14,7), Kazakistan (% 12,9), Özbekistan (% 5) Türkiye ile Ticaret: İhracat: 47.974 bin $ İthalat: 191.351 bin $ Dış Borç: 2,97 milyar $ Yoksulluk Sınırı Altındaki Nüfus: % 40 Alınan Dış Ekonomik Yardım: 1 milyar 704 milyon İnsani Kalkınma Endeksi Sırası: 109 Para Birimi: Som (1 ABD Doları= 46.497 Som - Aralık 2011) Üye Olunan Kuruluşlar: BM, AGİT, Avrupa Atlantik Ortaklık Konseyi (AAOK), Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT), Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ), Ortak Güvenlik Anlaşması Örgütü (OGAÖ), AİGK/CICA, EİT, İKÖ, ILO, Avrasya Ekonomik Teşkilatı (AVET), Uluslararası Sivil Havacılık Teşkilatı (ICAO), UNIDO, WHO, UNESCO, Uluslararası Enerji Ajansı, Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı, BM Asya Pasifik Ekonomik ve Sosyal Komisyonu (ESCAP), Dünya Bankası, IMF, Avrupa Kalkınma ve İmar Bankası (EBRD), Uluslararası Finans Kuruluşu (IFC), İslam Kalkınma Bankası, Asya Kalkınma Bankası, Dünya Ticaret Örgütü (WTO), Bağlantısızlar Örgütü (gözlemci). 3

Tarih Kırgızistan tarihi, günümüz Orta Asya coğrafyasının doğu ve kuzey kısımlarına gelen göçebe kabilelerine dayanmaktadır. Kırgızlara ait en eski izler, M.Ö. 2000 yıllarına dayanan Çin yazılı kaynaklarında geçmektedir. Eski yurtları, Yenisey Irmağı nın orta kısımlarındaki vadiden, Güney Sibirya ya bugünkü Abakan ve Minusinsk bölgelerine kadar uzanır. Kırgızistan halkı 10 13. yüzyıllarda Yenisey Irmağı yakınlarından bugünkü yurtları Tien Şen Bölgesi ne göç etmiştir. M.Ö. 2. ve 1. yüzyıllarda Kien-Kun Devleti ni kuran Kırgızlar, M.S. 560 ta Göktürklere katılmışlardır. Daha sonra 742 yılında kurulan Uygur Devleti nin himayesine girmişlerdir. Uygur hakimiyetindeki süreçte devlete karşı ayaklanan Kırgızlar, devletin gücünü kaybetmesine neden olmuşlardır. Uygur Devleti nin 840 yılında yıkılmasıyla birlikte Moğolistan daki merkezleri Ötüken e yerleşip, burada tekrar Kırgız Hanlığı Devletini kurduktan sonra, 1700 yılında Hokand Devleti nin egemenliğine girmişlerdir. 1867 yılında Kırgızistan ın bir kısmı Türkistan Vilayeti ne bağlanmıştır. 1876 yılında Hokand Devleti Rusya ya bağlanmıştır. Daha sonra, Kırgızlar Çarlık Rusya sının egemenliğine girmişlerdir. 1-2 Ülke, 1917 Bolşevik Devrimi nden sonra 1925 yılında Kara-Kırgız Özerk Bölgesi, ardından 1936 da Kırgız Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti adıyla Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği cumhuriyetlerinden biri olmuştur. 1991 yılında Sovyet Sisteminin çözülmesi ile ülke 1991 yılında bağımsızlığını ilan etmiştir. 2005 yılında Lale Devrimi olarak adlandırılan ayaklanmalar sonucunda, ülkenin bağımsızlığından itibaren görevde olan Cumhurbaşkanı Asker Akayev görevinden ayrılmak zorunda kalmıştır. Yeni hükümette Cumhurbaşkanı Kurmanbek Bakiyev ve Başbakan Feliks Kulov göreve gelmiştir. Yaşanılan devrim sonrası süreçte istikrar tam anlamıyla sağlanamamıştır. Yönetimde baskıların devam etmesi ve muhalif gruplarla uzlaşılamaması sonucunda 6 7 Nisan 2010 tarihinde iktidar ve muhalefet yanlısı gruplar arasında şiddetli çatışmalar meydana gelmiştir. Yaşanan olaylar sonucunda Cumhurbaşkanı Kurmanbek Bakiyev, ülke yönetimini geçici hükümete devretmeyi kabul etmiştir. Böylelikle Kırgızistan, bağımsızlığının ilk yirmi yılında devrim olarak nitelendirilen iki büyük ayaklanma yaşamıştır. Mayıs 2010 da geçici olarak cumhurbaşkanı seçilen Roza Otunbayeva nın ardından 3 Aralık 2011 tarihinde yapılan cumhurbaşkanlığı seçimleri sonucunda Almazbek Atambayev cumhurbaşkanı seçilmiştir. 1 http://countrystudies.us/kyrgyzstan/1.htm 2 Abdullah Gündoğdu, Kırgızistan: Dün, Bugün, Yarın Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi Sayı 15, Güz 2011 s.399 417 4

Coğrafi Yapı Kırgızistan, 42 52 0 Kuzey enlemi ve 74 36 0 Doğu boylamında, Asya kıtasında yer almaktadır. Kuzeyde Kazakistan, batıda Özbekistan, güneybatıda Tacikistan ve güneydoğuda Çin Halk Cumhuriyeti ile sınır komşusu olan ve denize kıyısı bulunmayan bir Orta Asya ülkesidir. Başkenti Bişkek olan ülkenin nüfusu 5.587.443, yüzölçümü 199.951 km2 3 ve Türkiye yüzölçümünün yaklaşık 1/4 i kadardır. Ülkenin 191.801 km2 si karalardan (%96,4), 8.150 km2 si sulardan (%3,6) oluşmaktadır. %90 ı deniz seviyesinden ortalama 1.500 m yükseklikte olan ülkenin yüzölçümünün %65 ini Tanrı ve Pamir Dağları oluşturmaktadır. Ülke, yüksek Tanrı Dağlarında kuru karasal, güneybatısında (Fergana Vadisi) subtropikal ve kuzey dağ eteklerindeki bölgelerde ılıman iklime sahiptir. Tanrı Dağları üzerinde bulunan Issık Gölü, dünyanın en büyük dağ göllerinden biridir. Ülke topraklarının % 6,55 i tarıma elverişli arazidir. Toprakların % 0,28 inde ise daimi ekim yapılmaktadır. 4 Nüfus ve Toplumsal Yapı Kırgızistan nüfusu Temmuz 2011 sayımına göre 5.587.443 kişi olup, ülke dünya nüfus büyüklük sıralamasında 100 üncü sırada yer almaktadır. 1999 kayıtlarına göre ülkede yaşayan vatandaşların etnik dağılımı; Kırgız %64,9, Özbek %13,8, Rus %12,5, Dungan %1,1, Ukraynalı %1, Uygur %1, Diğer %5,7 şeklindedir. 5 Daha çok eğitim ve iş amaçlı olarak Kırgızistan da ikamet eden Türk vatandaşlarının yaklaşık sayısı 6 bindir. 6 Ülkenin resmi dili Kırgızca dır. Rusça da resmi dil olarak kamu kurumlarında, ticaret ve eğitimde kullanılmaktadır. 7 Nüfusun %75 i Müslüman, %20 si Rus Ortodoks ve %5 i diğer dinlere mensup vatandaşlardan oluşmaktadır. 3 https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kg.html 4 https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kg.html 5 https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kg.html 6 http://bishkek.emb.mfa.gov.tr/showinfonotes.aspx?id=122077 7 http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/kyrgyzstan.pdf 5

Siyasal Yapı Kırgızistan ın yönetim biçimi cumhuriyettir. 6 7 Nisan 2011 ayaklanmalarının ardından başkanlık sisteminden çok partili parlamenter sisteme geçilmiştir. Parlamento seçimleri beş yılda bir yapılmaktadır. Kırgızistan da hukuk sistemi, Fransa ve Rusya Federasyonu hukuk sistemi örnek alınarak oluşturulmuştur. Mevcut anayasa, 27 Temmuz 2010 tarihinde kabul edilmiştir. Ülkenin önemli siyasi partileri; Kırgızistan Sosyal Demokrat Partisi, Ata Jurt Partisi, Respublika Partisi, Ar Namıs Partisi, Ata Meken Partisi, Bütün Kırgızistan Partisi, Ak Şumkar Partisi ve Zamandaş Partisi dir. 8 17 Aralık 2010 tarihinden buyana, Parlamentodaki milletvekili dağılımı çerçevesinde, Sosyal Demokrat Parti, Respublika Partisi ve Ata Jurt Partisi nden oluşan koalisyon hükümeti görev yapmaktadır. Ekonomi Kırgızistan, ekonomik açıdan diğer Türk Cumhuriyetlerinden daha az gelişmiştir ve ekonomisi daha çok tarıma ve madenciliğe dayalıdır. Pamuk, buğday, şekerpancarı ve tütün önemli tarım ürünleridir. Tütün ve pamuk aynı zamanda en önemli ihracat ürünleridir. Ülkede aynı zamanda hayvancılık ve arıcılık yapılmaktadır. Endüstriyel ihracat ürünleri arasında altın, doğal gaz ve uranyum bulunmaktadır. Ülke ekonomisi, önemli ölçüde altın ihracatına bağlıdır. Altın yataklarının yanı sıra kömür, cıva, uranyum, bakır, molibden, gümüş, antimuan ve seramik sanayinde kullanılan bazı mineraller ülkenin bilinen yeraltı kaynakları arasındadır. 2008 yılı verilerine göre GSMH (Satın Alma Gücü Paritesi) 11,41 milyar dolar, kişi başına milli gelir (SAGP) 2.100 dolardır. GSMH nın sektörlere göre dağılımı: Tarım % 32,4, Sanayi % 18,6, Hizmetler % 49 dur. Ülkede işsizlik oranı %18, enflasyon oranı ise % 22,5 tir. İhracat 1,676 milyar dolar, ithalat ise 3,476 milyar dolardır. 9 Ülkenin para birimi Som dur. Aralık 2011 itibariyle 1 ABD Doları, 46,497 Som a karşılık gelmektedir. Ülkenin başlıca ihracat ortakları; Rusya (% 20,7), İsviçre (% 19,9), Kazakistan (% 18), Afganistan (% 10,4) ve Özbekistan (%7.6) dır. İthalat ortakları; Rusya (%40,5), Çin (%14,7), Kazakistan (% 12,9) ve Özbekistan (% 5) dan oluşmaktadır. Dış Politika Sovyet döneminin ardından bağımsızlığını ilan eden Kırgızistan, Rusya ile ilişkilerini korurken, daha önce ilişki kurmadığı devletlerle de bağlarını güçlendirme çabasındadır. Bölgenin baş 8 http://www.mfa.gov.tr/kirgizistan-kunyesi.tr.mfa 9 TİKA Faaliyet Raporu-2008 http://store.tika.gov.tr/yayinlar/faaliyet-raporlari/faaliyet-raporu-2008.pdf s.28 6

aktörleri olan Rusya, ABD, Çin ve İran ile dengeli bir politika izlemektedir. Bölgedeki diğer Türk Cumhuriyetleri ile de dengeli ilişkiler sürdürmeye çalışan Kırgızistan da, 2010 yılında yaşanan Kırgız-Özbek çatışması sonrasında gerilen Özbekistan ile ilişkiler normale dönmüştür. Ülkede yabancı diplomatik temsilcilik sayısı 17 dir. Türkiye ile İlişkiler 10 Türkiye, 16 Aralık 1991 tarihinde Kırgız Cumhuriyeti nin bağımsızlığını tanıyan ilk ülke olmuş ve iki ülke arasındaki diplomatik ilişkiler 29 Ocak 1992 tarihinde oluşturulmuştur. 1992 yılı içerisinde karşılıklı olarak Bişkek ve Ankara da büyükelçilikler açılmıştır. İki ülke arasında 100 ü aşkın işbirliği anlaşması imzalanmıştır. İki ülke Cumhurbaşkanları tarafından 1997 yılında imzalanan Ebedi Dostluk ve İşbirliği Anlaşması ile 1999 yılında yayımlanan Türkiye ve Kırgızistan: Birlikte 21. Yüzyıla bildirisi, Türkiye ve Kırgızistan arasındaki iyi ilişkileri simgeleyen belgelerdendir. Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu nun 3 Temmuz 2010 tarihinde Kırgızistan a gerçekleştirdiği ziyaret sırasında Kırgızistan a 10 milyon dolar hibe ve TİKA nın ülkenin özellikle güneyinin yeniden imarı için gerçekleştireceği projeler vasıtasıyla 11 milyon dolar proje yardımı yapılmasını öngören anlaşmalar imzalanmıştır. Kırgızistan, Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi ile Türk Dili Konuşan Ülkeler Parlamenter Asamblesinin de üyesidir. Yapılan eğitim işbirliği antlaşmaları çerçevesinde 2011 yılı itabariyle 1000 in üzerinde Kırgız öğrenci Türkiye de ve yine yakın sayıda Türk öğrenci Kırgızistanda eğitim görmektedir. Türk müteahhitlik firmaları Kırgızistan da 531 milyon Dolar değerinde 35 proje üstlenmişlerdir. Ülkede faaliyet gösteren Türk işadamları, Kırgızistan-Türkiye İşadamları Derneği (KITİAD) bünyesinde bir araya gelmektedir. 2. ARAŞTIRMA METODOLOJİSİ Özgün ölçeklerle taslak olarak geliştirilen anket formu, 2010 yılı içerisinde Türkiye de bulunan 240 yabancı uyruklu öğrenciye uygulanmıştır. Ayrıca, siyaset, uluslararası ilişkiler ve sosyal psikoloji alanında çalışmaları bulunan beş akademisyenden anketin geliştirilmesine dönük eleştiri ve geri bildirim alınmıştır. Yapılan uygulama ve alınan geri bildirimlerden hareketle anket yeniden tasarlanmış ve Ek teki nihai şekline ulaşılmıştır. Araştırmada; maliyet, uygulama kolaylığı, üniversitelerin ülkelerin farklı bölge ve gruplarından öğrenci barındırması ve dünya ile iletişime daha açık bir kitle olması nedenleriyle, evren ve uygulama alanı olarak üniversiteler seçilmiştir. 10 Bu bölümde Dışişleri Bakanlığı nın internet sitesinden yararlanılmıştır. http://www.mfa.gov.tr/sub.tr.mfa?eb08b92b- 5e48-48e6-a590-cb5c63238f73 7

Ek teki anket formu, Kırgız bir akademisyen tarafından üç farklı üniversitede (Ulusal Kırgız Üniversitesi / Kyrgyz National University, Uluslararası Atatürk-Alatoo Üniversitesi / International Atatürk-Alatoo University ve Kırgız-Rus Slav Üniversitesi / Kyrgyz Russian Slavic University) öğrenci, akademisyen ve diğer üniversite çalışanlarına uygulanmıştır. Anketler yüz yüze görüşme yöntemi ile uygulanmıştır. Örneklemin seçiminde irtibat kurulan akademisyenlerin ve anketör olarak seçilen öğrencilerin uygun örneklem (convenience sampling) yöntemiyle, kazara (accidental) ulaştığı kişilere uygulama yapılmıştır. Alanın zorluğu nedeniyle olasılığa dayalı bir örnekleme yöntemi uygulanamamıştır. Uygulamanın sadece üniversitelerde yapılmış olması ve örneklem seçiminde olasılıklı olmayan bir yöntemin kullanılmış olması nedeniyle; çalışma, bulguları itibariyle Kırgız halkının görüşlerini tam olarak temsil etme iddiasında olmamakla birlikte; daha eğitimli, dünyaya daha açık ve tüm ülkeden insanların bir araya geldiği üniversite ortamının evren olarak belirlenmesinin çalışma bulguları temelinde yarattığı avantajın da vurgulanması gerekmektedir. Bu anlamda, araştırmanın eğitimli Kırgız halkının düşünceleri konusunda önemli fikirler verdiği söylenebilir. Veri Analizi Anket ile elde edilen veriler istatistiki analiz programına (PASW 18.0) aktarılmak suretiyle analiz edilmiştir. Veri analizi, soruların ortalama değerleri ve bu ortalamaların cinsiyet ve yaş gibi gruplar temelinde farklılaşmasının (Tek yönlü varyans analizi ile) ortaya konulmasına dayanmaktadır. Uygulama aşamasındaki tedbir ve kontrollere rağmen, bazı anketlerin korku veya diğer nedenlerle tutarsız doldurulmuş olabileceği ihtimalinden hareketle, 378 kişiye ait anket verileri; analiz öncesi, bir diğeri ile algı ve olgu temelinde çelişki teşkil eden 17 soru çifti ile kontrol edilmiştir. Kontrol sonucunda, en az iki soru çiftinde çelişkili bulunan 34 anket formu çalışmanın veri temizliği aşamasında silinmiştir. Veri temizliği sonrası 344 kişiye inen örneklemin %10 u akademisyen, %70 i öğrenci ve 20 si diğer üniversite çalışanlarından oluşmaktadır. Örneklemin tamamı Kırgız kökenli öğrencilerden oluşmaktadır. Ülke nüfusunun ağırlıklı olarak Müslüman olması nedeniyle, örneklem de ağırlıklı olarak Müslümanlardan oluşmuştur. Anket uygulaması yapılanlar içinde sadece beş kişi Hristiyan olduğunu beyan etmiştir. Örneklem sayısının yetersizliği nedeniyle dine göre farklılaşma analizi yapılmamıştır. Algı ve eğilimleri ortaya koyan soruların tamamı 11 li ölçekle 0-10 aralığında bir değerlendirme sunmakla birlikte, bu değerler tablolaştırılırken yüze tahvil edilmiştir. Bu nedene de bağlı olarak, tablolardaki soru değerleri (örnek %81), sorulara katılım yüzdelerini değil, soru ifadelerine ortalama katılım düzeylerini göstermektedir. 8

Soruların ortalama değerlerinin cinsiyet ve yaş gibi değişkenlere göre farklılaşma analizleri, tek yönlü varyans analiz yöntemi (Anova ve Post-Hock Tukey) ile gerçekleştirilmiş, bu analiz sonuçları tablo yorumlarına yansıtılmış ancak, rapordaki tablo metinlerine ortalamalar dışındaki istatistiki anlamlılık değerleri konulmamıştır. Rapora aktarılan tablolarda, aynı soruya ait yaş ve cinsiyet gibi değişkenlere göre farklılaşma analizlerinde soru ortalaması küçük değişiklikler gösterebilmektedir. Bu durum, farklılaşmaya bakılan değişkenlere ait soruların (yaş vb.) cevap sayılarının birbirinden farklı olmasında kaynaklanmaktadır. 3. ÖRNEKLEMİN TEMEL ÖZELLİKLERİ 344 kişiden oluşan örneklemin yaklaşık %60 ı erkeklerden %40 ı kadınlardan oluşmaktadır. Cinsiyet ve yaş bilgilerinden her ikisini de tam olarak işaretleyen 335 kişinin dağılımını gösteren tablo aşağıda verilmiştir. Örneklemin yaklaşık %80 i 17-25 yaş grubunda iken %15 i 26-40 yaş grubunda ve %5 i 41 yaş ve üzeri gruptadır. Cinsiyet * Yaş Çapraz Tablosu Erkek Kadın Toplam 17-25 yaş 26-40 yaş 41 ve üzeri yaş Toplam Sayı 161 30 8 199 Cinsiyet içinde % 80,9 15,1 4,0 100% Sayı 107 22 7 136 Cinsiyet içinde % 78,7 16,2 5,1 100% Sayı 268 52 15 335 Cinsiyet içinde % 80,0 15,5 4,5 100% Ulaşılan ve %40 ı kadınlardan oluşan 337 kişilik Örneklemin cinsiyet ve meslek grubuna göre dağılımı aşağıdaki tabloda verilmiştir. Cinsiyet * Meslek Çapraz Tablosu Erkek Kadın Toplam Akademisyen Öğrenci Diğer Toplam Sayı 21 143 36 200 Cinsiyet içinde % 10,5 71,5 18,0 100% Sayı 14 93 30 137 Cinsiyet içinde % 10,2 67,9 21,9 100% Sayı 35 236 66 337 Cinsiyet içinde % 10,4 70,0 19,6 100% Örneklemin yaklaşık %80 i bekârlardan, %20 si ise evlilerden oluşmaktadır. Örneklemin cinsiyet ve medeni duruma göre dağılımı aşağıdaki tabloda verilmiştir. 9

Erkek Kadın Toplam Cinsiyet * Medeni Durum Çapraz Tablosu Bekar Evli Toplam Sayı 139 26 165 Cinsiyet içinde % 84,2 15,8 100% Sayı 95 30 125 Cinsiyet içinde % 76,0 24,0 100% Sayı 234 56 290 Cinsiyet içinde % 80,7 19,3 100% Çalışmada kullanılan onlu dindarlık ölçeğinin cevap değerleri aşağıda verilmiştir. Kırgızlar arasında dindarlık düzeyi ortalaması onlu ölçekte 6,73 tür. Kişilerin dindarlık ölçeğinde orta noktanın (5) üzerinde yoğunlaştığı dikkati çekmektedir. 10

4. KIRGIZİSTAN DA TÜRKLERE VE DİĞER HALKLARA SEMPATİ Araştırma bulguları, Kırgızlar arasında en yüksek sempatinin %58,9 ile Ruslara, en yüksek ikinci sempati düzeyinin ise %54,2 ile Türklere olduğunu göstermektedir. En düşük sempati düzeyi ise %38,7 ile İranlılara ve %33,8 ile Çinlilere karşı duyulan sempatidir. %50 ler düzeyinde olan Türklere sempatinin, orta düzeyde ve Araplara Sempati ile aynı düzeyde olması ve Ruslara sempatiden daha düşük olması, Türkiye ve Türk algısı noktasında tanımlanması gereken önemli problemlere işaret etmektedir. Çalışmanın yapıldığı üç farklı üniversite içinde yer alan Uluslararası Atatürk-Alatoo Üniversitesinde okuyan öğrencilerin sempati düzeyine ayrıca bakıldığında; Türkiye ile ilgili iletişim ve işbirliğinin çok daha üst düzeyde olduğu bu üniversitedeki Kırgız öğrencilerin Türklere Sempati algısının %66 ile çok daha olumlu olduğu görülmektedir. 11

Çalışmada kullanılan onlu sempati ölçeğinin Türklere ait cevap değerleri aşağıda verilmiştir. Onlu ölçekte sorulan sempati değerleri bu çalışmadaki diğer analiz ve tablolarda, daha iyi anlaşılması için yüzlü ölçekte kullanılmıştır. Aşağıdaki grafik değerleri incelendiğinde; Kırgızlar arasında Türklere karşı sevgi ve sempati beslediğini söyleyenlerin oranı ölçek ortası olan 5 de dahil edildiğinde %60 lar düzeyinde iken, yaklaşık %40 lık bir kesim Türklere sempati noktasında olumsuz görüş belirtmişlerdir. Bu durum yukarıda bahsedilen algılar temelindeki muhtemel problemlerin tanımlanması ihtiyacını kuvvetlendirmektedir. 12

Bu bölümde Türklere sempati değerlerinin diğer değişkenler göre farklılaşması analiz edilmiştir. Türklere sempati düzeyi, erkeklere oranla kadınlarda daha yüksektir. Kırgızlar arasında yaş büyüdükçe Türklere sempati düzeyi de yükselmektedir. Bu bulgular, üniversite öğrencilerinden oluşan 17-25 yaş grubu genç Kırgızlar arasında Türkiye ve Türk algısı konusunda daha yaşlı kuşaklara göre çok daha fazla problem olduğunu göstermektedir. 13

Türklere sempati düzeyi üniversite öğrencilerinde ve diğer üniversite çalışanlarında akademisyenlere oranla daha düşüktür. Üniversite çalışanları ve öğrencilerinin algı değerleri birbirine çok yakındır. Türklere sempati düzeyi gelir algısına göre incelendiğinde; Türklere sempati orta gelirli olduğunu belirten kişilerde daha olumlu düzeydedir. Sempati düzeyi fakir olduğunu belirten kişilerde en düşük düzeydedir. Soydaş Orta Asya Cumhuriyetleri arasında en fakir ülke konumunda olan Kırgızistan da halkın yaşadığı ekonomik problemlerin Türkiye ve Türkler ile ilgili algıları olumsuz etkilediği değerlendirmesi yapılabilir. Türklere sempati düzeyi günlük yaşamında internet kullanan kişilerde kullanmayanlara göre daha yüksektir. 14

Türklere sempati düzeyi yurt dışına çıkan ve çıkmayan kişiler arasında farklılaşmamaktadır. 15

Türklere sempati düzeyi bugüne kadar Türklerle tanışmış olanlarda hiçbir Türk ile tanışmamış olanlara göre daha yüksek bulgulanmıştır. Türklere sempati düzeyi, bugüne kadar Türkiye yi en az bir kere ziyaret etmiş kişilerde ziyaret etmeyenlere göre daha yüksektir. 16

Sempati düzeyi Türkleri Avrupa kültürüne daha yakın bulanlar arasında, Türkleri Orta Doğu ve Asya kültürüne yakın bulanlara göre daha olumludur. 17

5. TÜRKİYE DE DEMOKRASİ ALGISI Türkiye deki insan hakları ve demokratikleşme düzeyinin Kırgızlar tarafından algılanma şekli farklı dört soru ile ölçülmüştür. Türkiye deki insan hakları, fikir özgürlüğü, farklı din/kültür ve kimliklere saygı ile demokratikleşme düzeyi konusundaki dört soruda da algısal değerler %52-59 düzeyinde orta derecede olumludur. 18

Türkiye deki insan hakları ve demokratikleşme düzeyi ile ilgili algıların kadın ve erkekler arasındaki farklılaşma durumu aşağıdaki grafikte gösterilmiştir. Türkiye nin gelişmiş demokrasiye sahip olduğu yönündeki görüş kadınlar arasında erkeklere göre daha fazla destek bulurken diğer üç görüş cinsiyete göre anlamlı farklılaşmamaktadır. Türkiye deki insan hakları ve demokratikleşme düzeyi ile ilgili algılar genel olarak yaş yükseldikçe daha olumlu hale gelmektedir. Bu konulardaki en olumsuz algılar ise Türklere Sempati ölçeğinde olduğu gibi 17-25 yaş grubundadır. 19

Türkiye deki insan hakları ve demokratikleşme düzeyi ile ilgili algılar üç soruda mesleğe göre farklılaşmaktadır. Bu üç soruda da demokratikleşme düzeyi ile ilgili en olumsuz algılar üniversite öğrencilerindedir. Türkiye de demokrasi algısı konusundaki dört sorudan farklı din ve kültürlere saygı ve insan hakları konusundaki olumlu algılar kişilerin gelir durumu yükseldikçe artmaktadır. 20

Türkiye deki insan hakları, fikir özgürlüğü, farklı din/kültür ve kimliklere saygı konularındaki sorularda kişilerin algılarının günlük yaşamda internet kullanan kişilerde daha olumlu olduğu gözlemlenmektedir. Türkiye de demokrasi algısı konusundaki dört soruya ait algılar kişilerin yurt dışına çıkma durumuna göre aşağıda tablo olarak verilmiştir. En az bir defa yurt dışına çıkanların Türkiye deki demokrasi düzeyi, insan hakları ve fikir özgürlüğü konusundaki algıları yurt dışına hiç çıkmayanlara göre daha olumludur. 21

Türkiye de demokrasi algısını sorgulayan dört soruda da olumlu algılar Türklerle tanışan kişilerde daha yüksektir. Benzer şekilde, Türkiye de demokrasi konusundaki algılar, Türkiye yi en az bir kere ziyaret eden kişiler arasında ziyaret etmeyenlere oranla daha olumludur. 22

Türkiye de demokrasi algısının Türkiye nin yakın görüldüğü kültüre göre değiştiği bulgulanmıştır. Türkiye yi Avrupa kültürüne yakın gören kişilerde Türkiye ile ilgili demokrasi algısı daha olumludur. Kırgızlarda Türkiye de demokrasi konusundaki algılar kişilerin dindarlık düzeyine göre değişmektedir. Bulgular, bu konudaki en olumsuz algıların dindarlık düzeyi düşük kişilerde olduğunu göstermektedir. 23

6. TÜRKİYE DE YAŞAM ALGISI Türkiye deki yaşam konusunda Kırgızların algıları dört soru ile ölçülmüştür. Türkiye nin modern bir ülke olduğu ve yaşam standardının iyi olduğu konularındaki algılar %60-61 aralığında ve orta düzeyde olumludur. Türkiye de can güvenliğinin iyi olduğu görüşü %52,9 oranında, Türkiye nin laik bir cumhuriyet olduğu konusundaki görüş ise, diğer üç sorudan biraz daha düşük olarak %46,9 düzeyinde onay görmüştür. Aynı sorulara yaş grupları temelinde bakıldığında; Türkiye deki yaşam konusundaki olumlu algıların Kırgızlar arasında yaş büyüdükçe yükseldiği görülmektedir. 24

Türkiye de yaşam konusundaki olumlu algıların, diğer bulgularla örtüşen şekilde 17-25 yaş grubunda yer alan üniversite öğrencilerinde en düşük düzeyde olduğu görülmektedir. Kırgızlar arasında Türkiye de yaşam konusundaki olumlu algılar gelir durumu yükseldikçe artmaktadır. 25

Türkiye de yaşam konusunda, yurt dışına en az bir defa çıkan kişilerin algısı yurt dışına hiç çıkmayanlara göre daha olumludur. Türkiye de yaşam konusundaki algılar internet kullanan Kırgızlar arasında kullanmayanlara göre daha yüksektir. 26

Aynı sorulara Türklerle tanışma ve Türkiye yi ziyaret durumuna göre bakıldığında, tüm soruların gruplar arasında anlamlı olarak farklılaştığı görülmektedir. Bu bulgulara göre; Türkiye de yaşam konularındaki olumlu algılar, Türklerle tanışan veya Türkiye yi ziyaret eden kişilerde diğerlerine göre daha yüksektir. 27

Dindarlık düzeyinin düşük olduğu kişilerde, Türkiye deki yaşam ile ilgili olumlu algıların en düşük düzeyde olduğu görülmektedir. Türkiye de yaşam konusundaki algılar, Türkiye yi Avrupa kültürüne daha yakın görenlerde diğerlerine göre çok daha olumludur. 28

7. TÜRKLERİN KİŞİLİK ÖZELLİKLERİ Türklerin algılanan kişilik özelliklerinin belirlenmesi maksadıyla, beşi olumsuz olmak üzere 16 kişilik özelliği sorgulanmıştır. Türklerin olumsuz kişilik özellikleri (Kaba, Agresif, Zalim, Irkçı) ile özdeşleştirilme düzeyi %25-37 aralığında olmakla birlikte, olumlu kişilik özellikleri (Misafirperver, Çalışkan, Dürüst, Yardımsever, Hoşgörülü) ile özdeşleştirilme düzeyi genelde %50-60 aralığında ve orta düzeydedir. 29

Aynı konuyu inceleyen müteakip tablolarda, Türklerin kişilik özellikleri konusundaki görüşlerin yaş, cinsiyet vb. özelliklere göre farklılaşması incelenmiştir. Tablo değerleri teknik olarak okunmadan ve yorumlanmadan verilmiştir. Türklerin Algılanan Kişilik Özelliklerinin Mesleklere Göre Farklılaşması (%) Meslek Akademisyen Öğrenci Diğer Üni. Toplam Çalışanları Türkler misafirperverdir 74,5 57,3 69,8 61,3 Türkler zamana uyar 57,7 47,1 51,6 49,1 Türkler çalışkan-üretkendir 68,1 53,0 66,7 57,1 Türkler kurallara uyar 60,0 51,4 60,2 53,9 Türkler yardımseverdir 73,2 49,8 62,1 54,2 Türkler muhafazakâr-gelenekçidir 58,4 45,6 49,5 47,8 Türkler hoşgörülüdür 60,7 46,3 56,5 49,7 Türkler dürüsttür 65,7 53,5 57,7 55,7 Türkler dindardır 76,4 69,0 68,5 69,7 Türkler rasyonel-akılcıdır 68,6 45,8 57,6 50,3 Türkler alçak gönüllüdür 47,1 40,0 39,1 40,5 Türkler kadercidir 46,8 37,6 43,3 39,6 Türkler ırkçı-faşisttir 21,1 24,3 28,9 24,8 Türkler kabadır 30,4 35,9 45,4 37,1 Türkler agresiftir 42,2 33,3 48,0 36,9 Türkler zalim-acımasızdır 20,8 27,2 39,8 28,8 Türklerin Algılanan Kişilik Özelliklerinin Yaşa Göre Farklılaşması (%) Yaş kategorik 17-25 yaş 26-40 yaş 41 yaş ve Toplam üzeri Türkler misafirperverdir 57,90 77,21 72,31 61,30 Türkler zamana uyar 47,58 52,38 64,29 49,19 Türkler kurallara uyar 52,21 59,51 64,00 53,87 Türkler çalışkan-üretkendir 53,13 74,29 70,00 57,07 Türkler yardımseverdir 50,21 74,87 70,00 54,49 Türkler muhafazakâr-gelenekçidir 44,95 60,51 55,38 47,94 Türkler hoşgörülüdür 46,80 60,79 62,00 49,60 Türkler dürüsttür 53,21 64,47 70,67 55,80 Türkler dindardır 68,70 75,11 70,71 69,74 Türkler rasyonel-akılcıdır 46,27 66,49 71,33 50,45 Türkler alçak gönüllüdür 39,18 40,00 61,43 40,33 Türkler kadercidir 38,47 43,70 46,36 39,54 Türkler ırkçı-faşisttir 25,26 22,16 27,69 24,94 Türkler kabadır 37,09 37,00 33,33 36,91 Türkler agresiftir 34,12 46,98 44,29 36,62 Türkler zalim-acımasızdır 28,52 29,43 34,17 28,91 30

Türklerin Algılanan Kişilik Özelliklerinin İnternet Kullanma Durumuna Göre Farklılaşması (%) İnternet kullanma durumu İnternet Kullanmayanlar İnternet Kullananlar Toplam Türkler misafirperverdir 53,08 64,11 61,26 Türkler zamana uyar 45,15 50,39 49,09 Türkler çalışkan-üretkendir 51,05 59,17 57,06 Türkler kurallara uyar 48,72 55,80 53,90 Türkler yardımseverdir 45,95 56,98 54,22 Türkler muhafazakâr-gelenekçidir 40,78 50,27 47,84 Türkler hoşgörülüdür 42,00 52,55 49,67 Türkler dürüsttür 55,93 55,57 55,66 Türkler dindardır 67,32 70,53 69,68 Türkler rasyonel-akılcıdır 40,82 53,84 50,33 Türkler alçak gönüllüdür 37,07 41,79 40,52 Türkler kadercidir 35,80 40,88 39,59 Türkler ırkçı-faşisttir 27,00 23,97 24,77 Türkler kabadır 30,00 39,71 37,10 Türkler agresiftir 26,99 40,33 36,88 Türkler zalim-acımasızdır 31,34 27,89 28,77 Türklerin Algılanan Kişilik Özelliklerinin Gelir Algısına Göre Farklılaşması (%) Gelir algısı Zengin Orta gelirli Fakir Toplam Türkler misafirperverdir 61,67 62,10 56,32 60,92 Türkler çalışkan-üretkendir 62,96 56,48 54,91 56,80 Türkler zamana uyar 47,33 47,98 51,37 48,56 Türkler muhafazakâr-gelenekçidir 51,85 46,11 50,43 47,59 Türkler kurallara uyar 53,45 53,21 52,81 53,15 Türkler yardımseverdir 57,24 54,12 50,18 53,65 Türkler rasyonel-akılcıdır 52,59 50,00 46,98 49,65 Türkler hoşgörülüdür 56,43 49,84 44,91 49,51 Türkler dürüsttür 59,64 54,64 55,86 55,35 Türkler alçak gönüllüdür 44,14 39,31 42,13 40,37 Türkler dindardır 70,33 68,33 73,16 69,46 Türkler agresiftir 32,07 36,30 41,13 36,79 Türkler kadercidir 40,00 40,15 37,27 39,63 Türkler kabadır 42,67 35,79 39,46 37,28 Türkler ırkçı-faşisttir 28,15 23,24 31,11 25,16 Türkler zalim-acımasızdır 33,70 26,55 35,56 28,96 31

Türklerin Algılanan Kişilik Özelliklerinin Türklerle Tanışma Durumuna Göre Farklılaşması (%) Bugüne kadar tanıştığım Türkler oldu Hayır Evet Toplam Türkler dindardır 58,96 73,23 69,68 Türkler misafirperverdir 44,08 66,54 61,26 Türkler çalışkan-üretkendir 52,43 58,52 57,06 Türkler dürüsttür 50,78 57,28 55,66 Türkler yardımseverdir 38,51 58,82 54,22 Türkler kurallara uyar 48,41 55,61 53,90 Türkler rasyonel-akılcıdır 44,03 52,20 50,33 Türkler hoşgörülüdür 40,98 52,15 49,67 Türkler zamana uyar 45,71 50,09 49,09 Türkler muhafazakar-gelenekçidir 43,64 49,03 47,84 Türkler alçak gönüllüdür 36,13 41,96 40,52 Türkler kadercidir 35,00 40,99 39,59 Türkler kabadır 34,29 38,01 37,10 Türkler agresiftir 30,90 38,74 36,88 Türkler zalim-acımasızdır 32,71 27,62 28,77 Türkler ırkçı-faşisttir 22,33 25,49 24,77 Türklerin Algılanan Kişilik Özelliklerinin Türkiye'yi Ziyaret Etme Durumuna Göre Farklılaşması (%) Türkiye'yi en az bir kere ziyaret ettim Hayır Evet Toplam Türkler dindardır 68,12 75,00 69,68 Türkler misafirperverdir 57,74 72,50 61,26 Türkler çalışkan-üretkendir 55,00 64,03 57,06 Türkler dürüsttür 54,54 59,44 55,66 Türkler yardımseverdir 49,95 67,03 54,22 Türkler kurallara uyar 52,52 58,38 53,90 Türkler rasyonel-akılcıdır 48,77 55,07 50,33 Türkler hoşgörülüdür 45,39 61,97 49,67 Türkler zamana uyar 48,45 51,03 49,09 Türkler muhafazakâr-gelenekçidir 44,32 57,85 47,84 Türkler alçak gönüllüdür 40,04 42,05 40,52 Türkler kadercidir 35,83 49,81 39,59 Türkler kabadır 35,09 43,29 37,10 Türkler agresiftir 35,05 42,88 36,88 Türkler zalim-acımasızdır 29,44 26,72 28,77 Türkler ırkçı-faşisttir 23,81 27,61 24,77 32

Türklerin Algılanan Kişilik Özelliklerinin Yakın Görüldüğü Kültüre Göre Farklılaşması (%) Türklerin yakın görüldüğü kültür Asya Kültürü Avrupa Kültürü Orta Doğu Kültürü Toplam Türkler dindardır 63,58 78,14 70,37 69,44 Türkler misafirperverdir 56,49 68,14 61,84 61,08 Türkler çalışkan-üretkendir 55,67 60,67 56,02 56,86 Türkler dürüsttür 55,26 56,56 55,28 55,53 Türkler yardımseverdir 50,96 60,98 53,55 54,19 Türkler kurallara uyar 49,60 63,64 52,60 53,69 Türkler rasyonel-akılcıdır 46,78 53,56 50,96 50,11 Türkler hoşgörülüdür 43,85 59,02 50,33 49,66 Türkler zamana uyar 48,51 53,88 47,54 49,07 Türkler muhafazakâr-gelenekçidir 40,90 56,33 49,54 47,76 Türkler alçak gönüllüdür 36,85 42,13 42,78 40,44 Türkler kadercidir 35,65 48,46 38,29 39,42 Türkler kabadır 41,31 35,85 34,25 37,25 Türkler agresiftir 31,92 43,04 37,87 36,79 Türkler zalim-acımasızdır 30,61 26,88 28,44 28,98 Türkler ırkçı-faşisttir 22,10 26,04 26,73 24,81 Türklerin Algılanan Kişilik Özelliklerinin Dindarlık Düzeyine Göre Farklılaşması (%) Dindarlık Düzeyi Dindarlık Düzeyi zayıf Dindarlık Düzeyi Orta Dindarlık Düzeyi Güçlü Toplam Türkler dindardır 61,35 69,82 71,26 69,23 Türkler misafirperverdir 47,14 61,18 64,44 60,63 Türkler çalışkan-üretkendir 50,00 57,46 56,97 56,23 Türkler dürüsttür 53,06 54,48 57,57 55,66 Türkler yardımseverdir 45,83 52,86 56,32 53,32 Türkler kurallara uyar 47,78 55,33 51,54 52,61 Türkler hoşgörülüdür 41,76 47,55 54,10 49,49 Türkler rasyonel-akılcıdır 40,59 50,50 51,54 49,42 Türkler muhafazakâr-gelenekçidir 48,79 51,67 43,88 48,13 Türkler zamana uyar 40,00 48,76 48,85 47,53 Türkler alçak gönüllüdür 34,57 38,70 43,14 39,96 Türkler kadercidir 36,15 40,97 38,14 39,05 Türkler kabadır 31,14 42,00 33,30 36,79 Türkler agresiftir 32,22 39,91 34,26 36,50 Türkler zalim-acımasızdır 27,10 29,06 28,65 28,61 Türkler ırkçı-faşisttir 27,42 23,79 22,53 23,73 33

8. TÜRKİYE NİN ORTA DOĞU VE MÜSLÜMAN ÜLKELER İÇİN MODEL ÖZELLİĞİ Bu bölümde, anket formu ile sorgulanan ve Türkiye nin Orta Doğu ve Müslüman ülkeler için oynadığı role dönük, aşağıdaki grafikte yer alan üç sorunun analizleri yer almaktadır. Soru değerlerine bakıldığında; insanlar %50 düzeyinde Türkiye yi Müslüman ülkeler için bir rol model olarak görmektedir. Türkiye nin Orta Doğudaki etkinliği ve rolü konusundaki güç algısı ise %52 düzeyindedir. Türkiye nin bölgede daha etkin olması konusundaki talep ise %49 düzeyindedir. Aynı konuyu inceleyen müteakip tablolarda, Türkiye nin Orta Doğu ve Müslüman ülkeler için oynadığı role dönük görüşlerin yaş, cinsiyet vb. özelliklere göre farklılaşması incelenmiştir. 34

Türkiye nin Müslüman ülkeler için bir rol model olarak görülmesi, Orta Doğu da etkin bir role sahip olması ve Orta Doğu da etkin rol alması gerektiği konularındaki görüşler, akademisyenler arasında daha yüksek oranda destek bulmuştur. Aynı konularda görüşlere en düşük destek ise üniversite öğrencilerinde gözlenmektedir. Türkiye nin Müslüman ülkeler için bir rol model olarak görülmesi ile Türkiye nin Orta Doğudaki etkinliği ve rolü konusundaki görüşlere destek yaş büyüdükçe artmaktadır. Bu bulgu çalışmanın diğer sorularına ait yaşa göre farklılaşma bulguları ile örtüşmektedir. Türkiye İle İlgili Model Algısının Yaşa Göre Farklılaşması (%) Yaş 17-25 yaş 26-40 yaş 41 yaş ve üzeri Toplam Türkiye Müslüman Ülkeler için bir modeldir. 47,87 53,33 73,33 50,04 Türkiye Orta Doğuda etkin bir role sahiptir. 49,00 60,93 73,08 52,11 Türkiye Orta Doğuda daha etkin rol almalıdır. 45,34 58,00 73,33 48,58 Aynı sorulara bakıldığında, Türkiye nin Orta Doğuda etkinliği ve Müslüman ülkeler için model olması yönündeki görüşlere destek kişilerin gelir durumu yükseldikçe artmaktadır. Türkiye İle İlgili Model Algısının Gelir Algısına Göre Farklılaşması (%) Gelir algısı Zengin Orta Fakir Toplam gelirli Türkiye Müslüman Ülkeler için bir modeldir. 53,70 51,23 42,88 49,89 Türkiye Orta Doğuda etkin bir role sahiptir. 60,71 51,15 45,96 51,25 Türkiye Orta Doğuda daha etkin rol almalıdır. 53,70 48,55 41,74 48,86 35

Türkiye nin Orta Doğuda etkinliği ve Müslüman ülkeler için model olması yönündeki görüşlere destek, internet kullanan kişilerde kullanmayanlara göre daha yüksektir. Türkiye İle İlgili Model Algısının İnternet Kullanma Durumuna Göre Farklılaşması (%) İnternet kullanma durumu İnternet İnternet Toplam Kullanmayanlar Kullananlar Türkiye Müslüman Ülkeler için bir modeldir. 42,19 52,68 50,00 Türkiye Orta Doğuda etkin bir role sahiptir. 43,33 54,93 52,08 Türkiye Orta Doğuda daha etkin rol almalıdır. 40,95 51,05 48,63 Türkiye nin Orta Doğuda etkinliği ve Müslüman ülkeler için model olması yönündeki görüşlere destek Türklerle tanışan kişiler arasında diğerlerine göre daha yüksektir. Türkiye İle İlgili Model Algısının Türklerle Tanışma Durumuna Göre Farklılaşması (%) Bugüne kadar tanıştığım Türkler oldu Hayır Evet Toplam Türkiye Müslüman Ülkeler için bir modeldir. 42,22 52,62 50,00 Türkiye Orta Doğuda etkin bir role sahiptir. 45,76 54,14 52,08 Türkiye Orta Doğuda daha etkin rol almalıdır. 42,58 50,66 48,63 Türkiye nin Orta Doğuda etkinliği ve Müslüman ülkeler için model olması yönündeki görüşlere destek Türkiye yi en az bir defa ziyaret eden kişiler arasında diğerlerine göre daha yüksektir. Türkiye İle İlgili Model Algısının Türkiye'yi Ziyaret Etme Durumuna Göre Farklılaşması (%) Türkiye'yi en az bir kere ziyaret ettim Hayır Evet Toplam Türkiye Müslüman Ülkeler için bir modeldir. 46,83 60,15 50,00 Türkiye Orta Doğuda etkin bir role sahiptir. 49,90 58,79 52,08 Türkiye Orta Doğuda daha etkin rol almalıdır. 45,13 59,09 48,63 36

Türkiye nin Orta Doğuda etkinliği ve Müslüman ülkeler için model olması yönündeki görüşlere destek, Türkleri Avrupa kültürüne daha yakın gören kişilerde daha yüksek ve olumludur. Aynı görüşlere destek Türkiye yi Asya kültürüne yakın gören kişilerde en düşük seviyededir. Türkiye İle İlgili Model Algısının Türklerin Yakın Görüldüğü Kültüre Göre Farklılaşması (%) Türklerin yakın görüldüğü kültür Asya Kültürü Avrupa Kültürü Orta Doğu Kültürü Toplam Türkiye Müslüman Ülkeler için bir modeldir. 45,14 60,36 50,17 50,29 Türkiye Orta Doğuda etkin bir role sahiptir. 45,48 62,64 53,59 52,55 Türkiye Orta Doğuda daha etkin rol almalıdır. 44,79 57,50 49,46 49,22 Türkiye nin Orta Doğuda etkinliği ve Müslüman ülkeler için model olması yönündeki görüşlere destek, kişilerin dindarlık düzeyleri yükseldikçe artmaktadır. Türkiye İle İlgili Model Algısının Dindarlık Düzeyine Göre Farklılaşması (%) Dindarlık Düzeyi Dindarlık düzeyi düşük Dindarlık düzeyi orta Dindarlık düzeyi yüksek Toplam Türkiye Müslüman Ülkeler için bir modeldir. 38,48 43,85 57,88 49,07 Türkiye Orta Doğuda etkin bir role sahiptir. 35,00 54,65 52,47 50,66 Türkiye Orta Doğuda daha etkin rol almalıdır. 30,88 46,22 54,84 47,40 37

9. TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ ÜYELİĞİNE BAKIŞ Türkiye nin Avrupa Birliğine girmesi yönündeki görüş, çalışmaya katılan kişiler arasında %53 ler düzeyinde bir destek bulmaktadır. Bunun yanında, Türkiye nin Avrupa Birliği dışında ittifaklar araması görüşüne destek %49,1 oranındadır. Aynı konuyu inceleyen müteakip tablolarda, Türkiye nin Avrupa Birliğine Girmesi yönündeki görüşler ile Türkiye nin Avrupa Birliği dışında ittifaklar araması konusundaki görüşlerin yaş, cinsiyet vb. özelliklere göre farklılaşması incelenmiştir. 38

Türkiye nin Avrupa Birliğine girmesi yönündeki görüş, en fazla akademisyenler tarafından desteklenmektedir. Aynı bulgulara göre, üniversite çalışanları arasında Türkiye nin Avrupa Birliği dışında ittifaklar araması görüşü diğer iki gruba göre daha fazla destek bulmuştur. Türkiye nin Avrupa Birliği Üyeliğine Bakışın Mesleğe Göre Farklılaşması (%) ` Meslek Akademisyen Üni. Diğer Üni. Toplam Öğrencisi Çalışanları Türkiye Avrupa Birliğine girmelidir. 60,36 52,89 51,56 53,46 Türkiye Avrupa Birliği dışında ittifaklar aramalıdır. 52,14 46,65 57,80 49,14 Türkiye nin Avrupa Birliği ne üyeliğini ve Avrupa Birliği dışında ittifaklar araması gerekliliğini ölçen iki farklı ancak bir diğeri ile çelişmeyen görüşe en yüksek oranda destek %75 ve %70 ile 41 yaş ve üzerindeki gruptadır. Türkiye nin Avrupa Birliği Üyeliğine Bakışın Yaşa Göre Farklılaşması (%) Yaş 17-25 yaş 26-40 yaş 41 yaş ve üzeri Toplam Türkiye Avrupa Birliğine girmelidir. 53,11 45,41 75,38 53,13 Türkiye Avrupa Birliği dışında ittifaklar aramalıdır. 47,22 53,06 70,00 49,21 Türkiye nin Avrupa Birliğine girmesi yönündeki görüş orta gelirli kişilerde daha yüksek destek bulurken, Türkiye nin Avrupa Birliği dışında ittifaklar araması görüşü, zengin olduğunu belirten kişilerde daha fazla destek bulmaktadır. Her iki soru da %38 ile en düşük seviyede fakir olduğunu söyleyen kişiler arasında destek bulmuştur. Türkiye nin Avrupa Birliği Üyeliğine Bakışın Gelir Algısına Göre Farklılaşması (%) Gelir algısı Zengin Orta Fakir Toplam gelirli Türkiye Avrupa Birliğine girmelidir. 48,40 56,67 38,57 52,80 Türkiye Avrupa Birliği dışında ittifaklar aramalıdır. 59,60 48,71 38,72 48,21 39

Türkiye nin Avrupa Birliğine girmesi ve Türkiye nin Avrupa Birliği dışında ittifaklar araması yönündeki iki farklı görüş, internet kullanan ve kullanmayanlar arasında anlamlı olarak farklılaşmamaktadır. Türkiye nin Avrupa Birliği Üyeliğine Bakışın İnternet Kullanma Durumuna Göre Farklılaşması (%) İnternet kullanma durumu İnternet İnternet Toplam Kullanmayanlar Kullananlar Türkiye Avrupa Birliğine girmelidir. 53,54 53,44 53,46 Türkiye Avrupa Birliği dışında ittifaklar aramalıdır. 50,16 48,78 49,14 Türkiye nin Avrupa Birliğine girmesi ve Türkiye nin Avrupa Birliği dışında ittifaklar araması yönündeki iki farklı görüş, yurt dışına hiç çıkmayan kişiler tarafından yurtdışına en az bir defa çıkan kişilere göre daha fazla desteklenmektedir. Türkiye nin Avrupa Birliği Üyeliğine Bakışın Yurt Dışına Çıkma Durumuna Göre Farklılaşması (%) Yurt dışına çıkma durumu Yurt dışına hiç çıkmadım Yurt dışına en az bir defa çıktım Toplam Türkiye Avrupa Birliğine girmelidir. 60,45 49,10 54,12 Türkiye Avrupa Birliği dışında ittifaklar aramalıdır. 50,63 47,50 48,83 Türkiye nin Avrupa Birliğine girmesi ve Türkiye nin Avrupa Birliği dışında ittifaklar araması yönündeki iki farklı görüş, Türklerle tanışan Kırgızlarda tanışmayanlara göre daha fazla destek bulmuştur. Türkiye nin Avrupa Birliği Üyeliğine Bakışın Türklerle Tanışma Durumuna Göre Farklılaşması (%) Bugüne kadar tanıştığım Türkler oldu Hayır Evet Toplam Türkiye Avrupa Birliğine girmelidir. 47,10 55,45 53,46 Türkiye Avrupa Birliği dışında ittifaklar aramalıdır. 42,28 51,22 49,14 40

Türkiye nin Avrupa Birliğine girmesi ve Türkiye nin Avrupa Birliği dışında ittifaklar araması yönündeki iki farklı görüş, Türkiye yi en az bir kere ziyaret eden kişilerde diğerlerine göre daha fazla destek bulmuştur. Türkiye nin Avrupa Birliği Üyeliğine Bakışın Türkiye'yi Ziyaret Etme Durumuna Göre Farklılaşması (%) Türkiye'yi en az bir kere ziyaret ettim Hayır Evet Toplam Türkiye Avrupa Birliğine girmelidir. 51,37 60,00 53,46 Türkiye Avrupa Birliği dışında ittifaklar aramalıdır. 46,20 58,03 49,14 Türkiye nin Avrupa Birliğine girmesi ve Türkiye nin Avrupa Birliği dışında ittifaklar araması yönündeki görüşler, Türkleri Avrupa kültürüne daha yakın görenler arasında diğer gruplara göre daha fazla destek bulmuştur. Türkiye nin Avrupa Birliği Üyeliğine Bakışın Türklerin Yakın Görüldüğü Kültüre Göre Farklılaşması (%) Türklerin yakın görüldüğü kültür Asya Kültürü Avrupa Kültürü Orta Doğu Kültürü Toplam Türkiye Avrupa Birliğine girmelidir. 47,87 66,73 52,50 53,53 Türkiye Avrupa Birliği dışında ittifaklar 47,50 55,24 47,82 49,00 aramalıdır. Türkiye nin Avrupa Birliğine girmesi ve Türkiye nin Avrupa Birliği dışında ittifaklar araması yönündeki görüşler, dindarlık düzeyi yüksek kişilerde diğerlerine göre daha fazla destek bulmaktadır. Türkiye nin Avrupa Birliği Üyeliğine Bakışın Dindarlık Düzeyine Göre Farklılaşması (%) Dindarlık Düzeyi Dindarlık düzeyi düşük Dindarlık düzeyi orta Dindarlık düzeyi yüksek Toplam Türkiye Avrupa Birliğine girmelidir. 49,14 44,38 62,63 52,79 Türkiye Avrupa Birliği dışında ittifaklar 38,44 47,67 53,89 48,92 aramalıdır. 41

10. TÜRKİYE İLE İLGİLİ GÜÇ ALGISI Bu bölümde, Türkiye ile ilgili farklı coğrafyalardaki (bölgesel, Balkanlar, Kafkaslar ve Orta Asya) güç algısı sorgulanmıştır. Bulgulara göre, Türkiye nin bu farklı bölgelerdeki güç algısı %36-54 aralığında ve Kafkaslar dışında orta düzeyde olumlu olarak algılanmaktadır. Kafkaslar Türkiye nin etkinliğinin en düşük olarak algılandığı bölgedir. Burada, diğer görüşlere benzer şekilde, beklentilere göre daha düşük olarak bulgulanan Türkiye ile ilgili güç algısından daha çarpıcı olan şey, ilgili bölgelerde Türkiye den daha yüksek bir etkinlik ve rol beklentisinin olmamasıdır. 42

Aynı konuyu inceleyen müteakip tablolarda, Türkiye nin farklı bölgelerdeki rol ve etkinliğine dönük algıların yaş, cinsiyet vb. özelliklere göre farklılaşması incelenmiştir. Tablo değerleri teknik olarak okunmadan ve yorumlanmadan verilmiştir. Türkiye İle İlgili Güç Algısının Mesleğe Göre Farklılaşması (%) Akademisyen Meslek Üni. Öğrencisi Diğer Üni. Çalışanları Toplam Türkiye bölgesel büyük bir güçtür 56,79 48,14 44,11 48,20 Türkiye Balkanlarda etkin bir role sahiptir. 57,08 42,29 54,75 46,00 Türkiye Balkanlarda daha etkin rol almalıdır. 61,30 42,05 52,93 45,91 Türkiye Kafkaslarda etkin bir role sahiptir. 41,67 34,85 40,00 36,47 Türkiye Kafkaslarda daha etkin rol almalıdır. 54,35 38,51 52,75 42,55 Türkiye Orta Asya'da etkin bir role sahiptir. 64,83 53,28 49,81 53,83 Türkiye Orta Asya'da daha etkin rol almalıdır. 71,79 49,95 55,49 53,20 Türkiye İle İlgili Güç Algısının Yaşa Göre Farklılaşması (%) Yaş 17-25 yaş 26-40 yaş 41 yaş ve üzeri Toplam Türkiye bölgesel büyük bir güçtür 47,12 50,00 64,29 48,44 Türkiye Balkanlarda etkin bir role sahiptir. 43,14 52,90 70,83 45,92 Türkiye Balkanlarda daha etkin rol almalıdır. 42,79 53,03 70,83 45,75 Türkiye Kafkaslarda etkin bir role sahiptir. 34,73 37,94 60,91 36,45 Türkiye Kafkaslarda daha etkin rol almalıdır. 39,45 49,70 70,83 42,59 Türkiye Orta Asya'da etkin bir role sahiptir. 53,11 53,18 70,91 53,82 Türkiye Orta Asya'da daha etkin rol almalıdır. 50,97 59,77 73,08 53,42 Türkiye İle İlgili Güç Algısının Gelir Algısına Göre Farklılaşması (%) Gelir algısı Zengin Orta Fakir Toplam gelirli Türkiye bölgesel büyük bir güçtür 61,85 46,93 42,91 47,62 Türkiye Balkanlarda etkin bir role sahiptir. 55,42 46,73 35,85 45,66 Türkiye Balkanlarda daha etkin rol almalıdır. 54,58 46,33 35,90 45,38 Türkiye Kafkaslarda etkin bir role sahiptir. 49,58 35,94 29,52 36,19 Türkiye Kafkaslarda daha etkin rol almalıdır. 56,25 41,70 36,15 42,30 Türkiye Orta Asya'da etkin bir role sahiptir. 60,80 53,05 48,98 53,03 Türkiye Orta Asya'da daha etkin rol almalıdır. 60,00 53,76 43,04 52,52 43

Türkiye İle İlgili Güç Algısının İnternet Kullanma Durumuna Göre Farklılaşması (%) İnternet kullanma durumu İnternet Kullanmayanlar İnternet Kullananlar Toplam Türkiye bölgesel büyük bir güçtür 45,21 49,25 48,20 Türkiye Balkanlarda etkin bir role sahiptir. 39,65 48,09 46,00 Türkiye Balkanlarda daha etkin rol almalıdır. 38,70 48,13 45,91 Türkiye Kafkaslarda etkin bir role sahiptir. 32,42 37,92 36,47 Türkiye Kafkaslarda daha etkin rol almalıdır. 36,84 44,43 42,55 Türkiye Orta Asya'da etkin bir role sahiptir. 48,95 55,63 53,83 Türkiye Orta Asya'da daha etkin rol almalıdır. 44,72 56,21 53,20 Türkiye İle İlgili Güç Algısının Yurt Dışına Çıkma Durumuna Göre Farklılaşması (%) Yurt dışına çıkma durumu Yurt dışına hiç çıkmadım Yurt dışına en az bir defa çıktım Toplam Türkiye bölgesel büyük bir güçtür 46,63 51,19 49,26 Türkiye Balkanlarda etkin bir role sahiptir. 44,68 49,19 47,22 Türkiye Balkanlarda daha etkin rol almalıdır. 46,79 48,06 47,50 Türkiye Kafkaslarda etkin bir role sahiptir. 37,89 37,45 37,64 Türkiye Kafkaslarda daha etkin rol almalıdır. 43,29 45,00 44,26 Türkiye Orta Asya'da etkin bir role sahiptir. 55,38 54,29 54,76 Türkiye Orta Asya'da daha etkin rol almalıdır. 50,83 54,66 53,07 Türkiye İle İlgili Güç Algısının Türklerle Tanışma Durumuna Göre Farklılaşması (%) Bugüne kadar tanıştığım Türkler oldu Hayır Evet Toplam Türkiye bölgesel büyük bir güçtür 35,45 52,28 48,20 Türkiye Balkanlarda etkin bir role sahiptir. 38,00 48,51 46,00 Türkiye Balkanlarda daha etkin rol almalıdır. 37,74 48,36 45,91 Türkiye Kafkaslarda etkin bir role sahiptir. 27,19 39,44 36,47 Türkiye Kafkaslarda daha etkin rol almalıdır. 31,54 45,75 42,55 Türkiye Orta Asya'da etkin bir role sahiptir. 49,01 55,45 53,83 Türkiye Orta Asya'da daha etkin rol almalıdır. 45,36 55,83 53,20 44

Türkiye İle İlgili Güç Algısının Türkiye'yi Ziyaret Etme Durumuna Göre Farklılaşması (%) Türkiye'yi en az bir kere ziyaret ettim Hayır Evet Toplam Türkiye bölgesel büyük bir güçtür 44,05 60,90 48,20 Türkiye Balkanlarda etkin bir role sahiptir. 43,06 54,91 46,00 Türkiye Balkanlarda daha etkin rol almalıdır. 43,12 53,83 45,91 Türkiye Kafkaslarda etkin bir role sahiptir. 34,36 43,21 36,47 Türkiye Kafkaslarda daha etkin rol almalıdır. 39,53 51,36 42,55 Türkiye Orta Asya'da etkin bir role sahiptir. 51,52 61,54 53,83 Türkiye Orta Asya'da daha etkin rol almalıdır. 48,62 68,00 53,20 Türkiye İle İlgili Güç Algısının Türklerin Yakın Görüldüğü Kültüre Göre Farklılaşması (%) Türklerin yakın görüldüğü kültür Asya Kültürü Avrupa Kültürü Orta Doğu Kültürü Toplam Türkiye bölgesel büyük bir güçtür 43,54 57,82 47,17 48,01 Türkiye Balkanlarda etkin bir role sahiptir. 39,75 58,81 46,63 46,49 Türkiye Balkanlarda daha etkin rol almalıdır. 38,82 56,25 48,70 46,31 Türkiye Kafkaslarda etkin bir role sahiptir. 31,46 44,77 37,88 36,91 Türkiye Kafkaslarda daha etkin rol almalıdır. 35,64 50,70 45,43 43,05 Türkiye Orta Asya'da etkin bir role sahiptir. 51,83 58,82 53,31 53,77 Türkiye Orta Asya'da daha etkin rol almalıdır. 52,93 59,58 51,57 53,51 Türkiye İle İlgili Güç Algısının Dindarlık Düzeyine Göre Farklılaşması (%) Dindarlık Düzeyi Dindarlık düzeyi düşük Dindarlık düzeyi orta Dindarlık düzeyi yüksek Toplam Türkiye bölgesel büyük bir güçtür 40,97 46,53 51,44 47,86 Türkiye Balkanlarda etkin bir role sahiptir. 34,19 44,60 49,26 44,87 Türkiye Balkanlarda daha etkin rol almalıdır. 31,33 43,09 53,45 45,74 Türkiye Kafkaslarda etkin bir role sahiptir. 28,33 31,24 42,44 35,37 Türkiye Kafkaslarda daha etkin rol almalıdır. 29,33 36,05 52,56 41,87 Türkiye Orta Asya'da etkin bir role sahiptir. 46,11 49,90 59,62 53,52 Türkiye Orta Asya'da daha etkin rol almalıdır. 46,97 46,43 59,72 52,45 45

11. TÜRKLERİN YAKIN GÖRÜLDÜĞÜ KÜLTÜR Çalışma bulguları, Kırgızların Türkleri %42,4 oranında Orta Doğu kültürüne, ikinci sırada ise %37,6 lık bir oranla Asya Kültürüne yakın gördüğünü göstermektedir. Türkleri Avrupa kültürüne yakın görenlerin oranı ise %20 dir. 46

12. TÜRKLERLE YAKINLIK İSTEĞİ Bu bölümde, çalışmaya katılan kişilerin Türkiye ve Türklere bakışını somut talepler temelinde ölçen soru değerleri incelenmiştir. Sonuçlar, çalışmaya katılan Kırgızların Türkiye yi ziyaret etmeyi %73 ler ile en yüksek düzeyde talep ettiğini göstermektedir. Ardından %60,2 ile Türkiye de öğrenim görme talebinin ve %58,4 ile Türkiye de çalışma talebinin geldiği görülmektedir. Bir Türk ile aynı evi/odayı paylaşmak ve Bir Türk ile evlenmek görüşlerine destek ise %22-24 lerde kalmaktadır. 47

Aynı konuyu inceleyen müteakip tablolarda, Türkiye ve Türklerle yakınlık isteğine dönük algıların dindarlık, Türklerle tanışma durumuna göre farklılaşması incelenmiştir. Tablo değerleri; Türklerle tanışan ve dindarlık düzeyi daha yüksek olan kişilerde, Türklere yakınlık isteğinin ilk beş konuda daha fazla öne çıktığını göstermektedir. Türklerle Yakınlık İsteğinin Türklerle Tanışma Durumuna Göre Farklılaşması (%) Bugüne kadar tanıştığım Türkler oldu Hayır Evet Toplam Türkiye'yi ziyaret etmeyi isterim 62,8 76,9 73,3 Türkiye'de öğrenim görmeyi isterim 48,4 64,2 60,2 Türkiye'de çalışmayı isterim 46,0 62,5 58,4 Bir Türk ile arkadaş olmayı isterim 29,2 52,8 46,9 Bir Türk komşum olmasını isterim 28,8 48,1 43,3 Türkiye'ye yerleşmeyi isterim 30,9 35,8 34,6 Bir Türk öğrenci ile aynı evi-odayı paylaşmayı isterim 15,3 26,5 23,6 Bir Türk ile evlenmeyi isterim 16,5 24,3 22,3 Türklerle Yakınlık İsteğinin Dindarlık Düzeyine Göre Farklılaşması (%) Dindarlık Düzeyi Düşük Orta Yüksek Toplam Düzeyde Türkiye'yi ziyaret etmeyi isterim 60,5 74,5 74,0 72,3 Türkiye'de öğrenim görmeyi isterim 46,2 60,1 60,8 58,5 Türkiye'de çalışmayı isterim 50,9 57,1 60,7 57,8 Bir Türk ile arkadaş olmayı isterim 29,1 45,9 48,6 44,8 Bir Türk komşum olmasını isterim 30,6 42,0 45,3 41,8 Türkiye'ye yerleşmeyi isterim 38,9 30,9 37,5 34,9 Bir Türk öğrenci ile aynı evi-odayı paylaşmayı isterim 26,5 20,7 25,4 23,7 Bir Türk ile evlenmeyi isterim 24,0 16,0 27,0 22,0 48

13. TÜRK ÜRÜNLERİNE BAKIŞ Çalışmada Türk ürünlerine kalite noktasındaki bakışlar da sorgulanmıştır. Türkiye deki konaklama tesisleri ve turistik tesisler, Türk malı tekstil ve Türk mutfağı/yemekleri %80 leri bulan oranlarıyla en yüksek kalite algısına sahip ürünlerdir. Cam ve porselen, ambalajlı hazır gıda elektronik-beyaz eşya ve Türk malı makine teçhizat ürünlerine dönük kalite algısı da %63-68 aralığında ve diğer algılara göre çok daha yüksek düzeydedir. Türk malı alkollü içeceklerin kalite algısı ise %43,9 ile en düşük düzeydedir. 49

Aynı konuyu inceleyen müteakip tablolarda, Türk ürünleri ile ilgili algıların yaş ve internet kullanma durumu gibi değişkenlere göre farklılaşması incelenmiştir. Tablo değerleri teknik olarak okunmadan ve yorumlanmadan verilmiştir. Türk Türk Ürünlerine Ürünlerine Bakışın Bakışın Mesleğe Yaşa Göre Göre Farklılaşması Farklılaşması (%) (%) Meslek Yaş kategorik Akademisyen Üni. Diğer Üni. Toplam 17-25 Öğrenci 26-40 Çalışanları 41 yaş ve Toplam yaş yaş üzeri Türkiye'deki konaklama ve ve turistik tesisler kalitelidir 91,92 79,87 79,22 86,10 83,53 87,14 81,09 81,10 kalitelidir Türk tekstil ürünleri kalitelidir 79,63 80,39 84,00 79,97 Türk tekstil ürünleri kalitelidir 82,06 79,36 80,33 79,84 Türk mutfağı ve yemekleri kalitelidir 77,14 81,70 72,00 77,59 Türk mutfağı ve yemekleri kalitelidir 84,69 76,37 77,31 77,39 Türk malı cam ve porselen ürünler kalitelidir 67,80 69,32 69,23 68,11 Türk malı cam ve porselen ürünler Türk malı ambalajlı hazır gıdalar kalitelidir 73,00 66,96 68,05 65,58 66,42 68,57 68,27 kalitelidir 66,84 Türk Türk malı malı ambalajlı elektronik hazır ürünler gıdalar ve beyaz kalitelidir eşyalar 66,00 67,70 68,29 61,91 62,45 67,14 67,03 66,80 kalitelidir Türk malı elektronik ürünler ve beyaz Türk malı makine teçhizat kalitelidir 65,29 61,28 68,69 65,00 61,03 75,00 66,90 eşyalar kalitelidir 62,55 Türk Türk malı malı makine alkollü içecekler(şarap/rakı) teçhizat kalitelidir kalitelidir 65,22 44,94 61,47 37,50 65,78 40,00 62,65 43,83 Türk malı alkollü içecekler(şarap/rakı) 34,17 46,16 38,75 43,94 kalitelidir 50

Türk Ürünlerine Bakışın Gelir Algısına Göre Farklılaşması (%) Gelir algısı Zengin Orta Fakir Toplam gelirli Türkiye'deki konaklama ve turistik tesisler kalitelidir 84,33 82,05 72,78 80,53 Türk tekstil ürünleri kalitelidir 85,17 80,52 72,79 79,40 Türk mutfağı ve yemekleri kalitelidir 79,00 78,09 73,05 77,18 Türk malı cam ve porselen ürünler kalitelidir 72,22 68,60 62,91 67,80 Türk malı elektronik ürünler ve beyaz eşyalar kalitelidir 68,62 67,20 65,33 66,97 Türk malı ambalajlı hazır gıdalar kalitelidir 72,07 67,72 61,38 66,89 Türk malı makine teçhizat kalitelidir 64,23 64,42 53,49 62,37 Türk malı alkollü içecekler (Şarap/Rakı) kalitelidir 47,78 48,04 26,11 43,91 Türk Ürünlerine Bakışın İnternet Kullanma Durumuna Göre Farklılaşması (%) İnternet kullanma durumu İnternet Kullanmayanlar İnternet Kullananlar Toplam Türkiye'deki konaklama ve turistik tesisler kalitelidir 77,75 82,34 81,09 Türk tekstil ürünleri kalitelidir 76,75 80,95 79,84 Türk mutfağı ve yemekleri kalitelidir 73,88 78,61 77,39 Türk malı cam ve porselen ürünler kalitelidir 67,12 68,68 68,27 Türk malı ambalajlı hazır gıdalar kalitelidir 66,46 67,24 67,03 Türk malı elektronik ürünler ve beyaz eşyalar kalitelidir 64,94 67,63 66,90 Türk malı makine teçhizat kalitelidir 64,50 62,02 62,65 Türk malı alkollü içecekler (Şarap/Rakı) kalitelidir 43,04 44,30 43,94 Türk Ürünlerine Bakışın Türklerle Tanışma Durumuna Göre Farklılaşması (%) Bugüne kadar tanıştığım Türkler oldu Hayır Evet Toplam Türkiye'deki konaklama ve turistik tesisler kalitelidir 75,82 83,02 81,09 Türk tekstil ürünleri kalitelidir 73,69 82,09 79,84 Türk mutfağı ve yemekleri kalitelidir 71,36 79,52 77,39 Türk malı cam ve porselen ürünler kalitelidir 65,60 69,26 68,27 Türk malı ambalajlı hazır gıdalar kalitelidir 66,13 67,36 67,03 Türk malı elektronik ürünler ve beyaz eşyalar kalitelidir 63,93 67,99 66,90 Türk malı makine teçhizat kalitelidir 60,00 63,52 62,65 Türk malı alkollü içecekler (Şarap/Rakı) kalitelidir 41,32 44,90 43,94 51

Türk Ürünlerine Bakışın Yurt Dışına Çıkma Durumuna Göre Farklılaşması (%) Yurt dışına çıkma durumu Yurt dışına hiç Yurt dışına Toplam çıkmadım en az bir kere çıktım Türk tekstil ürünleri kalitelidir 80,79 81,23 81,04 Türkiye'deki konaklama ve turistik tesisler kalitelidir 82,35 79,76 80,90 Türk mutfağı ve yemekleri kalitelidir 79,01 76,87 77,80 Türk malı cam ve porselen ürünler kalitelidir 69,65 67,63 68,47 Türk malı ambalajlı hazır gıdalar kalitelidir 70,49 65,33 67,70 Türk malı elektronik ürünler ve beyaz eşyalar kalitelidir 69,71 65,56 67,41 Türk malı makine teçhizat kalitelidir 64,29 59,60 61,63 Türk malı alkollü içecekler (Şarap/Rakı) kalitelidir 43,22 41,08 41,97 Türk Ürünlerine Bakışın Türkiye yi Ziyaret Etme Durumuna Göre Farklılaşması (%) Türkiye yi en az bir kere ziyaret ettim Hayır Evet Toplam Türkiye'deki konaklama ve turistik tesisler kalitelidir 79,82 85,22 81,09 Türk tekstil ürünleri kalitelidir 78,85 83,29 79,84 Türk mutfağı ve yemekleri kalitelidir 76,51 80,28 77,39 Türk malı cam ve porselen ürünler kalitelidir 66,87 72,97 68,27 Türk malı ambalajlı hazır gıdalar kalitelidir 66,02 70,43 67,03 Türk malı elektronik ürünler ve beyaz eşyalar kalitelidir 65,70 70,99 66,90 Türk malı makine teçhizat kalitelidir 60,85 67,87 62,65 Türk malı alkollü içecekler (Şarap/Rakı) kalitelidir 42,78 47,66 43,94 Türk Ürünlerine Bakışın Türklerin Yakın Görüldüğü Kültüre Göre Farklılaşması (%) Türklerin yakın görüldüğü kültür Avrupa Toplam Kültürü Asya Kültürü Orta Doğu Kültürü Türkiye'deki konaklama ve turistik tesisler kalitelidir 78,95 86,96 80,40 81,15 Türk tekstil ürünleri kalitelidir 75,91 82,63 82,37 80,00 Türk mutfağı ve yemekleri kalitelidir 76,91 79,84 77,08 77,59 Türk malı cam ve porselen ürünler kalitelidir 66,95 74,80 67,18 68,49 Türk malı ambalajlı hazır gıdalar kalitelidir 65,18 71,58 66,48 66,99 Türk malı elektronik ürünler ve beyaz eşyalar kalitelidir 66,00 71,50 65,56 66,89 Türk malı makine teçhizat kalitelidir 62,22 66,14 61,23 62,51 Türk malı alkollü içecekler(şarap/rakı) kalitelidir 39,45 50,59 45,54 44,11 52

14. KIRGIZLAR İKİNCİ BİR VATAN SEÇMESİ GEREKSE NEREDE YAŞAMAK İSTER Çalışmaya katılan Kırgızlara ikinci bir vatan seçmesi gerekse nerede yaşamak isteyeceği ayrı bir soru ile sorulmuştur. Kişilerin bu konudaki tercihleri yukarıda grafik olarak aktarılmıştır. Kişilerin en fazla yaşamak istediği ülke, Kırgızistan dışında bir vatan sorulmasına rağmen %20,5 oranıyla Kırgızistan olarak cevaplanmıştır. Kırgızların ikinci vatan olarak en çok yaşamak isteyeceği ikinci ülke sırasıyla %11 oranıyla Türkiye, %10,6 oranıyla Rusya ve %10,3 oranıyla ABD olmuştur. 53

15. KIRGIZLARIN TÜRK VE TÜRKİYE ALGISININ KAYNAKLARI Kişilerin Türk ve Türkiye algısının kaynakları, beş ayrı soru ile ölçülmüştür. Aşağıda grafik olarak verilen ortalama değerler; Kırgızların Türkler ve Türkiye hakkındaki algı ve yargılarının oluşmasında, tanınan-gözlemlenen Türklerin ve ülkedeki genel yargının daha fazla etkili olduğunu göstermektedir. 54

Algı kaynaklarının daha ayrıntılı analizi için yukarıdaki beş soruya ait değerler müteakip tablolarda; yaş, cinsiyet, meslek gibi değişkenlere göre incelenmiş ve farklılaşmalar ortaya konmuştur. Tablo değerleri teknik olarak okunmadan ve yorumlanmadan verilmiştir. Türkiye İle İlgili Algıların Kaynağının Mesleğe Göre Farklılaşması (%) Meslek Türkiye ile ilgili yargılarımda tanıdığımgözlemlediğim Türkler etkili oldu Türkiye ile ilgili yargılarımda ülkemdeki genel yargı etkili oldu Türkiye ile ilgili yargılarımda ortak etkinlikler (müzik-spor vb.) etkili oldu Türkiye ile ilgili yargılarımda kitaplar etkili oldu Türkiye ile ilgili yargılarımda medya etkili oldu Akademisyen Öğrenci Diğer Üni. Çalışanları Toplam 74,6 54,1 56,8 56,8 57,6 50,3 52,4 51,5 51,2 47,8 46,6 47,9 55,4 40,9 36,6 41,7 40,0 40,3 44,8 41,1 Türkiye İle İlgili Algıların Kaynağının Cinsiyete Göre Farklılaşması (%) Cinsiyet Erkek Kadın Toplam Türkiye ile ilgili yargılarımda tanıdığım-gözlemlediğim Türkler etkili oldu 55,8 57,5 56,5 Türkiye ile ilgili yargılarımda ülkemdeki genel yargı etkili oldu 50,2 53,4 51,5 Türkiye ile ilgili yargılarımda ortak etkinlikler (müzikspor vb.) etkili oldu 47,1 48,6 47,7 Türkiye ile ilgili yargılarımda kitaplar etkili oldu 41,9 40,5 41,3 Türkiye ile ilgili yargılarımda medya etkili oldu 38,0 45,3 41,1 Türkiye İle İlgili Algıların Kaynağının Yaşa Göre Farklılaşması (%) 17-25 yaş Yaş kategorik 26-40 yaş 41 yaş ve üzeri Toplam Türkiye ile ilgili yargılarımda tanıdığımgözlemlediğim Türkler etkili oldu 54,3 61,8 86,0 56,9 Türkiye ile ilgili yargılarımda ülkemdeki genel yargı etkili oldu 50,3 52,9 70,0 51,6 Türkiye ile ilgili yargılarımda ortak etkinlikler (müzik-spor vb.) etkili oldu 47,8 44,8 62,9 48,0 Türkiye ile ilgili yargılarımda kitaplar etkili oldu 40,9 43,5 52,7 41,8 Türkiye ile ilgili yargılarımda medya etkili oldu 40,6 40,0 56,4 41,2 55

Türkiye İle İlgili Algıların Kaynağının Gelir Algısına Göre Farklılaşması (%) Gelir algısı Zengin Orta Fakir Toplam gelirli Türkiye ile ilgili yargılarımda tanıdığımgözlemlediğim Türkler etkili oldu 65,3 57,3 50,4 56,6 Türkiye ile ilgili yargılarımda ülkemdeki genel yargı etkili oldu 52,7 53,2 42,7 51,1 Türkiye ile ilgili yargılarımda ortak etkinlikler (müzik-spor vb.) etkili oldu 44,7 51,3 37,7 47,8 Türkiye ile ilgili yargılarımda kitaplar etkili oldu 53,5 42,7 33,5 41,9 Türkiye ile ilgili yargılarımda medya etkili oldu 46,7 42,9 32,5 41,1 Türkiye İle İlgili Algıların Kaynağının İnternet Kullanma Durumuna Göre Farklılaşması (%) İnternet kullanma durumu İnternet Kullanmayanlar İnternet Kullananlar Toplam Türkiye ile ilgili yargılarımda tanıdığımgözlemlediğim Türkler etkili oldu 46,5 60,6 56,8 Türkiye ile ilgili yargılarımda ülkemdeki genel yargı etkili oldu 44,3 54,0 51,5 Türkiye ile ilgili yargılarımda ortak etkinlikler (müzik-spor vb.) etkili oldu 42,6 49,8 47,9 Türkiye ile ilgili yargılarımda kitaplar etkili oldu 33,6 44,6 41,7 Türkiye ile ilgili yargılarımda medya etkili oldu 38,0 42,3 41,1 Türkiye İle İlgili Algıların Kaynağının Türklerle Tanışma Durumuna Göre Farklılaşması (%) Bugüne kadar tanıştığım Türkler oldu Hayır Evet Toplam Türkiye ile ilgili yargılarımda tanıdığım-gözlemlediğim Türkler etkili oldu 32,1 65,3 56,8 Türkiye ile ilgili yargılarımda ülkemdeki genel yargı etkili oldu 45,6 53,4 51,5 Türkiye ile ilgili yargılarımda ortak etkinlikler (müzikspor vb.) etkili oldu 38,6 51,2 47,9 Türkiye ile ilgili yargılarımda kitaplar etkili oldu 28,0 46,3 41,7 56

Türkiye ile ilgili yargılarımda medya etkili oldu 33,6 43,9 41,1 Türkiye İle İlgili Algıların Kaynağının Türkiye'yi Ziyaret Etme Durumuna Göre Farklılaşması (%) Türkiye'yi en az bir kere ziyaret ettim Hayır Evet Toplam Türkiye ile ilgili yargılarımda tanıdığımgözlemlediğim Türkler etkili oldu 50,5 78,6 56,8 Türkiye ile ilgili yargılarımda ülkemdeki genel yargı etkili oldu 48,5 61,8 51,5 Türkiye ile ilgili yargılarımda ortak etkinlikler (müzik-spor vb.) etkili oldu 45,8 55,4 47,9 Türkiye ile ilgili yargılarımda kitaplar etkili oldu 37,1 57,5 41,7 Türkiye ile ilgili yargılarımda medya etkili oldu 38,9 48,6 41,1 Türkiye İle İlgili Algıların Kaynağının Dindarlık Düzeyine Göre Farklılaşması (%) Dindarlık Düzeyi Zayıf Orta Güçlü Toplam Türkiye ile ilgili yargılarımda medya etkili oldu 39,0 39,5 44,6 41,6 Türkiye ile ilgili yargılarımda tanıdığımgözlemlediğim Türkler etkili oldu 43,8 55,8 59,3 55,4 Türkiye ile ilgili yargılarımda kitaplar etkili oldu 33,7 38,1 45,4 40,6 Türkiye ile ilgili yargılarımda ortak etkinlikler (müzik-spor vb.) etkili oldu Türkiye ile ilgili yargılarımda ülkemdeki genel yargı etkili oldu 38,6 44,6 51,7 46,7 46,9 51,4 51,0 50,5 Türkiye İle İlgili Algıların Kaynağının Yurt Dışına Çıkma Durumuna Göre Farklılaşması (%) Yurt dışına çıkma durumu Yurt dışına hiç çıkmadım Yurt dışına en az bir defa çıktım Toplam Türkiye ile ilgili yargılarımda medya etkili oldu 39,4 44,7 42,4 Türkiye ile ilgili yargılarımda tanıdığım-gözlemlediğim Türkler etkili oldu 53,1 63,7 59,0 Türkiye ile ilgili yargılarımda kitaplar etkili oldu 41,3 45,4 43,6 Türkiye ile ilgili yargılarımda ortak etkinlikler (müzikspor vb.) etkili oldu 48,8 50,0 49,4 Türkiye ile ilgili yargılarımda ülkemdeki genel yargı 49,6 54,1 52,1 57

etkili oldu SONUÇ YERİNE Bu çalışma ile; (1) Kırgızistan da Türklere ve diğer halklara sempati (2) Türkiye de demokrasi ve yaşam algısı (3) Türklerin kişilik özellikleri ve yakın görüldüğü kültür (4) Türkiye ile ilgili güç algısı (5) Türklere yakınlık isteği (6) Türk ürünlerine bakış ana konularında Kırgızların algıları ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışma, akademisyen ve üniversite öğrencisi ağırlıklı, öğrenim düzeyi daha yüksek bir kesim ile gerçekleştirilmiş ancak, analizlerde kişi profiline göre algılardaki farklılaşma da analiz edilerek rapora yansıtılmıştır. Çalışma bulguları; Kırgızların Türkler ve Türkiye ile ilgili algılarının ölçülen pek çok konuda %50-60 aralığında ve orta düzeyde olumlu olduğunu göstermektedir. Kırgızlar, Türk ticari ürün ve hizmetlerinde ve Türklerle yakınlaşma isteği (Türkiye yi ziyaret, Türkiye de öğrenim görme vb.) konularında %80 leri bulan düzeyde olumlu algı ve talebi de ortaya koymaktadır. Kırgızlar arasında orta düzeyde olan Türklere sempatinin, Araplara Sempati ile aynı düzeyde olması ve Ruslara sempatiden daha düşük olması, Türkiye ve Türk algısı noktasında incelenmesi gereken bir veri durumundadır. Anket uygulanan kişilerin yaklaşık %40 lık bir kesiminin Türklere sempati noktasında olumsuz görüş belirtmiş olması da algılar temelindeki muhtemel problemlerin tanımlanması ihtiyacını kuvvetlendirmektedir. Bu noktada, Kırgızlar arasında Türkiye nin ve Türklerin yeterli düzeyde tanınmadığı ve toplumlar arası bağlar ve iletişim noktasında istenilen düzeyde olunmadığı tespitinde bulunulabilir. Kırgızlar arasında yaş büyüdükçe Türkiye ve Türklerle ilgili olumlu algılar artmaktadır. 17-25 yaş grubu genç Kırgızlar arasında Türkiye ve Türk algısı konusunda daha olumsuz olan algılar Kırgız öğrencilerle yapılan mülakatlarla incelendiğinde; bu olumsuzlukta, Kırgızistan da okuyan Türk öğrencilerin (sayıları bugün için 1000 in üzerindedir) olumsuz davranışlarının ve Türkiye yi iyi tanıtamamalarının da etkili olduğu tespit edilmiştir. Türkiye ve Türklerle ilgili olumlu algıların Müslüman olan Kırgızlar arasında artan dindarlık düzeyi ile birlikte yükselmesi, kültürel bağların iki ülkenin yakınlaşması anlamında oynadığı rolü göstermesi açısından oldukça çarpıcıdır. Türkiye ve Türklerle ilgili algıların genel olarak, fakir olduğunu belirten kişilerde daha olumsuz olması, soydaş Orta Asya Cumhuriyetleri arasında en fakir ülke konumunda olan Kırgızistan da halkın yaşadığı ekonomik problemlerin algılara etkisi olarak da değerlendirilebilir. Türkiye ve Türklerle ilgili olumlu algıların günlük yaşamında internet kullanan kişilerde daha yüksek olması, dünyaya açık olan ve sosyal medya aracılığı ile dünyayı ve Türkiye yi takip eden Kırgızların Türkiye ile ilgili algılarının daha gerçekçi bir temele oturmasına katkı sağladığı şeklinde yorumlanabilir. Algıların bugüne kadar Türklerle tanışmış olanlarda ve Türkiye yi en az bir kere ziyaret etmiş kişilerde daha yüksek olması ise, Türkler ve Türkiye ile ilgili olumsuz 58

algıların, kişisel gözlem ve tecrübelerden daha çok önyargılara dayandığını göstermektedir. Algıların Türkiye yi Avrupa Kültürüne daha yakın gören Kırgızlar arasında daha olumlu olması da, Türkiye nin tanıtımı noktasındaki eksikliği ortaya koyan bir diğer bulgu olarak değerlendirilebilir. Mevcut araştırma bulguları Türkiye ve Türklerin Kırgızlar tarafından çok fazla tanınmadığını, ancak tanımaya yönelik önemli bir isteğin olduğunu göstermektedir. Türkiye yi ziyaret etme ve Türkiye de öğrenim görme yönündeki yüksek talep oranı ve Türk ürünleri ile ilgili olumlu algılar, ülkeler arası yakınlaşma çabalarına yön verecek ve ışık tutacak olumlu ve umut verici bulgular olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu bulgu ve değerlendirmeler ışığında, Türkiye nin ilgi ve etki alanında yer alan toplumlarda kamuoyu araştırmaları yapmasının öneminin burada tekrar ve özellikle vurgulanması gerekmektedir. Dünya siyasetinde daha büyük bir aktör olmak isteyen Türkiye nin, farklı toplumlarda kendisi hakkında var olan algı ve yargıları ölçmesi ve yönetmesi kaçınılmaz bir gereklilik haline gelmiştir. Bu noktadan hareketle, BİLGESAM tarafından farklı bölge ve ülkelerde Türk ve Türkiye algısının ölçülmesi yönünde başlatılan bir seri projenin bu amaca hizmet edeceği değerlendirilmektedir. Farklı toplumlardaki Türkiye algısının ortaya konulması, bu ülkelerdeki Türkiye ile ilgili kalıp yargılarla mücadele edilmesi yanında; bu ülkelerle kurulacak Siyasi, ekonomik soysa-kültürel ilişkilere yönelik strateji ve taktiklerin belirlenmesi noktasında da önem taşımaktadır. Küreselleşen dünyada siyasi, ekonomik veya askeri konularda işbirliğine dönük birlikler oluşturmak pek çok kazanımı beraberinde getirebilmektedir. Irk, din veya dil gibi bağlar devletler arası birlik oluşturma stratejilerinde çok önemli avantajlar sağlayabilmektedir. Bu noktada, atılacak çok adım ve alınacak çok mesafa olmasına rağmen, Türk dünyasında birlikteliği sağlayan bağların diğer ülkelerle kıyaslanamayacak derecede güçlü olduğunun vurgulanması gerekmektedir. Bu bağlamda, bağımsızlığının 20. yılını kutlayan ve yeni bir devlet olarak dünya siyaset arenasında yerini almaya çalışan Kırgızistan ile Türkiye nin ekonomik, siyasi ve kültürel alanda işbirliğini en üst düzeye çıkarması ve devletler arası birlik ve kardeşliği toplumsal bağlara da taşıması gerekmektedir. Bu amaçlar elbette sadece Kırgızistan ile de sınırlı değildir. Orta Asya ve Kafkasya coğrafyasındaki tüm kardeş devletler ve topluluklar için aynı amaçları ortaya koymak ve işbirliği çabalarını en üst düzeye çıkarmak ve bunun yolunu açacak çalışmaları ve alan araştırmalarını da gerçekleştirmek gerekmektedir. 59

EK: UYGULANAN ANKET FORMU 60

61

Farklı toplumlardaki Türkiye ve Türk algısını ölçmek amacıyla Bilge Adamlar Stratejik Araştırma Merkezi (BİLGESAM) tarafından hazırlanan bu soru kâğıdı, dört sayfadan ve 29 soru/soru grubundan oluşmaktadır. Çalışmada, Türkler dışında 11 farklı ülke insanına yönelik sempati duyguları da ölçülmektedir. Projeyi, 51 ülkede uygulanması planlanan karşılaştırmalı bir kültür (cross cultural) araştırması olarak adlandırabiliriz. Araştırma sonuçları www.bilgesam.org adresinde yayımlanacaktır. Yaklaşık 20 dakikanızı alacak bu çalışmaya katılım ve katkılarınız nedeniyle teşekkür ederiz. BİLGESAM Mesleğiniz: Akademisyen Öğrenci Diğer 1 Anket Yapılan Ülke.......... 3 Yaş.......... 2 Milliyet.......... 4 Din.......... 5 Cinsiyet Kadın Erkek 4- A Mezhep.......... 6 Medeni Durum Bekar Evli Dul / Boşanmış 7 Ailenin Aylık Toplam Net Geliri.......... (USD) 8 Öğrenim Görülen Üniversitenin Adı.......... 9 Öğrenim Görülen Bilim Dalı: Sosyal Bilimler Fen Bilimleri Sağlık Bilimleri Güzel Sanatlar Diğer. 10 Aileniz yaşadığınız ülkede tahmini hangi ekonomik gelir kategorisinde yer almaktadır. Çok zengin Zengin Orta gelirli Fakir Çok Fakir / Muhtaç 11 İnternette geçirilen günlük ortalama süre :.. saat 12 Yaşamınızın büyük bölümünü geçirdiğiniz yerleşim birimi: Kırsal Alan / Köy / Kasaba İl Büyük ölçekli il (Nüfusu bir milyon ve üzeri) 13 Bugüne kadar kaç defa yurtdışına / Avrupa / BDT dışına çıktınız:......... defa 14 Bugüne kadar yurt dışında /Avrupa /BDT dışında geçirilen toplam süre:..... Yıl... ay.. gün 15 Türkleri daha çok hangi kültüre yakın görüyorsunuz (Tek şık işaretleyiniz): Asya Avrupa Ortadoğu 16 İkinci bir vatan seçmeniz gerekse en çok hangi ülkede yaşamak isterdiniz?.......... 62

17. Aşağıdaki milletler hakkındaki duygularınız nedir işaretleyiniz (X veya O): Fikrim Yok Hiç Sevmem Orta Derecede Severim Çok Severim 17.1 RUSLAR 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 17.2 AMERİKALILAR 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 17.3 TÜRKLER 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 17.4 İNGİLİZLER 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 17.5 ALMANLAR 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 17.6 FRANSIZLAR 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 17.7 İTALYANLAR 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 17.8 ÇİNLİLER 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 17.9 İSPANYOLLAR 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 17.10 JAPONLAR 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 17.11 İRANLILAR 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 17.12 ARAPLAR 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 18. Türkiye yi aşağıdaki ifadelerle özdeşleştirme derecenizi işaretleyiniz (X veya O): TÜRKİYE Fikrim Yok Hiç Katılmıyorum Orta Derecede Katılıyorum Tamamen Katılıyorum 18.1 Bölgesel büyük bir güçtür. 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 18.2 Modern bir ülkedir. 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 18.3 Laik bir cumhuriyettir. 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 18.4 Gelişmiş bir demokrasiye sahiptir. 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 19. Türkleri aşağıdaki kişilik özellikleri ile özdeşleştirme derecenizi işaretleyiniz (X veya O): TÜRKLER Fikrim Yok Hiç Özdeşleşmiyor Orta Derecede Özdeşleşiyor Tamamen Özdeşleşiyor 19.1 Agresif 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 19.2 Alçak gönüllü 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 19.3 Misafirperver 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 19.4 Yardımsever 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 19.5 Hoşgörülü 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 19.6 Kaba 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 19.7 Çalışkan / Üretken 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 19.8 Rasyonel/Akılcı 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 19.9 Kurallara uyan 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 19.10 Zamana uyan / Dakik 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 19.11 Muhafazakâr / Gelenekçi 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 19.12 Kaderci 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 19.13 Dindar 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 19.14 Zalim / Acımasız 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 19.15 Irkçı / Faşist 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 19.16 Dürüst 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 63

20. Türklerle ilgili bu yargılarınız aşağıdaki kaynaklardan hangi ölçüde etkilenmiştir işaretleyiniz (X veya O): Hiç Etkilemedi Orta derecede Etkiledi Çok Etkiledi 20.1 Medya (gazete-dergi-tv-radyo) 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 20.2 Kitaplar 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 20.3 Müzik, spor vb. ortak aktiviteler 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 20.4 Ülkemdeki genel yargı 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 20.5 Tanıdığım/gözlemlediğim Türkler 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 21. Aşağıdaki konularda Türkiye ile ilgili görüşlerinizi belirtiniz (X veya O): TÜRKİYE DE Fikrim Yok Çok Kötü Ne İyi Ne Kötü Çok İyi 21.1 Yaşam standardı / kalitesi 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 21.2 Can güvenliği 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 21.3 Farklı din, kültür ve kimliklere saygı 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 21.4 Fikir özgürlüğü 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 21.5 İnsan hakları 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 22. Aşağıdaki soruları evet/hayır şeklinde işaretleyiniz (X): 22.1 Bu güne kadar tanıştığım Türkler oldu. 22.2 Bu güne kadar Türk arkadaşım/arkadaşlarım oldu. 22.3 Mahalle / Semtimizde Türk komşumuz oldu. 22.4 Aynı dersi birlikte aldığım Türk öğrenci oldu. 22.5 Türk öğrenciyle aynı evi/odayı paylaştım. 22.6 Türkiye yi en az bir kere ziyaret ettim. 23. Aşağıdaki ifadelere katılma derecenizi işaretleyiniz (X veya O): Evet Hayır Fikrim Yok Hiç İstemem Orta derecede İsterim Çok İsterim 23.1 Bir Türk ile arkadaş olmayı 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 23.2 Bir Türk komşum olmasını 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 23.3 Bir Türk öğrenciyle aynı evi/odayı paylaşmayı 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 23.4 Bir Türk ile evlenmeyi 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 23.5 Türkiye yi ziyaret etmeyi 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 23.6 Türkiye de öğrenim görmeyi 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 23.7 Türkiye de çalışmayı 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 23.8 Türkiye ye yerleşmeyi 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Aşağıdaki soruları cevaplayınız (X): Evet Hayır 24 Türkiye devleti tarafından ülkemde resmi olarak yürütülen ekonomik ve sosyal yardım faaliyetleri hakkında bilgim var. (Cevabınız Hayır ise 26. soruya geçiniz) 25 Bu faaliyetleri faydalı buluyorum. 64

26. Türkiye ile ilgili görüşlerinizi aşağıdaki ölçekte işaretleyiniz (X veya O): Fikrim Yok Hiç Katılmıyorum Orta Derecede Katılıyorum Tamamen Katılıyorum 26.1 Türkiye Orta Doğuda etkin bir role sahiptir. 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 26.2 Türkiye Orta Doğuda daha etkin rol almalıdır. 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 26.3 Türkiye Müslüman Ülkeler için bir modeldir. 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 26.4 Türkiye Balkanlarda etkin bir role sahiptir. 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 26.5 Türkiye Balkanlarda daha etkin rol almalıdır. 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 26.6 Türkiye Kafkaslarda etkin bir role sahiptir. 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 26.7 Türkiye Kafkaslarda daha etkin rol almalıdır. 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 26.8 Türkiye Orta Asya da etkin bir role sahiptir. 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 26.9 Türkiye Orta Asya da daha etkin rol almalıdır. 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 26.10 Türkiye Avrupa Birliğine girmelidir. 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 26.11 Türkiye Avrupa Birliği dışında ittifaklar aramalıdır. 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 27. Türk ticaret malları ve ürünleri ile ilgili görüşlerinizi aşağıdaki ölçekte işaretleyiniz (X veya O): Çok Düşük Kalitede Orta Düzey Kalitede Fikrim Yok Çok Kaliteli 27.1 Türk tekstil ürünleri 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 27.2 Türk malı elektronik ürünler ve beyaz eşyalar 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 27.3 Türk malı ambalajlı hazır gıdalar 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 27.4 Türk malı cam ve porselen ürünler 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 27.5 Türkiye deki konaklama ve turistik tesisler 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 27.6 Makine ve teçhizat 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 28. Kendinizi politik olarak sol-sağ ölçeğinde nerede görüyorsunuz? Aşırı Sol Aşırı sağ 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 29. Kendinizi dindarlık olarak nerede görüyorsunuz? Ateist Aşırı Dindar 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 65

66