Tasarım Metodolojisi-3

Tasarım Metodolojisi-3 Konular: Bilgisayar Desteğiyle Tasarım Süreci Kavramsal Tasarım ve süreci Patent kavramı Örnek Parça tasarımları Doç. Dr. Ahmet DEMİRER Makina Müh. Tasarım ve Konstrüksiyon 1 Bilgisayar Desteğiyle Tasarım Süreci Ürün tasarımına ait mühendislik teknikleri bilgisayara uyarlanmış ve günümüzün tasarım uygulamalarında CAD sistemleri vazgeçilmez olmuştur. Diğer bir taraftan, ürün estetiği için endüstriyel tasarım çalışmaları da önemini arttırmıştır. Tüketici aktiviteleri, teknolojik fonksiyonlardan daha ziyade şekiller ile ilgilenir. CAD sistemleri ile beslenen Endüstriyel tasarım çözümleri genelde sorunsuz bir şekilde gerçekleşir. Ve bu mühendislik tasarımı estetik ile ilgili kısıtlar dikkate alınarak yapılmalıdır. 2 1

Geometride fonksiyon ve estetiğin entegrasyonu ile ilgili fikirler ve ön bilgiler temelinde bir tasarım metodolojisi ile mümkündür. Örnek olarak bir elektrikli ev aleti (elektrikli süpürge) için bilgisayar 3 destekli tasarım çalışması yaparsak. Bilgisayar Desteğiyle Tasarım Süreci Bu şema birleştirilmiş bilgisayar sistemi ve metodolojisi ile bir tasarım sürecini gösterir. Önce Endüstriyel tasarımcılar bir estetik kavram ve maket oluşturmak ve onun üç boyutlu özelliklerini tayin etmek için kabaca taslak yaparlar. İkinci olarak bilgisayar sistemleri onu üç boyutlu olarak tarar ve estetik özellikleri belirlemek için gerekli olan şekil karakteristiklerini oluşturacak belirlenen bir şablona eşleştirmeyi hesaplarlar. Üçüncü olarak, bunlar tamamıyla bilgisayar grafiği olarak düzenlenir. Eş zamanlı olarak fonksiyonel konular ve estetik özellikler ile ilgili kısımlar tasarlanır. Bu aşama tasarımcının fikirlerini ve zorunlu özelliklerini CAD ortamına aktarırken süreci kolaylaştırır. Tüm aşamalar tasarım bitene kadar tekrarlanabilir. 4 2

Elektrikli süpürge tasarımı uygulaması (a) El yapımı maket (b) Şablon model (c) Hacimsel noktalar Şekil (a) Bir tasarımcının köpükten yaptığı bir maketin resmidir. Şekil (b) Endüstriyel tasarımcının dış tasarımı ortaya çıkarması için bir mühendis tarafından belirlenen şablon modeldir. Şekil (c) Parçanın şablonu, şekil (b) ve maket şekil (a) arasındaki uyuşmayı düzenleyen hacim noktalarını gösterir. 5 Tasarım Uygulamaları (d) Estetik tasarımın sonucu (e) Fonksiyon tasarımı (f)tasarlanan Ürün Hacim ve fiziksel modelin eşleştirilmesinden sonra ve dış tasarımın sanal modeli Şekil (d) ki gibi oluşturulur. Şekil (e) birkaç fonksiyon özelliğinin düzenlendiği sonuç iç tasarımını gösterir. Şekil (f) şu anda tüketici pazarında bulunan tasarlanmış bu ürünün fotoğrafını gösteriyor. 6 3

Bu Metodoloji ve yapı cep telefonu, televizyon kumandası gibi başka benzeri aletlere de uygulanabilir. Bu aşamalar benzer şekilde artırılabilir. 7 Cep Telefonunda tasarım: 8 4

Tasarım kavramı, sadece 3-Boyutlu modelleme olarak ele almayarak, Malzeme seçimi, Parçanın sistem içindeki konumu ve fonksiyonu, Üretim yönteminin seçimi, Standartlara uyum ve Kalite beklentilerini karşılayacak ürünler ortaya koyma çalışmalarını da kapsamaktadır. Parça Tasarım Süreci Parça tasarım süreci, Tasarım girdilerinin ve kriterlerinin tanımlanmasıyla başlar. Müşteri beklentileri doğrultusunda parçanın; üretim yöntemi, malzeme seçimi ve geometrisi belirlenerek kavramsal tasarımı yapılır. Üretim ihtiyaçları doğrultusunda, tasarım optimize edilerek fizibilite aşamasında alternatif tasarımlar oluşturulur. 9 10 5

PATENT Patent, bir sorunun çözümü veya bir iş yapış şeklinin kolaylaştırılması için yaratılan kendine özgü bir fikir veya yöntemin, yasal olarak koruma altına alınmasıdır. Bu sayede, yaratıcılık ve yenilikçilik yönünde yatırım yapanların elde ettikleri başarılı sonuçların, kontrolsüzce kullanımı engellenmiş olmaktadır. Yeni ürün tasarımı ve ürün geliştirme faaliyetleri çalışmalarında, uygulanması planlanan çözümler için mutlaka patent araştırmaları yapılmalıdır. Bu sayede, uygulanacak çözüm/yöntem patentli ise alternatif yöntemler araştırılarak olası bir yasal yaptırım önlenebilir. Patentli olmaması durumunda, bu fikir patent ile koruma altına alınarak bir fark yaratılabilir. http://www.bardemtasarim.com/h1_parca_tasarim.html 11 PATENT Patent / Faydalı Model Sınırlı bir süre ve yer için üçüncü kişiler tarafından buluşun izinsiz olarak üretilmesini, satılmasını, kullanılmasını veya ithal edilmesini engelleme yoluyla sahibine tanınan tekel haklarıdır. Koruma süreleri başvuru tarihi itibarıyla başlar ve aşağıdaki tabloda belirtilen süreler boyunca koruma devam eder. Patent ve Faydalı Model arasındaki farklar aşağıdaki tabloda özetlenmektedir: 12 6

PATENT İncelemeli Patent / İncelemesiz Patent Ülkemizdeki patent korumasında incelemesiz ve incelemeli olmak üzere iki sistem mevcuttur. İncelemeli patent sisteminde, araştırma raporundan sonra inceleme raporu düzenlenmektedir. İncelemesiz patent sisteminde ise sadece araştırma raporu düzenlenirken inceleme raporu düzenlenmemektedir. Patentlenebilirlik Kriterleri Patentlenebilirlik kriterleri yenilik, buluş basamağı ve sanayiye uygulanabilirliktir. Söz konusu kriterlerin açıklaması aşağıda yer almaktadır. Yenilik: Buluşun dünya çapında daha önce var olmaması yani tekniğin bilinen durumuna dahil olmaması anlamına gelir. Tekniğin bilinen durumu ise patent başvurusunun yapıldığı tarihten önce buluş konusunda dünyanın herhangi bir yerinde erişilebilir (yazılı veya sözlü tanıtım, kullanım vb. yolla açıklanan) her türlü bilgi anlamına gelmektedir. Buluş Basamağı: Buluşun, ilgili olduğu teknik alanda uzman bir kişi tarafından tekniğin bilinen durumundan aşikar bir şekilde çıkarılamayacak nitelikte olması anlamına gelmektedir. 13 PATENT Sanayiye Uygulanabilirlik: Buluşun tarım dahil sanayinin herhangi bir dalında üretilebilir, uygulanabilir veya kullanılabilir nitelikte olması anlamına gelir. Rüçhan Her patent ya da faydalı model, sadece başvuru yapılan ülkede koruma sağlar. Başka ülkelerde de koruma isteniyorsa koruma istenen ülkelere de başvuru yapılması gerekmektedir. Bu tür başvurularda rüçhan hakkından yararlanmak önemli bir avantaj sağlamaktadır. Rüçhan hakkı, başvuru sahibinin* Paris Sözleşmesine taraf ülkelerin herhangi birinde yaptığı başvurudan itibaren 12 ay içinde, sözleşmeye taraf başka ülkelerde de başvuru yaparak tarih önceliği avantajından yararlanmasını sağlamaktadır. Rüçhan sayesinde ilk başvurudan sonraki 12 ay içinde başvuru yapılan ülkelerde araştırma-inceleme raporu düzenlenirken, o ülkeye başvuru yapılan tarih değil, ilk başvurunun yapıldığı ülkedeki tarih esas alınmaktadır. * Başvuru sahibi, Paris Sözleşmesine veya Dünya Ticaret Örgütü Kuruluş Anlaşmasına taraf ülkelerden birinin vatandaşı veya bu ülkelerden birinde ikametgahı veya işler durumda bir ticari müessesesi bulunan gerçek veya tüzel kişilerdir. 14 7

PATENT Patent İsteme Hakkı Patent isteme hakkı, buluşu yapana veya onun haleflerine ait olup başkalarına devri mümkündür. Buluş birden çok kişi tarafından birlikte gerçekleştirilmişse patent isteme hakkı (taraflar başka türlü kararlaştırmamışsa) bunlara müştereken ait olur. Aynı buluş, birbirinden bağımsız birden çok kişi tarafından aynı zamanda gerçekleştirilmişse patent isteme hakkı, daha önce başvuru yapana veya diğerine göre rüçhan hakkı olana aittir. Patent almak için ilk başvuran kişi, aksi sabit oluncaya kadar patent isteme hakkının sahibidir. Kaynak:http://www.tpe.gov.tr/TurkPatentEnstitusu/commonContent/PAbout 15 PARAMETRİK TASARIM: Parametrik tasarım bilgi ve değişkenlerden oluşan bir hesap çizelgesini ve şartları, senaryoları, etki ve tepkilerden oluşan eylemleri içeren bir tasarım setinin tümünü oluşturur. Bu model potansiyelleri bir araya getiren bir ara yüz oluştururken, tasarım da uzlaşan kuralları belirler. Üçboyutlu modellemelerden ve maketlerden oluşur ve genelde bilgisayar teknolojileri kullanılır. Pratik olarak parametrik tasarım, malzemeden kullanıcıya tüm iç ve dış etkenlere cevap veren bir dünyayı içerir. Kullanıcılardan ve çevreden geri beslenerek işler. Bu nedenle, örneğin mimarlıkta yapının tasarımına cevap veren tek bir tip veya program yoktur, süregelen bir değişim vardır. http://v3.arkitera.com/ 16 8

PARAMETRİK TASARIM: Mimari açıdan ele alındığında bir takım değişkenlere bağlı kalınarak tasarıma yön verilmesi durumudur. Örnek olarak kullanıcı sayısı, yapının çevresi, ekonomik yeterlilik vb. parametreler kullanılarak tasarım konsepti hazırlanabilir. Tasarımın tekdüze hal alması ya da standartlaşması ortaya çıkabilecek zararlı bir sonuç olarak görülebilir. Fakat değişkenlerin sayısının artmasıyla birlikte birbirinden çok farklı ürünlerin elde edilmesi de mümkündür. Bütün tasarımlar, tasarımla ilgili parametrelerin belirlenmesi, bunların analiz edilmesi, elde edilen sonuçların kullanılmasıyla yapılır. Parametreler aynı olsa da bunların analizinden elde edilecek sonuç ve yorumlar subjektif olacağı için herhangi bir riski yoktur... bu süreci takip eden bir tasarım özgün olur. https://eksisozluk.com 17 TASARIM ADIMLARI 18 9

Konu: Doç.Dr. Ahmet DEMIRER Ele alınan ürünler için burada öne sürülen tasarım projesi alternatifsiz olmayıp daima başka çözüm yollarının da olabileceği ve hatta teknolojik gelişmenin bir sonucu olarak bunların her geçen gün daha farklı malzemelerden, daha kolay ve daha ekonomik üretilebilecekleri unutulmamalıdır. Bardak Tasarımı Tasarımı yapılacak olan bardağın kullanım özelliği göz önüne alındığında; 1. Üretimde kullanılacak malzeme, 2. Hacimsel büyüklük, 3. Tutma şekli (taşımak için) ve 4. Estetik görünümü gibi özelliklerinin tanımlanması gerekmektedir. 10

Bardak Tasarımı Malzeme seçimi: Soğuk içecekler için cam, metal, porselen, karton veya plastik malzemeler uygun olmakla birlikte sıcak içecekler için porselen malzeme dışında cam ve metal malzemenin ısıyı hızla dışarı vermesi nedeniyle taşımada sorun yaratacağı ve bu duruma bir çözüm bulunması gerekeceği ortadadır. Gerek sağlık açısından gerekse sıcakta uğrayacağı deformasyon nedeniyle plastik malzemenin ise sıcak içecekler için uygun olmayacağı söylenebilir. Karton malzeme sıcak içecekler için yalnız başına uygun olmamakla birlikte yüzeyinin sağlığa zararlı olmayan bir madde ile kaplanması durumunda ve bir defalık kullanımlar için tercih edilebilir. Hafiflik ve rahat kullanım bakımından seçilecek malzemenin özgül ağırlığının çok büyük olmaması yanında devrilme olasılığına karşı bardağın dengeli ve yeterli bir ağırlığa sahip olması ayrıca göz önünde bulundurulmalıdır. Bardak Tasarımı Taşıma özelliği: Soğuk içecekler için imalatta kullanılan malzemelerin taşıma sorunu yaratmayacağı ancak sıcak içeceklerin kolay taşınabilmesi bakımından porselen dışında cam ve metal malzeme için bir tutamağın (kulp) bulunmasının yararlı olacağı söylenebilir. Bu tutamağın tasarımında ise ortaya çıkan en önemli özellik kaç parmağımızla tutacağımızın belirlenmesidir. Kulp u dört parmağımızla kavrayabileceğimiz gibi tek parmağımızla da tutabiliriz. Gerekli sıvı hacmine ve en rahat taşınabilecek parmak adedine göre bardağın genel yükseklik ölçüleri belirlenmelidir. 11

Bardak Tasarımı Mukavemet: Seçilen malzemeye göre gerekli dayanım ve darbe analizleri yapılarak bardağınkalınlığı belirlenir. Isısal farklara dayanım için gerekli kalınlık ile mukavemet bakımından gerekli kalınlıklar karşılaştırılarak tasarım için uygun değer belirlenir. Kullanım özelliği: Sıcak içecekler için tasarlanan bardağın el ve dudak ile temas eden yüzey geçişlerinin kişiyi rahatsız etmeyecek kadar düzgün olması ve yine el ve dudağın temas ettiği bölgelerin yakmayacak bir ısı dağılımına sahip olması göz önünde bulundurularak gerekli analizler yapılarak bardak CAD ortamında tasarlanmalıdır. Bardak Tasarımı Üretim koşulları: Günümüz teknolojisinin gerekliliği olarak bardağın kalıp kullanılarak seri üretimi düşünülmelidir. Ancak estetik görünüm nedeniyle elde edilecek olan şeklin kalıp imalatında zorluklara sebebiyet verip vermeyeceği CAM yazılımlarıyla kontrol edilmelidir. Zira herhangi bir zorluk bardağın şeklinin değişmesine sebep olabilecektir. Maliyet: Tasarım ürünü bardağın kullanıldığı yer maliyet için en önemli faktördür. Ev ortamında kullanımda daha özenli olunabileceği, fiyat konusunun geniş bir yelpazeye yayılabileceği ancak halka açık alanlarda (kafe, çay bahçesi, yemekhane vb. yerlerde) kırılma veya deforme olma olasılığı nedeniyle maliyet faktörünün önemi oldukça öne çıkmaktadır. Özellikle yemekhane gibi yerlerde dayanıklılık (mukavemet) ve ucuzluk ön plana çıkmaktadır. Toplantı, konferans, piknik, sıcak-soğuk içecek otomatları gibi yerlerde ise bir kullanımlık bardakların tercih edilmesi çok yerinde olacaktır. Bu nedenlerle evlerde kullanılan bardakların fiyatından çok kalite ve estetik görünümü öne çıkmaktadır. Bu alanda cam ve porselen malzemeden yapılan bardaklar tercih nedenidir. 12

Bardak Tasarımı Maliyet: Halka açık ve özellikle yemekhane gibi yerlerde belli kalitede fakat yüksek mukavemette uygun fiyata satın alınabilen cam ve çok sınırlı olmakla beraber metal bardaklar tercih edilir. Tek kullanımlık bardak olarak ise karton veya plastik bardaklar hijyenik ve aynı zamanda ucuz oldukları için tercih edilmektedir. Bardak Tasarımı Estetik görünüm: Tasarımı yapılan bardağa verilecek şekil yanında üzerinde bulunacak desen, resim gibi imgeler ve seçilecek uygun bir renk de estetik bakımdan albenisini arttıracak ve özellikle gençler arasında tercih nedeni olacaktır. Ancak bardağa verilecek estetik yapının seçilen malzemenin ürün şeklini alabilme yeteneği ile ilişkili olması gerektiği unutulmamalıdır. Sonuç: Burada amaç, bardak tasarımı düşünülürken dikkat edilmesi gereken genel kuralların belirlenmesidir. Bunun yanında, tasarım kurallarının yerinde ve gerektiği şekilde uygulanmasının ve en küçük bir ayrıntının bile üretim esnasında ne kadar önemli olduğunun vurgulanmıştır. Bu basit tasarım örneğimizde de görüldüğü gibi tasarım ile üretim birbirleriyle karşılıklı etkileşim içindedir. Tasarım ve üretim aşamalarında bu değerler bir döngü oluşturmaktadır. Ürün tasarımının zaman içinde gelişerek mükemmelliğe ulaşması ve bu mükemmelliğin de zaman içinde farklı beklentiler oluşturması teknolojideki gelişimin tipik bir sonucudur. 13

2 Kayar Garaj Kapısı Mekanizması Tasarımı 2 Kayar Garaj Kapısı Mekanizması Tasarımı Çok sayıda bağımsız evden oluşan yeni bir yerleşim biriminin (site) garajlarının kapılarına mekanik olarak çalışacak bir mekanizma yapılması istenmektedir. Kapıların çok kanatlı ve kolay açılır-kapanır olması, bu işlemin bir insan tarafından küçük bir kuvvet uygulaması ile yapılabilmesi tercih nedenidir. Tanımlama Tasarıma başlamak için problemin tanımı tam olarak yapılmalıdır. Bu hususta öncelikle müşteri talepleri, teknolojik gereklilikler ve çalışma koşulları göz önüne alınmalıdır. Buna göre garaj kapısı yeteri sayıda kapı biriminden oluşacak olup bunlar tek tek kaydırılarak uç noktada 90 döndürülmek suretiyle bir arada toplanacaktır. Her bir kapı birimi 2100 mm yükseklik, 800 mm genişlik ve 40 mm kalınlıkta ahşap malzemeden yapılmış olacaktır. Kaydırma mekanizmasının bir ray sistemi yardımıyla tekerlekli sistem olması istenmektedir. Hazırlanan şartnameye göre mekanizmanın özellikleri şu şekildedir; Malzeme: Kayar kapı tekerlek ve döner akşamı düşük karbonlu çelik malzemeden yapılacaktır. 14

Kayar Garaj Kapısı Mekanizması Tasarımı Kayar Garaj Kapısı Mekanizması Tasarımı Çalışma şartları: -5 C ile 30 C sıcaklıkları arasında, toz ve toprak yüklü bir atmosferde çalışacaktır. Gres yağı ile yağlanacak olup (buna uygun olmalı) yılda bir kez toz ve topraktan arındırma (temizleme) ve yeniden gresleme şeklinde bakım gerektirecektir. İstenen kalite: Tüm parçaları montaj ve bakım esnasında elle temas edeceğinden keskin kenarlara sahip olmamalıdır. Montaj ve kullanım özelliği: Ölçüleri yukarıda belirlenen kapı biriminin her birinin kütlesi en çok 45 kg dan büyük olmayacak, çalışma esnasında kapılar ray boyunca kayacak ve garajın ucunda 90 dönecektir. Kayar mekanizmayı ahşap kapıya bağlama yöntemi yükseklik yönünde ± 20 mm ayarlamaya izin verecek şekilde: olacaktır. Her bir kapıya yerleştirilecek mekanizmanın 500 N yük taşıma kapasitesine sahip olması ve tüm garaj kapısını kaydırmak için gereken en büyük kuvvet 6 N dan fazla olmamalıdır. 15

Kayar Garaj Kapısı Mekanizması Tasarımı Bu durumda kapının alt kısmına gelecek şekilde; kapı hareketini yönlendirme, salınımını önleme ve açıldığında toplanma yerinde (garaj kapısının diğer ucunda) her bir kapı biriminin 90 dönmesine izin verecek bir sevk kanalı konulmalıdır (Şekil 5.3). Bu kanal; etraftan gelecek toz, toprak vb. şeylerin kolayca içine girerek işlevini önlememesi için iki tarafında dışa doğru meyilli olacak şekilde beton yüzeye sabitlenmelidir. Her bir kapının altına iki yerinden, bu kanal ölçüsüne uygun ve kendi ekseni etrafında dönebilen birer makara yerleştirilir. Kapının kayma hareketini temin için Şekil 5.4 de bazı alternatif çözüm önerileri görülmektedir. Şekil 5.4a 'da sürtünme katsayısı son derece düşük olan PTFE, Teflon veya benzeri malzemeden yapılmış ince şerit bantlar düz yüzeye yapıştırılmıştır. Şekil 5.4b de çelik bilya kullanılmış ve Şekil 5.4c de ise makaralardar yararlanılmıştır. Şekil 5.4a da kullanılan düz şerit bant zaman içinde çabuk aşınacak olup sürtünme artacak ve kapının hareketinde zorluklar yaşanacaktır. Kayar Garaj Kapısı Mekanizması Tasarımı Ayrıca kapının alt ve üst kısımlarının hareketinde oluşacak en küçük uyumsuzluk veya hareket bozukluğunda ray içerisinde kasılma medyana gelecek ve bu durum harekete engel olacaktır. Şekil 5.4b de kullanılan çelik bilya nokta temas nedeniyle sürtünmeyi azaltacak ve son derece kolay hareket olanağı sağlayacaktır. Ancak bu bilyaların temas ettiği ray yüzeyinde hızlı aşınmalar meydana getirmesi kaçınılmazdır. Şekil 5.4c de kullanılan makaralarda çizgisel temasa rağmen sürtünme direnci önemli ölçüde düşecek ve kapı hareketi bakımından rahatlık sağlanacak olup kuvvetin daha büyük alana yayılması nedeniyle aşınma tehlikesi azalacaktır. Bu değerlendirmeler sonucu kapının serbest hareketi için Şekil 5.4c nin daha uygun olduğu görülür. Ancak dengeli bir yük dağılımı temin etmek, salınım hareketleri ve kasılmaları önlemek bakımından bu düzeneğin her bir kapı biriminin üstünde iki noktadan uygulanması gerekmektedir. 16

Kayar Garaj Kapısı Mekanizması Tasarımı Makara kullanımında yerleştirme düzeninin belirlenmesi gerekir. Şekil 5.5 de dört ayrı yerleştirme düzeni verilmiştir. Şekil 5.5a da makaranın alt ve üstte sıkışma durumu ve yanal doğrultuda oluşan kaymalar nedeniyle harekette zorluk yaşanacağı açık şekilde görülmektedir. Şekil 5.5b 'de makaranın üst kısmına verilen boşluk nedeniyle sıkışma sorunu giderilmiş olmakla birlikte yanal kaymaların daha da artacağı ortadadır. Bu iki yöntemin avantajı, makaraların temas durumu nedeniyle kapı ağırlığının çizgi şeklinde yayılmasıdır. Şekil 5.5c de rayın kenar bölümünde gezinen iki flanşli makaradan yararlanılmıştır. Makaranın ray kenarındaki teması küçük de olsa çizgisel olduğundan kapının ağırlığı bu yüzeye yayılır. Ancak bu durumda da açılıp-kapanma esnasında kapının salınım yapması kaçınılmazdır. Şekil 5.5d de dört makaralı bir sistem öngörülmektedir. Bu tasarımda gerek eksenel gerekse radyal hareketi kısıtlayan ve kapı ağırlığının çizgisel yayıldığı avantajlı bir yöntem izlenmektedir. Ancak kullanılan dört adet makaranın sevk kanalı ve kapı altına da iki adet kılavuz makara yerleştirilerek (Şekil 5.3) oluşacak salınım hareketi önlenmiş olur. Kayar Garaj Kapısı Mekanizması Tasarımı Her bir kapı biriminin üst hareket mekanizmasında iki adet çift flanşlı makara kullanılmaktadır (Şekil 5.7). Kapının açılıp-kapanması esnasında makaraların ray üzerindeki hareketinin rahat gerçekleşebilmesi için makaralar bir aks üzerine sabitlenmeli ve makara göbeğine bir perçinle tespit edilen askı dirseği, kapının üzerine yerleştirilen bir burç üzerinde serbest dönebilecek şekilde yataklanmalıdır. Yine bu bağlantıda kapının düşey ayarlanabilmesi için iki adet somun kullanılarak gerekli kilitleme yapılabilmelidir (Şekil 5.8). Şekil 5.7 İki flanşlı makaralı tasarımda makaraların askı dirseğine yerleştirilmesi 17

Kayar Garaj Kapısı Mekanizması Tasarımı Şekil 5.8 Kayar garaj kapısı tekerlek montaj şeması Askı dirseği Metal destek plakası (metal destek plakasına kaynak edilmiş) Bu dört makarayı üst şekil deki gibi yerleştirmek mümkün olabilir. Her kapı birimi için iki adet makara takımı olması gerektiği göz önüne alınırsa gerek imalat ve montaj zorlukları gerekse maliyet bakımından iyi bir çözüm olmadığı görülür. Sonuç olarak Şekil c deki tasarım örneğinin geliştirilmesi halinde kayar kapı mekanizması için iyi bir çözüm olabileceği görülür. 18

3 ŞİŞE MANTAR AÇACAĞI Şekil 2.8. Şişe mantar açacağı için üç farklı çalışma prensibi [2] a) Mantara eksenel çekme uygulayarak b) Kayma çekmesi ile kaldırmak için aşağı yukarı itme c) Mantarı baştan başa del ve içine gaz bas 19

Burada ilk üçünü başarmak için çeşitli aletler vardır. Diğerleri az da olsa kullanılabilir. Biz şişedeki içeceği kirletenleri eleyeceğiz ve diğerlerinin çalışma prensiplerini araştırarak inceleyeceğiz. Şekle bakıldığında: a) Mantar içinde eksenel çekme uygulaması için helisel vida kullanılır. b) Çekme işlemi için mantarın kenarlarından aşağıya doğru giren ince elastik bıçaklar kullanılır. c) Mantarın içine iğneyle girilerek şişe içine gaz basılarak mantar dışarıya itilmiş olur. Şekilde bazı açıcıların bu çalışma prensipleri kullanan açıcılar örnek verilmiştir. 20

21

Kaynaklar: 1-CÜRGÜL İsmail, SINMAZÇELİK Tamer, YETİŞTİREN Hülya, ZEREN Adalet, Makine Tasarımı ve Şekillendirme Tekniği, Birsen Yayınevi, İst. 2012. 2-FINDIK Fehim, Malzeme ve Tasarım Bilgisi, seçkin yayınevi, Ankara, 2010. 22