A. Spivakovsky ve V. Dyachkov GÖTÜRÜCÜLER (KONVEYÖRLER) VE İLGİLİ DONATIMI Çeviren AK Münir CERİT - Mak. Y. Müh. 2. BASKI ANKARA - 1984
ÖNSÖZ Sovyet Malzeme iletimi uzmanlanndan A.Spivakovsky ve V. Dyachkow tarafından yazılan "Götürülcüler ve ilgili Donatımı" adlı kitabın ilk baskısı kısa sürede tükenmiştir. Gerek üyelerimizden, gerekse üniversite ve özel kuruluşlardan gelen, istekleri dikkate alarak kitabın ikinci baskısını yapma zorunluluğunu duyduk. Kitap, mühendislik öğrenimi yapan öğrenci arkadaşlarımıza, konuya ilk defa ilgi duyan meslektaşlarımıza ve bu konuda her an ellerinin altında başvuracak bir kaynak bulundurmak zorunda olan tasanm mühendisi arkadaşlarımıza aynı derecede yararlı ve isteklerini karşılayacak niteliktedir. Kitapta, malzeme iletiminde kullanılan belli başlı bütün götürücü türler alınmış ve her türün ana elemanlan tanıtıldıktan sonra tasanm için gerekli sayısal değerlere vanlmış ve bu açıklamalar en az bir tane gerçek uygulama ömeği ile somutlaştırılmıştır. Ayrıca kitabın ikinci baskısı için gerekli incelemeyi yapan Kitap Komisyonu Üyeleri Mahmut özbay, Ayhan Yeniğim, M.Fatih Emirmahmutoğlu ve TUlay Akarsoy'a ve kitabı baskıya hazırlayan Ömer Turan'a teşekkür etmeyi bir borç biliriz. Saygılanmızla, Makina Mühendisleri Odası Yönetim Kurulu Kasım -1984
İÇİNDEKİLER Sayfa ÖNSÖZ 5 BÖLÜM I. GİRİŞ 11 A. ENDÜSTRİYEL TAŞIMA TÜRLERİ 11 B. MALZEMENİN SINIFLANDIRILMASI VE ÖZELİKLERİ 13 C. GÖTÜRME (Conveying) MAKİNALARININ SINIFLANDIRILMASI 18 D. GÖTÜRME MAKİNALARININ SEÇİMİ 22 BÖLÜM II. GÖTÜRME MAKİNALARININ KURAMI (Teorisi) 25 A. SÜREKLİ GÖTÜRME MAKİNALARININ KAPASİTESİ 25 B. HAREKETE KARŞI DİRENÇ KATSAYISI 27 C. BÜKÜLEBİLİR ÇEKME (Cer) ELEMANLI GÖTÜRME MAKİNALARINDA DİRENÇ VE GÜÇ 1. Ayrı Kesitlerdeki Direnç 31 2. Etkin Çekme Kuvvetinin ve Motor Gücünün Belirlenmesi 31 D. ZİNCİRLİ GÖTÜRÜCÜLERDE DİNAMİK OLAYLAR, 35 1. Zincirin Hızı ve İvmesi 35 2. Zincirdeki Dinamik Yükler 37 3. Dengeleme Çarkları 38 BÖLÜM III. GÖTÜRME MAKİNALARININ ANA BÖLÜMLERİ. 41 A. ANA BÖLÜMLERİN ADLARI 41 B. ÇEKME ELEMANI 41 1. Çekme Zincirleri 42 2. Çelik Tel Halatlar 58 C. ARA DESTEKLER 58 D. GERDİRME (Take-up) Düzenleri 58 E. ÇALIŞTIRMA (Tahrik) BİRİMLERİ 60 BÖLÜM IV. KAYIŞLI GÖTÜRÜCÜLER (Belt Conveyors) 63 A. GENEL TANITMA VE AMAÇ 63 B. DOKUMA (Tekstil) KAYIŞLI GÖTÜRÜCÜLER 65 1. Kayışlı Götürücülerin Geometrisi 65 2. Kayışlı Götürücülerin Parçalan 66
3. Kayışlı Götürücülerin Hesabı 95 C. MADENİ KAYIŞLI GÖTÜRÜCÜLER 106 D. ZİNCİRLE-ÇALIŞTIRILAN VE HALATLA-ÇALIŞTIRILAN KAYIŞLI GÖTÜRÜCÜLER 109 E. KAPALI-TÎP KAYIŞLI GÖTÜRÜCÜLER 112 BÖLÜM V. PALETLİ GÖTÜRÜCÜLER. 114 A. GENEL TANITMA VE AMAÇ " 114 B. GENEL AMAÇLI GÖTÜRÜCÜLER 116 1. Paletli Götürücülerin Parçalan, 116 2. Paletli Götürücülerin Hesabı. 122 C. ÖZEL AMAÇLI GÖTÜRÜCÜLER (Döküm Makinalan ve Yürüyen Merdivenler) 129 D. DOĞRUSAL OLMAYAN PALETLİ GÖTÜRÜCÜLER 133 BÖLÜM VI. KÜREKLİ GÖTÜRÜCÜLER (Flight Conveyors) 136 A. GENEL TANITMA VE AMAÇ 136 B. GENEL AMAÇLI GÖTÜRÜCÜLER 138 1. Kürekti Götürücülerin Parçaları 138 2. Kürekli Götürücülerin Hesabı 141 C. SÜREKLİ-AKIŞLI KÜREKLİ GÖTÜRÜCÜLER 144 D. BORULU (Tubular) SÜREKLİ-AKIŞLI GÖTÜRÜCÜLER 148 BÖLÜM VII. V-KEPÇEI4, MAFSALLI-KEPÇELİ VE DÖNER TABLALI GÖTÜRÜCÜLER 150 A. V-KEPÇELİ GÖTÜRÜCÜLER (V-bucket Conveyors) 150 B. MAFSALLI-KEPÇELİ GÖTÜRÜCÜLER (Pivoted-bucket Conveyors) 154 C. DÖNER-TABLALI GÖTÜRÜCÜLER.. 157 BÖLÜM VIII. YÜKSEK GÖTÜRÜCÜLER 161 A. GENEL TANITMA VE AMAÇ 161 B. YÜKSEK GÖTÜRÜCÜLERİN PARÇALARI 164 C. YÜKSEK GÖTÜRÜCÜLERİN HESABI 18C D. ÇİFT RAYLI YÜKSEK GÖTÜRÜCÜLER 187 BÖLÜM IX. ARABALI GÖTÜRÜCÜLER (Load-Propelling Conveyors) 195 A. GENEL TANITMA VE AMAÇ 195 B. FLEKSİBL ÇEKME ELEMANLI GÖTÜRÜCÜLER 198 1. Arabalı Götürücülerin Parçalan 198 2. Arabalı Götürücülerin Hesabı 202 C. ARABALI-ÇUBUKLU GÖTÜRÜCÜLER 202 BÖLÜM X. VAGONLU YA DA PLATFORMLU GÖTÜRÜCÜLER (Car or Platform Conveyors)... 205 A. ANA TÜRLER VE AMAÇ 205 B. DÜŞEY DÜZLEMLİ YÖRÜNGELER ; 206 1. Genel Tanıtma 206 2, Düşey Düzlemli Yörüngelerin Parçalan 212 8
3. Düşey Düzlemli Yörüngelerin Hesabı 213 C. YATAY DÜZLEMLÎ YÖRÜNGELER 213 1. Genel Tanıtma 213 2. Yatay Düzlemli Yörüngelerin Parçaları 220 3. Yatay Düzlemli Yörüngelerin Hesabı 226 BÖLÜM XI. KEPÇELİ, KEFELİ VE DÖNER-TEPSİLİ YÜKSELTİCİLER (Bucket-Arm-And Swinging-Tray Elevators) 229 A. KEPÇELİ YÜKSELTİCİLER (Bucket Elevators). 229 1. Genel Tanıtma ve Amaç 229 2. Kepçelerin Yüklenmesi ve Boşaltılması 232 3. Kepçeli Yükselticilerin Parçaları 236 4. Kepçeli Yükselticilerin Hesabı 243 B. KEFELİ YÜKSELTİCİLER 246 C. DÖNER-TABLALI YÜKSELTİCİLER 249 BÖLÜM XII. HELEZON (Vidalı) GÖTÜRÜCÜLER. 251 A. GENEL TANITMA VE AMAÇ 251 B. GENEL AMAÇLI GÖTÜRÜCÜLER 254 1. Helezon Götürücülerin Parçalan 254 2. Helezon Götürücülerin Hesabı 257 C. DÜŞEY HELEZON GÖTÜRÜCÜLER 262 BÖLÜM XIII. MASURALI GÖTÜRÜCÜLER 264 A. ANA TÜRLER 264 B. AVARA MASURALI GÖTÜRÜCÜLER 264 1. Genel Tanıtma ve Amaç 264 2. Avara Masuralı Götürücülerin Parçaları. 266 3. Avara Masuralı Götürücülerin Hesabı 269 C. GÜÇ ALAN MASURALI GÖTÜRÜCÜLER 272 1. Genel Tanıtma ve Amaç 272 2. Güç Alan Masuralı Götürücülerin Parçaları 272 3. Güç Alan Masuralı Götürücülerin Hesabı 275 BÖLÜM XIV. SALINIMLI VE TİTREŞİMLİ GÖTÜRÜCÜLER. 279 A. GENEL TANITMA VE AMAÇ 279 B. TEKNE ÜSTÜNDE SABİT YÜK BASINCI BULUNAN GÖTÜRÜCÜLER.. 280 C. TEKNE ÜSTÜNDE DEĞİŞGEN YÜK BASINCI BULUNAN GÖTÜRÜCÜLER 283 1. Sarsak Götürücüler 283 2. Titreşimli Götürücüler 286 BÖLÜM XV. HAVALI GÖTÜRÜCÜLER.. 295 A. ANA TÜRLER VE AMAÇ 295 ; B. DÖKME-MAL TAŞIYAN GÖTÜRÜCÜLER... 296 1. Genel Tanıtma... 296 2. Havalı Götürücülerin Parçalan 297 3. Havalı Götürücülerin Hesabı. 305
C. HAVALANDIRILMIŞ DÖKME MALZEMELERİN TAŞINMASI İÇİN DONANIMLAR (Hava Kızakları) 3Kİ D. PARÇA MALLAR İÇİN HAVA TÜPÜ GÖTÜRÜCÜLER 319 BÖLÜM XVI. HİDROLİK GÖTÜRÜCÜLER. 320 A. ANA TÜRLER VE AMAÇ 320 B. HİDROLİK GÖTÜRÜCÜLER İÇİN BESLEYİCİLER 322 C. HİDROLİK GÖTÜRÜCÜLERİN HESABİ 323 BÖLÜM XVII. ENDÜSTRİYEL ARABALAR 328 A. ANA TÜRLER VE AMAÇ 328 B. EL ARABALARI 328 C. ÇEKİCİLER VE TREYLERLER 331 D. KENDİLİĞİNDEN HAREKETLİ (Motorlu) ARABALAR 333 E. RAYSIZ TAŞIYICILARIN HESABI 338 BÖLÜM XVIII. YÜKLEYİCİLER 341 A. ANA TÜRLER VE AMAÇ 341 B. SÜREKLİ GÖTÜRÜCÜLER 342 1. Hareketli ve Taşınabilir Yükleyiciler 342 2. Götürücü Yükleyiciler 344 C. KESİKLİ ÇALIŞAN GÖTÜRÜCÜLER 357 1. Motorlu Kepçeler 357 2. Motorsuz Kaldırma Arabaları 359 3. Motorlu Kaldırma Arabaları 365 BÖLÜM XIX. YARDIMCI DONATIM 369 A. YÜKLEME HAZNELERİ (Bunkerler) VE MEKANİK DONATIMI 369 1. Yükleme Hazneleri (Hoppers) 369 2. Hazne Kapakları 373 3. Besleyiciler 376 B. DÜŞÜLER (Sütler).. 384 1. Besleme Düşüleri ve Borular 384 2. Basamaklı ve Helisel (Salyangoz) Düşüler 388 3. İletim Kızakları (Transfer Slides) 390 C. KANTARLAR, MİKTAR ÖLÇME MAKİNALARI (Batchers) VE SAYAÇLAR 390 BÖLÜM XX. GÖTÜRME MAKİNALARININ KULLANIM YERLERİ 399 A. BİR DÖKÜMHANEDE MEKANİKLEŞTİRİLMİŞ MALZEME İLETİMİ... 399 B. KUVVET SANTRALLARININ MEKANİKLEŞTİRİLMİŞ KAZAN DAİRELERİ VE ENDÜSTRİYEL FABRİKALAR 408 BÖLÜM XXI. TASARIM EĞİLİMLERİ 415, A. GÖTÜRME MAKİNALARI VE ENDÜSTRİ 415 B. EĞİLİMLER 416 MALZEME İLETİMİ KONUSUNDA KULLANILAN İNGİLİZCE DEYİMLER VE TÜRKÇE KARŞILIKLARI 421 10