KARBONİDRATLAR Yrd. Doç. Dr. Serkan SAYINER Yakın Doğu Üniversitesi, Veteriner Fakültesi, Biyokimya Anabilim Dalı serkan.sayiner@neu.edu.tr
Genel Bakış Karbonhidratlar (K), canlı materyalde bulunan proteinler ve lipidlerle birlike üç büyük organik madde grubundan, doğada en yaygın olarak bulunandır. Şekerler adı verilen K ler büyük molekül halinde iken tatlı değildir. Örneğin bir polisakkarit olan Nişasta tatlı değil iken, bir monosakkarit olan glikoz tatlıdır.
Genel Bakış Bitki ve hayvanların tamamında bulunur. Bitki de en yayın olan Sellüloz ve sonrada nişastadır. Sellüloz destek ve koruyucu iken nişasta besin deposudur. Aynı görevi insan ve hayvanlarda glikojen üstlenir. Sindirim sisteminde kendini kuran en basit şekerlere parçalandıktan sonra emilirler. Metabolizma için gerekli enerji başlıca Glikoz parçalanmasından sağlanır.
Tanımı Karbonhidratlar, genel olarak, ve O elementlerinden oluşmuştur. ve O atomları oranı genel olarak suda olduğu gibidir. Bu nedenle karbonlu su anlamına gelir. Latince olarakda karbonlu hidrat. Ancak zamanla yapılan araştırmalarda tüm karbonhidratların bu formüle uymadığı görüldü veya formüle uyupda karbonhidrat olmayan maddelerin varlığı tespit edildi. n 2n O n n ( 2 O) n 2 4 O 2 6 15 O 5 Asetik asit Ramnoz
Tanımı, ve O atomları yapı içerisinde aslında bazı grupların yapısı içinde bulunur. Bunlar aldehit, keton, birincil alkol ve ikincil alkol gruplarıdır. Bunlardan aldehit ve keton gruplarından sadece bir tanesi yapı içinde yer alır. İkisi birden bulunamaz. K lerin diğer karbonlarınıda birincil ve ikincil alkol grupları tamamlar. Çok alkollü aldehit veya çok alkollü ketonlardır.
O O Aldehit grubu 2.cil alkol grubu O Keton grubu O 1.il alkol grubu
Tanımı K ler; Polihidroksilli alkollerin aldehit veya keton türevleri (monosakkaritler), Bunların polimerleri (di, oligo ve polisakkaritler), Oksidasyon ürünleri (şeker asitleri), Redüksiyon ürünleri (şeker alkolleri), Substitüsyon ürünleri (amino şekerler) ile sülfatlı ve fosfatlı esterleri olarak tarif edilir.
Karbonhidratların Sınıflandırılması Monosakkaritler veya basit şekerler Di-oligosakkaritler 2-10 monosakkarit ünitesinden kurululur. 2 ise Di, 3-10 ise oligosakkarit denir. Polisakkaritler Çok sayıda monosakkaridin polimerize olması ile oluşurlar. Basit zincirli olabileceği gibi, dallı kompleks şekillere kadar değişik yapılar gösterirler. omopolisakkaritler eteropolisakkaritler
Monosakkaritler Polihidroksi alkollerin aldehit veya ketonlu türevleridir ve hidrolize edildiklerinde daha basit moleküllere ayrılması mümkün değildir. Yapılarında bir adet aldehit veya keton grubu vardır. Bu gruplara karbonil grubu da denir. -oz? Monosakkaritleri latince olarak isimlendiriken adının sonuna «oz» eki getirilir.
Monosakkaritler Aldoz ve Ketoz? Aldehit grubu içeren monosakkaritlere Aldoz, keton grubu içerenlere Ketoz ismi verilir. Monosakkaritler içerdikleri karbon atomu sayısına göre de isimlendirilirler. Örneğin 3 atomu içeriyorsa trioz adını alır. 3 lu aldehit grubu içeren bir monosakkarit ise Aldotrioz denir.
Monosakkaritler Doğada ve organizmada en yaygın olarak bulunan monosakkaritler 3, 5 ve 6 karbonlulardır. 4 ve 7 karbonlu olanlar ise ara metabolizmada sentez edilir, seyrek rastlanır. sayısı Aldoz Ketoz 3 Trioz Gliseraldehit Dihidroksiaseton 4 Tetroz Eritroz Eritruloz 5 Pentoz Riboz Ribuloz Ksiloz Ksiluloz 6 eksoz Glikoz Fruktoz Mannoz Galaktoz 7 eptoz Sedoheptuloz
Monosakkaritlerin formüle edilişleri Kapalı Formülleri 6 12 O 6 2 O-(O) 4 -O Bu formüle göre 6 karbonlu olduğu için karbonhidratın sadece bir eksoz olduğunu söyleyebiliriz. Bu formüle göre 6 karbonun; 4 ünün ikincil alkol grubu, 1 inin birincil alkol grubu olduğu, 1 ininde aldehit grubu olduğunu (- O) olduğunu anlayabiliriz. Yani bir Aldoheksozdur.
Monosakkaritlerin formüle edilişleri Yapı Formülleri Kapsadıkları grupların uzayda diziliş sırlarını gösteren formüldür. 1 2 O O Aldehit grubunu taşıyan atomu 1. atomu, birincil alkol grubunu taşıyan atomu ise 6. atomu olarak tanımlanır. 3 4 O O Bu formülünde hangi K tanımladığı belli değildir. Sadece Aldoheksoz diyebiliriz. 5 6 O 2 O
Monosakkaritlerin formüle edilişleri Konfigürasyon Formülleri Yapıda yer alan atomlarının taşıdıkları ve O gruplarının uzaydaki konumlarını gösteren şeklidir. ve O gruplarının uzaydaki dizilişine göre bir çok K oluşabilir. Glikoz, mannoz, galaktoz gibi. Bir hidroksil (O) grubunun uzaydaki durumunun farklılığından kaynaklanarak diğerinden ayrılan monosakkaride EPİMER denir. O 1 2 3 4 5 6 O O O O 2 O O 1 2 3 4 5 6 2 O O O O 2 O Glikoz Fruktoz
Fischer Formülasyonu erman Emil Louis Fischer 1902 Nobel Kimya Ödülü sahibi. Bu formülasyona göre; 1 en yukarda 6 en aşağıda olacak şekilde zinciri dikey düzlemde çizilir. Aldoz ise aldehit grubu 1 de yer alır. Ketoz ise keton grubu mümkün olan en küçük numarasına verilir (genelde 2). Bu projeksiyonda ayrıca L- ve D- yapıların ayırımı yapılır. Başlıca Monosakkaritlerin olmak üzere amino asitler ve başka organik bileşiklerin de gösterilmesinde kullanılır. Özellikle Stereokimya da kiral moleküllerin enantiomerlerinin gösterilmesinde. 9 Ekim 1852-15 July 1919
Fischer formülasyonu Monosakkaritlerin formüle edilişleri 1 O 1 O 1 O 2 O O 2 2 O O 3 O 3 O 3 4 O 4 O O 4 5 6 2 O Glikoz O 5 6 O 2 O Mannoz 5 6 Galaktoz O 2 O
Monosakkaritlerin formüle edilişleri alka Formülleri (owarth Projeksiyonu) Bu formülasyon şekli sadece pentoz ve heksozlar için söz konusudur. Asimetrik Karbon Atomu: atomunun 4 valansına dört farklı atom bağlanırsa bunlara asimetrik karbon atomu denir. Monosakkaritlerin 1. ve 6. atomlarının asimetrik olmadığı, 2.cil alkol gruplarından oluşan geri kalan 4 atomunun da asimetrik olduğu görülür. Asimetrik karbon atomuna sahip maddeler Stereoizomerizm gösterir.
Monosakkaritlerin formüle edilişleri 2 n = Stereoizomer sayısı Stereoizomerim ile ilgili; Aynı yapı formülüne sahip olmalarına rağmen farklı moleküller oluşturmalarıda bunun kanıtıdır. Stereoizomerlerde asimetrik atomu arasında bir ilişki vardır. Buna göre 4 asimetrik karbon atomu varsa, steroizomer sayısı 2 4 =16 dır. Ancak yapılan araştırmalar heksozların 16 değil 32 izomeri olduğunu göstermiştir. Yani 2 5 =32 dir.bu durumda 5. asimetrik karbon atomu olması gerekiyor. Peki nerde?
Monosakkaritlerin formüle edilişleri Asimetrik karbon atomuna sahip maddeler, polarize ışığı sağa yada sola çeviriler. Buna spesifik rotasyon denir. Mutorotasyon nedir?? Toz glikoz oda ısısında çözeldikten sonra polarimetrede spesifik rotasyonu +112º bulunur. Aynı glikoz 90º de çözülürse spesifik rotasyonunun +19º olduğu saptanır. er iki çözeltide bir süre sonra + 52,5º de dengeyi bulur. Bu olaya mutorotasyon denir. Glikoz iki farklı rotasyon veriyorsa demekki iki farklı biçimde bulunuyor. Bu da 5. bir asimetrik atomu sayesinde olur. Bu aldehitlerin hemiasetal oluşturmaları ile mümkündür.
owarth Projeksiyonu Sir. Walter Norman aworth 1937 Nobel Kimya Ödülü sahibi Bu formülasyona göre; Monosakkaritlerin siklik (halka) yapıları gösterilir (5 ve 6 karbonluların). atomları örtülü olarak gösterilir. 1 anomerik karbon atomudur. atomları da örtülüdür. Kalın çizgiler, atomların gözlemciye yakın tarafta olduğunu gösterir. alkanın altındaki atomlar Fischer formülasyonuna göre sağ tarata olanlardır. 19 Mart 1883 19 Mart 1950
owarth Projeksiyonu alka şekilleri oluşurken 5. bir asimetrik karbon atomu oluşur. Buda aldehit grububunun yarı-asetal (hemiasetal) yapıya dönüşmesi ile mümkündür. Asimetrikleşen atomu 1. atomudur. 1. atomunun 4 valansında 4 farklı grup bağlanırken, bunlardan biride O grubudur.
O 1 1 O 1 O 2 O 2 O 2 O O 3 O O 3 O 3 O 4 O 4 O 4 O 5 6 2 O β-glikoz + 19 º 5 6 2 O Glikoz + 52,5 º O 5 6 2 O α-glikoz + 112 º
owarth Projeksiyonu 1. atomuna bağlı O grubunun uzaydaki konumu; Sağda ise ALFA, Solda ise BETA heksoz yada pentozlar meydan gelir. Karbonhidratların; ALFA ve BETA biçimlerine anomer, Bu formların oluşumunu sağlayan atomuna anomerik atomu adı verilir. 1. atomuna bağlı O grubuna ise serbest hidroksil grubu denir ki, bu grup aynı zamanda karbonhidratlara indirgen özelliğini de veren gruptur. Serbest O grubuna sahip karbonhidratlar indirgen özellik gösterirler.
6 6 5 5 4 1 4 1 3 2 3 2 β-glikoz owarth Projeksiyonu α-glikoz
owarth Projeksiyonu Piranoz hemiasetal yapının oluşması ve beta-d-glikopiranoz
owarth Projeksiyonu Piranoz hemiasetal yapının oluşması ve beta-d-fruktofuranoz
Optik İzomerizm Asimetrik karbon atomuna ya da atomlarına sahip olan maddeler, taşıdıkları grupların farklı dizilişlerinden dolayı çoğu zaman birbirilerinin aynada ki hayalleri gibidir. Böyle iki bileşiğe geometrik izomerler veya stereoizomerler adı verilir. Böyle bileşiklerin ilişkileri de stereoizomerizm olarak ifade edilir.
Optik İzomerizm Stereoizomer maddeler aynı zamanda optik aktif maddelerdir. Optik aktif maddeler polarize ışığı sağa yada sola çevirebilen maddelerdir. Stereoizomeri olan iki optik madde-enantiomerlerpolarize ışığı aynı derecede, fakat zıt yönlerde (sağa ve sola) çevirirler. Adi bir ışık demeti nikol prizmasından geçirilirse bir kısım ışığın kırıldığı, bir kısmınıda kırılmadan yoluna devam ettiği görülür. Kırılmadan geçen bu ışığa polarize ışık denir. Polarize ışığın yolu üzerine optik aktif bir maddenin çözeltisi (ör. Glikoz çözeltisi) bir tüp içerisinde konursa ışık sapar. Işığın sapma derecesi ve yönü polarimetrelerle saptanabilir.
Optik İzomerizm Işığı sağa çevirene D- gliseraldehit, sola çevirene L-gliseraldehit denir. Yani bunlar özelliklerden dolayı dekstrarotator ve levarotatordur. O O 2 O D (+) Gliseraldehit O O 2 O L (-) Gliseraldehit D ve L harflerinden sonra gelen (+) ve (-) işaretleri ışığı sağa ve sola çevirme özelliğini belirtir.
Optik İzomerizm Gliseraldehit 1 tane asimetrik atomu içerdiği için ışığı sağa yada sola çevirme özelliği rahatlıkla belirlenir. Ancak birden fazla asimetrik karbon atomu taşıyanlarda D L şekillerinin sağa ve sola çevirme ile alakası yoktur. 3 atomundan fazla atomu içeren şekerlerde D ve L formları gliseraldehite benzerliğine göre isimlendirilir ve sonrada ışığı kırma yönleri saptanarak (+) ve (-) işareleri konur. Örneğin D (+) glikoz, glikozun birincil alkol grubuna en yakın asimetrik karbon atomu olan 5. atomuna bağlı grupların D- gliseraldehite benzediğini, ışığı sola kırdığını ifade eder.
D L (+) (-)
Monosakkaritlerin Çözünürlükleri Su ve sulu ortamlarda rahatlıkla çözünürler. Çözündükleri sulu ortamların nötralliği, alkaliliği ve asitliğine göre değişik özellikler gösterirler ve farklı reaksiyonlar verirler. Suda ve nötral sulu ortamlarda, yavaş bir mutorotasyon gösterirler. Çok hafif alkali ortamda, mutorotasyon hızlanır. afif alkali ortamda (0,05 N düzeyinde) belirli monosakkaritler enol biçimleri üzerinden birbirilerine dönüşürler. Bu olaya enolizasyon denir.
Monosakkaritlerin Çözünürlükleri Enolizasyon, aldehit ve ketonların genel bir fenomenedir. Bir atomundan, komşu karbonil grubunun (aldehit veya keton grubu) oksijenine bir protonun göç etmesi ile doymamış alkol, yani bir enol oluşturması olayına enolizasyon denir. Bu olay sonrası meydana gelen ürünlerede enodiol denir.
Monosakkaritlerin Çözünürlükleri Kuvvetli alkali ortamlarda, enediol formların tepkime yetenekleri çok yükselir. Yoğun alkali ortamlarda, monosakkarit çözeltiler, iyice karıştırıldıktan sonra kaynatılırsa, kırmızı kahverengi biçimde renk değişmesi görülür. Renk değişimi sonunda reçine özelliğinde maddeler oluşur. Bu sırada da karamel kokusu duyulur. Ası T. Tablolarla Biyokimya ilt I
MOORE Deneyi
Monosakkaritlerin Çözünürlükleri Asit ortamlarda, ilk görülen reaksiyon mutorotasyon hızlanmasıdır. Şiddetli asit ortamlarda ısı da kaynar dereceye yükseltilirse monosakkaritler kömürleşirler. Aromatik bileşiklerin bazıları monosakkaridler ile verdikleri renk reaksiyonları özeldir ve bu şekilde o monosakkaridlerin tanınmasında kullanılır. Yoğun asit ortamlarda, kaynatılmak suretiyle monosakkarit molekülü 3 M su kaybaderek dehidratasyona uğrar. Bunun sonucunda pentozlardan furfural, heksozlardan 5-hidroksimetil furfural meydana gelir.
Monosakkaritlerin Çözünürlükleri Bunların en önemli özelliği orsin, floroglusin, rezorsin, alfa-naftol gibi bazı aromatik bileşiklerle kondanse olarak renk reaksiyonları vermesidir. Pentozlar orsin ile yeşil, floroglusin ile kırmızı renk verirler ve pentozların tanınmasında yardımcı olur. Seliwanoff (Rezorsin, pembe, ketoheksoz), Molisch deneyi (alfa-naftol, menekşe, genel K tanıma deneyi).
Monosakkaritlerin Tatlılığı Tatlı maddelerdir. Tatları taşıdıkları alkol gruplarından alırlar. Sakkarozun tadı 100 olarak kabul edilir ve diğer şekerlerin tatları derecelendirilir. Şeker terimi de tatlarından gelir. Aslında şeker dediğimiz sakkarozdur. Çay veya sofra şekeri. Bir disakkarittir. Monosakkaritlerin Tatlılığı Fruktoz 173,3 Sakkaroz 100,0 Glikoz 74,3 Ksiloz 40,0 Maltoz 32,5 Galaktoz 31,1 Laktoz 16,0
Monosakkaritlerin İndirgenliği Monosakkaritler ve bazı disakkaritler özellikle yüksek p da yani alkali ortamlarda güçlü indirgen maddelerdir. O 1 2 3 O O O 1 2 3 2 O O Bu özellikleri taşıdıkları serbest aldehit ve keton gruplarından ileri gelir. 4 5 6 O 2 O Glikoz O 4 5 6 2 O Fruktoz O O
Monosakkaritlerin İndirgenliği Ag +, g +++, Bi +++, u ++ gibi iyonları kolayca indirgerler. Bu arada kendileride oksitlenir ve asit karışımları meydana getirirler. Bu reaksiyonlar, renkli oksitleyici madde katılarak yapılırsa, monosakkaritler tarafından redüklenince renk değişikliği olacağından, indirgenmede görülür hale gelir.
Monosakkaritlerin -O Gruplarına ilişkin özellikleri Glikozid Oluşumu Monosakkaritlerin halka yapıları katalizör olarak l kullanılarak, alkol yada fenol gruplarıyla birleşirse glikozid ler meydana gelir. Bir monosakkaritin aldehit grubu ile glikozidin oluşmasını sağlayacak diğer bir monosakkaritin alkol grubu arasında oluşan bağa glikozid bağ denir. Çoğu doğal glikozidler bitkilerde bulunur. Ör. Salisin (Söğüt ağacı; aspirin ilişkili glikozid), Oleandrin (Zakkum; kardiyak glikozid)
Monosakkaritlerin -O Gruplarına ilişkin özellikleri Eter Oluşumu -O gruplarında bulunan nin alkil grupları ile yer değiştirmesi sonucu oluşurlar. Ester Oluşumu -O gruplarının asitlerle esterleşmesi sonucu şeker esterleri oluşur. Fosforik asitle oluşturdukları fosfat esterleri biyolojik yönden önemlidir. K Metabolizması ve nükleik asit bileşiminde yer alırlar.
Monosakkaritlerin -O Gruplarına ilişkin özellikleri Ester Oluşumu Monosakkarit Ester Reaksiyonu Fosfat Esteri Türevleri Glikoz 1. daki -O grubu nun 3 PO 4 ile esterleşmesi Glikoz-1-Fosfat (G-1-P) (ori esteri) Glikoz 6. daki -O grubu nun 3 PO 4 ile esterleşmesi Glikoz-6-Fosfat (G-6-P) (Robinson esteri) Fruktoz 6. daki -O grubu nun 3 PO 4 ile esterleşmesi Fruktoz-6-Fosfat (F-6-P) (Neuberg esteri) Fruktoz 1. ve 6. daki -O grubu nun 3 PO 4 ile esterleşmesi Fruktoz-1,6-diFosfat (F-1,6-P) (arden-young esteri)
Biyolojik Yönden Önemli Şeker Türevleri Amino Şekerler Monosakkaritlerdeki, çoğunlukla ikinci atomuna alkolik O grubu yerinen N 2 grubunun girmesiyle meydana gelirler. angi monosakkarit e amin grubu bağlanmışsa ona göre isimlendirilir. Örn. Glikoz ise glukozamin, galaktoz ise galaktozamin. Amino şekerler Katıldığı yerler Bulunduğu yerler Glikozamin Galaktozamin yalüronik Asit, eparin, Mukoproteinler, kan grubu maddeleri Kondroitin sülfatlar Kitin, mantarlarda hücre duvarı Kıkırdak, kemik, tendo, kornea
Biyolojik Yönden Önemli Şeker Türevleri Amino Şeker Asitler Doğada bulunan amino asitlerin çoğu asetilleşmiş haldedir. Başka bir deyişle amino şekerlerin N-asetil türevleri halindedir. Yani amin grubu üzerinden asetik asit ile bağlanmışlardır. Ör. N-asetil-glikozamin gibi. Amino şekerler ve amino şeker asitleri genellikle K polimerlerinin, katılımında yer alırlar.
Biyolojik Yönden Önemli Şeker Türevleri Fizyolojik olarak önemli olan amino şeker asitleri nöyraminik asit, sialik asit ve mumarik asittir. Nöyraminik asit, 3 lı pirüvik asit ile 6 lu mannozamin in kondenzasyonu ile oluşmuş 9 lı bir şeker asididir. Amino şeker asitleri Katıldığı yerler Bulunduğu yerler Nöyraminik Asit N-asetil-Nöyraminik Asit Sialik Asit Mumarik Asit Pirüvik asit + Mannozamin, Mukopolisakkaritler, glikoproteinler Pirüvik asit + N-asetil Mannozamin, Bakteri enzimleri Nöyraminik asitin N- ve O- açil türevleridir. Bazı lipid, polisakkarit ve mukoproteinlerde Laktik asit + N-asetil Glikozamin, eteropolisakkariter İnsan sütü Bakteri, kan grubu, seröz salgılar Dokularda Bakteri zarları
Nöyraminik Asit N-asetil-Nöyraminik Asit Sialik Asit
Biyolojik Yönden Önemli Şeker Türevleri Deoksi Şekerler Genellikle 2. veya 6. karbon atomlarında Oksijen bulunmayan şekerlerdir. Deoksi şekerler Katıldığı yerler Bulunduğu yerler Deoksi-riboz Nükleik asitler ücrelerde Ramnoz Bazı oligosakkaritlerde, kan grubu maddeleri, mukopolisakkaritlerde Süt, bakteri zarı Fukoz Değişik bileşiklerde Bitkiler
Ribonükleotid redüktaz
Biyolojik Yönden Önemli Şeker Türevleri Şeker Alkolleri Monosakkaritlerin, aldehit yada keton gruplarının alkol gruplarına indirgenmesiyle oluşurlar. Glikozdan sorbitol, mannozdan mannitol, gliseraldehitden gliserol oluşur. Aldozların 1. karbonunu oluşturan aldehit gruplarının, birincil alkol grubuna değişmesi. Ketozların 2. karbon atomlarındaki keton gruplarının ikincil alkol grubuna değişmesiyle meydana gelirler.
Biyolojik Yönden Önemli Şeker Türevleri Şeker alkolleri Monosakkaridi Katıldığı/kullanıldığı yerler Sorbitol Glikoz, Fruktoz Poliol Geçidi, Gıda katkı, laksatif, kozmetik Gliserol Gliseraldehit, Dihidroksiaseton Lipidler (Trigliseritler) Mannitol Mannoz Terapötik? Dulsitol (Galaktitol) Galaktoz Katarakt nedeni? Ribitol Riboz Riboflavin (B 2 ) Eritrol Eritroz Gıda katkısı
Biyolojik Yönden Önemli Şeker Türevleri Şeker Asitleri Monosakkaritlerin oksidasyon ürünleridir. Biyolojik yönden çok önemli üyeleri vardır. 3 çeşit şeker asidi meydana gelir. Aldonik, Sakkarik ve Üronik Asitler. Aldonik Asitler Aldozların 1. karbon atomunda aldehit grubu oksitlenir ve OO grubuna değişir. eksozlarınki eksonik Asitlerdir. Glikoz glukonik asit, galaktoz galaktonik asit. *Glukonik asit pentozların sentezinde önemli bir ara metabolittir.
Biyolojik Yönden Önemli Şeker Türevleri Sakkarik Asitler (Aldarik Asitler) Aldozların 1. karbonundaki aldehit grupları ile 6. karbonlarındaki birincil alkol gruplarının oksitlenerek OO grubuna değişmesiyle olur. Glikozun bu oksidasyonu ile glukarik asit oluşur. Mannoz Mannarik asit. Galaktoz Galaktarik (Musik) asit. Riboz Ribosakkarik Asit Biyolojik önemleri yoktur.
Biyolojik Yönden Önemli Şeker Türevleri Uronik Asitler Aldozun sadece birincil alkol grubunun oksitlenerek OO grubuna değişmesiyle oluşurlar. Glikozun ürünü glukuronik asittir. eksozlarınki heksüronik asit denir ve en yaygını glukuronik asittir. Glikoproteinlerin ve mukopolisakkaritlerin yapısında bulunur. Detoksifikasyon olaylarında görev alır. Zehirli maddelerin uzaklaştırılmasında görev alır. Mannoz Mannuronik asit. Galaktoz Galakturonik asit.
Disakkaritler İki monosakkarit molekülünün, bir molekül suyun çıkması ile meydana getirdikleri karbonhidratlara disakkaritler denir. Genel formülleri n ( 2 O) n-1 dir. Disakakrit oluşurken, monosakkaritlerin bağlanması glikozid bağı ile olur. İki monosakkaritin birleşmesi ile oluşan oksijen köprüsüne glikozid bağ denir.
Disakkaritler Monosakkarit molekülü birbiri ile glikozid oluşturmak üzere iki şekilde birleşir. Maltoz Tipi Bağ: Bir monosakkaritin karbonil grubunun (aldehit veya keton grubu) diğer bir monosakkaritin alkol grubu ile bağlanması ile olur. Örneğin Maltoz ve laktoz. Trehaloz Tip Bağ: Bir monosakkarit molekülün karbonil grubunun (aldehit veya keton grubu) diğer bir monosakkarit molekülünün karbonil grubu ile bağlanması ile olur. Örneğin Sakkaroz.
Disakkaritler Maltoz tip bağlanmada; Monosakkaritlerin en az birinin aldehit veya keton grubu serbest olduğundan, bu tipli bağlantıya sahip disakkaritler indirgen özelliğide sahip olurlar. Trehaloz tipli bağlantıya sahip disakkaritlerde; er iki monosakkaritin karbonil grupları bağlantı için kullanıldıklarından dolayı indirgeyici özellik bulunmaz.
Disakkaritler α-glikozid bağ ve β-glikozid bağ O gruplarının konfigürasyonuna göre alfa ve beta monosakkaritler oluşur. Glikozid bağda α-monosakkaritin O grubu kullanılmışsa α - glikozid bağ, β-monosakkaritin O grubu kullanılmışsa β-glikozid bağ adını alır.
Disakkaritler Glikozid bağ gösterilirken, bağlantı hangi karbon atomları arasında gerçekleşmişse o da gösterilir. Bağlantı α-monosakkaritin 1. karbonundaki O grubu ile diğer monosakkaritin 4. karbonundaki ikincil alkolü arasında olmuşsa bu bağlantı α; 1 4 glikozid bağlantı şeklinde gösterilir. Bağlantının α- ve β- şeklinde olmasının önemi büyüktür. Çünkü aynı monosakkaritler ve aynı karbon atomları arasında meydana gelen bağlantının alfa veya beta olmasına göre değişik disakkaritler meydana gelir. Buna Maltoz ve Sellobioz örnek verilebilir.
Disakkaritler Disakkarit Oluşturan Monosakkaritler Glikozid bağı α Maltoz α Glikoz + α Glikoz α ; 1 4 β Maltoz α Glikoz + β Glikoz α ; 1 4 Sellobioz α Glikoz + β Glikoz β ; 1 4 α Laktoz α Glikoz + β Galaktoz β ; 1 4 β Laktoz β Glikoz + β Galaktoz β ; 1 4 Sakkaroz α Glikoz + β Fruktoz α ; 1 2
Maltoz Malt şekeri adı da verilir. İki glikoz molekülünün α; 1 4 glikozid bağı ile bağlanmalarıyla oluşur. Glikoz moleküllerinin her ikiside α-glikoz olabileceği gibi birisi α-glikoz, diğeri β-glikoz da olabilir. Sonuç olarak α- ve β-maltoz olmak üzere iki şekli oluşur. α-maltoz: İki molekül α-glikoz un birleşmesiyle meydana gelir. β-maltoz: Bir molekül α-glikoz ile bir molekül β-glikoz un birleşmesiyle meydana gelir.
Maltoz α-maltoz ve β-maltoz da glikoz bağ 1 ve 4. karbonlar arasında olur. Bağlantı α;1 4 glikozidik bağ şeklindedir. Aldehit gruplarından biri serbest kaldığı için indirgen özelliğe sahiptir. Doğada serbest bulunmaz. Nişasta ve glikojenin disakkarit birimidir. Tatlıdır ve suda kolay erir.
α-maltoz α-glikoz O O O O O 2 O 1 6 2 3 4 5 α-glikoz O O O O O 2 O 1 6 2 3 4 5 α; 1 4 Glikozid bağı
6 α-maltoz 6 5 5 4 1 4 1 3 2 O 3 2 α; 1 4 Glikozid bağı α-glikoz α-glikoz
β-maltoz α-glikoz O O O O O 2 O 1 6 2 3 4 5 β-glikoz O O O O 2 O 1 6 2 3 4 5 O α; 1 4 Glikozid bağı
β-maltoz 6 6 5 5 4 1 4 1 3 2 O 3 2 α; 1 4 Glikozid bağı α-glikoz β-glikoz
Sellobioz İki glikoz molekülün β; 1 4 glikozid bağı ile bağlanmalarıyla oluşmuş bir disakkarittir. Bir α-glikoz ile bir β-glikoz dan oluşmuştur. Bitkisel kaynaklı olup, doğada serbest halde bulunmaz. Sellüloz polisakkaritinin disakkarit birimidir. Yapısındaki α-glikoz un serbest aldehit grubu olduğu için indirgen özellik gösterir.
α-glikoz O O O O O 2 O 1 6 2 3 4 5 β-glikoz O O O O 2 O 1 6 2 3 4 5 O Sellobioz β; 1 4 Glikozid bağı
Sellobioz 6 6 5 5 4 1 4 1 3 2 O 3 2 β-glikoz β; 1 4 Glikozid bağı α-glikoz
Laktoz Önemli miktarda yanlız sütte bulunduğu için süt şekeri adı da verilir. Meme bezlerinden sentezlenir. Fazla miktarda laktoz üretilirse veya süt yeteri kadar hızlı sağılmaz ise kana geçer. Organizma hidrolize olmamış disakkariti kullanamaz. Kullanılmayan laktoz idrar ile atılır. Bu olaya laktozüri denir. Doğada sakkarozla birlikte serbest olarak bulunan iki disakkaritten birisidir.
Laktoz Glikoz ve galaktoz monosakkaritlerinin β; 1 4 glikozid bağı ile bağlanmalarıyla oluşmuş bir disakkarittir. α-laktoz ve β-laktoz olmak üzere iki şekli vardır. Galaktoz her iki laktozda da β- konumundadır. Glikozun α- veya β- konumunda olmasına göre α-laktoz ve β- Laktoz meydana gelir.
Laktoz Yapısındaki glikozun serbest aldehit gruplarından dolayı indirgen özelliğe sahiptir. Sütte % 5 oranında bulunur. Sütte bulunan çeşitli mikroorganizmalar, laktozu laktik asite çevirebilir. Buda sütün ekşimesine, kaynatıldığında kesilmesine neden olur.
α-laktoz β-galaktoz O O O O 2 O 1 6 2 3 4 5 O α-glikoz O O O O O 2 O 1 6 2 3 4 5 β; 1 4 Glikozid bağı
6 α-laktoz 6 5 5 4 3 2 1 O 4 3 2 1 β; 1 4 Glikozid bağı β-galaktoz α-glikoz
β-laktoz β-galaktoz O O O O 2 O 1 6 2 3 4 5 O β-glikoz O O O O 2 O 1 6 2 3 4 5 O β; 1 4 Glikozid bağı
β-laktoz 1 4 O β-galaktoz β; 1 4 Glikozid bağı β-glikoz
Sakkaroz Sofra şekeri de denir. Sükroz ve kamış şekeri olarak da bilinir. Glikoz ve fruktoz monosakkaritlerinin α;1 2 Glikozid bağı ile bağlanmalarıyla oluşmuş bir disakkarittir. Bitkisel kaynaklıdır. Doğada en çok şeker kamışı ve pancarda bulunur. Meyve ve şekerlerin çoğunda bulunur. Oldukça tatlı bir maddedir. Serbest aldehit ve keton grubuna sahip olmadığından dolayı indirgen özelliğe sahip değildir.
Sakkaroz Sakkaroz un asitlerle hidrolizi diğer bütün disakkaritlerden daha hızlı olarak gerçekleşir. Laktozun asitle hidrolizi 100 ise, maltozun 127, sakkarozun 1240 olur. Sakkaroz normal olarak polarize ışığı +66.5º sağa çevirir. Fakat sakkaraz adı verilen özel bir enzim tarafından hidrolize edildikten sonra, polarize ışığı -39.5º sola çevirir. Bu olay sakkarozun hidrolizinden sonra ortaya çıkan glikoz ve frutkozdan, fruktozun polarize ışığı sola çevirme derecesinin, glikozun sağa çevirme derecesinden daha yüksek oluşundandır. Fruktoz sola -92,5ºçevirir. Glikoz ise sağa +52,8º çevirir.
Sakkaroz 200º kadar ısıtılrsa, su kaybeder ve kahverengi amorf bir kütle halini alır. Buna karamel denir. Ancak ağız yolu ile verildiği zaman vücut tarafından kullanılabilir. Sakkaroz ve glikoz besinlerimizdeki en önemli şekerdir. idrolize olan sakkarozun monosakkaritlerini vücut kolaylıkla absorbe eder ve çeşitli amaçlar için kullanır. Disakkaritler (laktoz, sakkaroz dahil) direkt kana verildikleri zaman vücut bunlardan faydalanamaz ve yabanci bir madde gibi idrarla dışarı atılırlar.
1 2 O O α; 1 2 Glikozid bağı O 1 2 2 O O 3 4 O O O 3 4 O O 5 6 2 O α-glikoz Sakkaroz 5 6 2 O β-fruktoz
Sakkaroz 1 2 α; 1 2 Glikozid bağı α-glikoz β-fruktoz
Trehaloz Birbirine α; 1 1 Glikozid bağı ile bağlanmış iki α-dglikoz ünitesinden meydana gelmiştir. Pek çok böceğin hemolimfinde bulunmaktadır. İki anomerik atomu glikozid bağın yapısına girdiği için indirgeyici değildir. α-glikoz α-glikoz
Birkaç (2 den fazla, 10 dan az) monosakkaritin glikozid bağı ile polimerizasyonu ile oluşan karbonhidratlardır.
Raffinoz Galaktoz, glikoz ve fruktozdan oluşan bir trisakkarittir. Doğada, şeker pancarında ve pek çok yüksek organizasyonlu bitkilerde bulunur. Sakkaroza 1 mol galaktoz bağlanması ile oluşur. Bitkilerde, sakkarozdan sonra en fazla bulunan oligosakkarittir.
Melezitoz Bitki özü içen bir çok böcekler tarafından sentezlenen, indirgeyici özelliği bulunmayan bir trisakkarittir. Böceklerdeki ozmozun yarattığı stresin azaltılmasında görev alır. Melezitoz yaprak biti tarafından salgılanan yaprak özsuyunun (honeydew) içeriğinde bulunur. Bu özsu oldukça tatlıdır ve karıncalar için çekim kaynağıdır. Aynı zamanda arılar için de besin kaynağıdır.
Stakioz Raffinozun galaktoz ünitesine (α;1-6) glikozid bağı ile bir mol daha galaktoz molekülü bağlanması ile oluşur. Bitkilerde bulunan bir tetrasakkarittir. Oligosakkaritler ya doğal olarak meydana gelmekte ya da polisakkaritlerin asit veya enzimatik hidrolizi ile veya transglikolizasyon reaksiyonu ile meydana gelmektedir.
Polisakkaritler En az ondan fazla monosakkarit molekülünün glikozid bağıyla birbirilerine eklenmesi ile meydana getirdikleri karbonhidratlara polisakkaritler denir. Tatlı maddeler değildirler. Molekül ağırlıkları yüksektir. Şekilleri düz zincirli, dallı budaklı veya halka biçiminde olabilir.
Polisakkaritler Polisakkaritlere glikanlar adı da verilir. İki grupta incelenirler. omopolisakkaritler veya homoglikanlar eteropolisakkaritler veya heteroglikanlar Yapısına türev monosakkaritlerde girebilir. Kitin: Aminoşeker olan glikozamin birimlerinden oluşan bir homopolisakkarittir. yalüronik Asit: Glikozamin ve gliküronik asit birimlerinden oluşmuş bir heteropolisakkarittir.
Polisakkaritler omopolisakkaritler Glikojen Nişasta Sellüloz İnulin Kitin Dekstranlar Dekstrinler Agar-agar eteropolisakkaritler Kan grubu maddeleri yalüronik Asit Kondroitin sülfat eparin, eparan sülfat Arap zamkı Pektin Mürein
omopolisakkaritler idrolize edildikleri zaman tek bir çeşit monosakkarit veya monosakkarit türevi veren polisakkaritlere homopolisakkarit veya homoglikan denir. İsimlendirmede -oz takısı yerine -an takısı kullanılır. Tüm birimler glikoz ise homopolisakkaritine glikan denir. Tüm birimler ksiloz ise homopolisakkaritine ksilan denir. Tüm birimler mannoz ise homopolisakkaritine mannan denir. Tüm birimler galaktoz ise homopolisakkaritine galaktan denir.
omopolisakkaritler Pentoz birimleri ise pentozan, heksoz birimleri ise heksozan olarak da genel isimlendirme yapılabilir. Biyolojik yönden önemli bazı homopolisakkaritlerin özel isimleri vardır. Nişasta, Glikojen, Sellüloz gibi. Üçüde glikoz birimlerinden oluşur. Yani glikandırlar, heksozandırlar. er zaman özel adları ile anılırlar.
Nişasta Karbonhidratların bitkilerde depo edilmiş şeklidir. Doğada buğday, patatas, prinç, mısır, bakla, fındık, fıstık, meyve ve sebzelerde bol miktarda bulunur. İnsan ve hayvanlar bol miktarda nişasta alır. idrolize edildiğinde glikoz monosakkarit birimlerini verir. Molekül yapısı bazı özellikleri yönünden farklılıklar gösteren iki kısımdan kurulmuştur. Amiloz ve Amilopektin.
Nişasta Amiloz Düz zincir halindedir. Molekülün yaklaşık % 28-30 unu oluşturur. 250-300 glikoz ünitesi içerir. Glikoz birimleri α; 1 4 glikozid bağlarıyla birbirine bağlanmıştır. Spiral oluşturmaya yatkın uzun zincirler halindedir.
omopolisakkaritler; NİŞASTA Amilopektin İkinci molekül şeklidir ve dallanmış bir yapı gösterir. Nişasta nın % 70 ini oluşturur. Yapısında en az 1800 glikoz birimi bulunur. Glikoz birimleri α; 1 4 ve α; 1 6 glikozid bağları ile birbirilerine bağlanmıştır. 1 6 1 4
omopolisakkaritler; NİŞASTA Glikoz birimleri α; 1 4 glikozid bağı ile bağlanarak düz bir zincir oluşturduktan sonra her 24 ile 30 uncu glikoz biriminde α; 1 6 glikozid bağı ile yan zincir oluşturular. Böylece dallanmış bir yapı ortaya çıkar. Binlerce glikoz ünitesinin α; 1 4 ve α; 1 6 glikozid bağları ile birleşmeleriyle amilopektin molekülü ortaya çıkar.
Amiloz Amilopektin Kaynak: Eberly ollege of Science
Nişasta Nişastanın hidrolizini gerçekleştiren enzimlere amilaz lar denir. α-amilaz ve β-amilaz olmak üzere iki çeşit amilaz vardır. α-amilaz, pankreas salgısı ve tükürükte bulunur. Maltozun glikozid bağlantısı hariç, α; 1 4 glikozid bağlantıları rastgele koparır. Ortamda glikoz ve maltoz karışımı meydana gelir.
Nişasta β-amilaz, bitkilerde bulunur, polisakkarit zincirinin indirgeyici olmayan, yani zincirin serbest aldehit grubu olmayan birinci glikoz molekülünden başlamak üzere, nişasta molekülünü birbiri ardı sıra ikişer glikoz molekülünden bölmek üzere maltoz moleküllerine parçalar. Bu enzime maltoz-hidrolaz da denir. Bu iki enzim amilopektini etkilerler ancak düz zincirleri dallanma noktalarına kadar çözerler ve etkileri α; 1 6 glikozid bağına gelince son bulur.
Nişasta Amiloz, α-amilaz ın etkisi altında kaldığı zaman amiloz zinciri gelişi güzel parçalanır. Son ürün olarak glikoz, maltoz karışımı kalır. Amiloz, β-amilaz ların etkisinde kalınca, son ürün olarak, hemen hemen sadece maltoz meydana gelir. Etkisini indirgeyici olmayan uçtan başlamak üzere gösterir.
Nişasta Amilopektin, β-amilaz ların etkisinde kalınca molekülün indirgeyici olmayan uçlarından başlamak üzere, bir biri arkasından parçalanarak maltoz moleküllerine ayrılır. Dallanma noktasına ulaşınca parçalanma durur. Çünkü α; 1 6 glikozid bağına etki etmez. β-amilaz ların etkisini gösteremediği için parçalanmadan kalan yani başka bir deyişle enzim hidrolizi sonraında geriye kalan nişasta kısmına Sınır Dekstrin adı verilir.
Ası T. Tablolarla Biyokimya ilt I
Nişasta Bu dallanma noktaları ancak özel bir enzim tarafından çözülebilir. Bu enzimin adı dallanmayı bozan enzim yada α; 1 6 glikozidaz dır. Sınır dekstrinlere limit dekstrin adı da verilir. Yaklaşık 700 glikoz ünitesi taşırlar. Nişasta suda erimediği halde suda eriyebilir özellik gösterirler. Limit dekstrin çözeltileri müsilaj olarak kullanılır. Kolay sindirildiği ve mide de süt pıhtılaşmasını önlendiği için çocukların beslenmesinde kullanılır.
Nişasta Amilopektin, α-amilaz ın etkisi ile hidrolize olduğu zaman, zincir rasgele parçalanır. Son ürün olarak dallı veya dalsız, irili ufaklı moleküller karışımı oluşur. Bu karışımda, fazla miktarda α; 1 6 glikozid bağa sahip oligosakkaritler bulunur. Bunların yanı sıra maltoz molekülleride karışımda bulunur.
Nişasta Gerek nişasta, gerekse parçalanma ürünleri, iyot çözeltisiyle karakteristik renkler verirler. Amiloz, mavi-siyah, Amilopektin mor-kırmızı, Sınır dekstrinler kırmızı, Daha küçük moleküllü dekstrinler renksiz çözelti verirler. Bu renkler ısıtılınca kaybolur, soğutulursa yeniden ortaya çıkarlar.
Glikojen İnsan ve hayvanların yedek karbonhidrat deposudur. Tüm hücrelerde bulunsada daha çok karaciğer ve kasta bulunur. ücrelerde sitoplazmaya dağılmış tanecikler halinde bulunur. Glikojen, glikoz birimlerinden yapılmış bir homopolisakkarittir. idrolize edildiğinde sadece glikoz birimleri verir. Çok dallı ve büyük moleküllü bir amilopektine benzer.
Glikojen Moleküller arası bağlantılar amilopektine benzer. α; 1 4 glikozid bağlar ve dallanma noktalarında α; 1 6 glikozid bağları vardır. Sıcak alkalilere çok dayanıklıdır. Suda çözeltildiği zaman kolloidal çözeltiler verir. Seyreltik asitlerle hidrolize edildiğinde, glikoz birimlerine ayrılır. α-amilaz ve β-amilaz ın etkisi ile hidrolize olduğunda maltoz ve sınır dekstrinler karışımı ortaya çıkar.
Glikojen Glikojenin glikoza parçalanması ve glikozun glikojen molekülüne eklenmesi organizmanın gereksinimlerine bağlı olarak sürekli yön değiştirerek devam eder. Bir çok polisakkaritte olduğu gibi molekül ağırlığı sabit değildir. Sürekli değişir. Glikojenin İyotla kırmızı-kahverengi bazen de mor-menekşe renk verir.
Sellüloz Bitkilerin en önemli maddelerinden olup, bitki dokuların destekleyici yapısını oluşturur. Doğada en yaygın bulunan organik bileşikdir. Kağıtta bol miktarda bulunur. Glikoz birimlerinden oluşmuş düz zincirli bir polisakkarittir. Nişasta ve glikojen den farklı olarak sellülozda glikoz molekülleri β; 1 4 glikozid bağları ile bağlanmışlardır.
Sellüloz idrolize olduklarında dissakkarit birimi olarak maltoz değil sellobioz disakkaritlerini verirler. İnsanlar için besinsel değeri yoktur. Sadece ruminantlar faydalanabilir. Ruminantların sindirim kanalında bulunan mikroorganizmalar, sellülozu parçalayan bir enzim olan sellülaz ı salgılarlar. Bu şekilde ruminantlar tarafından sellüloz kullanılabilir. Suda çözünmez. Bakır tuzlarının amonyaklı çözeltilerinde, yoğun l, 2 S O 4 ve NO 3 de çözülürler. İyot ile karakteristik renk tepkimesini vermez.
Amiloz Amilopektin Nişasta Glikojen Sellüloz Kaynak: Wiki
İnulin Fruktoz ünitelerinden kurulu bir homopolisakkarittir. Fruktoz birimleri düz bir zincir tarzında β; 1 2 glikozid bağ ile bağlanmışlardır. Doğada çeşitli bitkilerin köklerinde, enginar, soğan, sarımsak gibi bitkilerin yumrularında bol miktarda bulunur. Gıda sanayisinde ve medikal alanda kullanılır.
Kitin N-asetil-glikozamin lerin birbirine α; 1 4 glikozid bağları ile bağlanmasıyla oluşmuş bir polisakkarittir. Kitin in hidrolizi sırasında açığa çıkan disakkarite kitobioz denir. Eklem bacaklılarda dış iskeletin yapı maddesidir. Yengeç, ıstakoz gibi kabukluların ve böceklerin dış iskeletlerinden başka göz merceklerinin, tendoların, sindirim, solunum ve boşaltım sistemlerinin önemli bir maddesini oluşturur. Sellüloz bitkiler için ne ise, kitin de omurgasızlar için odur.
Diğer omopolisakkaritler Galaktoz ünitelerinden oluşan galaktan lar, Mannoz ünitelerinden oluşan mannan lar, Pentoz ünitelerinden oluşan pentan lar, Galaktüronik ve mannüronik polimerlerini saymak mümkündür. Dekstranlar, mikroorganizmaların sakkaroz üzerine etkileri sonucu meydana gelen polisakkaritlerdir. Glikoz birimlerinden oluşur. Dekstranlar hekimlikte kan kayıplarından sonra plazma yerini tutan yada plazma hacmini genişleten maddeler olarak, özellikle şok gibi olaylarda şok giderici olarak önem taşırlar.
eteropolisakkaritler Çeşitli şekillerde hidrolize edildikleri zaman, birden fazla monosakkarit veya monosakkarit türevi çeşidi veren polisakkaritlere heteropolisakkaritler veya heteroglikanlar denir. Önemli gruplarından birinide mukopolisakkaritler (glikozaminoglikanlar) oluşturur. Biyolojik yönden önemli maddeler olup, yapılarında temel maddeler olarak amino şekerler ve üronik asitler bulunur.
eteropolisakkaritler Mukopolisakkaritler ait oldukları dokularda kısmende olsa proteine bağlı bir şekilde ve mukoprotein halinde bulunurlar. Yapılarında bulunan üronik asitler ve asit karakterleri dolayısıyla bunlara asit mukopolisakkarit de denir. Başlıca örnekleri hayvansal dokularda yaygın olarak bulunan, hyalüronik asit, heparin ve kondroitin sülfat dır. epsinin yapısında N-asetil-heksozamin bulunur.
iyaluronik Asit Gliküronik asit ve N-asetil-glikozamin birimlerinin β;1 3 ve β;1 4 glikozid bağları ile birleşmeleriyle oluşan heteropolisakkarit lerdir. Eklem boşluğu sıvısı sinovia nın, korpus vitreum un, göbek kordununun yapısına katılır. Vizkozitleri çok yüksektir. Bu nedenle eklem düzeylerinin ıslak ve kaypak kalmasını sağlar. Bağ doku ve başka dokuların jel benzeri ana maddesinin yapısına katılır.
iyaluronik Asit Sıvılarda hem serbest hemde proteinlere bağlı olarak bulunabilir. Dokularda metabolizma maddelerinin geçmesini sağlayan, ancak bakteriler ve başka enfeksiyon etkenlerinin geçmesini önleyici bir set oluşturur. iyaluronidaz adı verilen enzimle hidrolize edilerek parçalanır. Molekül ağırlığı 3-8 milyon arasındadır.
Glikuronik asit N-asetil-glikozamin iyaluronik Asit
Glikuronik asit N-asetil-glikozamin Glikuronik asit N-asetil-glikozamin iyaluronik Asit
Kondroitin Sülfatlar iyalüronik asite benzerlik gösterirler. 3 çeşittirler Kondroitin sülfat A Kondroitin sülfat B Kondroitin sülfat Genellikle proteinlere bağlı vaziyette bulunurlar. Kondroitin sülfat A ve Kondroitin sülfat yapı olarak birbirine benzer.
Kondroitin Sülfatlar Gliküronik asit ve N-asetil-galaktozamin ünitelerinin tekrarlanmasıyla oluşur. er ikisinde de N-asetil-galaktozamin ler sülfat taşırlar. Aralarındaki fark sülfatların bağlandıkları karbon atomunun farklılığından kaynaklanır. Monosakkarit birimleri birbirine bir β;1 3, bir β;1 4 glikozid bağlarının tekrarlanmasıyla bağlanırlar.
Kondroitin Sülfatlar Kondroitin sülfat B yi ise yapı olarak birbirinden ayıran gliküronik asit yerine idüronik asit taşımasıdır. ayvansal dokuların temel yapısıdır. Kondroitin sülfat A, kıkırdaklarda, yetişkinlerin kemiklerinde ve korneda bulunur. Kondroitin sülfat B, ciltte, kalp kapakçıklarında ve tendolarında bulunur. Kondroitin sülfat ise kıkırdaklarda ve tendolarda bulunur.
Kan Grubu Maddeleri Eritrositlerde, tükürük ve mide müközü gibi salgılarda ayrıca kist sıvılarında ve yeni doğmuş yavruların dışkısında bulunan polisakkaritlerdir. Ufak oranlarda süt, sperma ve idrarda bulunur. Genellikle glikozamin veya galaktozamin den birisi ile basit şekerin tekrarlanır biçimde β;1 3 ve β;1 4 glikozid bağlarıyla birleşmesi sonucu oluşmuş heteropolisakkaritlerdir.
Kan Grubu Maddeleri Bazen glikozamin ve galaktozamin birlikte bulanabilir. Bu yapı içerisinde çoğunlukla sialik asit ve fukozda yer alır. Proteinlerle birleştiklerinde A, B, O, Rh vb. gibi eritrosit antijenlerini oluştururlar ve kan gruplarının farklılaşmasını sağlarlar.
Kaynak: Biosiva
eparin eparin glikuronik asit ve glikozamin-2,4-so 4 ın α;1 3 ve α;1 4 glikozid bağlarıyla birleşmesi sonucu oluşmuş bir heteropolisakkarittir. Gliküronik asidin, glikozamin-2,4-so 4 le α;1 3, glikozamin- 2,4-SO4 ün, glikoüronik asidle α;1 4 şeklindedir. Kanın pıhtılaşmasını önleyici bir maddedir, yani antikoagülandır. Karaciğer, akciğer, timus, dalak, geniş çeperli damarların duvarları ve kanda bulunur.
Arap Zamkı Bitkisel kaynaklı bir heteropolisakkarittir. idrolize edildiğinde galaktoz, arabinoz ya da ksiloz bazen de bunların bir karışımını verir. Bunların dışında ramnoz ve gliküronik asit te bulunur. Farmasötik maddelerin hazırlanmasında, şekercilikte ve ofset baskı tekniklerinde yaygın olarak kullanılır.
Pektinler Doğada bitkilerde çok yaygın olarak bulunurlar. Özellikle turunçgillerin meyvalarında, elma, pancar ve havucun hücre duvarlarında sellüloz ile birleşmiş olarak yer alırlar. Sıcak seyreltik asitle hidroliza edildiğinde pektik asit ve metanole ayrılır.
Soru 1 Aşağıdaki monosakkaritlerden hangisi ketoheksozdur? a- Glikoz b- Fruktoz c- Mannoz d- Riboz e- Sedoheptuloz evap : B
Soru 2 Aşağıdaki monosakkarit çiftlerinden hangisi maltoz disakkaritini meydana getirir? a- Glikoz + Fruktoz b- Glikoz + Galaktoz c- Glikoz + Glikoz d- Glikozamin + Glikozamin e- Galaktoz + Fruktoz evap:
Soru 3 Nişastanın hidrolizini gerçekleştiren enzimlere...lar denir. a- Glikozidaz b- Amilaz c- Lipaz d- Sükraz e- Pepsin evap: B
Kaynaklar Ası T (1999). Tablolarla Biyokimya I ve II, Nobel Tıp Kitapları Dağıtım, Ankara. Engelking LR (2014). Textbook of Veterinary Physiological hemistry. 3rd Edition. Academic Press. Lehninger AL, Nelson Dl, ox MM (2012). Principles of Biochemistry, 6th Edition, United States of America. Rodwell V, Bender D, Botham KM, Kennelly PJ, Weil PA (2015). arpers Illustrated Biochemistry. 30th Edition. McGraw-ill Education Sözbilir Bayşu N, Bayşu N (2008). Biyokimya, Güneş Kitabevi.
Lipidler