Akaryakıt Talep Projeksiyonu Çalışmaları

Akaryakıt Talep Projeksiyonu Çalışmaları Coşkun Duru Stratejik Planlama ve İş Geliştirme Müdürü

Ortaklık Yapısı Türkiye nin lider medya grubu ve en büyük holdinglerinden biri Orta Avrupa nın lider petrol-gaz şirketi ve Avustralya nın en büyük şirketi Free Float 52.7% 13.3% 34% 2

Faaliyet Alanları İkmal Lojistik Satış ve Dağıtım Ağı Ürünler Yurt içi İthalat Perakende İstasyonlar Diğer Hava Deniz Madeni Yağ Ticari ve Endüstriyel Özel Sektör Kamu Akaryakıt LPG LNG Madeni Yağ Üretim 3

Depolama Kapasitesi Petrol Ofisi, 11 terminal ve bir rafineri irtibat bürosu ile Türkiye nin toplam akaryakıt depolama kapasitesi içinde %32 payla en güçlü lojistik ağına sahiptir. Toplam depolama kapasitesi 160.000 m3 lük bir yatırımla 973.750 m3 e yükselmiştir. 4

Yurt Çapında İstasyon Ağı Petrol Ofisi istasyon ağı, Türkiye nin en yaygın ve aynı zamanda ülke coğrafyasının tamamını kapsayan tek bayi ağıdır. 3,506 istasyon İstasyon Sayısı* 3,083 423 Sunpet 1,233 622 617 Mevcut istasyonların standartlarının yükseltilmesi ve düşük satış hacimli istasyonlarla sözleşmelerin sonlandırılmasıyla, 2000 yılından bu yana istasyon başına ortalama satış hacminde %135 gibi yüksek bir artış oranı sağlandı. 580 505 Diğer** 1,780 * PETDER ve PO ** Diğer; Delta, Moil, Aytemiz, Petline ve Alpet 5

Oto-LPG Türkiye nin en geniş Oto- LPG dağıtım ağına sahip Petrol Ofisi, Petrogaz ve anlaşmalı istasyonlar olmak üzere iki ayrı kanaldan faaliyet gösteriyor. Haziran 2006 da, İstasyon Sayısı 1.600 1.400 1.200 1.000 800 997 21,7 1.240 21,7 1.438 1.415 22,1 Pazar Payı % 21,7 23,0 22,5 22,0 21,5 Aksaray da LPG dolum tesisi satın alındı 600 400 200 21,0 20,5 0 2003 2004 2005 2006 20,0 6

Ticari ve Endüstriyel Ticari ve Endüstriyel satışlar; Kamu satışları, Ticari satışlar, Distribütör satışlarından oluşmaktadır. Başlıca müşteriler: Devlet kurumları, siyah ürün distribütörleri, inşaat, tarım sektörleriyle madencilik, yol yapım ve enerji üretim endüstrileri. Petrol Ofisi Ticari ve Endüstriyel satışları hem 2004 hem de 2005 te şirketin toplam akaryakıt satış hacminin yaklaşık %27 sini oluşturmaktadır. 7

LNG Fiyat avantajı ve çevreye daha az zarar vermesi nedeniyle LNG gibi gaz ürünleri geleneksel petrol kökenli akaryakıtlar karşısında giderek daha çekici alternatifler haline gelmektedir. Doğalgaz, -162ºC de sıvılaşarak hacmi 600 kat küçülmektedir. LNG nin özellikle doğalgaz boru hatlarına erişimi olmayan bölgelere, emniyet açısından özel kreyojenik tankerlerle taşınması gerekmektedir. Türkiye de piyasaya 2003 yılında girmiş olup 2006 sonunda 250 bin tonluk bir Pazar hacmine ulaşması beklenmektedir. 8

Havacılık Petrol Ofisi havacılık satışlarında %75 lik Pazar payıyla sektör lideri olup, bu alanda uluslararası oyuncu olmayı hedeflemektedir. POAir hizmet markasıyla Türkiye de 27 havaalanında hava ikmal tesisi işletmektedir. Lufthansa, KLM, Air France, Swissair gibi 60 uluslararası havayolu kuruluşunun yanısıra 108 yerli şirkete hizmet vermekte olup, Almanya, Fransa, İtalya ve İspanya daki 11 havaalanında da THY nın tek tedarikçisidir. 9

Denizcilik Petrol Ofisi denizcilik sektörü satışları transit motorinde %29, gümrüklü motorinde %64 ve Transit fuel oillerde %39 Pazar payıyla Türkiye deki en büyük tedarikçisi olmasının yanısıra Kepez Terminali yle Çanakkale Boğazı nda yakıt ikmali yapan tek tedarikçidir. Bölgedeki ülkelerde satış hacmini artırarak uluslararası bir oyuncu olmayı hedeflemektedir. 10

Madeni Yağ Petrol Ofisi madeni yağlarda %27 Pazar payıyla pazarda lider konumdadır. Marka bilinirliğini artırarak global rakipler seviyesine ulaşılması hedeflenmektedir. Derince ve Aliağa daki madeni yağ fabrikalarında 238 farklı madeni yağ üretilmektedir. 2005 yılında 20 farklı ülkeye yaklaşık 8.000 mton ihracat yapılmıştır. 2006 yılı sonu itibariyle bölgenin en büyük AR-GE merkezlerinden biri faaliyete başlayacaktır. 11

Petrol Ofisi nin yeni Vizyon ve Misyonu 12

Yapılan Çalışmalar Bulunduğumuz makro çevreyi daha iyi anlamak ve ileriye dönük doğru stratejileri yakalayabilmek için çalışmalar başlatıldı. Türkiye nin ve bölgenin lider enerji şirketi olmayı hedefleyen Petrol Ofisi, enerji oyununa ilişkin uluslararası etkinlikleri daha yoğun biçimde izlemeye, buralara katılmaya ve aktif rol almaya başlamıştır 13

Yapılan Çalışmalar Bu temaslarla sağlanan bilgileri bir faydaya dönüştürmek ve Petrol Ofisi için doğru yol haritasını oluşturmak için ulusal ve uluslar arası kurumlarla ortak çalışmalar başlatıldı. Senaryo çalışmaları Akdeniz havzasındaki petrol ürünleri arz/talep projeksiyonları Türkiye akaryakıt talep modellemesi Hedefimiz Türkiye nin enerji talebi modellemesine yönelik çalışmalara başlamak 14

Yapılan Çalışmalar Senaryolar Cambridge Energy Research Associates (CERA) nın uluslararası 50 yi aşkın şirketle gerçekleştirdiği Global Energy Scenarios for Strategic Decision Making isimli çalışması ile dünyadaki yeni oluşumlar ve gelecek senaryoları incelendi Normann Partners ile işbirliği yapılarak bu değişimlerin Türkiye ye olası etkilerini daha iyi anlama ve bu doğrultuda etkin stratejiler geliştirebilmek amacıyla senaryolar oluşturuldu 15

Akdeniz Havzası Akaryakıt Arz-Talep Dengesi

Petrol Ürünleri Tüketimi Dünya Benzin Amerika, Avrupa daki benzin fazlasını alabilecek tek bölge... Amerika daki yıllık %1 lik talep artışı Atlantik bölgesini dengelemeye yetiyor Benzin fazlası artarken... Motorin açığı büyüyor... Motorin Motorin üretimindeki artış sürmesine rağmen açık büyüyor... Rusya arzın kaynağı... Üretim de 2007 den itibaren düşecek, Orta Doğu açığı kapatabilecek mi? 17

Petrol Ürünleri Tüketimi Dünya Benzin talebi baskı altında Batı Akdeniz de dizel, Avrupa ve Doğu Akdeniz de LPG Ekonomik görünüm olumlu İtalya ve Fransa nın ekonomileri durgunlaştı ama İspanya büyümeye devam ediyor Kuzey Afrika da ekonomik görünüm iyileşiyor Genelde akaryakıt talebi artıyor. + > 2-3 % Ekonomik büyüme Motorin pazarı,benzin talebi azalıyor Benzin pazarı, kısmen dizelizasyon LPG ve kısmen dizelizasyon 18

Benzin Tüketimi Akdeniz Akdeniz de toplam 50 Milyon Ton benzin talebine sahip 19 ülke bulunmaktadır. 2010-2015 arasında her yılda talebin %1 düşeceği öngörülmektedir. Batı Akdeniz 4 ülke, 27,7M Ton İtalya: 15M Ton -3,3% /yıl Doğu Akdeniz 7 ülke, 10M Ton Yunanistan: 4M Ton Türkiye: 3M Ton +0,9 % / yıl Kuzey Afrika 8 ülke, 12M Ton Cezayir ve Mısır, her biri 2,5M Ton +2,2 % /yıl 19

Motorin Tüketimi Akdeniz Akdeniz de 90M Tonu ulaşımda kullanılan 130M Ton motorin talebine sahip 19 ülke bulunmaktadır. 2006-2010 arasında her yıl talebin %3,1 artacağı öngörülmektedir. Batı Akdeniz 4 ülke, 74M Ton İtalya ve İspanya, Her biri 30M Ton +3,0% /yıl, +11M Ton Doğu Akdeniz 7 ülke, 24M Ton, Yarısı transit Türkiye: 10M Ton +3,5 % / yıl, +4,5M Ton Kuzey Afrika 8 ülke, 31M Ton, %75 i transit Mısır 9M Ton, Cezayir 4M Ton +3,2 % /yıl, +5M Ton 20

Akdeniz ve Karadeniz deki rafineriler ABD deki arbitraj fırsatları mevcut oldukça benzin üretimi bu yönde akışına devam edecektir. Uygun Benzin Standartta Yatırım gerekli Motorin 21

Türkiye Akaryakıt Talep Modeli

Birincil Enerji Tüketimi Dünya Dünya enerji ihtiyacı, ekonomik gelişmelere paralel olarak artışını sürdürmektedir. 2005 yılı toplam dünya birincil enerji tüketimi %2,4 artarak 10,5 milyar ton petrol eşdeğeri (tpe) seviyesine gelmiştir. Petrol tüketimindeki artış 2004 ten 2005 e %1 olarak gerçekleşirken, tüm ürünler arasında en yüksek artış %4,7 ile kömürde gerçekleşmiş, doğal gaz tüketimindeki artış ise %2,1 olarak gerçekleşmiştir. Dünya Birincil Enerji Tüketimi (2005) Petrol Tüketimi 37% Nükleer Tüketimi 6% Hidro elektrik tüketimi 6% Doğalgaz Tüketimi 23% Kömür Tüketimi 28% 23

Birincil Enerji Tüketimi Petrol ağırlıklı Türkiye enerji tüketimi değişiyor 100% 80% 60% 40% 20% Türkiye Türkiye Birincil Enerji Tüketimi (2005) Kömür Petrol Tüketimi Tüketimi 29% 34% 0% 1965 1967 1969 1971 1973 1975 1977 1979 1981 1983 1985 1987 1989 1991 1993 1995 1997 1999 2001 2003 2005 Petrol Oil Natural Doğal Gas Gaz Coal Kömür Hydro electric Hidro Elektrik 2005 yılı toplam Türkiye birincil enerji tüketimi %4 artarak 91,5 milyon ton petrol eşdeğeri (tpe) seviyesine gelmiştir. Hidro elektrik tüketimi 10% Doğalgaz Tüketimi 27% 24

Birincil Enerji Tüketimi Dünya Son 5 yıldaki kişi başına düşen toplam birincil enerji tüketimlerine bakıldığına, ABD 7,9 milyon tpe/kişi ile birinci sıradadır. Türkiye 1,3 milyon tpe/kişi ile bölgesel ortalamaların oldukça altında kalmaktadır. Toplam Birincil Enerji Tüketimi (Milyon Tpe/kişi) Ülke 2000 2001 2002 2003 2004 2005 A.B.D. 8,4 8,1 8,2 7,9 8,0 7,9 Rusya Federasonu 4,4 4,4 4,5 4,5 4,7 4,7 Fransa 4,3 4,3 4,3 4,3 4,4 4,3 Almanya 4,0 4,0 4,0 4,0 4,0 3,9 İngiltere 3,8 3,8 3,7 3,7 3,8 3,8 İtalya 3,1 3,1 3,0 3,1 3,2 3,2 Yunanistan 3,0 3,0 3,1 3,0 3,2 3,1 Türkiye 1,2 1,1 1,1 1,2 1,2 1,3 Çin 0,8 0,8 0,8 1,0 1,1 1,2 Brezilya 1,0 1,0 1,0 1,0 1,0 1,0 25

Petrol Ürünleri Tüketimi Petrol tüketiminde 2005 yılında 2004 yılına göre artış %1,3 olarak gerçekleşmiştir. Dünya petrol tüketiminin 2005 yılı itibarı ile %29,5 u, Kuzey Amerika ülkelerinden karşılanmaktadır. Dünya tüketiminin %27 si ABD (1 milyar ton), %8,5 i Çin (0,3 milyar ton) ve %6,4 ü Japonya tarafından yapılmaktadır. PETROL ÜRÜNLERİ TÜKETİMİ Milyar ton 2005 Dünya 2005 % Kuzey Amerika 1,13 29,5% Asya Pasifik 1,12 29,2% Avrupa+Asya 0,96 25,1% Ortadoğu 0,27 7,1% Güney ve Orta Amerika 0,22 5,8% Afrika 0,13 3,3% TOPLAM 3,84 100% 26

Petrol Ürünleri Tüketimi Türkiye 2005 yılında Türkiye petrol ürünleri sivil tüketimi 29,4 milyon ton olarak gerçekleşmiş olup, 2004 yılına göre %3 oranında düşmüştür. Sivil tüketim içerisinde motorin %36, fuel oiller %21, LPG ve benzinler %14 ile en büyük paya sahiptir. Petrol Ürünleri Sivil Tüketimi (milyon ton) Ürünler 2004 2005 2005 / 2004 Motorin 10.347 10.587 2% Fuel Oil-6 6.118 5.309-13% LPG 3.943 4.157 5% Kurşunsuz Benzin 2.204 2.504 14% Jet Yakıtı 1.527 1.740 14% Nafta 1.497 822-45% Asfalt 1.390 1.754 26% Kalorifer Yakıtı 915 807-12% Super Benzin 758 371-51% Refinery Fuel Gas 596 570-4% Madeni Yağ 563 409-27% Solvent 339 68-80% Diğer 127 226 78% Gazyağı 36 28-22% Normal Benzin 0 0-100% TOPLAM 30.359 29.351-3% 27

Petrol Ürünleri Tüketimi Türkiye Toplam Motorin (mn m3) 12,7 12,9 10,8 11,0 11,2 11,5 6,6 Benzin + Oto-LPG (mn m3) 6,1 5,6 5,4 5,7 5,6 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2000 2001 2002 2003 2004 2005 Siyah Ürünler (mn ton) 5,9 5,1 4,9 4,8 4,5 3,9 2000 2001 2002 2003 2004 2005 28

Akaryakıt Talep Projeksiyonu Projenin Amacı Projede Boğaziçi Üniversitesi ile işbirliği içinde, bilimsel modellere dayalı olarak Türkiye pazarındaki Ürün Bazında Talep Tahminleri yapılması amaçlanmıştır. Bu modellerin sonucu olarak ileriye yönelik Alternatif Analizleri gerçekleştirilebilecektir. Ortaya çıkan tahmin modellerinin, gerçekleşen tüketim değerleri üzerinden yeni tahminler ve senaryolar üretmeye yakın ve kolay kullanılır olması amaçlanmıştır. 29

Akaryakıt Talep Projeksiyonu Her model için uygun değişkenler kullanılarak uzun dönemli regresyon modelleri oluşturulmuştur. Regresyon modelleri Enerji Uzun dönemli bağımsız faktörlerle ürün bazında Türkiye toplam talep tahmin modelleri oluşturmak için her bir model için bir çok farklı değişkenin etkisi, hem tek başına hem de başka değişkenlerle oranları (kişi başına araç) veya yüzde değişimleri gibi farklı kombinasyonlarda sınandı. Sınanan bu değişkenlerden sadece anlamlı olanları modellerde kaldı. (Regresyon modelleri). 30

Akaryakıt Talep Projeksiyonu Benzin modeli R² : 0,97 Modelde sınanan / kullanılan değişkenler; Nüfus 5 000 000 4 500 000 4 000 000 3 500 000 GSYH ve alt kırılımları (Sanayi, Tarım, İnşaat, Ticaret, Ulaştırma- Haberleşme) Geçmiş yılların benzin tüketimleri, Motorin tüketimleri, Oto-LPG tüketimleri, Araç sayıları (Benzinli Otomobil, Motorsiklet) Bin kişi başına düşen benzinli araç sayısı LPG li araç sayıları Benzin fiyatları, Motorin fiyatları, Oto-LPG fiyatları. 3 000 000 2 500 000 2 000 000 1 500 000 1 000 000 500 000 0 1985 1987 1989 1991 1993 1995 1997 1999 2001 2003 2005 2007 2009 2011 Satış Güven Aralığı Tahmin 31

Akaryakıt Talep Projeksiyonu Motorin modeli R² : 0,98 Modelde sınanan / kullanılan değişkenler; Nüfus, 18000000 16000000 14000000 12000000 GSYH ve alt kırılımları (Sanayi, Tarım, İnşaat, Ticaret, Ulaştırma- Haberleşme) Geçmiş yılların motorin tüketimleri, Benzin tüketimleri, Araç Sayıları (Dizel Otomobil, Kamyon, Kamyonet, Otobüs, Minibüs, Traktör, Özel amaçlı taşıtlar), Bin kişi başına düşen dizel araç sayısı, Motorin fiyatları, 10000000 8000000 6000000 4000000 2000000 0 1985 1987 1989 1991 1993 1995 1997 1999 2001 2003 2005 2007 2009 2011 Satış Güven Aralığı Tahmin Benzin fiyatları. 32

Akaryakıt Talep Projeksiyonu Oto-LPG modeli R² : 0,94 Modelde sınanan / kullanılan değişkenler; 2 000 000 1 800 000 1 600 000 Nüfus 1 400 000 GSYH ve alt kırılımları (Sanayi, Tarım, İnşaat, Ticaret, Ulaştırma- Haberleşme) Geçmiş yılların Oto-LPG tüketimleri, Benzin tüketimleri, Araç sayıları (Otomobil eşdeğeri), Bin kişi başına düşen benzinli araç sayısı, LPG li araç sayıları, Benzin fiyatları, 1 200 000 1 000 000 800 000 600 000 400 000 200 000 0 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 Satış Güven Aralığı Tahmin LPG fiyatları. 33

Akaryakıt Talep Projeksiyonu Fuel-Oil modeli R² : 0,84 6 000 000 Modelde sınanan / kullanılan değişkenler; Nüfus, GSYH ve alt kırılımları (Sanayi, Tarım, İnşaat, Ticaret, Ulaştırma- Haberleşme), Geçmiş yılların fuel-oil satışları, Toplam katı yakıt tüketimleri (odun, kömür), Sanayi ve konut sektörü doğalgaz tüketimleri, Kalorifer yakıtı tüketimleri, Fuel-Oil fiyatları, Doğal gaz fiyatları, 5 000 000 4 000 000 3 000 000 2 000 000 1 000 000 0 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 Satış Güven Aralığı Tahmin Kalorifer yakıtı fiyatları. 34

Akaryakıt Talep Projeksiyonu Kalorifer Yakıtı modeli R² : 0,96 Modelde sınanan / kullanılan değişkenler; Nüfus, 2 500 000 2 000 000 GSYH ve alt kırılımları (Sanayi, Tarım, İnşaat, Ticaret, Ulaştırma- Haberleşme), Geçmiş yılların kalorifer yakıtı tüketimleri, Toplam katı yakıt tüketimleri (odun, kömür), Sanayi ve konut sektörü doğalgaz tüketimleri, Fuel-oil tüketimleri, Kalorifer Yakıtı fiyatları, Doğal gaz fiyatları, 1 500 000 1 000 000 500 000 0 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 Satış Güven Aralığı Tahmin Fuel-Oil fiyatları. 35

Model Sonuçları Toplam Motorin (mn m3) 17,7 16,4 10,8 11,0 11,2 11,5 12,7 12,9 14,0 15,1 19,0 20,4 Benzin + Oto-LPG (mn m3) 6,6 6,1 5,6 5,4 5,7 5,6 5,5 5,4 5,4 5,4 5,5 5,4 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Proj 2007 Proj 2008 Proj 2009 Proj 2010 Proj 2011 Proj 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Proj 2007 Proj 2008 Proj 2009 Proj 2010 Proj 2011 Proj Siyah Ürünler (mn ton) 5,9 5,1 4,9 4,8 4,5 3,9 3,5 3,1 2,9 2,7 2,6 2,4 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 Proj 2007 Proj 2008 Proj 2009 Proj 2010 Proj 2011 Proj 36

Akaryakıt Talep Projeksiyonu Yıllık regresyon modelleri Her yakıt türü için satışları belirleyen etkin değişkenler ortaya çıktı; - İlk akla gelen değişkenler her zaman etkin değil! Bazı yakıt türleri için sınırlı fiyat artışlarının satış üzerinde negatif etkisi olmadığı görüldü, Kişi başına araç sayısının benzin ve motorin satışlarında önemli bir faktör olduğu gözlemlendi, Senaryo analizlerine imkan verecek yapı ortaya çıktı; - Fiyat, GSYH ve araç sayısı tahminleri ile, Stratejik planlamayı destekleyici veriler üretildi. 37

Akaryakıt Talep Projeksiyonu Modelleme için ihtiyaç duyulan veriye ulaşmakta birçok sorunla karşılaşıldı. Veri toplama Enerji Verilerin kendi içerisinde tutarsızlığı Araç parkı için 2003 öncesi EGM ve TÜİK in ayrı ayrı veri tutması, 2003 sonrası araç parkının gerçekleşen satışlardan fazla büyümesi Tüketim verilerinde il bazlı tüketim ile toplam tüketimlerin tutarsızlığı 38

Akaryakıt Talep Projeksiyonu Veri toplama Enerji Eksik veriler İl bazlı GSYH ve alt kırılımları 1987-2001 arası mevcut, 2001 sonrası yapılan isteklere rağmen elde edilemedi 2004 öncesi dizel otomobil sayısına ait kesin bir veriye ulaşılamadı. Tutulmayan veriler LPG li araç sayılarına ait 2004 yılı öncesi veri kaydı bulunmuyor Araç türüne göre araçların yaptıkları kilometre verisiyle ilgili serinin olmaması Türkiye deki araç parkı için zaman serisi olarak araç verimlilikleri tutulmuyor. 39