SERVİKSİN PREKANSERÖZ LEZYONLARINDAKİ HUMAN PAPİLLOMA VİRUS PREVALANSI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "SERVİKSİN PREKANSERÖZ LEZYONLARINDAKİ HUMAN PAPİLLOMA VİRUS PREVALANSI"

Transkript

1 T.C S.B. Göztepe Eğitim ve Araştırma Hastanesi İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Kliniği Klinik Şefi: Doç.Dr. Nail Özgüneş SERVİKSİN PREKANSERÖZ LEZYONLARINDAKİ HUMAN PAPİLLOMA VİRUS PREVALANSI UZMANLIK TEZİ Tıbbi Biyolog Hayriye Eren İSTANBUL

2 ÖNSÖZ Uzmanlık eğitimim boyunca bilgi ve deneyimleri ile yetişmemde katkısı olan, Klinik Şefimiz Doç.Dr. Nail Özgüneş e, Başhekimimiz Doç.Dr. Rafet Yiğitbaşı, Başhekim Yardımcısı ve Klinik Şef Yardımcımız Uz.Dr.Saadet Yazıcı ya, Asistanlığım boyunca çalışmalarımda destek olan Uz.Dr. Ayşe Canan Üçışık a, Uz.Dr. Nükhet Ceylan a, Uz.Dr.Fatma Yağlı ya, Uz.Dr. Pınar Ergen e, Uz.Dr.Özlem Aydın a, Uz.Dr.Fatma Sargın a, Uz. Dr. Arzu Doğru ya, Birlikte çalışmaktan mutluluk duyduğum değerli asistan arkadaşlarıma, Mikrobiyoloji laboratuvarının bütün çalışanlarına, İ.Ü.Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Mikrobiyoloji ABD na, Tez çalışmalarımda yardımını esirgemeyen 1.Kadın Doğum Şef Yardımcısı Op.Dr.Kadir Güzin e, Hastenemiz Patoloji laboratuvarı doktorlarına, Moleküler Mikrobiyoloji Laboratuvarı nda görevli Biyolog Hatice Şanlı ya, Ve aileme teşekkür ederim. Hayriye EREN 2

3 KISALTMALAR 1) HPV : Human Papilloma Virus 2) HR HPV : High risk Human papilloma virus 3) LR HPV : Low risk Human papilloma virus 4) NCR : Non coding region 5) ORF : Open reading frame 6) LSIL : Low grade cervical intraepithelial lesion 7) HSIL : High grade cervical intraepithelial lesion 8) ASCUS : Atypical squamous cells of undetermined significance 9 ) ASC-H : Atypical squamous cells- HSIL dışlanmayan 10) CIN : Cervical intraepithelial neoplasia 11) PCR : Polymerase chain reaction 12) DBH : Dot blot hybridisation 13) ISH : İn situ hybridisation 14) FISH : Filter in situ hybridisation 15) SBH : Southern blot hybridisation 16) EIA : Enzyme Immuno Assay 17) HC : Hybrid Capture 18) ABD : Amerika Birleşik Devletleri 19) CDC : Centre of Disease Control and Prevention 20) RFLP : Restriction fragment length polimorphism 21) ELİSA : Enzyme Linked Immunosorbent Assay 22) FDA : Food and Drug Administration 23) EM : Elektron mikroskobu 24) RLU : Relative light unit 25) IEL : Intraepithelial lesion 26) DNA : Deoxyribonucleic acid 27) RNA : Ribonucleic acid 3

4 İÇİNDEKİLER Sayfa No 1. GİRİŞ GENEL BİLGİLER MATERYAL VE METOD BULGULAR TARTIŞMA SONUÇ VE ÖZET KAYNAKLAR

5 1. GİRİŞ Serviks kanseri, kadınlarda tüm yaşlarda göğüs ve akciğer kanserinden sonra üçüncü sıklıkta görülen bir kanser türüdür ve kadınlarda kansere bağlı ölümler içinde ikinci sırada yer almaktadır. Yapılan epidemiyolojik çalışmalar serviks kanseri için ana risk faktörünün Human Papilloma Virus ( HPV ) olduğunu göstermiştir. Bu ilişki akciğer kanseri sigara ilişkisinden daha sıkı bir ilişkidir. HPV infeksiyonu son derece yaygın bir infeksiyondur. Amerika Birleşik Devletleri ( ABD ) Hastalık Kontrol Merkezi ( CDC ) verilerine göre; dünyada seksüel aktif kadın ve erkeklerin yaşam boyu HPV ile infekte olma olasılığı en az % 50 olarak bildirilmiştir. HPV cinsel yolla en sık bulaşan infeksiyondur. Serviks kanseri olgularının neredeyse tümünde ( % 99.7 ) HPV DNA sı izole edilmesine rağmen HPV serviks kanseri için gerekli fakat tek başına yeterli değildir. HPV infeksiyonlarının ancak % 1 inde serviks kanseri gelişir. Serviks kanseri HPV nin nadir bir komplikasyonudur. Sigara, cinsel aktivitenin erken yaşta başlaması, uzun süreli oral kontraseptif ( OK ) kullanımı, immun yetmezlik, multiparite, çok sayıda cinsel eşe sahip olma, diğer cinsel yolla geçen infeksiyonların varlığı gibi faktörler karsinogenezde rol oynar. Serviks kanseri sıklığında azalma HPV infeksiyonlarının tanısı, önlenmesi ve tedavi edilmesi yoluyla mümkün olabilir. 118 farklı HPV tipi olmasına rağmen servikal kanserlerde en çok izole edilen tipler HPV 16 ve 18 tipleridir. Servikal kanser oluşturan HPV tiplerinin dünyadaki coğrafi dağılımı bölgelere göre çok az farklılıklar gösterir. Çeşitli ülkelerde HPV tiplerin prevalans çalışmaları yapılmış olmasına rağmen ülkemizde pek az çalışma vardır. 1

6 Serviks kanseri büyük ölçüde önlenebilir bir hastalıktır. Özellikle tarama programları ile sıklıkla asemptomatik olan prekürsör lezyonlar tanınabilir ve bunlar etkili bir şekilde tedavi edilebilir. Bu çalışmadaki amaç ülkemizdeki prekanseröz servikal lezyonlardaki HPV tiplerinin prevalansını araştırmak ve çeşitli risk faktörleriyle olan ilişkilerini belirlemeye çalışmaktır. 2

7 2. GENEL BİLGİLER Servikal kanserlerin primer etyolojik ajanı olarak kabul edilen HPV, Papillomavirus ailesine ait ikozahedral simetrili, çembersel çift zincirli bir DNA virusudur ( 1 ). Papillomaviruslar doğada son derece yaygın olarak gelişmiş vertebralılarda bulunurlar ve orijin aldıkları türe ( insan, sığır...), aynı tür içindeki genetik ilişki derecelerine göre sınıflandırılırlar. DNA homolojileri göz önüne alınarak bugüne kadar 118 farklı HPV tipi tanımlanmıştır ( 2 ). HPV epiteliotropik bir virus olup vulvar, vaginal, penil ve anal kanser, ayrıca deride yaygın siğiller, anogenital siğiller, oral ve farengial papillom ve tekrarlayan respiratuar papillomatozis gibi deri ve mukozada çeşitli bening ve malign tümörlerin gelişmesi ile de ilgilidir ( 1, 2 ). Tarihçe Duyarlı kişilere deneysel olarak hücre içermeyen wart ( verruka yada papillom ) ekstraktı verilerek deri papillomlarının bulaştığı bu yüzyıl başında gösterilmiştir ( 3 ). İnsan siğillerinin viral özellikleri 1907 de ilk defa tanımlanmıştır. İlk Papillomavirus 1933 te Richard Shope tarafından tavşanlardan izole edilmiştir. Bu çalışma tıp literatüründe ilk memeli tümör virus ilişkisi gösterilmiştir. Bu kadar erken tanımlanmış olmalarına rağmen virusun hücre kültüründe üretilememesi nedeni ile HPV ile ilgili geniş çaplı çalışmalar 1970 lerde başlayan ileri moleküler viroloji gelişmelerine kadar beklemiştir. Bu nedenle günümüze kadar HPV nin in-vitro replikasyonu yapılamamıştır. Bugünkü bilgilerimizin çoğu sığır papillomaviruslarından elde edilmiştir ( 4 ). HPV ile servikal kanser arasındaki ilişki ilk kez 1977 yılında zur Hausen tarafından bildirilmiştir ( 5 ). 3

8 Etyoloji Papillomaviruslar küçük, zarfsız, ikozahedral simetrili kapsidli, yaklaşık nm çapında partiküllerdir. Üçgenleşme katsayısı T = 7 dir. Elektron mikroskobik incelemede kapsidin 60 hekzon ve 12 penton olmak üzere toplam 72 kapsomerden oluştuğu bilinmektedir. Biri majör ( L 1 geni tarafından kodlanan, moleküler ağırlığı yüksek ), diğeri minör ( L 2 gen tarafından kodlanan, moleküler ağırlığı düşük ) olmak üzere iki kapsid proteini vardır ( 6 ). Resim 1 de HPV nun elektron mikroskobundaki ( EM ) görünümü verilmektedir. Resim 1) EM de HPV nun görünümü 4

9 Sınıflama Papillomaviruslar 1950 lerin ortalarından 1960 lara kadarki süre içinde yapılan EM ve temel nükleik asit analizlerine göre çift zincirli sirküler DNA ları ve zarfsız ikozahedral partiküller olmaları nedeniyle Poliyomaviruslar ve Simian Vacuolating Virus ile birlikte Papovavirus ailesinde gruplandırılmışlardır. Papovavirus terimi, bu ailedeki Papillomavirus, Poliyomavirus ve Simian Vacuolating Virus gruplarının ilk iki harflerinin birleşmesi ile oluşmaktadır. Ancak 1980 lerde yapılan dizi ve fonksiyon çalışmaları ortaya konan bu ilişkinin çok yüzeyel olduğunu göstermiştir ( 2 ). Tüm poliyomavirusların genomları yaklaşık 5 kb büyüklüğünde iken papillomaviruslarınki 8 kb a yakındır. Poliyomavirusların iki transkripsiyon uniti varken, papillomavirusların yalnız bir uniti vardır. Son olarak ve en önemlisi poliyomaviruslar ve papillomaviruslar T antijeni ve E1 genlerindeki küçük homolog bölgeleri saymazsak, nükleik asit ve aminoasit dizilerinde tatmin edici miktarda benzer dizilere sahip değillerdir ( 7 ). Taksonomik sınıflandırmalar doğal ilişkileri ifade ettiğinden bu virusların iki ayrı aile olduğu sonucuna varılmıştır. Papillomavirus ailesi ( Papillomaviridae ) Uluslararası Virus Taksonomi Konseyi tarafından resmen onaylanmıştır ( 2, 8 ). İsimlendirme Papillomaviruslar için kısaltma olarak PV kullanılır. Günümüzde Papillomavirus Referans Merkezi ( Heidelberg / Almanya ) yeni bulunan tipleri onaylamaktadır. Bunun için kriter izolatların L1 geninin % 10 üzerinde nükleotid dizi farklılığına sahip olmasıdır. Eğer bu dizi farklılığı % 2-10 arasında ise bu izolatlar subtip-alttip olarak ifade edilmekte, % 2 den daha az farklılık varsa bunlar varyant olarak kabul edilmektedir. Buna göre daha önce alttip olarak nitelendirilen bazı izolatların ( HPV-6a, HPV-6b, HPV-6c gibi ) aslında alttip değil varyant olduğu, daha ilginci, eskiden ayrı bir tip olarak kabul edilen HPV 46, HPV 55 ve HPV 64 ün de sırasıyla HPV 20, HPV 44 ve HPV 34 ün alttipleri olduğu gösterilmiştir ( 2 ). 5

10 İnsan Papillomavirusları arasında çeşitlilik Papillomaviruslar kuşlarda ve sürüngenlerde olduğu gibi 20 den fazla farklı memeli türünde, değişik gruplar halinde bulunurlar. İnsan Papillomavirusları tıbbi önemleri nedeniyle üzerinde en fazla çalışılan papillomaviruslardır. Günümüze kadar 118 farklı HPV tipi tanımlanmıştır. Yüksek derecede tür ve doku tropizmi gösteren ve farklı mukozal ve dermal bölgelere eğilimi olan HPV lar bu özelliklerine nedeni ile beş grupta toplanmıştır ( 2 ). Ancak klinik tablolar ile HPV tiplerinin homolojileri arasında ilişki yoktur. A süper grubu ( Alfa Papillomavirus ) : Bu grupta genital yolla bulaşan HPV tipleri bulunur. HPV 6 ve HPV 11 gibi viruslar özellikle cinsel yolla bulaşan patojenler olup bunların, cinsel yönden aktif populasyonun yaklaşık % 1 ini etkilediği düşünülmektedir. Bu viruslar ayrıca iyi huylu papillomalarla ilişkili olarak oral bölgede de enfeksiyona neden olabilirler. Bunun tersine süper grup A içindeki HPV tip 16 ve 18 gibi yüksek riskli HPV lar bazı bireylerde ileri derecede ( high grade ) neoplazi ve kansere ilerleyebilen mukozal lezyonlara neden olabilmektedir. Bununla birlikte süper grup A içerisinde HPV 2 veya HPV 10 gibi primer olarak kutanöz bölgelere tropizm gösteren viruslar da vardır. HPV 2 ve yakın ilişkideki süper grup A papillomaviruslar primer olarak siğillerin en sık nedenidir ( 2 ). B süper grubu ( Beta Papillomavirus ): HPV 5 gibi subgrup B1 içinde yer alan viruslar genel populasyonda belirtisiz veye latent infeksiyonlara neden olur. Ancak immunsuprese hastalar veya bağışıklık sisteminde bozukluk olan bireylerde, HPV enfeksiyon bölgesinde cilt kanserleri gelişebilir ve bu da genel populasyonda melanoma dışı cilt kanserlerinin gelişiminde, subgrup B1 viruslarının rol oynayabileceğini düşündürmektedir. HPV 4 gibi subgrup B2 içinde yer alan viruslar genel populasyonda yüzeyel olarak HPV 2 gibi kutanöz siğillere neden olurlar ( 2 ). C ve D süper grubu: Ungula ile ilişkili olanlardır ( 3 ). E süper grubu : Bu grup içerisinde bilinen sadece üç tane insan virusu vardır. Bunlar arasında HPV 1, üzerinde en çok çalışılan tiptir ve diğer ikisi ile beraber HPV 2 gibi siğillere neden olurlar ( 2 ). 6

11 Replikasyon İnsan papillomavirusları ile ilgili çalışmaların büyük bir kısmı primer olarak servikal kansere neden olan HPV 16 başta olmak üzere yüksek riskli tipler üzerinde yapılmıştır ve viral gen ekspresyonuyla ilgili bir model oluşturulmuştur ( 9 ). İnfeksiyonun başlayabilmesi için infeksiyöz partiküllerin cilt bütünlüğünün bozulmasına bağlı olarak bazal tabaka hücrelerine ulaşması gerekmektedir. Cilt bütünlüğünün bozulması bazen mikro travmalarla olmaktadır. Bir lezyonun oluşabilmesi için virus, öncelikle ana epitel hücresini enfekte etmelidir. Özellikle saç foliküllerinde bu ana hücreler fazla miktarda bulunur ve B süper grubundaki virusların en önemli giriş yerini oluşturur. Yapılan birkaç çalışma, saç foliküllerinden alınan örneklerde subgrup B1 virus DNA sının PCR ile kolayca çoğaltılabildiğini göstermiştir. Virusun hücreye tutunmasını sağlayan hücre yüzey reseptörlerinin doğası ile ilgili tartışmalar halen devam etmekle birlikte, birçok çalışma heparin sülfat varlığıyla ilişkili olduğunu göstermektedir. Yapılan son çalışmalar hücreye bağlanmış virusun hücre içine alınmasının, klaritrin kaplı veziküllerin endositozu yolu ile saatler içinde gerçekleştiğini düşündürmektedir. Viral DNA nın nükleusa transportundan önceki soyulma işleminin kapsomerler arası disülfid bağlarının bozulması ile kolaylaştırıldığı varsayılmaktadır. HPV derinin bazal hücre tabakasını infekte ettikten sonra burada erken gen ekspresyonu olur. Geç gen ekspresyonu yapısal proteinlerin ekspresyonu ve vegetatif DNA sentezi, hücre farklılaşması ve viral gen ekspresyonu arasında bağlantıyı sağladığı düşünülen epidermis hücrelerinin farklılaşmasına kadar sınırlandırılır ( 2,6 ) Viral genom, transformasyon ve replikasyondan sorumlu erken ( E1-E8 ), kapsid proteinlerini sentez eden geç ( L1-L2 ) ve replikasyonun orijin aldığı, transformasyon ve replikasyonun kontrol edildiği kodlama yapmayan bölge (NCR veya LCR) olmak üzere üç farklı bölgeden oluşmaktadır (Şekil 1 ). Proteinlerin kodlama dizileri (open reading frames : ORF ) çift iplikli DNA nın bir sarmalı üzerindedir ( 6,10). Bu zincir transkribe edilmiş ve iki tip protein elde edilmiştir. HPV ORF lerinin fonksiyonları Tablo 1 de özetlenmiştir. 7

12 Şekil 1) HPV genomu ERKEN PROTEİNLER: Yapısal olmayan, içlerinde trans-acting transkripsiyon düzenleyicilerinin ( E2-E7 ) de bulunduğu düzenleyici proteinlerdir. DNA replikasyonunu, transkripsiyonu ve hücresel transformasyonu regüle ederler. GEÇ PROTEİNLER: Viral kapsid proteinleri Majör kapsid proteini ( L1 ) ve Minör kapsid proteini ( L2 ) olup, 72 kapsomerden oluşan ikozahedral kapsid oluştururlar ( 2,6 ). 8

13 KODLAMA BÖLGESİ Tablo 1) HPV ORF lerin fonksiyonları FONKSİYON E1 E2 E3 E4 E5 E6 E7 E8 L1 L2 Epizomal replikasyon ( Helikaz ) Viral transkripsiyon aktivasyonu ve düzenlenmesi???? Replikasyondan sorumlu geç sitoplazmik protein BPV 4 de E7 ve E8 ile birlikte transformasyon ( sitoskeletonun bozulması) Epitel hücre proliferasyonu, BPV 4 de E8 ile birlikte transformasyon Transformasyon, p53 e bağlanır ve onu parçalar Transformasyon, prb ye bağlanır. Viral replikasyonun düzenlenmesi Transformasyon, BPV 4 de E4, E5 ve E7 ile birlikte transformasyon Erken kapsid proteini ( Major kapsid proteini ) Geç kapsid proteini( Minor kapsid proteini ) TRANSFORMASYON : Erken gen ürünlerine bağlıdır. Transforme edici proteinler virustan virusa değişkenlik gösterir. Transforme edici proteinlerin fonksiyonları ve mekanizmaları hakkında hala bazı anlaşılmaz noktalar vardır. Genel prensip transforme edici fenotipin ortaya çıkmasında iki veya daha fazla erken proteinin birlikte çalışmasıdır. Bazı viruslar hücreleri tek başına transforme edebilirlerken ( HPV 1 gibi ), diğerleri de aktive olan bir hücresel onkogenle birlikte hareket etmeye ihtiyaç duyarlar ( HPV 16/ras gibi ). Bir çok olguda daha da şaşırtıcı bir durum, transforme edici olduğu varsayılan genleri içeren papillomavirus genomunun tümü veya bir kısmı bulunmasidir. Buna karşın bazı olgularda ( BPV 4 gibi) transformasyon sonucu virus DNA sı bulunmayabilmektedir ( 2 ). 9

14 GENOM REPLİKASYONU : Genom bir çoklu nüklear plazmik ( epizom ) gibi replike olur. İki mekanizma rol alır. 1) Plazmik replikasyon : Dermisin alt tabakalarındaki hücrelerde görülür. İlk olarak, virus DNA sı kopya/diploid genom olacak şekilde çoğaltılır. Bundan sonra her hücre bölünmesinde bunlar bir kez replike olur ve kopya sayısı/hücre sabit kalır. E1B proteini replikasyonun bu fazında rol oynar. 2) Vejetatif replikasyon : Epidermisteki farklılaşmış hücrelerde görülür. DNA kopya sayısının kontrolü kaybolur ve DNA her hücrede binlerce kopya olacak şekilde çoğaltılır. BULAŞMA : Virus epidermal hücrelerden, bu hücreler döküldüğünde etrafa yayılarak direkt ve indirekt temasla bulaşır. Virus cinsel ilişki sırasında veya infekte materyalin direkt ve indirekt teması (eller, ortak kullanılan eşyalar vb. ) ile bulaşabilir ( 4 ). 10

15 İnsan papilloma viruslarının oluşturduğu hastalıklar ve klinik belirtileri Önemli HPV tiplerinin ilişkili olduğu majör klinik görünümler Tablo 2 de verilmiştir. HPV infeksiyonlarının klinik belirtileri geniş bir spektruma sahiptir; infeksiyonlar bazen bening ve semptomsuz seyrederken, zaman zaman tekrarlayıcı ve tedaviye direnç gösteren, sürekli proliferasyon ile giden bir tablo ortaya çıkmakta olup bunlardan bazıları kansere dönüşebilmektedir. Değişken klinik tablo, virusun tipine ( HPV 16 ve HPV 18 invaziv karsinom ile ilişkilidir), lezyonun lokalizasyonuna (respiratuvar papillomatozis gibi), bireyin immünolojik durumuna (gebeler ve immun yetmezliği olanlarda daha ağır tablo) ve epitelin doğasına ( serviksin transformasyon bölgesindeki metaplazik skuamöz epitel, HPV veya diğer kofaktörlerin onkojenik etkilerine daha yatkındır ) bağlıdır ( 3 ). HPV infeksiyonları yerleştikleri bölgelere göre deride; genelde çocuklarda spontan regresyon gösteren, yetişkinlerde ise daha inatçı olabilen ağrılı, ağrısız siğiller, genital ve anal mukozalarda; karnıbahar görünümünde tek veya çok sayıda olabilen ağrısız lezyonlarla, cinsel ilişki sırasında ya da sonrasında ağrı veya kanamalarla ve düzensiz kanamalarla karakterizedir ( ). Epidemiyoloji Servikal kanser dünya üzerinde, her iki dakikada bir kadının ölümüne neden olan ve değişik ülkelerde yapılan çalışmalara göre kadınlarda meme kanserinden sonra en sık görülen ikinci kanserdir (13,14). Dünyada yıllık ortalama ü gelişmiş ülkeler, ü gelişmekte olan ülkelerde olmak üzere 493 bin kadının servikal kansere yakalandığı ve kadının bu hastalıktan öldüğü bildirilmektedir (13,15). Yıllık olgu sayıları Avrupada , A.B.D de , Güney Asya da ise olarak tahmin edilmektedir (13,15). Ölüm sayılarının olgu sayılarının yaklaşık yarısına eşit olduğu kabul edilmektedir. Gelişmekte olan ülkelerde HPV na sekonder kanserler kadınlardaki kanserlerin % 15 ini oluşturmakta, 65 yaşın altında bu virusa bağlı kansere yakalanma riski % 15 olarak hesaplanmakta ve yaşam şansının ise % 50 nin altında olduğu bildirilmektedir. HPV virusu bütün dünyada yaygın olarak bulunmaktadır. Sosyo-kültürel ve ekonomik düzeyden bağımsız olarak kadınların % i yaşamları boyunca en az bir kez HPV ile enfekte olur (13). 11

16 Korunmasız cinsel ilişki ile 2/3 gibi yüksek oranda bulaşma özelliği gösteren HPV tüm dünyada cinsel yolla bulaşan infeksiyonlar arasında ilk sıraya yerleşmekte ve her yıl en az 5,5 milyon kişinin infekte olduğu tahmin edilmektedir ( 16 ). Çeşitli toplumlarda HPV prevelansında farklılıklar vardır. Genelde HPV prevelansı 30 yaş üstündeki kadınlara göre genç kadınlarda ( yaş ) daha yüksektir ve yaşın artması ile birlikte düşer. Bütün dünyada kadınlarda HPV infeksiyonu prevelansı % 2-44 arasında değişir. Ortalama onkojenik HPV prevelansı ise % 15.1 olmasına karşılık 30 yaş ve üstü kadınlarda ortalama onkojenik HPV prevelansı % 9.2 dir. HPV 16, hem sitolojik olarak normal kadınlarda, hem de servikal kanser vakaları arasında en yaygın tiptir ( 1 ). HPV ile infekte olguların % 25 inde infeksiyon tanınamamakta, olguların % 60 ında seropozitivite, % 10 unda DNA pozitifliği, % 4 ünde anormal sitoloji, % 1 inde klinik olarak aşikar kondilomalar oluşmaktadır ( 17 ). Genç kadınlardaki HPV infeksiyonlarının çoğu ( % 80 den fazlası geçicidir ) genellikle klinik belirti görülmeden 6-12 ay içerisinde immun sistem tarafından kendiliğinden temizlenir. Onkojenik HPV tiplerinin neden olduğu infeksiyon kronikleşirse servikal kanser gelişir ( 1 ). 12

17 Tablo 2) HPV tiplerinin oluşturdukları hastalıklar ve klinik belirtiler Klinik Tablo HPV tipi Deri Plantar verruka 1,49,60 Comman verruka 2,4 Flat verruka 3,10,26,29,41 Epidermodysplasia verruciformis 5,8,9,12,14,15,17,19,25,36,46,47,50 Butcher s verruka 7 Kutanöz skuamöz hücreli kanser 41,48 Oral kavite ve baş-boyun tümörler Larengeal papillom 6,11 Larengeal karsinom 30 Oral papilloma 6,7,11,32,34,55,59,69,72,73 Konjunktival papilloma 11 Oral, fokal epitelyal hiperplazi 13,32 Dudakta verruka 2,57 Ösefagial papilloma 45 Ösefagial skuamöz hücreli kanser 73 Anogenital Condylomata accuminatum Exofitic condyloma 6,11 Flat condyloma 6,11,16,18,31,54,70 Bowenoid papullosis 16,34,55 Giant condylom 6,11 Servikal kanser Kuvvetli ilişki 16,18 Orta derecede ilişki 31,33,35,45,51,52,56,58,59,65,66 Zayıf ilişki 6,11,30,40,42,43,44,54,62,66,67,68,74,75 Vulvar kanser Kuvvetli ilişki 16 Zayıf ilişki veya yok 6,11,61,62,64,67,68,70 Vaginal kanser 16,18,74 Anogenital keratoik lezyon 4,60,63,65,67 13

18 Patogenez ve İmmunite Papillomaviruslar deri ve müköz membranların skuamöz epitel hücrelerini enfekte ederek burada çoğalırlar ve epitelyal proliferasyona yol açarlar. HPV son derece spesifik bir türdür. Türler arasında HPV bulaşması bildirilmemiştir. HPV nin bilinen tek konağı insandır ( 3 ). Servikal mukozayı 40 tan fazla HPV tipi enfekte eder ve bunların onkojenik tipleri tanımlanmıştır. HPV genotipleri prekanseröz lezyon ve servikal kanserle ilişkilerine göre yüksek risk ( HR HPV tipleri ) ve düşük risk ( LR HPV tipleri ) HPV tipleri olarak sınıflandırılır. HR HPV tipleri: ve 70 tir. LR HPV tipleri: ve 84 tür. Muhtemel yüksek riskli tipler olarak gruplandırılan HPV ve 82 hem malign hem de bening lezyonlarda bulunur. Düşük risk tipleri HPV 6 veya 11 başlıca selim, iyi huylu genital siğillere ( condylomata accuminata ) sebep olur ve anogenital siğillerin % 90 ında bulunur. Düşük risk HPV 6 ve 11 tipleri düşük grade skuamöz intraepitelyal lezyonlarda % 25 oranında, yüksek grade skuamöz intraepitelyal lezyonlar ve invaziv skuamöz karsinomada ise çok nadir bulunur ( 1,6 ). HPV deri ve mukozadaki mikro yarıklar yoluyla skuamöz epitelyumun bazal hücrelerine ulaşıp genomunu bu hücrelerin nükleusunda epizomal forma sokar ve rolling circle ( yuvarlanan çember ) replikasyon modeli ile nükleusta çoğalır. E1 proteini viral DNA replikasyonu, E2 proteini ise hem viral replikasyon hem de transkripsiyonun kontrolü için gereklidir. Bu proteinler HPV genomunun bazal hücrelerin nükleusunda epizomal halde kalmasını ve replikasyonunun devamını sağlar. E1 ve E2 kompleks oluşturarak LCR2 deki replikasyon orijinine bağlanır ve DNA replikasyonunu başlatır. E1 proteininin helikaz aktivitesi vardır. E2 proteni ayrıca E6 ve E7 genlerinin ekspresyonunu baskılar. HPV un sadece bir sarmalı transkribe edilir. E4 ve E5 proteinlerinin fonksiyonu tam bilinmemektedir. E4 proteini hücreye şeklini veren sitoskeletona bağlanarak yapısını bozar. E5 proteini hücre membranındaki üreme faktör reseptörlerine bağlanarak hücre proliferasyonunu stimüle eder. E6 ve E7 proteinleri hücreleri transforme edici proteinlerdir. Hücrelerin transformasyonu viral DNA konak hücre genomuna integre olduğunda gerçekleşir. Sadece HR HPV tiplerinin genomları konak hücre DNA sına entegre olur. Oysa LR HPV tiplerinin genomu 14

19 bening ve düşük grade lezyonlarda hücre nükleusunda epizomal DNA olarak yani selim lezyonlarda viral genom her zaman ekstrakromozomal epizom olarak bulunur. HPV DNA nın entegrasyonu sırasında normalde viral onkogenleri baskılayan E2 proteininin geninde ( E2 ORF unda ) bozulma meydana gelir ve viral onkoproteinler olan E6 ve E7 aktive olur ve daha stabil olarak eksprese edilirler. E6 proteini, tümör supressör protein P53 ün fonksiyonunu inhibe eder. E6, hücresel protein ubikuitin ligaz E6-AP ( E6-associaeting protein ) ile birleşir ve bu kompleks P53 proteininin ubikuitin yoluyla 26S proteazom içinde yıkımını gerçekleştirir. Böylece hücrelerin genetik stabilitesinin korunamaması ve apoptozisin inhibe olması sonucunda hücrelerin transformasyon riski artar. Ayrıca E6 nın telomerazı aktive etmesi de hücrelerin sürekli proliferasyonuna neden olur. E7 ise diğer bir tümör supresör protein olan retinoblastoma ( Rb ) yı inaktive eder. E7 diğer tümör supresör proteinler olan p107 ve p130 ile de birleşir. E7 nin siklin bağımlı kinaz inhibitörleri olan p21 ve p27 ye bağlanması da siklin bağımlı kinazların aktivitesinin artmasına neden olur. Normal hücrelerde Rb, hücrenin E2F transkripsiyon bağlarına bağlanır. Böylece E2F, hücrenin S fazına ilerlemesinden sorumlu genlerin promotorlarına bağlanamaz ve transkripsiyon baskılanır. E7 nin Rb ye bağlanması ile E2F serbest kalır ve hücre siklusunun devamı için gerekli proteinler sentez edilir ve hücreler sürekli çoğalır. Düşük risk HPV tiplerinin E6 ve E7 proteinleri p53 ve Rb yi inaktive etmez ( 1,18,19 ). HPV nun hayat siklusu epitel hücrelerinin differansiyasyonuna son derece bağlıdır. HPV çoğalması, HPV un epidermisin bazal hücrelerini infekte etmesiyle başlar. HPV için epitel hücrelerinde spesifik reseptörler tam bilinmemekle birlikte heparan sülfat ve integrinin virusun hücrelere bağlanmasında rolü olduğu bildirilmiştir. Bazal hücrelerde erken proteinler E1 ve E2 eksprese edilir ve infeksiyon süresince viral DNA her hücrede kopya olacak şekilde düşük düzeylerde replike olur. Epizomal HPV genomları bazal hücreler bölündükçe yeni hücrelere geçer. Bazal tabakadan ayrılan hücreler, epitelyumun yüzeyine doğru ilerledikçe differansiye olur. Prodüktif infeksiyonda, virion üretimi sadece supra bazal bölgedeki differansiye hücrelerde yapılır. E1- E2-E4-E5 proteinlerinin çok yüksek düzeyde sentez edilmesi ile viral genom sayısında artış ( >1000 viral genom /hücre ) olur. Daha sonra epitelyumun üst katlarındaki hücrelerde geç viral proteinler olan L1 ve L2 kapsid proteinleri 15

20 sentezlenerek, nükleusda virus partiküllerinin montajı yapılır. Sonunda epidermisin yüzeyinden çok sayıda virus ile yüklü keratinositlerin çevreye dökülmesi ile viruslar salınır. HPV un prodüktif infeksiyonu yüzeyel tabakalarda sitoplazmik vakuolizasyon, perinükleer hale ve genellikle büyük, hiperkromatik nükleus ile karakterize koilostoz denilen sitopatik etki oluşturur. Koilostoz, boşluk anlamına gelen koilos kelimesinden gelir. HPV replikasyonu bazal tabaka hariç epidermisin diğer tabakalarında aşırı proliferasyona yol açar ve hücrelerde hiperplazi ( akantoz ) ve hiperkeratoz oluşur ( 1,20 ). HPV nun insanda onkogenik süreci tetikleyen ciddi mekanizmalara sahip ve dünyada son derece yaygın olmasına rağmen, HPV infeksiyonu genellikle lokal olarak kalır ve spontan olarak geriler. Virus infekte olan bir kadında bir yılda % 70, iki yılda ise % 90 oranında immun sistem tarafından ortadan kaldırılır. Virusun vücüttan eradikasyonu, tipi ile doğrudan ilişkilidir. Özellikle kendi DNA larını konakçı DNA sına entegre eden HR HPV tiplerinde ( Tip16 ve18 ) eradikasyon uzun sürmektedir. Hastaların % 10 unda persistan infeksiyon görülür ve bu olgularda invaziv servikal kanser gelişmesi yıllık bir süreci kapsamaktadır. Bu nedenle preinvaziv lezyonların PAP smear tarama programları ile erken dönemde yakalanması son derece önemlidir ( 18 ). HPV16, sitolojik olarak hem normal kadınlarda hem de servikal kanser vakaları arasında en sık tip olmasına rağmen, servikal kanser HPV infeksiyonunun nadir bir komplikasyonudur. Genç kadınlardaki HPV infeksiyonlarının çoğu, % 80 den fazlası geçicidir, genellikle klinik belirti görülmeden 6-12 ay içerisinde spontan iyileşir. İmmun cevabın etkisi ile virus temizlenir. HPV infeksiyonunun ortalama süresinin sekiz ay olduğu bildirilmektedir. Sekiz aydan daha uzun sürede HPV DNA nın tespiti ise persistan infeksiyonun göstergesidir. HR HPV ile persistan infeksiyonu olanlar high grade servikal intraepiteyal lezyon ( HSIL ) ve servikal kanser gelişmesi bakımından büyük risk altındadır. Buna karşılık servikal kanser gelişmesi için HPV infeksiyonu gerekli fakat tek başına yetersiz bir sebeptir. Sigara, cinsel aktivitenin erken yaşta başlaması, uzun süreli oral kontraseptif kullanımı, immun yetmezlik, multiparite, çok sayıda cinsel partner olması ve diğer cinsel yolla geçen infeksiyonların varlığı gibi kofaktörler karsinogeneziste rol alır. Persistan HR HPV infeksiyonu olan hastalarda uygun kofaktörler varsa prekanseröz 16

21 lezyonların ileri formları gelişir. Erken tanınmadığı ve tedavi edilmediği takdirde ortalama 15 yıl sonra servikal kansere dönüşür ( 1,6 ). HPV a karşı immun cevap geç oluşur. HPV latent, non-litik infeksiyon oluşturduğundan ve viremi fazı olmadığından dolayı HPV na karşı antikorlar HPV DNA tespitinden 8-18 ay kadar uzun süre sonra ve düşük düzeyde gelişir. Üstelik HPV ile enfekte keratinositlerin yüzeylerinde az miktarda HPV antijeni sunmaları da virusun immun cevaptan kaçmasında rol alır. HPV nun kapsid proteini L1 e karşı gelişen tip spesifik IgG veya IgA antikorları serum veya servikal sekresyonda tespit edilir ve koruyucudur. Ancak HPV ile infekte olan kişilerin hepsinde tespit edilebilir düzeyde antikor cevabı yoktur. Servikal kanseri olan HPV 16 DNA pozitif kişilerin yaklaşık % 50 sinde IgG antikor cevabı oluşur. HPV tip spesifik IgG antikor pozitifliği yıllarca persiste edebilir. HPV lezyonlarının gerilemesinde hücresel immunite rol oynar. Hücresel immunitenin baskıda olduğu HIV enfeksiyonu olan veya transplantasyon yapılan kişilerde HPV lezyonları daha yüksek oranlarda görülür ( 1,21 ). TANI HPV infeksiyonlarının çoğu klinik belirti vermez; latent veya subklinik infeksiyonlar daha yaygındır. Bu sebeple en çok virolojik tanı yöntemleri kullanılır. HPV, hücre kültürü veya laboratuvar hayvanlarında üretilemez. Cinse özgül antiserum kullanılarak doku veya yayma örneklerinde HPV ile olan produktif viral infeksiyon, immunolojik bir test ile saptanabilir. EM yöntemi ile virusun veya infekte dokuda in situ hibridizasyon ( ISH ) yöntemiyle viral DNA nın gösterilmesiyle tanı gerçekleştirilebilir. Ancak özgül bir HPV tipinin laboratuvar tanısı, nükleik asit çalışmalarının yapılmasını gerektirir ( 3, 22 ). Morfolojik Tanı HPV infeksiyonunun muhtemel tanısı mikroskobik olarak histolojik muayenede koikilositozun gösterilmesi ile konabilir. Viral infeksiyonun varlığını gösteren sitolojik değişikliklerin Papanicolau boyası ile saptanması 17

22 servikovaginal hücrelerde tarama amacı ile bugün kullanılmaktadır.. Dr. Papanicolau tarafından ortaya atılan bu yöntem kısaca Pap smear olarak bilinmektedir. Ancak duyarlılığı düşük olduğundan kesin tanı için immunolojik veya nükleik asit tanı yöntemleri kullanılmaktadır ( 3,6 ). Viral Proteinlerin Saptanması Doku kesitleri veya sürüntü örneklerinde bütün tipler arasında çapraz reaksiyon veren cinse özgü antiserum kullanılarak herhangi bir immunolojik yöntem ile Papillomavirus kapsid antijenleri saptanabilir. Bu testler sadece produktif infeksiyonu saptamada kullanılır, viral partikülllerin EM ile incelemesinden daha hassas olmasına rağmen yine de yeterince sensitiv değildir. Antiserum bütün HPV tipleri ile çapraz reaksiyon verdiği için, pozitif reaksiyon HPV tipini göstermez. Ayrıca negatif sonuç da HPV infeksiyonunu ekarte ettirmez, çünkü kapsid antijeni, histolojik olarak verruka tanısı almış örneklerde her zaman aynı şekilde eksprese olmaz fakat HPV cevabı oluşur. HPV tip spesifik IgG antikor pozitifliği yıllarca persiste edebilir. Bu yüzden serolojik testler akut ve geçirilmiş infeksiyonları ayırt etmek için uygun değildir (3, 23 ). Viral Nükleik Asit Saptanması Geçirilmiş veya geçirilmekte olan HPV infeksiyonunun ayırıcı tanısında güvenilir bir serolojik test olmaması ve virus izolasyonunun yapılamaması nedeni ile kesin tanı HPV DNA sının örnekte gösterilmesine dayanmaktadır. HPV infeksiyonun tanısında kullanılan moleküler tanı testleri üç grupta incelenebilir. 1) Hibridizasyon testleri : ISH, southern blot hibridizasyon ( SBH ), dot blot hibridizasyon ( DBH ) ve filter in situ hibridizasyon ( FISH ) 2) Hybrid Capture testi ( HC, Hibrid yakalama testi ) : Sinyal amplifikasyon kullanılarak yapılan direkt DNA testi 3) Polimeraz zincir reaksiyonu ( Polymerase chain reaction; PCR ) : DNA amplifikasyon testi 18

2008 N b e T ı ödülü Harald Zur Hausen

2008 N b e T ı ödülü Harald Zur Hausen HPV Human Papilloma Virüs Dr. Tutku TANYEL Düzen Laboratuvarlar Grubu Ekim / 2008 2008 Nobel Tıp ödülü Harald Zur Hausen Prof. Dr. Harald zur Hausen 1981 den itibaren 1. HPV nin birçok genotipi olduğunu

Detaylı

HPV Moleküler Tanısında Güncel Durum. DNA bazlı Testler KORAY ERGÜNAY 1.ULUSAL KLİNİK MİKROBİYOLOJİ KONGRESİ

HPV Moleküler Tanısında Güncel Durum. DNA bazlı Testler KORAY ERGÜNAY 1.ULUSAL KLİNİK MİKROBİYOLOJİ KONGRESİ 1.ULUSAL KLİNİK MİKROBİYOLOJİ KONGRESİ HPV Moleküler Tanısında Güncel Durum DNA bazlı Testler KORAY ERGÜNAY Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji AD Viroloji Ünitesi HPV tanısı... Sitolojik/Patolojik

Detaylı

Prof Dr Gülnur Güler. YıldırımBeyazıtÜniversitesi

Prof Dr Gülnur Güler. YıldırımBeyazıtÜniversitesi Prof Dr Gülnur Güler YıldırımBeyazıtÜniversitesi HPV İlişkili Kanserler HPVtoday.com Nature 488, S2 S3 (30 August 2012) doi:10.1038/488s2a HPV 200 den fazla tip kutanöz veya mukozal doku 30-40 tip genital

Detaylı

Servikal Erozyon Bulgusu Olan Kadınlarda HPV nin Araştırılması ve Genotiplerinin Belirlenmesi

Servikal Erozyon Bulgusu Olan Kadınlarda HPV nin Araştırılması ve Genotiplerinin Belirlenmesi Servikal Erozyon Bulgusu Olan Kadınlarda HPV nin Araştırılması ve Genotiplerinin Belirlenmesi Doç Dr Ayşen BAYRAM Gaziantep Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji A.D. GİRİŞ İnsan Papilloma Virus

Detaylı

VİRUS HASTALIKLARINDA TANI YÖNTEMLERİ

VİRUS HASTALIKLARINDA TANI YÖNTEMLERİ VİRUS HASTALIKLARINDA TANI YÖNTEMLERİ Doç. Dr. Koray Ergünay MD PhD Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Mikrobiyoloji ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı, Viroloji Ünitesi Viral Enfeksiyonlar... Klinik

Detaylı

SERVİKAL SİTOLOJİ. Dr GÜLGÜN ERDOĞAN AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ PATOLOJİ ABD

SERVİKAL SİTOLOJİ. Dr GÜLGÜN ERDOĞAN AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ PATOLOJİ ABD SERVİKAL SİTOLOJİ Dr GÜLGÜN ERDOĞAN AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ PATOLOJİ ABD Serviks kanserleri kadınlarda 2. sıklıkla görülen kanserlerdir. Kadın kanser ölümlerinde 2. sırada yer alır. İnsidans

Detaylı

SERVİKAL ÖRNEKLERDE HPV DNA ve SİTOLOJİK İNCELEME SONUÇLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ

SERVİKAL ÖRNEKLERDE HPV DNA ve SİTOLOJİK İNCELEME SONUÇLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ SERVİKAL ÖRNEKLERDE HPV DNA ve SİTOLOJİK İNCELEME SONUÇLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ Begüm Nalça Erdin 1, Alev Çetin Duran 1, Ayça Arzu Sayıner 1, Meral Koyuncuoğlu 2 1 Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi,

Detaylı

Mikrobiyolojide Moleküler Tanı Yöntemleri. Dr.Tuncer ÖZEKİNCİ Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji A.D

Mikrobiyolojide Moleküler Tanı Yöntemleri. Dr.Tuncer ÖZEKİNCİ Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji A.D Mikrobiyolojide Moleküler Tanı Yöntemleri Dr.Tuncer ÖZEKİNCİ Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji A.D 1 Enfeksiyonun Özgül Laboratuvar Tanısı Mikroorganizmanın üretilmesi Mikroorganizmaya

Detaylı

Human Papilloma Virus

Human Papilloma Virus Human Papilloma Virus tanı-izlem-korunma-danışmanlık-tedavi Doç.Dr. Kurtuluş ÖNGEL İzmir Tepecik Eğitim Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Kliniği HPV Papovaviridae ailesinden. 20 eşit yüzeyli (ikosahedral)

Detaylı

Genital Siğiller Risk Faktörler: Belirtiler:

Genital Siğiller Risk Faktörler: Belirtiler: HPV ( Human Papilloma virus) 60 tan fazla virüse verilen ortak addır. Bu virüsler vücudun herhangi bir yerinde siğillere sebep olabilirler.ancak bazıları cinsel yola bulaşır ve condyloma acuminata veya

Detaylı

HPV - GENİTAL KANSER İLİŞKİSİ ve KORUNMA. Prof.Dr.Saffet Dilek Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum A.D.

HPV - GENİTAL KANSER İLİŞKİSİ ve KORUNMA. Prof.Dr.Saffet Dilek Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum A.D. HPV - GENİTAL KANSER İLİŞKİSİ ve KORUNMA Prof.Dr.Saffet Dilek Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum A.D. Sununun Ana Hatları HPV nedir? HPV enfeksiyonunun epidemiyolojisi HPV ilişkili

Detaylı

ANORMAL SERVİKAL SİTOLOJİ SONUCU OLAN HASTALARDA SERVİKAL BİYOPSİ VE HPV SONUÇLARININ KORELASYONU

ANORMAL SERVİKAL SİTOLOJİ SONUCU OLAN HASTALARDA SERVİKAL BİYOPSİ VE HPV SONUÇLARININ KORELASYONU ANORMAL SERVİKAL SİTOLOJİ SONUCU OLAN HASTALARDA SERVİKAL BİYOPSİ VE HPV SONUÇLARININ KORELASYONU Gülben ÇALIġKAN, Osman ÇELĠK, Hande ERDOĞAN, M. Hande GÖLGELĠ, Alper KAVALCI Danışmanlar: Prof.Dr. Ali

Detaylı

Servikal Preinvaziv Lezyonların Yönetimi

Servikal Preinvaziv Lezyonların Yönetimi Servikal Preinvaziv Lezyonların Yönetimi Doç Dr Gökhan Tulunay Etlik Zübeyde Hanım Kadın Hastalıkları EA Hastanesi-Jinekolojik Onkoloji Cerrahisi Kliniği Preinvaziv lezyonların terminolojisi 2 Ulusal Kanser

Detaylı

S.B. Halk Sağlığı Kurum,Kanser Daire Başkanlığı yönetiminde. 30-65 yaşları arasındaki kadınların serviksinde: ULUSAL HPV TARAMA PROJESİ

S.B. Halk Sağlığı Kurum,Kanser Daire Başkanlığı yönetiminde. 30-65 yaşları arasındaki kadınların serviksinde: ULUSAL HPV TARAMA PROJESİ S.B. Halk Sağlığı Kurum,Kanser Daire Başkanlığı yönetiminde 30-65 yaşları arasındaki kadınların serviksinde: ULUSAL HPV TARAMA PROJESİ Dr.Işın Pak İstanbul Ulusal Hpv Laboratuarı Sitoloji Bölümü Serviks

Detaylı

Servikal Preinvazif Lezyonlarda Tedavi Sonrası Takip. Dr. Murat DEDE GATA Kadın Hastalıkları ve Doğum AD

Servikal Preinvazif Lezyonlarda Tedavi Sonrası Takip. Dr. Murat DEDE GATA Kadın Hastalıkları ve Doğum AD Servikal Preinvazif Lezyonlarda Tedavi Sonrası Takip Dr. Murat DEDE GATA Kadın Hastalıkları ve Doğum AD Servikal Sitolojik Terminoloji Neden Takip Edelim? Hastalığın invazif serviks kanserine ilerleme

Detaylı

ÇUKUROVA BÖLGESİNDEKİ KADINLARDA GENİTAL HUMAN PAPİLLOMAVİRUS İNFEKSİYON PREVALANSI

ÇUKUROVA BÖLGESİNDEKİ KADINLARDA GENİTAL HUMAN PAPİLLOMAVİRUS İNFEKSİYON PREVALANSI T.C ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ MİKROBİYOLOJİ ANABİLİM DALI ÇUKUROVA BÖLGESİNDEKİ KADINLARDA GENİTAL HUMAN PAPİLLOMAVİRUS İNFEKSİYON PREVALANSI Dr. Zafer ALTUN DOKTORA TEZİ TEZ YÖNETİCİSİ

Detaylı

ANORMAL TRANSFORMASYON ZONU: ASETİK ASİTİN ETKİSİ NEDİR?

ANORMAL TRANSFORMASYON ZONU: ASETİK ASİTİN ETKİSİ NEDİR? ANORMAL TRANSFORMASYON ZONU: ASETİK ASİTİN ETKİSİ NEDİR? Dr. Murat DEDE GATA Kadın Hast. Ve Doğum AD Jinekolojik Onkoloji Ünitesi Serviks Epiteli Skuamoz epitel: Ektoserviks Kolumnar epitel: Endoserviks

Detaylı

TLERDE SEROLOJİK/MOLEK HANGİ İNCELEME?) SAPTANMASI

TLERDE SEROLOJİK/MOLEK HANGİ İNCELEME?) SAPTANMASI * VİRAL V HEPATİTLERDE TLERDE SEROLOJİK/MOLEK K/MOLEKÜLER LER TESTLER (NE ZAMANHANG HANGİ İNCELEME?) *VİRAL HEPATİTLERDE TLERDE İLAÇ DİRENCİNİN SAPTANMASI *DİAL ALİZ Z HASTALARININ HEPATİT T AÇISINDAN

Detaylı

VİROLOJİYE GİRİŞ. Dr. Sibel AK

VİROLOJİYE GİRİŞ. Dr. Sibel AK VİROLOJİYE GİRİŞ Dr. Sibel AK Bugün; Virüs nedir? Virüslerin sınıflandırılması Virüsler nasıl çoğalır? Solunum yoluyla bulaşan viral enfeksiyonlar Gıda ve su kaynaklı viral enfeksiyonlar Cinsel temas yoluyla

Detaylı

SOLİT ORGAN TRANSPLANTASYONU ve BK VİRUS ENFEKSİYONLARI Doç. Dr. Derya Mutlu Güçlü immunsupresifler Akut, Kronik rejeksiyon Graft yaşam süresi? Eskiden bilinen veya yeni tanımlanan enfeksiyon etkenleri:

Detaylı

RT-PCR. (reverse transckripsiyon-polimeraz zincir reaksiyonu) Dr Gülnur Güler

RT-PCR. (reverse transckripsiyon-polimeraz zincir reaksiyonu) Dr Gülnur Güler RT-PCR (reverse transckripsiyon-polimeraz zincir reaksiyonu) Dr Gülnur Güler RT-PCR (reverse transckripsiyon-polimeraz zincir reaksiyonu) mrna ekspresyon seviyelerini belirlemek için sensitiv bir metod

Detaylı

BİYOPSİDE SIL TANISI. Dr. ALP USUBÜTÜN. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Patoloji Anabilim Dalı

BİYOPSİDE SIL TANISI. Dr. ALP USUBÜTÜN. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Patoloji Anabilim Dalı BİYOPSİDE SIL TANISI Dr. ALP USUBÜTÜN Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Patoloji Anabilim Dalı HEDEFLER SIL de morfolojik değişikliklerin temeli Terminoloji neden değişiyor ve son durum (LAST) SIL tanısında

Detaylı

TOKSOPLAZMA İNFEKSİYONUNUN LABORATUVAR TANISI UZM.DR.CENGİZ UZUN ALMAN HASTANESİ

TOKSOPLAZMA İNFEKSİYONUNUN LABORATUVAR TANISI UZM.DR.CENGİZ UZUN ALMAN HASTANESİ TOKSOPLAZMA İNFEKSİYONUNUN LABORATUVAR TANISI UZM.DR.CENGİZ UZUN ALMAN HASTANESİ KLİNİK Bağışıklık sistemi sağlam kişilerde akut infeksiyon Bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde akut infeksiyon veya

Detaylı

Klinik Mikrobiyoloji de Enzimli İmmün Deney Enzyme Immuno Assay. Dr. Dilek Çolak

Klinik Mikrobiyoloji de Enzimli İmmün Deney Enzyme Immuno Assay. Dr. Dilek Çolak Klinik Mikrobiyoloji de Enzimli İmmün Deney Enzyme Immuno Assay Dr. Dilek Çolak İmmün Yanıt C. Macrophage A. Pathogen B. B cells D. Macrophage E. Macrophage F. T cell G. B cell H. Memory B cells I. Plasma

Detaylı

HIV ENFEKSİYONUNUN PATOFİZYOLOJİSİ VE DOĞAL SEYRİ

HIV ENFEKSİYONUNUN PATOFİZYOLOJİSİ VE DOĞAL SEYRİ HIV ENFEKSİYONUNUN PATOFİZYOLOJİSİ VE DOĞAL SEYRİ Dr. Hayat Kumbasar Karaosmanoğlu Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Sunum Planı HIV in morfolojik ve

Detaylı

KOLOREKTAL KARSİNOMLARDA HPV NİN ROLÜ VE KARSİNOGENEZ AÇISINDAN P53 VE BCL-2 İLE İLİŞKİSİ

KOLOREKTAL KARSİNOMLARDA HPV NİN ROLÜ VE KARSİNOGENEZ AÇISINDAN P53 VE BCL-2 İLE İLİŞKİSİ KOLOREKTAL KARSİNOMLARDA HPV NİN ROLÜ VE KARSİNOGENEZ AÇISINDAN P53 VE BCL-2 İLE İLİŞKİSİ Ruksan ELAL 1, Arsenal SEZGİN ALİKANOĞLU 2, Dinç SÜREN 2, Mustafa YILDIRIM 3, Nurullah BÜLBÜLLER 4, Cem SEZER 2

Detaylı

EPSTEIN-BARR VİRUS ENFEKSİYONLARI TANISINDA ELISA VE İMMUNOBLOT TESTLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI

EPSTEIN-BARR VİRUS ENFEKSİYONLARI TANISINDA ELISA VE İMMUNOBLOT TESTLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI EPSTEIN-BARR VİRUS ENFEKSİYONLARI TANISINDA ELISA VE İMMUNOBLOT TESTLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI Nilgün Kaşifoğlu, Tercan Us, Nazmiye Ülkü Koçman, Yurdanur Akgün Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Tıp Fakültesi

Detaylı

En Etkili Kemoterapi İlacı Seçimine Yardımcı Olan Moleküler Genetik Test

En Etkili Kemoterapi İlacı Seçimine Yardımcı Olan Moleküler Genetik Test En Etkili Kemoterapi İlacı Seçimine Yardımcı Olan Moleküler Genetik Test Yeni Nesil DNA Dizileme (NGS), İmmünHistoKimya (IHC) ile Hastanızın Kanser Tipinin ve Kemoterapi İlacının Belirlenmesi Kanser Tanı

Detaylı

Kolposkopi: Kime, Ne Zaman Yapılmalıdır? Doç. Dr. Nejat Özgül Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum AD

Kolposkopi: Kime, Ne Zaman Yapılmalıdır? Doç. Dr. Nejat Özgül Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum AD : Kime, Ne Zaman Yapılmalıdır? Doç. Dr. Nejat Özgül Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum AD Hazırlık asla acil bir prosedür değildir, Prosedür öncesi hasta bilgilendirilmelidir,

Detaylı

GASTROENTERİT YAPAN VİRUSLAR VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI

GASTROENTERİT YAPAN VİRUSLAR VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI GASTROENTERİT YAPAN VİRUSLAR VE ENFEKSİYON OLUŞTURMA MEKANİZMALARI GASTROENTERİT YAPAN VİRÜSLER Viral gastroenteritler fekal oral yolla bulaşmaları nedeniyle, alt yapı yetersizliği bulunan gelişmekte olan

Detaylı

Anti-HIV Pozitif Bulunan Hastada Kesin Tanı Algoritması. Doç. Dr. Kenan Midilli İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı

Anti-HIV Pozitif Bulunan Hastada Kesin Tanı Algoritması. Doç. Dr. Kenan Midilli İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Anti-HIV Pozitif Bulunan Hastada Kesin Tanı Algoritması Doç. Dr. Kenan Midilli İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Testler farklı amaçlarla uygulanabilir: - Tanı, tarama, doğrulama,

Detaylı

VİRAL TANI KİTLERİ (GFJ-480)

VİRAL TANI KİTLERİ (GFJ-480) VİRAL TANI KİTLERİ (GFJ-480) CMV PCR Tanı Kiti Cytomegalovirus un Konvensiyonel PCR yöntemiyle tanınması. HHV-5 olarak da bilinen Sitomegalovirüs, herpes virus ailesinin bir üyesidir. Oldukça sık görülen

Detaylı

(ZORUNLU) MOLEKÜLER İMMÜNOLOJİ I (TBG 607 TEORİK 3, 3 KREDİ)

(ZORUNLU) MOLEKÜLER İMMÜNOLOJİ I (TBG 607 TEORİK 3, 3 KREDİ) T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TIBBİ BİYOLOJİ VE GENETİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) MOLEKÜLER

Detaylı

Hafta VIII Rekombinant DNA Teknolojileri

Hafta VIII Rekombinant DNA Teknolojileri GENETĐK 111-503 Hafta VIII Rekombinant DNA Teknolojileri Doç.Dr. Hilâl Özdağ Rekombinant DNA Teknolojisi Amaç Spesifik DNA dizilerinin yerlerinin belirlenmesi. DNA nın belirli noktalardan kesilmesi Belirli

Detaylı

ERGEN KIZLAR VE ANNELERİNİN HPV AŞISINA İLİŞKİN BİLGİ VE GÖRÜŞLERİ

ERGEN KIZLAR VE ANNELERİNİN HPV AŞISINA İLİŞKİN BİLGİ VE GÖRÜŞLERİ T.C. ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLER ENSTİTÜSÜ DOĞUM KADIN SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI HEMŞİRELİĞİ ANABİLİM DALI HDK-YL-2011-0002 ERGEN KIZLAR VE ANNELERİNİN HPV AŞISINA İLİŞKİN BİLGİ VE GÖRÜŞLERİ

Detaylı

Brusellozda laboratuvar tanı yöntemleri 14.02.2006 1

Brusellozda laboratuvar tanı yöntemleri 14.02.2006 1 Brusellozda laboratuvar tanı yöntemleri 14.02.2006 1 Spesifik tanı yöntemleri: 1. Direk (kült ltür r ve bakterinin gösterilmesi) g 2. Antikorların n gösterilmesig 1.Standart tüp aglütinasyonu 2.Rose Bengal

Detaylı

BÖLGEMİZDE SERVİKAL KANSER VE PREKANSERÖZ LEZYONLARI OLAN KADINLARDA ONKOJENİK HUMAN PAPİLLOMAVİRUS GENOTİPLERİNİN PREVALANSININ BELİRLENMESİ

BÖLGEMİZDE SERVİKAL KANSER VE PREKANSERÖZ LEZYONLARI OLAN KADINLARDA ONKOJENİK HUMAN PAPİLLOMAVİRUS GENOTİPLERİNİN PREVALANSININ BELİRLENMESİ T.C. ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ MİKROBİYOLOJİ ANABİLİM DALI BÖLGEMİZDE SERVİKAL KANSER VE PREKANSERÖZ LEZYONLARI OLAN KADINLARDA ONKOJENİK HUMAN PAPİLLOMAVİRUS GENOTİPLERİNİN PREVALANSININ

Detaylı

SSO Yöntemiyle HLA Tiplendirmesi. Gürbüz POLAT

SSO Yöntemiyle HLA Tiplendirmesi. Gürbüz POLAT SSO Yöntemiyle HLA Tiplendirmesi Gürbüz POLAT SSO Diziye özgü oligonükleotid problarıyla PCR da çoğaltılmış DNA nın hibridizasyonu ile HLA allellerini saptamak için kullanılan moleküler tipleme yöntemidir.

Detaylı

MEME KANSERİ KÖK HÜCRELERİNİN GEN EKSPRESYON PROFİLİ

MEME KANSERİ KÖK HÜCRELERİNİN GEN EKSPRESYON PROFİLİ MEME KANSERİ KÖK HÜCRELERİNİN GEN EKSPRESYON PROFİLİ Sait Murat Doğan, A. Pınar Erçetin, Zekiye Altun, Duygu Dursun, Safiye Aktaş Dokuz Eylül Üniversitesi Onkoloji Enstitüsü, İzmir Slayt 1 / 14 Meme Kanseri

Detaylı

KANSER AŞILARI. Prof. Dr. Tezer Kutluk Hacettepe Üniversitesi

KANSER AŞILARI. Prof. Dr. Tezer Kutluk Hacettepe Üniversitesi KANSER AŞILARI Prof. Dr. Tezer Kutluk Hacettepe Üniversitesi Bir Halk Sağlığı Sorunu Şu an dünyada 24.600.000 kanserli vardır. Her yıl 10.9 milyon kişi kansere yakalanmaktadır. 2020 yılında bu rakam %50

Detaylı

Malignite ve Transplantasyon. Doç. Dr. Halil Yazıcı İstanbul Tıp Fakültesi Nefroloji Bilim Dalı

Malignite ve Transplantasyon. Doç. Dr. Halil Yazıcı İstanbul Tıp Fakültesi Nefroloji Bilim Dalı Malignite ve Transplantasyon Doç. Dr. Halil Yazıcı İstanbul Tıp Fakültesi Nefroloji Bilim Dalı Sunum Planı -Pretransplant malignitesi olan alıcı -Pretransplant malignitesi olan donör -Posttransplant de

Detaylı

Gebede HSV İnfeksiyonu. Dr. Süda TEKİN KORUK Koç Üniversitesi Hastanesi İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Bölümü

Gebede HSV İnfeksiyonu. Dr. Süda TEKİN KORUK Koç Üniversitesi Hastanesi İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Bölümü Gebede HSV İnfeksiyonu Dr. Süda TEKİN KORUK Koç Üniversitesi Hastanesi İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Bölümü Olgu 14 günlük, erkek bebek Şikayeti: Sol kol ve bacakta kasılma, emmeme Hikaye:

Detaylı

Tüberkülozun Mikrobiyolojik Tanısı. Süheyla SÜRÜCÜOĞLU

Tüberkülozun Mikrobiyolojik Tanısı. Süheyla SÜRÜCÜOĞLU Tüberkülozun Mikrobiyolojik Tanısı Süheyla SÜRÜCÜOĞLU Tüberkülozun etkin kontrolü için; Yayma sonuçları Kültür ve identifikasyon Duyarlılık testleri ; 24 saat ; 21 gün ; 30 günde bildirilmeli CDC, 1995

Detaylı

SINIR DEĞERLER NE ÖNERİLİR? Düzen Laboratuvarlar Grubu

SINIR DEĞERLER NE ÖNERİLİR? Düzen Laboratuvarlar Grubu SEROLOJİK TANIDA SINIR DEĞERLER NASIL DEĞERLENDİRİLİR? NE ÖNERİLİR? Dr. Tutku TANYEL Dr. Tutku TANYEL Düzen Laboratuvarlar Grubu Şüpheli ilişkimin üzerinden 5 gün geçti acaba ne testi yaptırsam HIV bulaşıp

Detaylı

Uzm. Dr. Nur Benzonana

Uzm. Dr. Nur Benzonana Uzm. Dr. Nur Benzonana Orf Koyun ve keçi Dudak Burun delikleri Meme Ayak Proliferatif papüloveziküler lezyonlar Bazı ülkelerde endemik Zoonoz Orf Kelime kökeni tam olarak bilinmemekte Hrufa Eski norveççe

Detaylı

BCC DE GÜNCEL Prof. Dr. Kamer GÜNDÜZ

BCC DE GÜNCEL Prof. Dr. Kamer GÜNDÜZ BCC DE GÜNCEL Prof. Dr. Kamer GÜNDÜZ Celal Bayar Üniversitesi Deri ve Zührevi Hastalıklar Anabilim Dalı-MANİSA Bazal Hücreli Kanser (BCC) 1827 - Arthur Jacob En sık rastlanan deri kanseri (%70-80) Açık

Detaylı

Vulva, vajina ve rahim ağzı bölgelerini etkileyebilir. Ancak rahmin diğer taraflarına, karnın içine ve yumurtalıklara gitmez.

Vulva, vajina ve rahim ağzı bölgelerini etkileyebilir. Ancak rahmin diğer taraflarına, karnın içine ve yumurtalıklara gitmez. HPV cinsel yolla bulaşan bir virüstür. Vulva, vajina ve rahim ağzı bölgelerini etkileyebilir. Ancak rahmin diğer taraflarına, karnın içine ve yumurtalıklara gitmez. HPV bulunduğu yerdeki hücreleri bazen

Detaylı

Tüberkülozda Yeni Tanı Metodları (Quantiferon)

Tüberkülozda Yeni Tanı Metodları (Quantiferon) Tüberkülozda Yeni Tanı Metodları (Quantiferon) Tüberküloz bütün yaş gruplarında görülen ve tüm sistemleri tutabilen bir hastalıktır. Tüberküloz prevalansının yüksek olduğu toplumlarda genellikle çocuk

Detaylı

ve KARŞILAŞILAN SORUNLAR

ve KARŞILAŞILAN SORUNLAR HIV/ AIDS TANISI ve KARŞILAŞILAN SORUNLAR ANEAH Dr. Aysel Kocagül Çelikbaş 1. Enfeksiyon Hast ve Klinik Mikrobiyoloji. Kln OLGU Şubat 2004 67 yaşında, kadın Eli Evli Safra kesesi taşı ş tanısı ile operasyonu

Detaylı

Kanserin sebebi, belirtileri, tedavi ve korunma yöntemleri...

Kanserin sebebi, belirtileri, tedavi ve korunma yöntemleri... Kanser Nedir? Kanserin sebebi, belirtileri, tedavi ve korunma yöntemleri... Kanser, günümüzün en önemli sağlık sorunlarından birisi. Sık görülmesi ve öldürücülüğünün yüksek olması nedeniyle de bir halk

Detaylı

Gebelikte İnfeksiyonların Değerlendirilmesi

Gebelikte İnfeksiyonların Değerlendirilmesi Gebelikte İnfeksiyonların Değerlendirilmesi Ergin AYAŞLIOĞLU Kırıkkale Üniversitesi Tıp Fakültesi İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji A.D Gebelikte İnfeksiyonların Değerlendirilmesi Maternal

Detaylı

Prostat Kanseri Tanısında PSA yı Nasıl Kullanalım

Prostat Kanseri Tanısında PSA yı Nasıl Kullanalım Prostat Kanseri Tanısında PSA yı Nasıl Kullanalım Dr. Ö. Levent ÖZDAL Türkiye Yüksek İhtisas Hastanesi Üroloji Kliniği, Ankara Tarihçe 1979 da Wang ve ark. Prostat dokusunda PSA yı pürifiye ettiler Serumda

Detaylı

Kızınızın sağlığı için: HPV aşısıyla rahim ağzı kanserine* karşı önlem alın. * belli human papillom virüsleri neden olur

Kızınızın sağlığı için: HPV aşısıyla rahim ağzı kanserine* karşı önlem alın. * belli human papillom virüsleri neden olur Kızınızın sağlığı için: HPV aşısıyla rahim ağzı kanserine* karşı önlem alın * belli human papillom virüsleri neden olur TÜM INSANLARIN %80 i hayatları boyunca bunlarla temas eder HPV nedir ve neye yol

Detaylı

Küçük Hücreli Dışı Akciğer Karsinomlarının EGFR Mutasyon Analizinde Real-Time PCR Yöntemi ile Mutasyona Spesifik İmmünohistokimyanın Karşılaştırılması

Küçük Hücreli Dışı Akciğer Karsinomlarının EGFR Mutasyon Analizinde Real-Time PCR Yöntemi ile Mutasyona Spesifik İmmünohistokimyanın Karşılaştırılması Küçük Hücreli Dışı Akciğer Karsinomlarının EGFR Mutasyon Analizinde Real-Time PCR Yöntemi ile Mutasyona Spesifik nın Karşılaştırılması Dr.M.Çisel Aydın, Doç.Dr.Sevgen Önder, Prof.Dr.Gaye Güler Tezel Hacettepe

Detaylı

Genital siğil / Humman Papilloma Virüs (HPV) / Anogenital siğil / Kondilom / Condyloma Acuminata Nedir?

Genital siğil / Humman Papilloma Virüs (HPV) / Anogenital siğil / Kondilom / Condyloma Acuminata Nedir? Genital siğil / Humman Papilloma Virüs (HPV) / Anogenital siğil / Kondilom / Condyloma Acuminata Nedir? Genital siğiller; yolla bulaşan HPV virüsünün yol açtığı bir enfeksiyon hastalığıdır. Genital siğillerin

Detaylı

Klinik Mikrobiyoloji Laboratuarında Validasyon ve Verifikasyon Kursu 12 Kasım 2011 Cumartesi Salon C (BUNIN SALONU) Kursun Amacı:

Klinik Mikrobiyoloji Laboratuarında Validasyon ve Verifikasyon Kursu 12 Kasım 2011 Cumartesi Salon C (BUNIN SALONU) Kursun Amacı: Klinik Mikrobiyoloji Laboratuarında Validasyon ve Verifikasyon Kursu 12 Kasım 2011 Cumartesi Salon C (BUNIN SALONU) Kursun Amacı: Katılımcılara; klinik mikrobiyoloji laboratuarlarında doğru, geçerli ve

Detaylı

Epidermal bazal hücrelerden veya kıl folikülünün dış kök kılıfından köken alan malin deri tm

Epidermal bazal hücrelerden veya kıl folikülünün dış kök kılıfından köken alan malin deri tm BAZAL HÜCRELİ KARSİNOM Epidermal bazal hücrelerden veya kıl folikülünün dış kök kılıfından köken alan malin deri tm Nadiren met. yapar fakat tedavisiz bırakıldığında invazif davranış göstermesi,lokal invazyon,

Detaylı

Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıklar ve PAP Testin Önemi

Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıklar ve PAP Testin Önemi Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıklar ve PAP Testin Önemi Özgür Akman, Özgür Ozan Ceylan, Burak Gülşen, Can Şahingözü Danışman: Yrd. Doç. Dr. Ayşen Terzi Amaç Özellikle kendi yaş grubumuzu yakından ilgilendirdiğini

Detaylı

Isırıkla İlgili Literatür İncelemesi

Isırıkla İlgili Literatür İncelemesi Isırıkla İlgili Literatür İncelemesi Prof. Dr. Tuna DEMİRDAL İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları AD, SB Atatürk Eğitim Araştırma Hastanesi Enfeksiyon Kliniği, İzmir Avcılarda

Detaylı

TÜRK KOLON ve REKTUM CERRAHİ DERNEĞİ ANALKANS

TÜRK KOLON ve REKTUM CERRAHİ DERNEĞİ ANALKANS TÜRK KOLON ve REKTUM CERRAHİ Sİ DERNEĞİ ANALKANS ER TÜRK KOLON ve REKTUM CERRAHĠSĠ DERNEĞĠ ANAL KANSER NEDİR? Vücudumuzdaki normal hücrelerin çoğalması sırasındaki kontrol mekanizmalarının değişmesi (genetik

Detaylı

Bağışıklama ve Mikrobiyolojik Sürveyans: HPV. Prof. Dr. Ahmet PINAR Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı

Bağışıklama ve Mikrobiyolojik Sürveyans: HPV. Prof. Dr. Ahmet PINAR Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Bağışıklama ve Mikrobiyolojik Sürveyans: HPV Prof. Dr. Ahmet PINAR Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Tarihçe HPV enfeksiyonları 1800 lü yıllarda farkedilmiştir. Rigoni

Detaylı

Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER

Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER * Yrd.Doç.Dr.Yosun MATER Yrd.Doç.Dr. Yosun MATER *Bitki nüklear, mitokondriyal ve kloroplast DNA'ları *Burada yer alan bugünkü bilgilerimizin çoğu, moleküler evrim mekanizması ve oranları kullanılarak

Detaylı

DÖNEM 1- A, 3. DERS KURULU (2015-2016)

DÖNEM 1- A, 3. DERS KURULU (2015-2016) DÖNEM 1- A, 3. DERS KURULU (2015-2016) DERS SAATİ DERS ADI DERS KONUSU DERSİ VEREN ÖĞRETİM ÜYESİ 4. DK 1. Hafta 07 Aralık Pazartesi Mikrobiyoloji Mikrobiyolojinin tarihçesi ve mikroorganizmalara genel

Detaylı

MİDE KANSERİNDE APOPİTOZİSİN BİYOLOJİK BELİRTEÇLERİNİN PROGNOSTİK ÖNEMİ

MİDE KANSERİNDE APOPİTOZİSİN BİYOLOJİK BELİRTEÇLERİNİN PROGNOSTİK ÖNEMİ MİDE KANSERİNDE APOPİTOZİSİN BİYOLOJİK BELİRTEÇLERİNİN PROGNOSTİK ÖNEMİ Cem Sezer 1, Mustafa Yıldırım 2, Mustafa Yıldız 2, Arsenal Sezgin Alikanoğlu 1,Utku Dönem Dilli 1, Sevil Göktaş 1, Nurullah Bülbüller

Detaylı

Doç. Dr. Z. Ceren KARAHAN

Doç. Dr. Z. Ceren KARAHAN Viral Salgınların Araştırılması Sekans Temelli Genotiplendirme Yöntemleri Doç. Dr. Z. Ceren KARAHAN Genotipleme Genomun genetik karakterizasyonu Bir bireyi/suşu, diğerlerinden ayıran mutasyonları (nt dizisi

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Koray Ergünay MD PhD Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji AD. Viroloji Ünitesi

Yrd. Doç. Dr. Koray Ergünay MD PhD Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji AD. Viroloji Ünitesi Hepatit C enfeksiyonlarında yeni bir laboratuvar testi: HCV kor (özyapı) antijeni Yrd. Doç. Dr. Koray Ergünay MD PhD Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji AD. Viroloji Ünitesi Hepatit

Detaylı

Hepatit C ile Yaşamak

Hepatit C ile Yaşamak Hepatit C ile Yaşamak NEDİR? Hepatit C kan yoluyla bulaşan Hepatit C virüsünün(hcv) neden olduğu bir karaciğer hastalığıdır. 1 NEDİR? Hepatit C virüsünün birçok türü (genotipi ) bulunmaktadır. Ülkemizde

Detaylı

İmmun sistemi baskılanmış hastalarda lenfomagenezde rol alan faktörler ve etkileşimleri. Blood Reviews (2008) 22, 261

İmmun sistemi baskılanmış hastalarda lenfomagenezde rol alan faktörler ve etkileşimleri. Blood Reviews (2008) 22, 261 İmmun sistemi baskılanmış hastalarda lenfomagenezde rol alan faktörler ve etkileşimleri Blood Reviews (2008) 22, 261 Onkojenik viruslar Annu. Rev. Pathol. Mech. Dis. 2014.9:49 EBV Doğada çok yaygın İnsan

Detaylı

Gebelik ve Trombositopeni

Gebelik ve Trombositopeni Gebelik ve Trombositopeni Prof.Dr. Sermet Sağol EÜTF Kadın Hast. ve Doğum AD Gebelik ve Trombositopeni Kemik iliğinde megakaryosit hücrelerinde üretilir. Günde 35.000-50.000 /ml üretilir. Yaşam süresi

Detaylı

BİRİNCİ BASAMAKTA PRİMER İMMÜN YETMEZLİK

BİRİNCİ BASAMAKTA PRİMER İMMÜN YETMEZLİK 1 LERDE LABORATUVAR İPUÇLARI GENEL TARAMA TESTLERİ Tam kan sayımı Periferik yayma İmmünglobulin düzeyleri (IgG, A, M, E) İzohemaglutinin titresi (Anti A, Anti B titresi) Aşıya karşı antikor yanıtı (Hepatit

Detaylı

Aşı ve tarama yoluyla rahim ağzı kanseri önlemi

Aşı ve tarama yoluyla rahim ağzı kanseri önlemi Genel bilgi Aşı ve tarama yoluyla rahim ağzı kanseri önlemi Rahim ağzı kanseri ve HPV hakkında bilgilendirme broşürü: Professor, overlæge, dr. med. Susanne Krüger Kjær, Rigshospitalet/ Kræftens Bekæmpelse

Detaylı

SERVİKS KANSERİ TARAMA KALİTE KONTROL SÜREÇLERİ. Dr. Serdar Altınay Istanbul B.Eğitim Araştırma Hastanesi

SERVİKS KANSERİ TARAMA KALİTE KONTROL SÜREÇLERİ. Dr. Serdar Altınay Istanbul B.Eğitim Araştırma Hastanesi SERVİKS KANSERİ TARAMA KALİTE KONTROL SÜREÇLERİ Dr. Serdar Altınay Istanbul B.Eğitim Araştırma Hastanesi Organized Program (IARC) Features Screenin guidelines Initiatives to increase screening participation

Detaylı

Nilgün Çerikçioğlu Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı

Nilgün Çerikçioğlu Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Nilgün Çerikçioğlu Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Kandolaşımı Enfeksiyonları %10 Kandidemi Ölüm hızı : % 50 (YBÜ) Erken tanı (?), tedavinin önemi Etken: Candida allbicans

Detaylı

SAĞLIK ÇALIŞANLARI MESLEKİ RİSKİ TALİMATI

SAĞLIK ÇALIŞANLARI MESLEKİ RİSKİ TALİMATI Dok No: ENF.TL.15 Yayın tarihi: NİSAN 2013 Rev.Tar/no: -/0 Sayfa No: 1 / 6 1.0 AMAÇ:Sağlık çalışanlarının iş yerinde karşılaştıkları tehlikeler ve meslek risklerine karşı korumak. 2.0 KAPSAM:Hastanede

Detaylı

CMV lab.tanı Hangi test, ne zaman, laboratuvar sonucunun klinik anlamı?

CMV lab.tanı Hangi test, ne zaman, laboratuvar sonucunun klinik anlamı? CMV lab.tanı Hangi test, ne zaman, laboratuvar sonucunun klinik anlamı? Maternal inf.tanısı Fetal inf.tanısı Yenidoğan inf.tanısı Bir test sonucunun doğru yorumlanabilmesi, testin tanı doğruluğunun bilinmesi

Detaylı

MEME KANSERİ. Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler

MEME KANSERİ. Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler MEME KANSERİ Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler KANSER NEDİR? Hücrelerin kontrolsüz olarak sürekli çoğalmaları sonucu yakındaki ve uzaktaki başka organlara yayılarak kötü klinik

Detaylı

Gebelerde Rubella (Kızamıkçık) Yrd.Doç.Dr.Çiğdem Kader

Gebelerde Rubella (Kızamıkçık) Yrd.Doç.Dr.Çiğdem Kader Gebelerde Rubella (Kızamıkçık) Yrd.Doç.Dr.Çiğdem Kader OLGU 1 İkinci çocuğuna hamile 35 yaşında kadın gebeliğinin 6. haftasında beş yaşındaki kız çocuğunun rubella infeksiyonu geçirdiğini öğreniyor. Küçük

Detaylı

HPV aşısı rehberiniz. Servikal Kanseri Yenmek

HPV aşısı rehberiniz. Servikal Kanseri Yenmek HPV aşısı rehberiniz Servikal Kanseri Yenmek Servikal kanser nedir? Servikal kanser (rahim ağzı kanseri), vajinanın üstünde bulunan servikste (rahmin girişi) gerçekleşir. Servikal kanser, çok ciddi olabilir.

Detaylı

Hepatit B ile Yaşamak

Hepatit B ile Yaşamak Hepatit B ile Yaşamak NEDİR? Hepatit B, karaciğerin iltihaplanmasına sebep olan, kan yolu ve cinsel ilişkiyle bulaşan bir virüs hastalığıdır. Zaman içerisinde karaciğer hasarlarına ve karaciğer kanseri

Detaylı

ÇEKİRDEK EĞİTİM PROGRAMI

ÇEKİRDEK EĞİTİM PROGRAMI ÇEKİRDEK EĞİTİM PROGRAMI Tıp Fakülteleri Mezuniyet Öncesi İmmünoloji Eğitim Programı Önerisi in hücre ve dokuları ilgi hücrelerini isim ve işlevleri ile bilir. Kemik iliği, lenf nodu, ve dalağın anatomisi,

Detaylı

30.12.2014. Özel Muayene ve Tanı Yöntemleri. 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı. Özel Muayene ve Tanı Yöntemleri

30.12.2014. Özel Muayene ve Tanı Yöntemleri. 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı. Özel Muayene ve Tanı Yöntemleri 10.Sınıf Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Bakımı 16.Hafta ( 29.12-02.01 / 01 / 2015 ) ÖZEL MUAYENE VE TANI YÖNTEMLERİ Slayt No: 26 4 4.)) ÖZEL MUAYENE VE TANI YÖNTEMLERİ 1.) Smear alma 2.) Vajinal kültür

Detaylı

Gebelik ve Enfeksiyonlar. Prof.Dr. Levent GÖRENEK

Gebelik ve Enfeksiyonlar. Prof.Dr. Levent GÖRENEK Gebelik ve Enfeksiyonlar Prof.Dr. Levent GÖRENEK Olgulara Yaklaşım 2 1. TORCH grubu enfeksiyon etkenleri nelerdir? Toxoplasmosis Other (Sifiliz, Varicella zoster ) Rubella Cytomegalovirus Herpes simplex

Detaylı

Hücre Nükleusu, Nükleus Membranı, Nükleus Porları. Doç. Dr. Ahmet Özaydın

Hücre Nükleusu, Nükleus Membranı, Nükleus Porları. Doç. Dr. Ahmet Özaydın Hücre Nükleusu, Nükleus Membranı, Nükleus Porları Doç. Dr. Ahmet Özaydın Nükleus (çekirdek) ökaryotlar ile prokaryotları ayıran temel özelliktir. Çekirdek hem genetik bilginin deposu hem de kontrol merkezidir.

Detaylı

CİNSEL YOLLA BULAŞAN VİRAL ENFEKSİYONLAR DR. NİLGÜN KAŞİFOĞLU ESKİŞEHİR OSMANGAZİ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ TIBBİ MİKROBİYOLOJİ ANABİLİM DALI

CİNSEL YOLLA BULAŞAN VİRAL ENFEKSİYONLAR DR. NİLGÜN KAŞİFOĞLU ESKİŞEHİR OSMANGAZİ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ TIBBİ MİKROBİYOLOJİ ANABİLİM DALI CİNSEL YOLLA BULAŞAN VİRAL ENFEKSİYONLAR DR. NİLGÜN KAŞİFOĞLU ESKİŞEHİR OSMANGAZİ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ TIBBİ MİKROBİYOLOJİ ANABİLİM DALI Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar Cinsel temasla geçiş gösteren

Detaylı

KANSER TANIMA VE KORUNMA

KANSER TANIMA VE KORUNMA KANSER TANIMA VE KORUNMA Uzm. Dr Dilek Leyla MAMÇU Sunum İçeriği Genel Bilgiler Dünyada ve Ülkemizdeki son durum Kanser nasıl oluşuyor Risk faktörleri neler Tedavi seçenekleri Önleme mümkün mü Sorular/

Detaylı

MEME KARSİNOMUNDA HER2/NEU DURUMUNU DEĞERLENDİRMEDE ALTERNATİF YÖNTEM: REAL TİME-PCR

MEME KARSİNOMUNDA HER2/NEU DURUMUNU DEĞERLENDİRMEDE ALTERNATİF YÖNTEM: REAL TİME-PCR MEME KARSİNOMUNDA HER2/NEU DURUMUNU DEĞERLENDİRMEDE ALTERNATİF YÖNTEM: REAL TİME-PCR Nuket Eliyatkın Hakan Özgür Pınar Erçetin Safiye Aktaş Ali Küpelioğlu Sunum Planı Meme Kanserinde HER2 nin yeri HER2

Detaylı

J Popul Ther Clin Pharmacol 8:e257-e260;2011

J Popul Ther Clin Pharmacol 8:e257-e260;2011 SİTOMEGALOVİRUS (CMV) Prof. Dr. Seyyâl ROTA Gazi Ü.Tıp Fakültesi LOW SYSTEMIC GANCICLOVIR EXPOSURE AND PREEMPTIVE TREATMENT FAILURE OF CYTOMEGALOVIRUS REACTIVATION IN A TRANSPLANTED CHILD J Popul Ther

Detaylı

MESANE TÜMÖRLERİNİN DOĞAL SEYRİ

MESANE TÜMÖRLERİNİN DOĞAL SEYRİ MESANE TÜMÖRLERİNİN DOĞAL SEYRİ ve MOLEKÜLER PROGNOSTİK FAKTÖRLER Prof. Dr. Levent Türkeri Üroloji Anabilim Dalı Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Mesane Tümörü (Transizyonel Hücreli Karsinom) Yüzeyel

Detaylı

VİRAL ENFEKSİYONLARDA ALGORİTMALAR

VİRAL ENFEKSİYONLARDA ALGORİTMALAR VİRAL ENFEKSİYONLARDA ALGORİTMALAR PANEL: TRANSFÜZYON VE VİRAL ENFEKSİYONLAR Ulusal Kan Merkezleri ve Transfüzyon Tıbbı Kursu,XII 3-7 Kasım 2009 Uzm.Dr.A.Esra KARAKOÇ S.B.Ankara EAH, Tıbbi Mikrobiyoloji

Detaylı

MOLEKÜLER TANI VE TİPLENDİRME YÖNTEMLERİ

MOLEKÜLER TANI VE TİPLENDİRME YÖNTEMLERİ MOLEKÜLER TANI VE TİPLENDİRME YÖNTEMLERİ Doç.Dr. Aynur KARADENİZLİ Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi, Mikrobiyoloji ve Klinik Mikrobiyoloji AD, Kocaeli Francisella tularensis Küçük, aerobik, pleomorfik,

Detaylı

HEPATİT A MİKROBİYOLOJİ EPİDEMİYOLOJİ. Dr. Asım ÜLÇAY

HEPATİT A MİKROBİYOLOJİ EPİDEMİYOLOJİ. Dr. Asım ÜLÇAY HEPATİT A MİKROBİYOLOJİ EPİDEMİYOLOJİ Dr. Asım ÜLÇAY SUNUM PLANI Genel bilgi Mikrobiyoloji Genom yapısı Direnç-duyarlılık Risk faktörleri Epidemiyoloji HEPATİT A Primer hepatotrop virüsler Hepatit A virüs

Detaylı

Su Çiçeği. Suçiçeği Nedir?

Su Çiçeği. Suçiçeği Nedir? Suçiçeği Nedir? Su çiçeği varisella zoster adı verilen bir virüs tarafından meydana getirilen ateşli bir enfeksiyon hastalığıdır. Varisella zoster virüsü havada 1-2 saat canlı kalan ve çok hızlı çoğalan

Detaylı

SAĞLIĞI KORUMANIN VE DAHA ĐYĐYE GÖTÜRMENĐN ĐLKELERĐ. DOÇ.DR. EMEL ĐRGĐL Halk Sağlığı Anabilim Dalı

SAĞLIĞI KORUMANIN VE DAHA ĐYĐYE GÖTÜRMENĐN ĐLKELERĐ. DOÇ.DR. EMEL ĐRGĐL Halk Sağlığı Anabilim Dalı SAĞLIĞI KORUMANIN VE DAHA ĐYĐYE GÖTÜRMENĐN ĐLKELERĐ DOÇ.DR. EMEL ĐRGĐL Halk Sağlığı Anabilim Dalı Çevre Kişi Etken Olumlu Olumsuz Sağlık sürer Hastalık Đyileşir Kronikleşir Sakat bırakır Öldürür Hastalığın

Detaylı

Türkiye'de HPV ile Serviks Kanseri Tarama Süreci

Türkiye'de HPV ile Serviks Kanseri Tarama Süreci Türkiye'de HPV ile Serviks Kanseri Tarama Süreci Kanser Taramaları Toplum tabanlı taramalar; Meme Kanseri Serviks Kanseri Kolorektal Kanser 40-69 yaş kadın 2 yılda bir Mamografi çekilmesi 30-65 yaş kadın

Detaylı

Prof Dr Davut Albayrak. Ondokuz mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi KAN MERKEZİ VE ÇOCUK HEMATOLOJİ BÖLÜMÜ SAMSUN KMTD KURS-2012

Prof Dr Davut Albayrak. Ondokuz mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi KAN MERKEZİ VE ÇOCUK HEMATOLOJİ BÖLÜMÜ SAMSUN KMTD KURS-2012 Prof Dr Davut Albayrak Ondokuz mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi KAN MERKEZİ VE ÇOCUK HEMATOLOJİ BÖLÜMÜ SAMSUN KMTD KURS-2012 KAN GRUBU ANTİJENLERİ Kan grubu kırmızı kan hücrelerinin üzerinde bulunan ve

Detaylı

KANSER İSTATİSTİKLERİ

KANSER İSTATİSTİKLERİ 1 KANSER İSTATİSTİKLERİ Kanser, günümüzün en önemli sağlık sorunlarından biridir. Sık görülmesi ve öldürücülüğünün yüksek olması nedeniyle de bir halk sağlığı sorunudur. Tanı olanaklarının gelişmesi ve

Detaylı

KANSERDE PRİMER KORUMA TARAMALAR GERÇEKTEN ÖNEMLİ Mİ?

KANSERDE PRİMER KORUMA TARAMALAR GERÇEKTEN ÖNEMLİ Mİ? KANSERDE PRİMER KORUMA TARAMALAR GERÇEKTEN ÖNEMLİ Mİ? PROF.DR.BİNNAZ DEMİRKAN İÇ HASTALIKLARI AD, TIBBİ ONKOLOJİ BD TÜRKİYE-2013 VE 2023 YILI NÜFUS PİRAMİDİ 22013 22023 TÜRKİYE-2050 YILI NÜFUS PİRAMİDİ

Detaylı

SIĞIRLARIN NODÜLER EKZANTEMİ LUMPY SKIN DISEASE (LSD) Hastalık Kartı. Hazırlayan. Dr. M. Fatih BARUT Vet. Hekim

SIĞIRLARIN NODÜLER EKZANTEMİ LUMPY SKIN DISEASE (LSD) Hastalık Kartı. Hazırlayan. Dr. M. Fatih BARUT Vet. Hekim SIĞIRLARIN NODÜLER EKZANTEMİ LUMPY SKIN DISEASE (LSD) Hastalık Kartı Hazırlayan Dr. M. Fatih BARUT Vet. Hekim Etlik Veteriner Kontrol Merkez Araştırma Enstitüsü Virolojik Teşhis Laboratuvarı Etken: Etken,

Detaylı

Hepatit B, akut hepatitin ve kronik viral enfeksiyonların en sık nedenidir.

Hepatit B, akut hepatitin ve kronik viral enfeksiyonların en sık nedenidir. Hepatit (karaciğer iltihabı) ilaçlar, toksik maddeler, otoimmün hastalıklar, alkol, virüsler gibi bir çok nedenle oluşabilirse de % 95 nedeni hepatit virüsleri (hepatit A,B,C,D,E) dir. Hepatit B, akut

Detaylı

Verem Eğitim ve Propaganda Haftası

Verem Eğitim ve Propaganda Haftası TÜRKİYE ULUSAL VEREM SAVAŞI DERNEKLERİ FEDERASYONU TUVSDF www.verem.org.tr Verem Eğitim ve Propaganda Haftası (Her yılın ilk haftası) TÜRKİYE ULUSAL VEREM SAVAŞI DERNEKLERİ FEDERASYONU Kuruluş: 1948 Ord.Prof.Dr.Tevfik

Detaylı