ENERJİ TÜKETİMİ-EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ ( )

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ENERJİ TÜKETİMİ-EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1980-2008)"

Transkript

1 T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İKTİSAT ANA BİLİM DALI İKTİSAT BİLİM DALI ENERJİ TÜKETİMİ-EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ ( ) YÜKSEK LİSANS TEZİ DANIŞMAN YRD. DOÇ. DR. MURAT ÇETİNKAYA HAZIRLAYAN BİRCAN DOĞAN KONYA

2 SELÇUK ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğü BİLİMSEL ETİK SAYFASI Adı Soyadı Bircan DOĞAN Öğrencinin Numarası Ana Bilim / Bilim Dalı İKTİSAT / İKTİSAT Programı Tezli Yüksek Lisans Doktora Tezin Adı ENERJİ TÜKETİMİ-EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: TÜRKİE ÖRNEĞİ ( ) Bu tezin proje safhasından sonuçlanmasına kadarki bütün süreçlerde bilimsel etiğe ve akademik kurallara özenle riayet edildiğini, tez içindeki bütün bilgilerin etik davranış ve akademik kurallar çerçevesinde elde edilerek sunulduğunu, ayrıca tez yazım kurallarına uygun olarak hazırlanan bu çalışmada başkalarının eserlerinden yararlanılması durumunda bilimsel kurallara uygun olarak atıf yapıldığını bildiririm. Öğrencinin imzası (İmza) 2

3 3

4 T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğü Öğrencinin Tezin Adı Adı Soyadı Bircan DOĞAN Numarası Ana Bilim / İKTİSAT / İKTİSAT Bilim Dalı Danışmanı Yrd. Doç. Dr. Murat ÇETİNKAYA ENERJİ TÜKETİMİ- EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ ( ) ÖZET Enerji, bir ülkenin ekonomik ve sosyal kalkınmasında büyük öneme sahiptir ve sanayi sektörünün en temel girdisidir. Türkiye ekonomisi, diğer birçok ülke ekonomileri gibi enerji yoğun büyüyen bir ekonomi konumunda olduğundan enerji tüketimi ve ekonomik büyüme arasındaki ilişki ülke enerji politikaları açısından oldukça önemlidir. Bu çalışmanın I. bölümünde enerji kaynakları açıklanarak dünya enerji kullanımı incelenmiştir, II. Bölümünde, Türkiye de enerji potansiyeli ve kullanımı ele alınmıştır, III. Bölümde enerji tüketimi ve ekonomik büyüme ilişkisi büyüme modelleri yardımı ile açıklanmış olup tezin son bölümünü oluşturan IV. Bölümümüzde enerji tüketimi ve ekonomik büyüme arasındaki ilişki ekonometrik yöntemler kullanılarak analiz edilmiştir. Yapılan ekonometrik çalışmalar sonucunda enerji tüketimi ve GSMH arasında koentegrasyon testi kullanılarak uzun dönemli bir ilişkinin varlığı sonucuna ulaşılarak, Granger nedensellik testi sonucunda ise enerji tüketiminden GSMH ya doğru tek yönlü bir nedensellik ilişkisine ulaşılmıştır. 4

5 T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğü Student Name, Surname Bircan DOĞAN Number Department/Division ECONOMICS/ECONOMICS Consultant Assis. Prof. Dr. Murat ÇETİNKAYA Name of Thesis RELATIONSHIP ENERGY CONSUMPTION-ECONOMIC GROWTH : TURKEY SAMPLE ( ) SUMMARY Energy has a great importance due to being a cornerstone of the industry sector in economical and social development of a country. Basic reason of economical power of rich countries in terms of energy is the feature of energy to be the most important industry input. It is known that fossil energy resources which are used intensively to meet the energy demand will be exhausted, therefore it is predicted that big increases will be in energy prices in the future. This expectation directed countries to look for new energy resources. Countries should benefit from the potential that they have with the most productive way and they should be such a country that dominates its own energy consumption and production balance. As our country is very rich in terms of renewable energy resources, it has an advantage. As Turkish economy is energy intensive growing country such as many countries economies, the relationship between energy consumption and economic growth is very important in terms of usability in country energy policy planning step. The aim of the study is to examine the current potential with energy production and consumption of Turkey and to reveal its effect on economical growth. In this context, energy concept and energy resources are described and world energy use is examined in the first section. In the second section, current energy potential and use were discussed and energy consumption and economic growth relationship was addressed via growth and development models in the third section; and finally in the fourth section which is the final section of our thesis, the relation between energy consumption and economic growth was analyzed by using econometric methods. As a result of econometric studies performed, existence of a long term relationship was presented by performing a co-integration test between energy consumption and Gross National Income. Also as a result of Granger causality test performed, an unilateral causality relation was detected from energy consumption to the Gross National Income. In other words, energy is the reason of growth. According to obtained results, energy saving policies in Turkey may affect economic growth negatively. 5

6 ÖNSÖZ Enerji, sanayileşmenin kilit noktası olan bir girdi faktörüdür. Ülke ekonomileri için önemi gün geçtikçe büyümektedir. Türkiye, enerji üretimi açısından kendi kendine yetebilen bir ülke olamadığından enerji taleplerini karşılama da dışa bağımlı haldedir. Enerji ihtiyacı ithalat yoluyla karşılandığından bu durum ülke ekonomimiz için büyük bir sorundur. Çünkü ülkemizin dış ticaret açığının neredeyse yarısı enerji ithalinden kaynaklanmaktadır. Türkiye nin enerji politikalarının esas amacı; ihtiyacımız olan enerjinin zamanında, güvenilir, ucuz ve kaliteli olarak hedeflenen kalkınma hızı ve sosyal gelişmeye destek olacak şekilde sağlanmasıdır. Enerji Tüketimi-Ekonomik Büyüme İlişkisi: Türkiye Örneği ( ) başlıklı tez çalışmasının amacı, Türkiye de enerji tüketimi ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin ekonometrik modeller kullanılarak analiz ederek uygulanan enerji politikalarına yön verebilmektir. Yüksek lisans eğitimim boyunca büyük bir özveri ve sabır ile eğitici ve yönlendirici yaklaşımı ile tezin oluşumunda büyük payı bulunan çok değerli tez danışmanım Yrd. Doç. Dr. Murat ÇETİNKAYA ya, ekonometrik alanda desteğini benden esirgemeyen çok değerli hocam Yrd. Doç. Dr. Savaş ERDOĞAN a ; eğitim ve öğretim hayatım boyunca bilgileri ile beni aydınlatan Selçuk Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İktisat Bölümü bölüm hocalarıma derin şükranlarımı sunar teşekkürü bir borç bilirim. Çalışmalarım esnasında maddi-manevi her açıdan beni destekleyen ve teşvik eden çok sevgili aileme ve arkadaşlarıma çok teşekkür ederim. i

7 İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER... İİ KISALTMALAR... V TABLOLAR... Vİ ŞEKİLLER... Vİİ GİRİŞ... 1 I. BÖLÜM ENERJİ KAYNAKLARI ve DÜNYA DA ENERJİ KULLANIMI 1.1. Enerji Kavramı Enerji Kaynakları Fosil Enerji Kaynakları Petrol Doğalgaz Kömür Yenilenebilir Enerji Kaynakları Jeotermal Enerji Güneş Enerjisi Rüzgar Enerjisi Hidrolik Enerji Biyokütle Enerji Nükleer Enerji Dünyada Enerji Politikaları ve Kullanımı Dünya Enerji Politikası Dünya Enerji Kullanımı Fosil Enerji Kaynakları Kullanımı Dünya Petrol Kullanımı Dünyada Doğalgaz Kullanımı Dünyada Kömür Kullanımı Yenilenebilir Enerji Kaynakları Dünyada Jeotermal Enerji Kullanımı Dünyada Güneş Enerjisi Kullanımı Dünyada Rüzgâr Enerjisi Kullanımı Dünyada Hidrolik Enerji Kullanımı Dünyada Biyokitle Enerji Kullanımı Dünyada Nükleer Enerji Kullanımı ii

8 II. BÖLÜM TÜRKİYE DE ENERJİ POLİTİKALARI VE POTANSİYELİ 2.1. Türkiye de Enerji İthalatı ve İhracatı Enerjide Dışa Bağımlılık Türkiye de Enerji Politikaları Enerji Koridoru Olarak Türkiye Türkiye de Enerji Potansiyeli ve Tüketimi Türkiye de Fosil Enerji Kaynakları Potansiyeli ve Kullanımı Petrol Potansiyeli ve Kullanımı Doğalgaz Potansiyeli ve Kullanımı Kömür Potansiyeli ve Kullanımı Türkiye de Yenilenebilir Enerji Potansiyeli ve Kullanımı Jeotermal Enerji Potansiyeli ve Kullanımı Güneş Enerjisi Potansiyeli ve Kullanımı Rüzgar Enerjisi Potansiyeli ve Kullanımı Hidrolik Enerjisi Potansiyeli ve Kullanımı Biyokütle Enerjisi Potansiyeli ve Kullanımı Nükleer Enerjisi Potansiyeli ve Kullanımı Türkiye de Enerji Fiyatlarındaki Değişimin Ekonomi Üzerine Olan Etkileri III. BÖLÜM ENERJİ TÜKETİMİ - EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ 3.1. Ekonomik Büyüme ve Kalkınma Kavramı Enerji ve Kalkınma Teorileri Yeşil Devrim Stratejisi ve Enerji Dışa Açık Kalkınma Politikası ve Enerji İthal İkameci Politikalar ve Enerji Enerji ve Büyüme Modelleri Enerjinin Ekonomik Büyümenin Sağlanmasındaki Rolü Enerji ve Büyüme İlişkisi Enerji ve Gelişmişlik Düzeyi İlişkisi Enerji Sanayi İlişkisi Enerji ve Nüfus Artışı İlişkisi Enerji Verimliliği ve Tasarrufu Enerji Yoğunluğu iii

9 IV. BÖLÜM TÜKİYE DE ENERJİ TÜKETİMİ EKONOMİ BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİNİN EKONOMETRİK MODELLE ANALİZİ 4.1. Modelin Teorik Çerçevesi Birim Kök Testi Koentegrasyon Testi Nedensellik Testi Granger Nedensellik Testi Literatür Taraması Ekonometrik Sonuçlar Birim Kök Testi Eşbütünleşme Testi Granger Nedensellik Testi SONUÇ KAYNAKÇA iv

10 KISALTMALAR AB: Avrupa Birliği ABD: Amerika Birleşik Devletleri BOTAŞ: Boru Hatları ile Petrol Taşıma A.Ş. BTEP: Bin Petrol Eşdeğeri DEKTMK: Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi DMİ: Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü EİE: Elektrik İşleri Etüd İdaresi EJ: Exa Joule ETKB: Enerji ve tabii Kaynaklar Bakanlığı GJ: Giga Joule GSMH: Gayri Safi Milli Hasıla GSYİH: Gayri Safi Yurtiçi Hasıla GWh: Gigawattsaat HES: Hidro Elektrik Santral IEA: Uluslar arası Enerji Ajansı İMKB: İstanbul Menkul Kıymetler Borsası KW: Kilowatt KWh: Kilowattsaat MTEP: Milyon Ton Eşdeğer Petrol MUSİAD:Müstakil Sanayici ve İşadamları Derneği MW:Megawatt MWh: Megawattsaat OECD: Avrupa Ekonomik ve İşbirliği Teşkilatı TEP: Ton Eşdeğer Petrol TMMO: Türkiye Makine Mühendisleri Odası TUİK: Türkiye İstatistik Kurumu TWh: Terrawattsaat USD: Amerikan Doları v

11 TABLO LİSTESİ Tablo 1: Fosil yakıtların Çevresel Zararları... 4 Tablo 2: Dünya Birincil Enerji Tüketimi Tablo 3: Dünyada Jeotermal Enerjinin Durumu Tablo 4: Yıllar İtibari ile Güneş Enerjisi Tüketim Değerleri ve Tahminleri Tablo 5: Kıtalar İtibari ile Güneş Enerjisi Kurulu Gücü Tablo 6: Dünya da Kurulu Rüzgar Gücü Kapasitesi (MW) Tablo 7: 2003 Yılında Dünya da En Yüksek Hidroelektrik Üretimi Sağlayan ilk 10 Ülke Tablo 8: Dünya Biyoyakıt Üretimi, İlk 15 Ülke ve AB, Milyar Litre (2008) Tablo 9: 2007 Yılı İçin Enerji İthalatı ve İhracat Verileri Tablo 10: Toplam İthalat İçinde Enerji İthalatının Payı Tablo 11: Birincil Enerji Kaynakları Üretimi - Tüketimi (Orijinal Birimler) Tablo 12: Türkiye Petrol Tüketimi (Bin Tep) Tablo 13: Türkiye Doğalgaz Tüketimi (Bin Tep) Tablo 14:Türkiye Kömür Tüketimi (Bin Tep) Tablo 15: Türkiye nin Yıllık Toplam Güneş Enerjisi Potansiyelinin Bölgelere Göre Dağılımı Tablo 16: G7 Ülkelerinin 2007 GSYİH ve Birincil Enerji Tüketimleri Tablo 17: Değişkenlere Ait Uygun Gecikme Değerlerinin Seçilmesi (AIC Değerleri) Tablo 18: Değişkenlerin Düzeyde ADF Birim Kök Testi Sonuçları Tablo 19: :Değişkenlerin Birinci Dereceden Farklarına Ait Uygun Gecikme Değerlerinin Seçilmesi (AIC Değerleri) Tablo 20: Değişkenlere Ait ADF Birim Kök Testi (Birinci Dereceden Farkı Tablo 21: Regresyon Sonuçları Tablo 22: Regresyon Sonuçları Tablo 23: Modeldeki Hata Teriminin Durağanlık Testi (ADF Birim Kök Testi) Tablo 24: Hata Düzeltme Modeline Ait Regresyon Analizi Sonuçları Tablo 25: VAR Analizine göre Gecikme Sayısı (Akaiki Bilgi Kriteri) Tablo 26: Değişkenler Arasındaki Granger Nedensellik Testi Sonuçları vi

12 ŞEKİLLER LİSTESİ Şekil 1: Dünya Jeotermal Elektrik Üretimi ( ) Şekil 2: :Dünya Rüzgar Enerjisi Toplam Kurulu Kapasite ( ) Şekil 3: Yıllarında Türkiye de Petrol Tüketimi (Bin Tep) Şekil 4: Yıllarında Doğalgaz Tüketimi (Bin tep) Şekil 5: Yıllarında Taşkömürü-Linyit-Asfaltit Tüketimi (Bin -Tep) Şekil 6: Yıllarında Jeotermal Enerji Tüketimi (Bin Tep) Şekil 7: Yıllarında Güneş Enerji Tüketimi (Bin Tep) Şekil 8: Yıllarında Rüzgar Enerji Tüketimi (Bin-Tep) Şekil 9: Yıllarında Hidrolik Enerji Tüketimi (Bin Tep) Şekil 10: Yıllarında Biyokütle Enerji Tüketimi (Bin Tep) Şekil 11: 12 Nolu Modele Ait Hata Terimi vii

13 GİRİŞ Enerji, ekonomik ve sosyal kalkınmanın en temel ve sürükleyici faktörü olmakla beraber ülkelerin en önemli gereksinimlerinden biridir. Gelişen teknoloji, nüfus artışı, şehirleşme ve sanayileşmeye bağlı olarak dünya enerji ihtiyacı her geçen gün giderek artmaktadır. Bu artış üretim-tüketim dengesinde tam karşılık bulamadığından enerji dünyanın en güncel sorunu haline gelmiştir. Bu sorunun çözümü mevcut rezervlerin en doğru şekilde saptanması ile tasarruflu davranarak kaynakların verimli bir şekilde değerlendirilmesinden geçmektedir. Enerjinin verimli ve gereksinimlere cevap verecek bir şekilde kullanılmasının ülke ekonomisine ve kalkınmasına katkısının büyük olacağı tartışılmaz bir gerçektir. Bu gerçek doğrultusunda her ülkenin etkin bir enerji politikası oluşturması gereklidir. Ülkeler enerji politikalarını oluştururken, kesintisiz, güvenilir, zamanında, temiz ve ucuz enerji stratejisi ile hareket etmelidirler. Enerjinin, toplumların gelişmesi ve kalkınması aşamasında etkin bir role sahip olmasının en temel nedeni sanayi üretiminde zorunlu bir girdi durumunda olmasıdır. Ulaşımda, iletişimde, imalat da ve evlerde yani hayatın sürdürülebilmesi için gerekli her alanda enerjiye gereksinim duyulmaktadır. Ülkelerin ekonomik gelişme süreçlerinde enerjinin önemli bir etken olması diğer sektörler ile arasındaki yapısal bağdan kaynaklanmaktadır. Ülkelerin gücünü belirleyen en önemli faktörün enerji olması ülkelerin gelişmişlik düzeylerinin bir göstergesi olarak kabul edilmektedir. Bir ülkenin milli güvenliği, sosyal refah seviyesi ve ekonomik gücü sahip olduğu enerji rezervleri ile doğrudan ilişkilidir. Ülkelerin, enerji tüketim değerleri, o ülkenin sosyokültürel yapısı, ekonomik durumu ve tüketim alışkanlıkları hakkında bilgi vermektedir. Türkiye ürettiğinden çok tüketen bir ülke konumunda olduğundan enerjide dışa bağımlı bir durumdadır. Ülkemiz enerji kaynakları potansiyeli bakımında linyit ve hidrolik dışında kalan enerji gereksinimini tek başına karşılayamamaktadır. Bu yüzden yatırımların yapılmasın da enerji sıkıntısı yaşayan Türkiye, mevcut kaynaklarını değerlendirme yoluna giden bir strateji geliştirerek üretim- tüketim dengesi sağlamalıdır. 1

14 Çalışmanın amacı, Türkiye nin enerji üretimi ve tüketimi ile var olan potansiyelini inceleyerek ekonomik büyümeye etkisini ortaya çıkarmaktır. Bu bağlamda birinci bölümde enerji kaynakları tanıtılarak dünyada enerji potansiyeli ve kullanımından, ikinci bölümde Türkiye deki enerji potansiyeli ve kaynakları, uygulanan enerji politikaları, enerji ithalatı ve enerji fiyatlarının Türkiye ekonomisine etkisi incelenmiştir. Tezin başlığını oluşturan üçüncü bölümde, enerji, kalkınma ve ekonomik büyüme ilişkisi modeller çerçevesinde incelenmiştir. Tezin dördüncü ve son bölümünde de enerji tüketimi ile ekonomik büyüme ilişkisi, enerji tüketim değerleri ve gayri safi milli hasıla değerleri yardımı ile zaman serileri analizi ve nedensellik testleri ile ele alınmış olup bu ilişkinin ampirik çalışması yapılarak değerlendirilmiştir. 2

15 I.BÖLÜM TEORİK ÇERÇEVE: ENERJİ KAYNAKLARI VE DÜNYA DA ENERJİ KULLANIMI 1.1. ENERJİ KAVRAMI Enerji kelimesi Yunan kökenli bir sözcük olup en, iç, ergon, iş kelimelerinden oluşmuştur. Dolayısıyla enerji, içeride oluşan bir iç iş tir. Sözcük daha sonraları sosyal bir nitelik kazanmış, iş üretme becerisi, dinamizm, kuvvet, kudret, etkinlikle eş anlamda kullanılmaya başlanmıştır. Diğer bir ifadeye göre de madde ve maddeler sisteminin iş yapabilme yeteneğidir. Enerji hareket sağlayan güç anlamındadır. Geçmişten günümüze bütün üretim faaliyetlerinde belli bir enerji kaynağının kullanılması zorunluluğu vardır. Bu enerji insan emeğinin olabileceği gibi, başka kaynaklarda olabilir (Demirbaş, 2002:1) ENERJİ KAYNAKLARI Enerji kaynakları fosil (birincil) enerji kaynakları ve yenilenebilir (ikincil) enerji kaynakları olmak üzere iki sınıfa ayrılmıştır. Fosil enerji kaynakları tükenebilen enerji rezervlerinden oluştuğundan ülkelerin endüstrileşmesi ve büyümesi açısından gelecek tarihlerde yaşanabilecek olası sıkıntılara tükenmeyebilen enerji kaynakları da dediğimiz yenilenebilir enerji kaynakları ile çözüm aranmaktadır FOSİL ENERJİ KAYNAKLARI Fosil enerji kaynakları; petrol, doğal gaz ve kömür olmak üzere üç türden oluşmaktadır. Fosil enerji kaynakları, enerji elde etmek için en fazla kullanılan enerji çeşididir. Dünya fosil yakıt rezervlerinin coğrafi dağılımı incelendiğinde sıvı ve gaz yakıt rezervleri dünya üzerinde belirli bölgelerde yoğunlaşırken, kömür düzenli bir dağılım göstermektedir. Fosil yakıtlar tükenebilen kaynaklardır ve şu anda var olmalarına rağmen rezervleri sınırlı olduğundan gelecek de tükenecekleri bilinen bir gerçektir. Ömrü sınırlı olan fosil yakıtların zamanla kıt kaynak haline gelmesi de fosil enerji fiyatlarında yüksek bir artışa neden olacaktır. Fosil yakıtlardan faydalanabilmek toplumların sanayileşerek modern hale gelmesine ve ekonomik 3

16 olarak büyümesine elverişli bir ortam oluşturmaktadır. 20. ve 21.yüzyılda dünya çapındaki teknolojik gelişmeler fosil yakıtlardan elde edilen enerjiye olan gereksinimi giderek arttırmıştır. Dünya enerji ihtiyacının yaklaşık %80 i, fosil enerji kaynakları olan petrol, doğal gaz ve kömürden temin edilmektedir. Fosil enerji kaynakları faaliyet alanı oldukça geniştir ve endüstriyel alanda çok geniş bir kullanım alanı bulunmaktadır. Bunun yanında evlerde, ticari sektörlerde, ısı üretiminde, ulaşım sektöründe özellikle petrol ürünlerinde ve elektrik enerjisi üretiminde yoğun bir şekilde kullanılmaktadır. Fosil yakıtların enerji olarak kullanımları yakıt konusunda kısmen dışa bağımlılık; yüksek ithalat giderleri ve önemli çevre sorunları gibi yadsınamayacak olumsuzları da beraberinde getirmektedir. Tablo 1: Fosil Yakıtların Çevresel Zararları (Dolar/GJ) Zarar Tipi Kömür (EKömür) Petrol (EPetrol) Doğal Gaz (EGaz) İnsanlara etkisi Hayvanlara etkisi s Bitki ve ormanlara etkisi Denizlerdeki canlı hayata İnşa edilen yapılara Hava kirliliği İklimsel değişimler Maden çıkarımında etkiler Deniz seviyesine etkileri Kaynak: Barbir ve Veziroğlu, Görüldüğü gibi fosil enerji kaynakları canlılara ciddi zararlar vermektedir. Petrolün insanlara etkisi 2.83 iken kömürün etkisi 3.48 gibi daha yüksek bir rakamdır. Petrolün hava kirliliğine olan etkisi 0.79 iken bu değer kömürde daha yüksektir. Açıkça görülen bu zararlı etkilerden dolayı da yerel doğal zenginlikler olarak bilinen yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımı önem arz etmektedir. 4

17 Petrol Petrol, diğer enerji kaynaklarına nazaran ekonomik kalkınma açısından daha etkin ve stratejik bir konuma gelmiştir. Petrol sadece enerji hammaddesi olmayıp aynı zamanda da boya, plastik, kozmetik, demir-çelik, eczacılık ve alüminyum gibi benzeri sanayi alanlarının ana girdilerinin üretildiği hammaddeler içerisinde de bulunmaktadır. Bu durum da petrolün değerinin ve etki alanlarının günden güne artmasına sebebiyet vermektedir. Petrol, daha öncesinde deniz olan yerlerde hayvan ve bitki kalıntıları gibi organik maddelerin üzerine zamanla yer tabakalarının yığılmasıyla meydana gelen havasız ortamda uygun ısı, basınç ve bakterilerin de yardımı ile çürümesi sonucu milyonlarca yıl gibi bir zaman dahilinde meydana gelmiştir. Bu zaman içerisinde yer kabuğunun hareketi ile deniz altındaki karalar yükselmiş ve kıtalar oluşmuştur. Bu hareketler esnasında basınç altında bulunan petrol, boşluklu ve geçirgen ortamlara doğru göç etmiş ve yerin km altında petrolün kaynak taşı adı verilen yerde birikmiştir. Bu olaya, petrolün rezerve olması denmektedir. Petrol rezerve olmuş kayaçlara ise petrol rezerve kayaçları denmektedir. Burada oluşmuş olan petrol, zamanla basıncın etkisi ile yukarı doğru hareket ederek geçirgen olmayan uygun kapanlarda sıkışmıştır. Petrol rezerve kayaçları, metamorfızmaya uğramış sedimanter kayaçlardır ve bunları; gre (kumtaşı), kalker, şeyl (killi taşlar) ve dolomitler oluşturmaktadır. Bundan dolayı petrol, organik oluşumlar sonucunda meydana gelen kaynak taşı olarak ifade edilen kütlenin yeraltına doğru çökmesi ile oluşur. Yeraltında doğal radyoaktivite ile bu kütle ısınır. Bu kütlenin yeterli miktarda yeraltına doğru çökmesi ve ısının etkisi ile; organik madde petrol haline gelir. Bu kütlenin daha derine çökmesi daha fazla ısınmasına yol açacağından doğal gazı oluşturur. Çok da derine çökemeyen kütle ise; daha tam kıvamına gelmemiş olan petrolü oluşturmaktadır ki buna da şeyl petrolü denmektedir. Klasik madencilik yöntemleri kullanılarak bu oluşum yeryüzüne çıkarılır, kayalar parçalanır ve sonrasında ısıtılarak petrol kısmı ayrılır. Petrol iki ana çerçevede incelenebilir. İlki, konvansiyonel (fosil) petrol denilen nispeten çıkarılması açısından daha kolay olan sıvı petrol, ikincisi ise 5

18 konvansiyonel olmayan yani; çıkarılması zor, maliyetli, asfalta yakın veya kömüre yapışık bir katran tabakasını andıran ağır bir petroldür. Ham petrolün kimyasal bileşimindeki ana eleman olan karbon (C) elementi %80-85 oranında, hidrojen (H) % oranında değişir ve S, N, O ve bazı organik maddeler %3-10 civarında daha az değerlerde bulunurlar. Petrol, içerdiği sülfür oranına göre; hafif ve ağır petrol olmak üzere ikiye ayrılır. İçerdiği sülfür oranı %1 den az olan petrole tatlı petrol, %1 den yüksek olana ise ekşi petrol adı verilmektedir. Hafif petrolden benzin elde edilirken, ağır petrolden de mazot elde edilmektedir (MUSİAD, 2006:122). Petrol çıkarımı işlemi ilk başlarda ilkel yöntemler ile gerçekleştirilmiş ve petrolden asfalt ve yağ üretilerek kullanılmıştır. İlk petrol kuyusu ise 1745 de Fransa da açılmıştır, 1847 yılında ise ilk petrol ürünlerinin işlemesi İskoçya da gerçekleştirilmiştir. Petrol üretimi amaçlı açılan ilk kuyu ise ABD nin Pennsylvania eyaletinde kurulmuştur (http://www.pmo.org.tr, Erişim: ). Petrol arama faaliyetlerinin ana hedefini petrol kapanlarının tespit edilmesi oluşturmaktadır. Bu doğrultuda öncelikler jeopolitik zemin incelemesi yapılması gerekmektedir. Petrol içermesi muhtemel kapan yapısına uygun kuyu açma işlemine sondaj denir. Denizlerde ve karalarda yapılan sondaj çalışmalarından denizlerde yapılanların maliyetleri daha yüksektir. Petrol rezervi ile petrol kaynağı farklı anlamlar içermektedir. Yerinde rezerv belirli alandaki rezervuarlarda bilinen petrol ve gaz miktarı iken bunun büyük çoğunluğunu üretmek mümkün değildir. Yerinde rezervin üretilebilecek olan kısmı üretilebilir rezervdir (Hatemoğlu, 2008:6) Doğalgaz Fosil yakıtlar grubundan hidrokarbon esaslı doğalgaz, yer altında gözdenekli kayaların boşluklarına sıkışmış olarak yada petrol yataklarının üzerinde gaz halinde büyük hacimler şeklinde bulunur. Doğalgaz; %95 i metan, az miktarda da etan, propan atom, bütan ve karbondioksitten oluşan renksiz, kokusuz ve havadan hafif bir gazdır. Kimyasal yapısının basit olması nedeniyle yanma işlemi oldukça kolaydır ve tam yanma gerçekleşmektedir (http://www.enerjikaynaklari.net, Erişim: ). Yanma sırasında kül, cüruf bırakmadan yanan, depolanma sorunu olmayan, daha da önemlisi yanma sonucunda havayı kirleten kükürdioksit ve karbondioksit gazları 6

19 çıkarmayan çevre dostu bir enerji kaynağıdır. Geleneksel katı ve sıvı yakıtların tamamı yanma sırasında atmosfere çevre ve insan sağlığı üzerinde zararlı etkileri bulunan bazı gazlar yayarken temiz enerji olarak da adlandırılan doğal gazın çevre üzerinde kirletici etkileri bulunmaz (Gültekin ve Örgün, 1993:37). Doğal gazın geçmişi yüzlerce yıl öncesine dayanmaktadır. Tarihsel kaynaklar doğalgazın ilk kez M.Ö. 900 ler de Çin de kullanıldığını göstermektedir. Taşınması, işlenmesi ve stoklanması kolay olan doğalgazın yaygın kullanımı ise 1790 da İngiltere de başladı. Boru hattı taşımacılığı ile birlikte 1920 lerde artan doğal gaz kullanımı 2. Dünya savaşından sonra daha da gelişmiştir. Enerji üretim sektöründe ise ilk kez Amerika da kullanılmıştır li yıllarda doğalgazın dünya enerji tüketimindeki oranı %10 u geçmemekteydi. Günümüzde ise enerji tüketiminin %24 ü doğal gaz sayesinde karşılanmaktadır. Dünya üzerinde varlığı bilinen doğal gaz rezervlerinin yaklaşık 70 yıllık ömrü olduğu tahmin edilmektedir( Erişim: ). İşyerlerinde ve evlerde ısınma amacıyla kullanılan enerji kaynaklarının başında doğal gaz gelmektedir. Isınma amacı ile yoğun bir şekilde kullanılan doğal gaz oranı %75 civarındadır Kömür Kömür bitki kökenli bir maddedir. Bu nedenle ana elemanı karbondur. Bitkilerin, zamanla ve sıcaklık-basınç altında, değişim geçirmesi sonucunda oluşmuştur. Kömür, karbon, hidrojen, oksijen ve azottan oluşan, kükürt ve mineral maddeler içeren, fiziksel ve kimyasal olarak farklı yapıya sahip bir maddedir (http://www.geli.gov.tr, Erişim: ). Kömür yanabilen sedimanter organik bir kayadır ve karbon yönünden zengin (%65-95 ) tabii bir cisimdir. Fiziki özelliklerine bakıldığında siyah renkte, az pırıltılı ve genel itibari ile düzgün yüzeyli bir yapı olduğu görülmektedir. Kolayca kırılıp ufalanmaz bir yapıya sahiptir. Özgül ağırlığı: 1,1 (linyit) ile 1,8 (antrasit) arasında değişir(http://www.turkcebilgi.com, Erişim: ). Kömür işletmelerine ait dökümanlar 12. yüzyıla aittir ve ilk olarak Çinliler tarafından kullanıldığı sanılmaktadır. Kömür, meydana geliş zamanları ve bileşimindeki karbon miktarlarına göre kendi içinde çeşitli türlere ayrılmaktadır. 7

20 Antrasit: Meydana geliş tarihi 300 milyon yıl geriye dayanmakta olup ve maden kömürleri arasında en eski ve karbon bakımından en zengin olanıdır. Parlak siyah renkli sert bir kömür olup özgül ağırlığı 1,4-1,7 kg/dm 3 dür. Bileşiminde yaklaşık olarak %90-95 civarında karbon bulunmaktadır. Taş kömüre nispeten demir endüstrisine daha elverişli bir yapıya sahiptir çünkü içerisinde fosfor ve kükürt gibi zararlı maddeler yoktur. Dünya üzerinde pek yaygın olmayan bir kömür çeşididir. Taş kömürü: yıllık bir geçmişe sahip olduğu sanılmaktadır. Doğal katı yakacakların en önemlisidir. Parlak siyah ve mat renkte olup, özgül ağırlığı yaklaşık olarak 1.3 kg/dm 3 dür. İçerdiği karbon oranı % civarındadır. Hava gazı, kok ve katran elde etme açısından elverişli bir türdür. Yatağından çıkarılan taşkömürleri yıkanıp yabancı maddelerden arındırıldıktan sonra kurutulur. Daha sonra çeşitli değirmenlerde öğütülerek toz haline getirilir. Linyit: 60 milyon yıl önce oluştuğu tahmin edilen linyitin karbon oranı %65-70 civarındadır. Bir diğer adı da kahverengi kömürdür. Taş kömürden sonra oluşan fakat halen oluşumunu tamamlamamış kömürlerdendir. Yapısında bol miktarda kükürt barındırır. İçerdiği nem ve kül miktarı oldukça fazladır. Yerkabuğunda bolca bulunmasından dolayı Almanya, ABD gibi gelişmiş ülkelerde yoğun bir şekilde kullanılan bir enerji hammaddesidir. Turba: Yakın bir geçmişe sahip olan bir kömür çeşididir. Genelde bataklık yerlerde rastlanır ve içerisindeki su miktarı fazladır. Barındırdığı karbon miktarı %60 ı geçmez. Bitüm: Karbonlu hidrojenler karışımı veya onların bileşimlerinden oluşan, siyah renkli maddelerdir. Ham petrolden elde edilir. İçinde az miktarda kükürt, azot, oksijen ve hidrojen vardır. Kömürün enerji üretiminde başta olmak üzere elmas mücevher yapımı ve cam gibi çok sert maddelerin kesim işleminde, nükleer reaktörlerdeki kontrol denetim çubuğunun yapımı gibi çeşitli alanlarda kullanılmaktadır (http://megep.meb.gov.tr, Erişim: ) YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI Fosil enerji rezervlerinin aksine yenilenebilir enerji kaynakları kendilerini sürekli olarak yenileyebileceklerinden dolayı tükenmez bir kaynaktır. Yenilenebilir 8

21 enerji, doğanın kendi evrimi içinde, bir sonraki gün aynen mevcut olabilen enerji kaynağı olarak tanımlanabilir (http://www.infinitepower.org, Erişim: ). Yenilenebilir enerji çeşitlerinin çoğunun temel kaynağı güneştir. Yenilenebilir enerji çeşitleri doğrudan ya da enerjinin başka bir şekline dönüştürülerek kullanılabilir. Bu enerji türüne olan ilgi insanların kullanımına bağlıdır. Yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımı ilk çağlardan da izler taşımaktadır öyle ki günümüze kadar gelen odun ve bitki artıkları enerji kaynağı olarak ilk çağlardan beri kullanılmaktadır. Yenilenebilir enerji kaynaklarının ucuz olması ve çevreyi kirletmeyerek zarar vermemesi kullanımı açısından büyük bir avantaj sağlamaktadır. Bunun yanında yenilenebilir enerjinin kullanımı ve teknolojilerinin yaygınlaşmasında bazı teknolojilerin yüksek maliyetli olması ve devlet desteği alınamaması gibi bazı engeller söz konusu olabilir. Bugün Avrupa da tüm enerji kaynakları arasında yenilenebilir enerjinin üretim payı halen %7 seviyelerindedir. Şu anki durumun 2020 hedefi olarak gösterilen %20 nin çok altında olduğu ifade ediliyor (Karadağ, vd., 2009:25). Bu oran Türkiye de %1 in altında yer almaktadır buda yenilenebilir enerjinin ülkemizde beklenen ilgiyi görmediğinin bir göstergesidir. Yenilenebilir Enerji Kaynakları Çeşitlerini; Jeotermal Enerji Güneş Enerjisi Rüzgar Enerjisi Hidrolik Enerji Biyokütle Enerjisi Nükleer Enerji olmak üzere altı başlık altında inceleyebiliriz Jeotermal Enerji Yerkabuğunun çeşitli derinliklerinde yoğunlaşarak birikmiş ısının oluşturduğu ve bu ısının meteorit kökenli sularda yüzeye taşınması ile oluşan sıcaklıkları sürekli olarak bölgesel atmosferik ortalama sıcaklığın üzerinde olan ve çevresindeki normal yeraltı ve yerüstü sularına göre daha fazla erimiş mineral, çeşitli 9

22 tuzlar ve gazlar içerebilen sıcak su ve buhar, jeotermal enerjidir (Koçak, 2001: ). Yeraltına inen yağmur suları veya diğer su kaynakları uygun yerlerdeki sıcak kaya ve magma tabakasına yakın yerlerden geçerken ısınarak yeniden yeryüzüne çıkar. Bu durumda jeotermal enerjinin yenilenebilir olmasına neden olur. Jeotermal enerji teknolojileri; elektrik ve ısı teknolojileri olmak üzere iki kısımda incelenmektedir. Jeotermal ısı teknolojisi kullanımında yıllarında önemli bir ilerleme kaydedilmiş; kurulu kapasite ve üretim miktarı açısından %100 ün üzerinde bir gelişme yaşanmıştır. Su ısıtma, alan ısıtma, termal tesiskaplıca uygulamalarının başta olduğu alanlarda faaliyet göstermektedir. Bu uygulama alanları toplam ısı enerjisi üretiminin %81lik bir kısmını kapsamaktadır. Elektrik teknolojisinde ise görülen gelişme ısı teknolojisine nazaran oldukça geride kalmıştır. Jeotermal enerjiden temin edilen elektrik üretim miktarı 2005 yılı itibari ile 56,8 TWh/yıl olarak belirlenmiştir. Küresel elektrik tüketiminde jeotermal enerjinin payının %1 den az durumdadır. Jeotermal enerji hem düşük karbondioksit emisyon oranı ile hava kirliliği yaratmaması ve hem de yenilenebilir olması nedeniyle önemli bir alternatif enerji kaynağıdır. Güneş, rüzgar gibi yenilenebilir enerji kaynakları ile kıyaslandığında jeotermal enerji kesintisiz olmasından dolayı avantajlı bir konuma sahiptir (Arslan, Darıcı, Karahan, 2001:22 ). Jeotermal enerjiden doğrudan ya da dolaylı olarak yararlanılabilmektedir. Dolaylı kullanımı, yüksek entalpili dediğimiz 50 C den sıcak sulardan yeryüzüne kurulan bir düzenekle elektrik enerjisi elde edilmesi ile olur. Jeotermal enerjinin en ekonomik ve geniş kullanım biçimi olan doğrudan kullanım, en geniş uygulama alanını sera ve konut ısıtmasında bulmaktadır. 150 C ısılı bir jeotermal kaynak doğrudan kullanılırsa enerjinin %80 olan verimi, dolaylı kullanılma halinde %10-15 e kadar düşebilmektedir (Gürsoy, 2004: 133). Ülkelere göre değişik sınıflandırmalar olmasına rağmen jeotermal enerji, sıcaklık içeriğine göre düşük sıcaklıklı sahalar (20-70 C), orta sıcaklıklı sahalar ( C), yüksek sıcaklıklı sahalar (150 C den yüksek) olmak üzere üç gruba ayrılır. Düşük ve orta sıcaklıklı sahalar, bugünkü teknolojik ve ekonomik koşullar altında başta ısıtmacılık olmak üzere, endüstride, kimyasal madde üretiminde kullanılmaktadır. Yüksek sıcaklıklı alanlardan elde edilen akışkan elektrik üretiminin yanı sıra entegre olarak diğer alanlarda da kullanılabilmektedir. Bunun yanında orta 10

23 sıcaklıklı alanlardaki akışkanlardan da elektrik üretimi için teknolojiler geliştirilmiş ve kullanıma sunulmuştur(kaymakçıoğlu ve Çirkin, 2005:200). Kullanım alanları açısından jeotermal enerji; konutların ısıtılmasında, tarımda ve seracılıkta, saunalarda, üretimde proses ısı olarak, kültür balıkçılığı gibi alanlarda kullanılmaktadır. Jeotermal enerjiden elektrik enerjisi üretimi için farklı santral tipleri kullanılmaktadır. Güncel olarak kullanılan jeotermal santral çeşitlerini; I-Kuru Buharlı Jeotermal Santraller II-Buhar Ayırmalı Santraller III-Buhar Ayırma ve Su Buharlaştırmalı Santraller IV-Buhar Ayırma ve Çok Kademeli Su Buharlaştırmalı Santraller V-Kuyudan Pompayla Jeotermal Sıvı Çekilen Sıvı Buharlaştırmalı Santraller şeklinde sıralanmaktadır. Jeotermal kaynaklardan elektrik üretiminin yolu yüksek rezerv sıcaklığına (150 C den büyük) sahip kaynaklardan geçtiği için her kaynaktan bu türde bir enerji çevrimi yapılması mümkün olmamaktadır. Jeotermal enerjinin verimlilik düzeyi oldukça yüksektir. Temini doğrudan olduğu için maliyeti düşüktür, kesintiye uğramayan, yenilenebilir ve çevreye duyarlı bir enerji kaynağıdır. Bu enerji çeşidinden elde edilen birim gücün maliyeti hidroelektrik haricinde termik ve diğer santrallerden temin edilen enerjiye nazaran daha ucuzdur. Jeotermal enerjinin bir diğer özelliği de hava kirliliğinin azaltılmasına katkıda bulunmaktadır. Örneğin; ABD de jeotermal enerjiden elde edilen elektrik her yıl 22 milyon CO 2, 200 bin ton sülfürdioksit oluşumunu engellemektedir (Ataman, 2007: 129) Güneş Enerjisi Yarıçapı, dünya yarıçapının 109 katı ve kütlesi, dünya kütlesinin 330 katı olan, yüksek basınçlı ve yüksek sıcaklıklı gaz küresi Güneş, Dünya ya 1,496x10 18 km uzaklıkta bir yıldızdır (Ültanır, 1996: 50). Dünyanın en önemli enerji kaynağı güneştir. Güneşin ışınım enerjisi, yer ve atmosfer sistemindeki fiziksel oluşumları etkileyen başlıca enerji kaynağıdır. Dünyadaki madde ve enerji akışları güneş enerjisi sayesinde mümkün olabilmektedir. Rüzgar, deniz dalgası, okyanusta sıcaklık farkı ve biyokütle enerjileri, güneş enerjisinin değişim geçirmiş biçimleridir. Güneş enerjisi, doğadaki 11

24 su döngüsünün gerçekleşmesinde rol oynayarak akarsu gücünü yaratmaktadır. Doğal enerji çeşitlerinden pek çoğunun kökeni olan güneş enerjisinden, ısıtma ve elektrik elde etme gibi amaçlarla doğrudan yararlanılmaktadır (Varınca, Gönüllü, 2006: 270). Güneş enerjisi, kaynağının sonsuz olması yeryüzünün her noktasına erişiminin mümkün olması sayesinde büyük bir enerji potansiyeli konumundadır. Çünkü yenilenebilir bütün enerji kaynaklarının ana kaynağı güneştir. Bazı bölgelerde yıl boyunca sürekli, bazı yörelerde ise mevsimlik dalgalanmalar gösteren bu enerji çeşidi, bol bulunduğu ülkeleri enerji bağımlılığından kurtarabilecek kapasiteye sahiptir (Karadaş, 2008:82). Güneş enerjisi, güneşin çekirdeğinde devam eden füzyon ile açığa çıkan 178 trilyon kilovatlık enerjiden ileri gelmektedir. Başka bir ifade ile dünyanın yüzeyine ulaşan güneş ışınları harcamakta olduğumuz enerjinin katını sağlayabilecek güce sahiptir. Yeryüzünün her metrekaresi, ortalama kilovat/saat enerji üretecek kadar güneş ışını almaktadır. Avrupa da ortalama ışınım metrekarede kilovat/ saat iken bu rakam Ortadoğu da kilovat/saate kadar yükselmektedir (İspanya Güneş Enerjisi Raporu, 2008:1). Güneş enerjisi işletme maliyeti düşük olması, temiz ve güvenilir bir kaynak olmasından dolayı kullanımı giderek yaygınlaşan bir enerji çeşidi olmaktadır. Bu avantajlarının yanında kullanımı için çok büyük alanlara gereksinim duyulması da dezavantajları arasında sayılabilir Rüzgar Enerjisi Rüzgar enerjisi ile elektrik üretimi CO 2 salımı yaratmayan, asit yağmurlarına ve atmosferik ısınmaya yol açmayan, fosil yakıt kullanımından tasarruf sağlayan, radyoaktif etkisi olmayan bir yöntemdir. Sürekli ve sonsuz bir enerji kaynağı olarak rüzgar enerjisi; teknolojik gelişimi hızlı, döviz kazandırıcı özelliğe sahip, dışa bağımlılığı olmayan, kısa sürede devreye alınabildiği gibi yine kısa sürede sökülebilen bir güç kaynağıdır (Koçaslan, 2006:74). Rüzgar, güneş enerjisinin oldukça değişken olan yüzeyini eşit ısıtmasından kaynaklanan sıcaklık, yoğun ve basınç farklarından oluşur. Rüzgar enerjisi, güneş enerjisinin oluşturmuş olduğu karaların, denizlerin ve atmosferin aynı şekilde ısınmasından kaynaklanan sıcaklık ve basınç farklarından doğurmuş olduğu bir enerji 12

25 şeklidir. Rüzgar enerjisinin tarihi M.Ö. rüzgar değirmenlerinin kullanılmasına kadar uzanmaktadır. Rüzgar enerjisinden elektik üretimi ise 100 yıl önce başlamıştır lerde yaşanan petrol krizi rüzgar türbinlerinin gelişiminin başlamasında önemli bir rol oynamıştır. Modern rüzgar türbinleri 23 kanatlı olup, kanat çapları 1 m den 30 m ye kadar değişmektedir. Rüzgar türbinlerinden elde edilen enerji o bölgedeki rüzgar hızı ve kanat uzunlukları ile doğru orantılıdır (Kükrer, 2007:18). Rüzgarın hızı yükseklikle, gücü ise hızının küpü ile orantılı biçimde artar. Sağlayacağı enerji, gücüne ve esme saat sayısına bağlıdır ( Akkaya, 2007:45). Rüzgar enerjisi, özelliğinden dolayı çevreye en az zarar veren, bu sayede de dış maliyetleri en düşük enerji kaynağıdır. Rüzgar enerjisini elektrik enerjisine dönüştüren teknoloji büyük bir sermaye gerektirmektedir. Ancak, yakıt ve işletme giderlerinin çok düşük olduğu da bir gerçektir. Bu aşamada, finansman koşullarının iyi olması, rüzgar enerjisinden elde edilecek elektrik enerjisinin diğer bir çok enerji kaynaklarından elde edilenden çok daha ucuza mal edileceğini göstermektedir (Gençoğlu, 2001:12) Hidrolik Enerji Hidrolik enerji; suyun potansiyel enerjisinin kinetik enerjiye dönüştürülmesi sonucu elde edilen bir enerji türüdür. Alternatif bir kaynak oluşu, çevreye etkisinin en alt düzeylerde olması, herhangi bir çevre kirliliğine neden olmaması, işletme ve bakım masraflarının az olması, ulusal bir kaynak olması ve güvenilir bir enerji arzı sağlayan bir kaynak oluşu ile hidroelektrik enerjisi, gün geçtikçe önem kazanmaktadır (Çukurçayır ve Sağır, 2008:267). Başka bir ifade ile suyun akış gücünden faydalanmak suretiyle generatöre hareket kazandırmak esasına dayanarak elektrik üretme işlemine hidrolik enerjiden faydalanarak enerji üretimi denilmektedir. Bu şekilde çalışan enerji santrallerine de hidroelektrik enerji santralleri adı verilmektedir (Bozkurt, 2008:63). Hidroelektrik enerji santrallerine suyun aktarılması suyun depolanmasında rol oynayan barajlar sayesinde gerçekleşmektedir. Endüstrinin bütün alanlarına girmiş olan hidrolik enerjinin kullanım alanları da giderek genişlemektedir. Hidrolik enerji endüstriyel alanlarda, demir çelik ve madencilikte, hareketli hidrolik araçlarda, denizcilikte ve gemicilik endüstrisinde, özel alanlarda ve enerji üretiminde kullanılmaktadır. 13

26 Dünyada su enerjisinin hidroelektrik üretim olarak kullanılması 1880 yılında, Amerika nın Wisconsin kentinde küçük bir doğru akım santralinin yapımı ile başlamıştır. Su kaynaklarından elde edilen enerjinin uzak mesafelere götürülememesi sebebiyle, dünya üzerinde hidrolik enerjinin yaygınlaşması 1900 lü yılların başına kadar uzamış, özellikle büyük kapasiteli baraj ve HES in devreye alınması son 50 yılda olmuştur (Fidan, 2006:17). İlk kullanılan hidroelektrik santralleri suyun mekanik enerjisinin ancak %5 ini elektrik enerjisine çevirebilirken günümüzde bu oran %90 lara varmaktadır. Bugün hidroelektrik elde edilmesinde çok üst teknolojik imkanlara erişilmiştir ve bu imkanlar sayesinde hidroelektrik enerji santrallerinin verimi diğer güç santralleri verimlerine oranla birkaç kat daha fazladır. Hidroelektrik santralleri önlerinde oluşturdukları su toplama havzalarıyla yani barajlarla düzensiz olarak gelen su debisini toplayarak enerjinin sürekliliğini sağlamaktadır. Bu da diğer enerji kaynaklarına göre hem devamlılığı hem de yenilenebilirliliği açısından önem teşkil etmektedir. Ancak büyük barajların günümüzde bazı sakıncalar içerdiği görülmüştür. Her ne kadar fosil enerji kaynakları kadar zararlı olmasa da yine de göz önünde bulundurulması gereken problemlerdendir. Bunlar arasında, barajın kurulduğu bölgenin ekolojik dengeyi bozması, tarihi yerleri sular altında bırakması, tarım ve yerleşim bölgelerine zarar vermesi gibi etkilerinin olduğu söylenebilir (Yıldız, 2006:32-33) Biyokütle Enerjisi Biyokütle, yaşayan ve yeni ölmüş biyolojik maddeler anlamına gelmektedir. Bu maddeler ekinler, ağaçlar, algler, tarımsal ve ya ormancılık kalıntılarından, atık sulardan ve şehir atıklarından oluşmaktadır. Doğal ürünlerden elde edilen enerjidir. Biyokütle enerjisi olarak adlandırılan bu enerji türü organik maddelerden elde edilen enerji türü olmakla beraber bitki ve hayvan atıklarından yararlanma yöntemidir. Biyoyakıtlar dahil biyokütleden elde edilen her türlü enerjiye biyokütle enerjisinin kapsamına girmektedir (http://web.ogm.gov.tr, Erişim: ). Biyokütle enerjisi elektrik ve diğer enerji şekillerinim üretiminde kullanılan yenilenebilen önemli bir kaynaktır. Biyokütle güneş enerjisinin depolandığı organik madde olarak tekrar enerjiye dönüştürülebilir. Biyokütle yakacakları, biyo-yakacak, 14

27 katı, sıvı veya gaz olarak biyokütle kaynağından elde edilmektedir. Tarımsal bitkiler ve atıkları, endüstriyel odun ve tomruk atıkları, çiftlik hayvanı atıkları ve yöresel organik madde atıkları da biyokütle kaynakları olarak karşımıza çıkmaktadır. Biyoyakacak teknolojileri ile biyokütledeki enerji ulaşım, ısınma ve elektrik üretiminde etkin bir şekilde kullanılmaktadır. Günümüzde ısı tesislerinde, odun atıkları, tarımsal/çiftlik atıkları ve besin maddesi üretimi işleminde oluşan atıklar ve çöp yığınlarından oluşan metan gazı kullanılmaktadır. Isı tesislerinde odun ve tarım materyallerinin yakılması sürecinde çevreye kömür ve petrole nazaran daha az SO x, NO x ve CO 2 bileşiklerinin verilmesi, biyokütlenin çevre dostu bir enerji kaynağı olduğunu vurgulamaktadır. Yanma sonucunda oluşan enerji ya elektrik enerjisine dönüştürülerek elektrik şebekesine verilmekte, ya da ısı tesislerinde yer alan dev su tanklarındaki suyun ısıtılması sağlanmaktadır. Sıcak su borular vasıtası ile yerleşim yerlerindeki ev, okul, hastane gibi binaların radyatörlerine ulaşmaktadır. Buda petrol ithalat oranının azalmasına yol açmaktadır (Saraçoğlu, 2002: 792). Ayrıca biyokütleden; fiziksel süreçler (boyut küçültme-kırma ve öğütme, kurutma, filtrasyon, ekstraksiyon ve biriketleme) ve dönüşüm süreçler ( biyokimyasal ve termokimyasal süreçler) ile yakıt elde edilmektedir. Dönüşüm şüreçleri ve ürünlerine örnek olarak biyogaz, hidrojen, biyoetanol, pirolitik sıvı, gaz yakıt, biyokömür ve biyomotorin-biyodizel gibi biyoyakıtlar verilebilir. Verilen bu örnekler içinde biyogaz, biyoetanol ve biyomotorin diğerlerine göre daha çok ilgi görmektedir (http://www.ekoses.com, Erişim: ). Dünyanın çoğalan nüfusu ve sanayileşmesi ile hızla artan enerji ihtiyacını çevreye zarar vermeden ve devamlı şekilde temin edebilecek kaynaklardan biri de biyokütle enerjisidir. Bitki yetiştirilmesi sonsuz bir kaynak olan güneşin varlığı sürecinde devam edeceği için biyokütle enerjisi tükenmez bir enerji çeşidi olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu enerji çeşidinin tükenmez bir kaynak oluşu ve her yerde kolayca yetiştirilebilmesi ve sosyo-ekonomik açıdan gelişime katkı sağlamasından dolayı önemli bir enerji kaynağı olarak görülmektedir Nükleer Enerji Ağır radyoaktif atomların bir nötronu çarpması ile daha küçük atomlara bölünmesi (fizyon) veya hafif radyoaktif atomların birleşerek daha ağır atomları 15

28 oluşturması (füzyon) sonucu çok büyük bir miktarda enerji açığa çıkar. Açığa çıkan bu enerji türüne nükleer enerji adı verilir. Nükleer reaktörlerde fizyon reaksiyonu ile elde edilen enerji elektriğe çevrilir. Güneşteki reaksiyonlar ise füzyon reaksiyonudur. Bu reaksiyonun yarattığı sıcaklık fizyon reaksiyonundakinden çok daha fazladır. Bu yüzden bu sıcaklığı kontrol edebilecek bir füzyon reaktörü henüz kurulmamıştır (Nalbant, 2005:60,). Nükleer enerjinin hammadde kaynakları uranyum ve toryum elementleridir. Bu iki cevherin radyoaktivitesi oldukça yüksek birer metaldir. Uranyum ve toryum arasındaki en önemli fark; nükleer enerji üretimi için uranyumdan, daha az bazı teknolojik işlemlerden sonra yarar sağlanır. Toryum ise; birtakım teknolojik işlemlerden sonra parçalanıp uranyum durumuna getirildikten sonra bu amaçla kullanılabilir. Dolayısı ile toryumdan sağlanan nükleer enerji uranyuma göre daha pahalı ve zor elde edilir (Zengin, 1957:84-86). Nükleer santrallerin enerji üretiminde tercih edilişinin nedenleri Kolay ulaşabilirlik şartının sağlanması Sera gazı etkisi bulunmaması Düşük işletim maliyeti Yüksek kullanım kapasitesi Yakıt fiyatlarının stabilitesi Enerji yoğun üretim Santral ömrü uzunluğu sayılabilmektedir (Dujardin, 2005:14) Dünya da Enerji Politikaları ve Kullanımı Dünya Enerji Politikaları Teknolojinin hızla gelişmesine rağmen enerji en önemli sanayi girdisi olma özelliğini sürdürdüğünden elde edilmesi ve maliyetine verilen önem artmaktadır. Hidrokarbon kaynaklarının çok olduğu bölgelerde karışıklıkların olması ülkelerin stratejik enerji planlarını da içeren ulusal enerji politikalarının oluşturulmasına yol açmaktadır. Fosil enerji kaynaklarını temin amaçlı oluşturulan politikalar ülkeler arası ilişkilerde büyük önem taşımaktadır. Yeni dengelerin oluşmasına ve var olan dengelerin değişmesine yol açan etkili bir unsurdur. 16

29 AB ülkelerinin fosil enerji kaynaklarına olan bağımlılığı giderek artmaktadır. Bu bağımlılık arz güvenliği probleminin de beraberinde getirmektedir. AB ülkeleri, enerjinin arz güvenliği riskini en aza indirebilmek amacıyla yıllık doğal gaz tüketimlerinin %20 si kadar bir miktarı depolama imkanı yaratmışlardır. AB ülkelerinin üyesi olduğu Uluslar arası Enerji Ajansı, bu bağlamda, petrol alanında da depolama kabiliyeti yaratılmasını savunmaktadır. ABD ise stratejik petrol rezervleri adı verilen rezervler ile yaklaşık 90 günlük petrol ihtiyacını yer altındaki tuz madenlerinde depolamaktadır. AB de benzer politikayı hayata geçirmek için çaba sarf etmektedir. Riskin azaltılmasında bir diğer husus da arz kaynaklarının çeşitlendirilmesidir. AB kaynak çeşitlendirilmesi hedefi çerçevesinde çoklu boru hatları politikası yanında, doğal gazı sıvılaştırılmış olarak almak amacıyla termaller inşa etmeye yönelmişlerdir (Kızılkaya ve Engin, 2002: 199) Dünya Enerji Kullanımı Dünya nüfusunun %20 sini oluşturan gelişmiş ülkeler, enerji arzının %60 sini tüketirken gelişmekte olan ülkeler %40 lık bir kısmını tüketmektedirler yılı itibariyle, dünyadaki 6 milyar insanın enerji tüketim hızı, yılda 420 EJ u (Exa Joule=10 18 J) aşkın durumda. Bu tüketimin %68 i, dünya nüfusunun %15 ini oluşturan sanayileşmiş ülkelerin 0.9 milyar insanı; kalan %32 si ise, dünya nüfusunun %85 ini oluşturan gelişmekte olan ülkelerin 5.1 milyar insanı tarafından gerçekleştirilmiştir. Dolayısı ile kişi başına ortalama tüketim 63 GJ kadardır. Fakat bu rakam gelişmiş ülkeler için 250, ABD içinde 400 Gj ü buluyor. Sonuç olarak dünya nüfusunun %85 i, kişi başına yılda ortalama sadece 25 GJ tüketiyor. Türkiye de, dünya ortalamasının altında 54 GJ dir. Dünya ekonomisinin yılda %3 büyüdüğü, ekonomilerin enerji yoğunluğunun yılda ortalama %1 azaldığı varsayımıyla, dünya enerji talebi 2023 yılına kadar %54 artarak, 650 EJ a ulaşmış olacağı tahmin edilmektedir(altın, 2004:2) Fosil Enerji Kaynakları Kullanımı Fosil yakıtlar petrol, doğalgaz ve kömürden oluşmaktadır yılı içinde dünya birincil enerji tüketimi 10,2 milyar ton petrol enerjisi eşdeğeri (PEE) kadardır. Bunun %37 si petrolden, %27 si kömürden ve %24 ü doğal gazdan 17

30 karşılanmaktadır. Dünya enerji tüketiminin %85 ini fosil kaynaklardan karşılamaktadır (Satman, 2008:1). BP Enerji İstatistikleri Raporu na göre, dünyanın ispatlanmış petrol rezervleri milyar varil seviyesindedir. Bu da 2008 tüketim rakamlarına göre petrolün 42 yıl, gazın 60 yıl ve kömürün 122 yıl yeterli durumda olduğunu gösteriyor yılında dünya ekonomisindeki çalkantılı durumların yansıması olarak BP Enerji İstatistikleri Raporu na göre, dünyanın toplam enerjisi %1,4 oranında yükselmiştir. Bu artışın 2001 yılından beri gerçekleşen en düşük büyüme olduğu ifade edilmiştir (http://www.bp.com, Erişim: ). Tablo 2:Dünya Birincil Enerji Tüketimi 2007 Artış Oranı 2006 Tüketim Payı Dünya 11100,0 Mtep 2, ,0 Mtep 100 ABD 2361,4 Mtep 1,7 2322,3 Mtep 21,3 AB 1744,5 Mtep -2,2 1783,4 Mtep 15,7 Hindistan 404,7 Mtep 6,8 378,5 Mtep 3,6 Türkiye 101,7 Mtep 5,0 96,9 Mtep 0,9 Kaynak: ÖZDEN, S. Yücel., Enerji Parametreleriyle Türkiye nin Konumu ve Geleceği, Ankara, 2009:10. Dünya birincil enerji tüketimi 2007 yılında, bir önceki yıla göre %2,4 artış göstermiştir. Bu oran 2006 yılından 2007 yılına geçişte %2,7 idi Dünya Petrol Kullanımı Petrol diğer birincil enerji kaynakları arasında kullanımı oldukça yoğun bir enerji türüdür. Bunun nedeni ise sanayi girdisi olmasının yanında insanların yaşamsal ihtiyaçlarına da cevap veren bir enerji çeşidi olmasıdır. Tüm dünyada, birincil enerji kaynakları arasında ilk sırada yer alan fosil yakıtlardan petrolün, stratejik konumunu uzun yıllar sürdürmesi beklenmektedir yılı itibariyle global enerji ihtiyacının %34,6 sını karşılayan petrolün Uluslar arası Enerji Ajansının projeksiyonlarına göre 2030 yılında toplam enerji tüketimindeki oranının %33 olması beklenmektedir. Dünya petrol fiyatlarındaki aşırı artışa rağmen 2007 yılı dünya petrol tüketimi artmaya devam etmiş, 2006 yılına 18

31 oranla 1,8 milyon v/g artarak 85,2 milyon v/g olarak gerçekleşmiştir de ise çok bir değişim göstermeyerek 85,7 milyon varil/gün olarak gerçekleşmiştir (http://www.enerji.gov.tr, Erişim: ) yılı dünya petrol rezervinin %56 sı Orta Doğu da bulunmaktadır. Son on yıla bakıldığında Orta Doğu ülkeleri rezervlerinin toplam rezerve oranı %9,1 e gerilerken, Kuzey Amerika nın oranının %8,7 civarında bir yükseliş gösterdiği görülmektedir Dünyada Doğalgaz Kullanımı Dünya toplam doğal gaz tüketimi 2007 yılında %3,1 yükselerek 2638 Mtep değerine ulaşmıştır yılında ise bu yükseliş %2,5 olarak gerçekleşmiştir (BP Statistical Review, 2008). Doğal gaz tüketimi dünya çapında enerjiye olan ihtiyacın giderek büyümesi ile günden güne artmaya devam etmektedir yılı verileri incelendiğinde son yılların en çok doğal gaz tüketim artışı %5,2 lik bir yükseliş gösteren Kuzey Amerika nın olduğu görülmektedir yılı toplam doğalgaz 2922 trilyon kübik feet olup, %39 u Avrupa ve Avrasya, %27 si Kuzey Amerika, %15 i Asya Pasifik, %10 u Ortadoğu %4 ü Orta ve Güney Amerika ya aittir (BP Statistical Review of World Energy, 2008). Doğal gaz tüketimi büyüme oranının 2025 yılına kadar ortalama %2,3 seviyesinde gerçekleşeceği tahmin edilmektedir. Söz konusu oranın petrol için %1,9, kömür için %2, nükleer enerji için %1,1 ve hidroelektrik için %1,8 olarak ifade edildiği göz önüne alınırsa doğal gazın yüzyılın ilk çeyreğine kadarki en fazla talep edilen enerji kaynağı olma özelliğini koruyacağı anlaşılmaktadır (Gloria, 2006:15). Dünya toplam doğal gaz rezervlerine bakıldığında en yüksek paya %39,2 ile Avrasya ve %36 ile Orta Doğu nun sahip olduğu ifade edilmektedir. En düşük paya sahip olan bölgeler ise %4,6 ile Kuzey Amerika ve Güney Amerika dır (Tüylüoğlu, Ofluoğlu, 2004:93) Dünyada Kömür Kullanımı Kömür, fosil kaynaklı yakıt olarak, yüzlerce yıldır enerji kaynağı olarak kullanılmaktadır. Dünya toplam antrasit-bitümlü, alt-bitümlü kömürler ve linyit rezervlerinin 909 milyar ton olduğu ve bu rezerv toplamının 478 milyar tonunun 19

32 antrasit-bitümlü kömür (taşkömürü) rezervleri olduğu belirtilmektedir. Kömür rezervleri birçok ülkede bulunmasına rağmen dünya kömür rezervlerinin %63 ü dört ülkede bulunmaktadır. En fazla rezerve sahip ülke Kuzey Amerika olup rezervlerin %25 ine sahiptir. Rusya %15, Çin %13 ve Hindistan rezervlerin %10 una sahiptir (http://www.enerji.gov.tr, Erişim: ). Dünya toplam kömür rezervi 2007 yılı itibari ile 848 milyar ton olarak belirlenmiştir. Dünya kömür tüketimi ise 2007 yılında %4,5 yükselerek 3177,5 Mtep e ulaşmıştır ( BP Statictical Review, 2008) yılı dünya toplam kömür tüketimi milyon ton iken dünya toplam kömür üretimi ise milyon tondur (DEKTMK, 2008:1). Kömür ömrüne bölgeler açısından incelendiğinde en uzun kömür rezervlerine Amerika Kıtasının sahip olduğu görülmektedir. Güney Amerika nın 404 yıllık, Kuzey Amerika nın ise 240 yıllık kömür rezervi bulunmaktadır. Avrasya nın bugünkü teknolojik imkanları dahilin de 306 yıllık, Afrika ve Orta Doğunun kömür rezervleri 247 yıllık, Avusturalya ve Pasifik bölgelerinin ise 126 yıllık kömür rezervi bulunmaktadır. OECD ülkelerinin kömür rezervlerinin ömrü ise dünya ortalamasının üzerinde olup 217 yıldır (Tüylüoğlu, Ofluoğlu, 2004:91) Yenilenebilir Enerji Kaynakları Kullanımı Dünya enerji ihtiyacında fosil yakıtlara olan bağımlılığın giderek artmasının doğuracağı olumsuzluklara karşı tedbir almak amacı ile fosil yakıtlara bir alternatif olarak yenilenebilir enerji kaynaklarına gereken önemin verilmesi ve kullanımının yaygınlaştırılması için çalışmalar yapılmaktadır. Fosil yakıtların sınırlı bir ömrü olması ve çevreye zarar vermesi de yenilenebilir enerjiye yönelmenin bir başka gereğidir. Bunlar dahilinde 2020 yılında elektrik ihtiyacının yaklaşık %50 sinin yenilenebilir enerji kaynaklarından karşılanması planlanıyor Dünya da Jeotermal Enerji Kullanımı İlk çağlardan beri, sağlık amaçlı olarak yararlanılan doğal sıcak su kaynakları ilk defa 1827 yılında İtalya da, asitborik elde etmek amacıyla kullanılmıştır. Daha sonra 1905 yılınca Lardello (İtalya) yöresinde yine ilk defa jeotermal buhardan elektrik üretimine başlanmış ve 1912 yılında, gücü 250 KWe olan ilk turbo jeneratör 20

33 kurulmuştur yıllarında ise jeotermal enerji İzlanda nın Reykjavik kentinde ısıtma amacıyla kullanılmaya başlanmıştır yılında Yeni Zelanda Wairakei sahasında turistik bir otele sıcak su temini amacıyla başlanan sığ sondajlara daha sonra, elektrik elde edebilmek amacıyla devam edilmiş ve 1954 yılında 200 MWe kapasiteli bir santral kurulmuştur yılında Amerika da, 1961 de Meksika da ve 1966 da Japonya da santraller kurularak jeotermal enerjinin kullanımında önemli gelişmeler sağlamıştır (Karadaş, 2008: 85). Dünyada tüketilen enerjinin sadece %4 ü jeotermal kaynaklardan elde edilmektedir. Jeotermal enerji, doğrudan ya da dolaylı olarak ABD, Filipinler, İtalya, Meksika, Endonezya, Japonya, Yeni Zelanda gibi pek çok ülkede kullanılmakta, İzlanda da sıcak jeotermal sular, ısıtma amacıyla kullanılmak için doğrudan binalara pompalanmaktadır. Filipinler de toplam elektrik üretiminin %27 si, Kaliforniya Eyaleti nde %7 si, İzlanda da toplam ısı enerjisi ihtiyacının %86 sı jeotermal enerjiden karşılanmaktadır (http://www.jeotermaldernegi.org.tr, ). Şekil 1: Dünya Jeotermal Elektrik Üretimi ( ) Kaynak: Jeotermal enerji dünyanın çeşitli yerlerinde ısıtmada, endüstride, tarımda, elektrik üretiminde kullanılmaktadır yılında 6000 MWh elektrik ve

34 Mwh termal kurulu kapasite ile toplam GWh kadar enerji üretimi yapılmıştır (http://www.asif.co.sr, Erişim Tarihi: ). Elektrik üretiminin başlangıcından 100 yıl sonra, jeotermal santraların kurulu güç kapasitesi 25 ülkede 8900 MW e a çıkmış olup, GWh/yıl enerji üretilmektedir (http://www.mmo.org.tr, Erişim Tarihi: Tablo 3: Dünyada Jeotermal Enerjinin Durumu Ülkeler Elektrik Isı (MWh) Elektrik Isı (Btep/yıl) Toplam (MWh) (BTEP/yıl) ABD Japonya Filipinler İtalya Meksika İzlanda Macaristan BDT Yeni Zelanda Fransa Çin El-Salvador Endonezya Romanya Türkiye Toplam Kaynak: ( ) Günümüzde jeotermal enerjiden elde edilen elektrik üretimi ABD, Japonya, Filipinler ve İtalya başta olmak üzere toplam 15 ülkede yapılmaktadır. Bugün dünyadaki jeotermal enerji bazlı elektrik üretim kapasitesi 5989 MW düzeyindedir. Yukarıda verilen ülkelerin toplam jeotermal enerji kapasitesi MW 22

35 düzeyindedir. Tablo rakamlarından da anlaşılacağı üzere genel toplamda en büyük pay ABD ye ait iken en küçük payda Romanya nındır Dünyada Güneş Enerjisi Kullanımı Dünya üzerinde güneş enerjisi kullanımı yüzyıllar öncesine dayandığı gibi günümüzde halen kullanılmaktadır. 17. ve 18. yüzyıllarda, güneş enerjisinden, Archimedes in kullanmış olduğu odaklayıcı aynalarda toplama yöntemi daha da geliştirilerek madenlerin eritilmesinde; 19. yüzyılın sonlarına doğru buharlı ısıtıcılarda yararlanılmıştır. 20. yüzyılın ortalarında, güneşli su ısıtıcıları, insanoğlunun yaşamına girerken; aynı dönemlerde, güneş ışınlarını doğrudan elektrik enerjisine dönüştüren güneş pili sistemi geliştirilmiştir. 21. yüzyıl ise, bu alandaki teknolojik gelişmelerin hızla arttığı bir dönem olmaktadır. Tablo 4, 2000 li yıllarda güneş enerjisi kullanımına yönelik gerçekleşmeleri ve öngörüleri göstermektedir (Gülay, 2008:41). Tablo 4: Yıllar İtibari ile Güneş Enerjisi Tüketim Değerleri ve Tahminleri Güneş Işıl 4, Güneş Işıl Elektrik 0,1 0,4 9 Güneş Pili-PV 0, Toplam Enerji Tüketimi (Değerler Milyon ton petrol eş değeri Mtpe cinsindendir) Kaynak: (Gülay, 2008, s:42). Dünya nın tüm yüzeyine bir yıl boyunca düşen güneş enerjisi, 1,22x10 14 ton eşdeğer taşkömürü veya 0,709x10 14 ton eşdeğeri petrol kadardır. Bu değer dünyanın bilinen kömür rezervinin 157, petrol rezervinin 516 katıdır (Ültanır, 1996:51). Dünyadaki güneş kurulu gücü Kw olup en büyük pay %48.6 ile Japonya ya ( Kw) aittir. Bunu %21 ile Almanya ( Kw) ve %16 ile Amerika ( ) izlemektedir. En fazla güneş kolektörü olan ülke 15 milyon m 2 ile Japonya ve Türkiye izlemektedir. Avustralya 4 milyon m 2 ile önemli güneş 23

36 kolektörü kullanıcıları arasında yer almaktadır. Kişi başına düşen güneş kolektörü olarak dünyada en çok kullanım 0.85 m 2 /kişi ile Kıbrıs, bunu 0.55 m 2 /kişi ile Yunanistan izlemektedir. Ülkemizdeki durum ise 0.15 m 2 /kişi ile bunların gerisindedir. ABD, Japonya ve Almanya gibi ülkeler de bu açıdan Türkiye ile aynı durumdadır (Fidan, 2006:24). Kurulu güç bakımından dünya üzerindeki kıtaların oranlarına Tablo 5 e göre baktığımızda; Güneş enerjisi kurulu gücü bakımından %46 oran ile en zengin bölgesinin Asya kıtası olduğunu görmekteyiz. Tablo 5:Kıtalar İtibari ile Güneş Enerjisi Kurulu Gücü Kıtalar Fotovoltaik Kurulu Güç (MWp) Kuzey Amerika 136 Güney Amerika 5 Avrupa 146 Afrika 8 Okyanusya 25 Asya 273 Orta Doğu 1 Toplam 594 Kaynak: (Yıldız, 2006:55) Asya kıtasını 146 MWp lik kurulu gücü ile %25 orana sahip Avrupa kıtası, 136 MWp lik kurulu gücü ile de %23 oranına sahip olan Kuzey Amerika kıtası izlemektedir. Fosil kaynaklar bakımından çok zengin olan Ortadoğu Bölgesi ise yenilenebilir enerji kaynağı olan güneş enerjisinden mahrumdur Dünya da Rüzgar Enerjisi Kullanımı Rüzgar enerjisi, dünyada kullanım oranı en çok artış gösteren yenilenebilir enerji kaynaklarından biri durumundadır. Rüzgar enerjisinin Dünya üzerindeki potansiyelini hesaplamak için değişik yöntemler kullanılmaktadır. Küresel planda teknik olarak kullanılabilir rüzgar kaynağı enerjisi toplam 53 TWs/yıl olarak hesaplanırken 2020 yılında dünya elektrik enerjisi talebinin 25,579 TWs/yıl olacağı öngörülmektedir. Diğer bir ifade ile, dünyadaki rüzgar enerjisi potansiyelinin 24

37 tamamının kullanılabilmesi halinde dünya elektrik arzının iki katından fazlasını sağlayabilmek teorik olarak mümkün görülmektedir (Yağlı, 2008:32). Şekil 2:Dünya Rüzgar Enerjisi Toplam Kurulu Kapasite ( ) Erişim Tarihi: yüzyılda rüzgar enerjisi sistemlerinin kullanımı açısından olumlu gelişmeler yaşanmaktadır. Buna göre; 2006 yılı sonu itibariyle, dünya rüzgar enerjisi kurulu güç kapasitesi MW seviyesine yükselmiştir (Gülay, 2008:57). Dünya rüzgar kaynağı 53 TWh/yıl olarak hesaplanmıştır. Günümüzde rüzgar enerjisinden üretilen toplam güç MW civarındadır. Dünya da rüzgardan enerji üretiminin %36,3 ü Almanya da gerçekleştirilmektedir. Almanya toplamda MW güç üretmektedir ve Almanya nın elektrik enerjisi ihtiyacının %5,6 sını karşılamaktadır. Kuzey Almanya nın bazı bölgelerinde kullanılan elektriğin %50 si rüzgar enerjisiyle üretilmektedir. Danimarka ise 2008 yılı itibariyle ihtiyacının %40 ını rüzgar türbininden karşılayabilmektedir. Rüzgar gücünden en çok yararlanan diğer ülkeler İspanya, ABD, Hindistan, Hollanda, İtalya, Japonya, Birleşik Krallık ve Çin dir. Diğer tüm ülkeler toplamda MW lık güç üretimi ile %9,3 paya sahiptirler (http://www.ruzgarturbiniturk.com, Erişim Tarihi: ). Toplam rüzgar enerjisi kurulu gücünün üçte biri Almanya da bulunduğu bilinmektedir ancak Küresel Rüzgar Enerjisi Konseyi nin açıkladığı 2008 yılı rakamlarına göre alternatif enerji kaynakları konusunda oldukça iddialı olan ve uzun 25

1.10.2015. Kömür ve Doğalgaz. Öğr. Gör. Onur BATTAL

1.10.2015. Kömür ve Doğalgaz. Öğr. Gör. Onur BATTAL Kömür ve Doğalgaz Öğr. Gör. Onur BATTAL 1 2 Kömür yanabilen sedimanter organik bir kayadır. Kömür başlıca karbon, hidrojen ve oksijen gibi elementlerin bileşiminden oluşmuş, diğer kaya tabakalarının arasında

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI ENERJİ Artan nüfus ile birlikte insanların rahat ve konforlu şartlarda yaşama arzuları enerji talebini sürekli olarak artırmaktadır. Artan enerji talebini, rezervleri sınırlı

Detaylı

İstanbul Bilgi Üniversitesi Enerji Sistemleri Mühendisliği. Çevreye Duyarlı Sürdürülebilir ve Yenilenebilir Enerji Üretimi ve Kullanımı

İstanbul Bilgi Üniversitesi Enerji Sistemleri Mühendisliği. Çevreye Duyarlı Sürdürülebilir ve Yenilenebilir Enerji Üretimi ve Kullanımı İstanbul Bilgi Üniversitesi Enerji Sistemleri Mühendisliği Çevreye Duyarlı Sürdürülebilir ve Yenilenebilir Enerji Üretimi ve Kullanımı Günlük Hayatımızda Enerji Tüketimi Fosil Yakıtlar Kömür Petrol Doğalgaz

Detaylı

Dünyada Enerji Görünümü

Dünyada Enerji Görünümü 22 Ocak 2015 Dünyada Enerji Görünümü Gelir ve nüfus artışına paralel olarak dünyada birincil enerji talebi hız kazanmaktadır. Özellikle OECD dışı ülkelerdeki artan nüfusun yanı sıra, bu ülkelerde kentleşme

Detaylı

SULTANHİSAR-AYDIN 260 ADA 1,2,3,4 PARSEL JEOTERMAL ENERJİ SANTRALİ İMAR PLANI AÇIKLAMA RAPORU

SULTANHİSAR-AYDIN 260 ADA 1,2,3,4 PARSEL JEOTERMAL ENERJİ SANTRALİ İMAR PLANI AÇIKLAMA RAPORU SULTANHİSAR-AYDIN 260 ADA 1,2,3,4 PARSEL JEOTERMAL ENERJİ SANTRALİ İMAR PLANI AÇIKLAMA RAPORU PLANLAMA ALANININ KONUMU: Planlama Alanı Türkiye'nin Batısında Ege Bölgesinde Aydın ili,sultanhisar ilçesi

Detaylı

Türkiye nin Enerji Teknolojileri Vizyonu

Türkiye nin Enerji Teknolojileri Vizyonu Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 26. Toplantısı Türkiye nin Enerji Teknolojileri Vizyonu Prof. Dr. Yücel ALTUNBAŞAK Başkanı Enerji İhtiyacımız Katlanarak Artıyor Enerji ihtiyacımız ABD, Çin ve Hindistan

Detaylı

Kömür, karbon, hidrojen, oksijen ve azottan oluşan, kükürt ve mineral maddeler içeren, fiziksel ve kimyasal olarak farklı yapıya sahip bir maddedir.

Kömür, karbon, hidrojen, oksijen ve azottan oluşan, kükürt ve mineral maddeler içeren, fiziksel ve kimyasal olarak farklı yapıya sahip bir maddedir. KÖMÜR NEDİR? Kömür, bitki kökenli bir maddedir. Bu nedenle ana elemanı karbondur. Bitkilerin, zamanla ve sıcaklık-basınç altında, değişim geçirmesi sonunda oluşmuştur. Kömür, karbon, hidrojen, oksijen

Detaylı

Enervis H o ş g e l d i n i z Ekim 2015

Enervis H o ş g e l d i n i z Ekim 2015 Enervis H o ş g e l d i n i z Ekim 2015 Dünya Enerji Genel Görünümü Genel Görünüm Dünya Birincil Enerji Tüketimi 2013-2035 2013 2035F Doğalgaz %24 Nükleer %4 %7 Hidro %2 Yenilenebilir Petrol %33 Kömür

Detaylı

RÜZGAR ENERJĐSĐ. Erdinç TEZCAN FNSS

RÜZGAR ENERJĐSĐ. Erdinç TEZCAN FNSS RÜZGAR ENERJĐSĐ Erdinç TEZCAN FNSS Günümüzün ve geleceğimizin ekmek kadar su kadar önemli bir gereği; enerji. Son yıllarda artan dünya nüfusu, modern hayatın getirdiği yenilikler, teknolojinin gelişimi

Detaylı

ENERJİ. KÜTAHYA www.zafer.org.tr

ENERJİ. KÜTAHYA www.zafer.org.tr ENERJİ 2011 yılı sonu itibarıyla dünyadaki toplam enerji kaynak tüketimi 12.274,6 milyon ton eşdeğeri olarak gerçekleşmiştir. 2011 yılı itibarıyla dünyada enerji tüketiminde en yüksek pay %33,1 ile petrol,

Detaylı

Dünyada Enerji Görünümü

Dünyada Enerji Görünümü 09 Nisan 2014 Çarşamba Dünyada Enerji Görünümü Dünyada, artan gelir ve nüfus artışına paralel olarak birincil enerji talebindeki yükseliş hız kazanmaktadır. Nüfus artışının özellikle OECD Dışı ülkelerden

Detaylı

ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI

ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE Türkiye önümüzdeki yıllarda artan oranda enerji ihtiyacı daha da hissedecektir. Çünkü,ekonomik kriz dönemleri

Detaylı

qwertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçq wertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqw ertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqwer tyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqwerty

qwertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçq wertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqw ertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqwer tyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqwerty qwertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçq wertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqw 1 ertyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqwer tyuiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqwerty Petrolden Başka Enerjı Kaynakları Var mıdır? uiopgüasdfghjklsizxcvbnmöçqwertyui

Detaylı

KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER

KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER Prof.Dr. Hasancan OKUTAN İTÜ Kimya Mühendisliği Bölümü okutan@itu.edu.tr 18 Haziran 2014 İTÜDER SOMA dan Sonra: Türkiye de

Detaylı

Azerbaycan Enerji Görünümü GÖRÜNÜMÜ. Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi. www.hazar.org

Azerbaycan Enerji Görünümü GÖRÜNÜMÜ. Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi. www.hazar.org Azerbaycan Enerji GÖRÜNÜMÜ Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi EKİM 214 www.hazar.org 1 HASEN Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi, Geniş Hazar Bölgesi ne yönelik enerji,

Detaylı

Yakın n Gelecekte Enerji

Yakın n Gelecekte Enerji Yakın n Gelecekte Enerji Doç.Dr.Mustafa TIRIS Enerji Enstitüsü Müdürü Akademik Forum 15 Ocak 2005 Kalyon Otel, İstanbul 1 Doç.Dr.Mustafa TIRIS 1965 Yılı nda İzmir de doğdu. 1987 Yılı nda İTÜ den Petrol

Detaylı

KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER

KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER KÜRESELLEŞEN DÜNYA GERÇEKLERİ TÜRKİYE NİN ENERJİ GÖRÜNÜMÜ VE TEMİZ TEKNOLOJİLER Prof.Dr. Hasancan OKUTAN İTÜ Kimya Mühendisliği Bölümü okutan@itu.edu.tr 24 Ekim 2014 29. Mühendislik Dekanları Konseyi Toplantısı

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE ÇEVRE MEVZUATI

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE ÇEVRE MEVZUATI YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE ÇEVRE MEVZUATI Dr. Gülnur GENÇLER ABEŞ Çevre Yönetimi ve Denetimi Şube Müdürü Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü 06/02/2016 YENİLENEBİLİR ENERJİ NEDİR? Sürekli devam eden

Detaylı

2010-2011 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI ÖZEL ÇAMLICA KALEM İLKÖĞRETİM OKULU OKULLARDA ORMAN PROGRAMI ORMANDAN BİO ENERJİ ELDE EDİLMESİ YIL SONU RAPORU

2010-2011 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI ÖZEL ÇAMLICA KALEM İLKÖĞRETİM OKULU OKULLARDA ORMAN PROGRAMI ORMANDAN BİO ENERJİ ELDE EDİLMESİ YIL SONU RAPORU 2010-2011 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI ÖZEL ÇAMLICA KALEM İLKÖĞRETİM OKULU OKULLARDA ORMAN PROGRAMI ORMANDAN BİO ENERJİ ELDE EDİLMESİ YIL SONU RAPORU AYLAR HAFTALAR EYLEM VE ETKİNLİKLER 2 Okullarda Orman projesini

Detaylı

TEMİZ ENERJİ TEKNOLOJİLERİ KURSU. Harran Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makina Mühendisliği Bölümü Osmanbey Kampüsü, Şanlıurfa

TEMİZ ENERJİ TEKNOLOJİLERİ KURSU. Harran Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makina Mühendisliği Bölümü Osmanbey Kampüsü, Şanlıurfa TEMİZ ENERJİ TEKNOLOJİLERİ KURSU Prof. Dr. Hüsamettin BULUT Harran Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makina Mühendisliği Bölümü Osmanbey Kampüsü, Şanlıurfa KISA ÖZGEÇMİŞ Doç. Dr. Hüsamettin BULUT EĞİTİM

Detaylı

KÜRESEL ISINMA ve ENERJİ POLİTİKALARI. Özgür Gürbüz Yeşiller Enerji Çalışma Grubu 8 Ekim 2006 - İstanbul

KÜRESEL ISINMA ve ENERJİ POLİTİKALARI. Özgür Gürbüz Yeşiller Enerji Çalışma Grubu 8 Ekim 2006 - İstanbul KÜRESEL ISINMA ve ENERJİ POLİTİKALARI Özgür Gürbüz Yeşiller Enerji Çalışma Grubu 8 Ekim 2006 - İstanbul Sera gazları ve kaynakları Kyoto Protokolü tarafından belirtilen 6 sera gazı: Karbon dioksit (CO

Detaylı

T.C. PODGORİCA BÜYÜKELÇİLİĞİ TİCARET MÜŞAVİRLİĞİ 2005-2011 YILLARI ARASINDAKİ ENERJİ DENGESİ İSTATİSTİKLERİ

T.C. PODGORİCA BÜYÜKELÇİLİĞİ TİCARET MÜŞAVİRLİĞİ 2005-2011 YILLARI ARASINDAKİ ENERJİ DENGESİ İSTATİSTİKLERİ T.C. PODGORİCA BÜYÜKELÇİLİĞİ TİCARET MÜŞAVİRLİĞİ 2005-2011 YILLARI ARASINDAKİ ENERJİ DENGESİ İSTATİSTİKLERİ PODGORİCA-AĞUSTOS 2012 İÇİNDEKİLER SAYFA NO BÖLÜM 1 1 1 GİRİŞ 2 2 Metodolojik açıklamalar 3 2.1

Detaylı

JEOTERMAL ENERJİ 2010282055 KÜBRA İNCEEFE

JEOTERMAL ENERJİ 2010282055 KÜBRA İNCEEFE JEOTERMAL ENERJİ 2010282055 KÜBRA İNCEEFE JEOTERMAL ENERJİ NEDİR? Jeotermal yerkabuğunun çeşitli derinliklerinde birikmiş ısının oluşturduğu, kimyasallar içeren sıcak su, buhar ve gazlardır. Jeotermal

Detaylı

ÇALIŞMA YAPRAĞI KONU ANLATIMI

ÇALIŞMA YAPRAĞI KONU ANLATIMI ÇALIŞMA YAPRAĞI KONU ANLATIMI HATUN ÖZTÜRK 20338647 Küresel Isınma Küresel ısınma, dünya atmosferi ve okyanuslarının ortalama sıcaklıklarında belirlenen artış için kullanılan bir terimdir. Fosil yakıtların

Detaylı

Ülkemizde Elektrik Enerjisi:

Ülkemizde Elektrik Enerjisi: Karadeniz Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik-Bilgisayar Bilim Kolu Eğitim Seminerleri Dizisi 6 Mart 8 Mayıs 22 Destekleyen Kuruluşlar: Karadeniz Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği

Detaylı

Türkiye de Jeotermal Enerji ve Potansiyeli

Türkiye de Jeotermal Enerji ve Potansiyeli Temiz Enerji Günleri İTÜ Elektrik Mühendisliği Kulübü 6-7 Mart 2013 Türkiye de Jeotermal Enerji ve Potansiyeli Abdurrahman SATMAN İTÜ Petrol ve Doğalgaz Mühendisliği Bölümü İTÜ Enerji Enstitüsü Konvansiyonel

Detaylı

ÖĞRENCİNİN; ADI:HÜSEYİN TALHA SOYADI:ÖNÜMLÜ SINIFI:9/B NUMARASI:191 DERS:FİZİK KONU:NÜKLEER ENERJİ ÖĞRETMEN:FAHRETTİN KALE

ÖĞRENCİNİN; ADI:HÜSEYİN TALHA SOYADI:ÖNÜMLÜ SINIFI:9/B NUMARASI:191 DERS:FİZİK KONU:NÜKLEER ENERJİ ÖĞRETMEN:FAHRETTİN KALE ÖĞRENCİNİN; ADI:HÜSEYİN TALHA SOYADI:ÖNÜMLÜ SINIFI:9/B NUMARASI:191 DERS:FİZİK KONU:NÜKLEER ENERJİ ÖĞRETMEN:FAHRETTİN KALE İÇİNDEKİLER NÜKLEER ENERJİ NEDİR? NÜKLEER ENERJİ ÜRETİMİ NASIL YAPILIR? DÜNYADA

Detaylı

AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-5

AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-5 EİGM İstatistik & Analiz Enerji İşleri Genel Müdürlüğü http://www.enerji.gov.tr/yayinlar_raporlar/ Mayıs 2014 AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-5 Esra KARAKIŞ, Enerji İstatistikleri Daire Başkanlığı İçindekiler

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE DALGA ENERJİSİ. O.Okan YEŞİLYURT Gökhan IŞIK

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE DALGA ENERJİSİ. O.Okan YEŞİLYURT Gökhan IŞIK YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE DALGA ENERJİSİ O.Okan YEŞİLYURT Gökhan IŞIK NEDİR BU ENERJİ? İş Yapabilme Yeteneğidir. Canlı Tüm Organizmalar Enerjiye İhtiyaç Duyar. İnsanlık Enerjiye Bağımlıdır. Yaşam

Detaylı

Türkiye nin. Enerji Profili 1/70

Türkiye nin. Enerji Profili 1/70 Türkiye nin ve DünyaD nya nın Enerji Profili 1/70 Sunumdaki grafik ve tabloların n büyük b k kısmk smı TMMOB Makine Mühendisleri M Odası Enerji Çalışma Grubu Başkan kanı Sn. Oğuz O TÜRKYILMAZ T tarafından

Detaylı

TÜRKİYE KÖMÜR İŞLETMELERİ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ PAZARLAMA SATIŞ DAİRE BAŞKANLIĞI 2006; EYLÜL ANKARA. Mustafa AKTAŞ

TÜRKİYE KÖMÜR İŞLETMELERİ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ PAZARLAMA SATIŞ DAİRE BAŞKANLIĞI 2006; EYLÜL ANKARA. Mustafa AKTAŞ TÜRKİYE KÖMÜR İŞLETMELERİ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 2006; EYLÜL ANKARA Mustafa AKTAŞ DÜNYA BİLİNEN FOSİL REZERVLERİN ÖMRÜ (R/Ü,YIL) 2005 SONU 250 227 Y I L 200 150 100 50 0 136 65,1 40,6 14 16 PETROL DOĞALGAZ

Detaylı

TEKNİK ELEMANLARA YÖNELİK BİNALARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ SEMİNERİ

TEKNİK ELEMANLARA YÖNELİK BİNALARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ SEMİNERİ TEKNİK ELEMANLARA YÖNELİK BİNALARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ SEMİNERİ 03 ARALIK 2008 Saat 14:00 Proje Bilgisi Elektrik İşleri Etüt İdaresi Genel Müdürlüğü için Binalarda Enerji Verimliliğine Yönelik Toplum Bilincinin

Detaylı

İTALYA İSPANYA PORTEKİZ YUNANİSTAN TÜRKİYE

İTALYA İSPANYA PORTEKİZ YUNANİSTAN TÜRKİYE Jeotermal Enerji ülkemiz için önemli bir yenilenebilir kaynaktır. Türkiye jeotermal enerji potansiyeli açısından dünyanın yedinci ülkesidir. Muhtemel jeotermal enerji potansiyelinin kullanımının getirebileceği

Detaylı

Yenilenebilir Enerji Kaynakları

Yenilenebilir Enerji Kaynakları Yenilenebilir Enerji Kaynakları Türkiye Enerji Fırsatları Enerji Kaynakları Genel Görünümü Enerji Kaynaklarına Göre Maliyet Ve Fırsatları Enerji Sektöründeki Büyük Oyuncuların Yeri Türkiye de Enerji Sektörü

Detaylı

Dünya Enerji Görünümü 2012. Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012

Dünya Enerji Görünümü 2012. Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012 Dünya Enerji Görünümü 2012 Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012 Genel Durum Küresel enerji sisteminin temelleri değişiyor Bazı ülkelerde petrol ve doğalgaz üretimi

Detaylı

Enerjinin varlığını cisimler üzerine olan etkileri ile algılayabiliriz. Isınan suyun sıcaklığının artması, Gerilen bir yayın şekil değiştirmesi gibi,

Enerjinin varlığını cisimler üzerine olan etkileri ile algılayabiliriz. Isınan suyun sıcaklığının artması, Gerilen bir yayın şekil değiştirmesi gibi, ENERJİ SANTRALLERİ Enerji Enerji soyut bir kavramdır. Doğrudan ölçülemeyen bir değer olup fiziksel bir sistemin durumunu değiştirmek için yapılması gereken iş yoluyla bulunabilir. Enerjinin varlığını cisimler

Detaylı

TÜRKİYE NİN RÜZGAR ENERJİSİ POLİTİKASI ZEYNEP GÜNAYDIN ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI ENERJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

TÜRKİYE NİN RÜZGAR ENERJİSİ POLİTİKASI ZEYNEP GÜNAYDIN ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI ENERJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE NİN RÜZGAR ENERJİSİ POLİTİKASI ZEYNEP GÜNAYDIN ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI ENERJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ GİRİŞ POTANSİYEL MEVZUAT VE DESTEK MEKANİZMALARI MEVCUT DURUM SONUÇ Türkiye Enerji

Detaylı

1) Biyokütleye Uygulanan Fiziksel Prosesler

1) Biyokütleye Uygulanan Fiziksel Prosesler 1) Biyokütleye Uygulanan Fiziksel Prosesler 1. Su giderme 2. Kurutma 3. Boyut küçültme 4. Yoğunlaştırma 5. Ayırma Su giderme işleminde nem, sıvı fazda gideriliyor. Kurutma işleminde nem, buhar fazda gideriliyor.

Detaylı

TR52 DÜZEY 2 BÖLGESİ (Konya-Karaman)

TR52 DÜZEY 2 BÖLGESİ (Konya-Karaman) TR52 DÜZEY 2 BÖLGESİ (Konya-Karaman) 2023 VİZYON RAPORU (Enerji Sektörü) -TASLAK- İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER... 1 TABLOLAR LİSTESİ... 2 GRAFİKLER LİSTESİ... 3 ŞEKİLLER LİSTESİ... 3 ENERJİ... 4 ARKA PLAN...

Detaylı

Türkiye nin Enerji Geleceği İklim bileşenini arıyoruz

Türkiye nin Enerji Geleceği İklim bileşenini arıyoruz EWEA-TWEA Policy Workshop Türkiye nin Enerji Geleceği İklim bileşenini arıyoruz Mustafa Özgür Berke, WWF-Türkiye 27.03.2013, Ankara 27-Mar-13 / 1 Photo: Michel Roggo / WWF-Canon KISACA WWF +100 5 kıtada,

Detaylı

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 6 : CANLILAR VE ENERJİ İLİŞKİLERİ

ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 6 : CANLILAR VE ENERJİ İLİŞKİLERİ ÖĞRENME ALANI : CANLILAR VE HAYAT ÜNİTE 6 : CANLILAR VE ENERJİ İLİŞKİLERİ D ENERJİ KAYNAKLARI VE GERİ DÖNÜŞÜM (5 SAAT) 1 Enerji ve Enerji Kaynakları 2 Yenilenemez Enerji Kaynakları 3 Yenilenebilir Enerji

Detaylı

Elektrik Üretiminde Enerji Verimliliği için KOJENERASYON VE TRİJENERASYON

Elektrik Üretiminde Enerji Verimliliği için KOJENERASYON VE TRİJENERASYON Elektrik Üretiminde Enerji Verimliliği için KOJENERASYON VE TRİJENERASYON 27 MAYIS 2015 - İZMİR Yavuz Aydın Başkan TÜRKOTED KÜRESEL ENERJİ PİYASALARINDA GELİŞMELER VE BEKLENTİLER 2 02.06.2015 The future

Detaylı

Halka açık seminer Elektrik Mühendisleri Odası Trabzon Şubesi Organizasyonu 22 Nisan 2000, saat 18:00 Hamamizade İhsan Bey Kültür Merkezi - Trabzon

Halka açık seminer Elektrik Mühendisleri Odası Trabzon Şubesi Organizasyonu 22 Nisan 2000, saat 18:00 Hamamizade İhsan Bey Kültür Merkezi - Trabzon ÜLKEMİZİN ENERJİ DURUMU, SORUNLARI VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ Halka açık seminer Elektrik Mühendisleri Odası Trabzon Şubesi Organizasyonu 22 Nisan 2, saat 18: Hamamizade İhsan Bey Kültür Merkezi - Trabzon Doç.

Detaylı

AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-3

AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-3 EİGM İstatistik & Analiz Enerji İşleri Genel Müdürlüğü http://www.enerji.gov.tr/yayinlar_raporlar/ Mart 2015 AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-3 Esra KARAKIŞ, Enerji İstatistikleri Daire Başkanlığı İçindekiler

Detaylı

JEOTERMAL ENERJĐ NEDĐR?

JEOTERMAL ENERJĐ NEDĐR? JEOTERMAL ENERJĐ NEDĐR? Jeotermal enerji kısaca yer ısısı olup, yerkabuğunun çeşitli derinliklerinde birikmiş ısının oluşturduğu, kimyasallar içeren sıcak su ve buhardır. Jeotermal enerji ise jeotermal

Detaylı

Tesisatlarda Enerji Verimliliği & Isı Yalıtımı

Tesisatlarda Enerji Verimliliği & Isı Yalıtımı Türk Sanayisinde Enerji Verimliliği Semineri - 11 Mart 2009 İstanbul Sanayi Odası - Türkiye Tesisatlarda Enerji Verimliliği & Isı Yalıtımı Timur Diz Teknik İşler ve Eğitim Koordinatörü İZODER Isı Su Ses

Detaylı

Bu dönemde birincil enerji tüketiminin yıllık ortalama yüzde 5,7, elektrik tüketiminin ise yüzde 6,7 oranında büyüdüğü tespit edilmiştir.

Bu dönemde birincil enerji tüketiminin yıllık ortalama yüzde 5,7, elektrik tüketiminin ise yüzde 6,7 oranında büyüdüğü tespit edilmiştir. Avrupa Birliği Sürecinde Enerji Sektörünün Konumu ve Enerji Yol Haritaları AB ye tam üyelik sürecinde Türkiye, ekonomik ve sosyal hayatın bütün alanlarında olduğu gibi, enerji konusunda da Avrupa Birliği

Detaylı

SERA GAZI SALIMLARININ DEĞERLEND

SERA GAZI SALIMLARININ DEĞERLEND KAPANIŞ KONFERANSI 2006 ENVANTERİ IŞIĞINDAINDA 1990-2004 DÖNEMD NEMİNDE NDE TÜRKT RKİYE NİN SERA GAZI SALIMLARININ DEĞERLEND ERLENDİRMESİ 9 Ocak 2008, Ankara Bilgi Kaynakları Sıra No. Belge Adı/Numara

Detaylı

BİYOKÜTLE SİSTEMLERİ VE TÜRKİYE KAZAN SEKTÖRÜ

BİYOKÜTLE SİSTEMLERİ VE TÜRKİYE KAZAN SEKTÖRÜ BİYOKÜTLE SİSTEMLERİ VE TÜRKİYE KAZAN SEKTÖRÜ KBSB Kazan ve Basınçlı Kap Sanayicileri Birliği - 2014 Ahmet Cevat Akkaya www.kbsb.org.tr Milyar Kaçınılmaz Son? Misyon? Tek gerçek kaynak - Dünya Dünya popülasyon

Detaylı

ENERJİ ÜRETİM SANTRALLERİ MALİYET ANALİZİ

ENERJİ ÜRETİM SANTRALLERİ MALİYET ANALİZİ MAKALE ENERJİ ÜRETİM SANTRALLERİ MALİYET ANALİZİ Kadir Kaya * Arş. Gör., Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Makine Mühendisliği Bölümü, Samsun kadir.kaya@omu.edu.tr Erdem Koç Prof. Dr.,

Detaylı

2008 Yılı. Petrol ve Doğalgaz. Sektör Raporu

2008 Yılı. Petrol ve Doğalgaz. Sektör Raporu Türkiye Petrolleri A.O. Genel Müdürlüğü 2008 Yılı Petrol ve Doğalgaz Sektör Raporu Mart 2008 İÇİNDEKİLER DÜNYADA PETROL ve DOĞALGAZ SEKTÖRÜNÜN GÖRÜNÜMÜ... 3 Petrol Sektörü... 3 Petrol Tüketimi... 3 Petrol

Detaylı

RUSYA FEDERASYONU ÜLKE RAPORU 14.04.2015

RUSYA FEDERASYONU ÜLKE RAPORU 14.04.2015 RUSYA FEDERASYONU ÜLKE RAPORU 14.04.2015 RUSYA FEDERASYONU ÜLKE RAPORU 14.04.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Rusya Federasyonu na ihracat yapan 623 firma

Detaylı

Termik Santrallerden Çıkan Atık Enerji ile Isıtılan Seralarda Sebze Yetiştirilmesi

Termik Santrallerden Çıkan Atık Enerji ile Isıtılan Seralarda Sebze Yetiştirilmesi Termik Santrallerden Çıkan Atık Enerji ile Isıtılan Seralarda Sebze Yetiştirilmesi Prof. Dr. H. Yıldız DAŞGAN Çukurova Üniversitesi Bahçe Bitkileri Bölümü dasgan@cu.edu.tr Elektrik enerjisi elde etmek

Detaylı

PERFECTION IN ENERGY & AUTOMATION ENDÜSTRİYEL KOJENERASYON UYGULAMALARI

PERFECTION IN ENERGY & AUTOMATION ENDÜSTRİYEL KOJENERASYON UYGULAMALARI ENDÜSTRİYEL KOJENERASYON UYGULAMALARI MAYIS 2015 1 Kojenerasyon Nedir? Bugün enerji, insanların hayatındaki en önemli olgulardan birisi haline gelmiştir. Kojenerasyon fikri, tamamen enerji verimliliği

Detaylı

KÜRESEL OTOMOTİV OEM BOYALARI PAZARI. Bosad Genel Sekreterliği

KÜRESEL OTOMOTİV OEM BOYALARI PAZARI. Bosad Genel Sekreterliği KÜRESEL OTOMOTİV OEM BOYALARI PAZARI Bosad Genel Sekreterliği SEKTÖR ANALİZİ Otomotiv OEM boyaları dünyanın en büyük boya segmentlerinden biridir. Otomotiv OEM boyaları, 2011 yılında toplam küresel boya

Detaylı

DÜNYADA ve TÜRKİYE DE RÜZGAR ENERJİSİ

DÜNYADA ve TÜRKİYE DE RÜZGAR ENERJİSİ DÜNYADA ve TÜRKİYE DE RÜZGAR ENERJİSİ Yrd. Doç. Dr. Önder GÜLER İstanbul Teknik Üniversitesi, Enerji Enstitüsü ÖZET Elektrik enerjisi üretiminde kullanılan fosil yakıtların gelecekte tükenecek olmaları

Detaylı

ENDÜSTRİYEL KORUYUCU BOYALAR. Bosad Genel Sekreterliği

ENDÜSTRİYEL KORUYUCU BOYALAR. Bosad Genel Sekreterliği ENDÜSTRİYEL KORUYUCU BOYALAR Bosad Genel Sekreterliği SEKTÖR ANALİZİ Endüstriyel koruyucu boyalar talep hacminin %5 ini ve küresel boya satışlarının %7 sini oluşturmaktadır. Koruyucu boyaların hacimsel

Detaylı

ULUSAL BOR ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ BAŞKANI

ULUSAL BOR ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ BAŞKANI ULUSAL BOR ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ BAŞKANI BİRİNCİL ENERJİ KAYNAKLARININ GİDEREK AZALMASI ENERJİ KAYNAKLARI ÇEVRE KİRLİLİĞİNİN ARTMASI CO 2 EMİSYONU ELEKTRİK ENERJİSİNİN DEPOLANAMAMASI BİRİNCİL ENERJİ KAYNAKLARINDA

Detaylı

RUANDA ÜLKE RAPORU 15.10.2015

RUANDA ÜLKE RAPORU 15.10.2015 RUANDA ÜLKE RAPORU 15.10.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Ruanda ya ihracat yapan 1 firma bulunmaktadır. (AHENK KOZMETİK İÇ VE DIŞ TİC. A.Ş) 30.06.2015 tarihi

Detaylı

TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ. Mustafa ÇALIŞKAN EİE - Yenilenebilir Enerji Kaynakları Şubesi Müdür Vekili

TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ. Mustafa ÇALIŞKAN EİE - Yenilenebilir Enerji Kaynakları Şubesi Müdür Vekili TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ Mustafa ÇALIŞKAN EİE - Yenilenebilir Enerji Kaynakları Şubesi Müdür Vekili Dünya nüfusunun, kentleşmenin ve sosyal hayattaki refah düzeyinin hızla artması, Sanayileşmenin

Detaylı

Türkiye nin Endüstriyel Emisyonlar Direktifine Uyumu: Enerji Sektörü Üzerindeki Muhtemel Maliyetler

Türkiye nin Endüstriyel Emisyonlar Direktifine Uyumu: Enerji Sektörü Üzerindeki Muhtemel Maliyetler tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Türkiye nin Endüstriyel Emisyonlar Direktifine Uyumu: Enerji Sektörü Üzerindeki Muhtemel Maliyetler Ankara, 24 Mart 2015 Çerçeve Temel endişe: İklim değişikliği

Detaylı

Enerji Kaynağı Olarak Kömür

Enerji Kaynağı Olarak Kömür SOMA'DAN SONRA: TÜRKİYE'DE ENERJİ KAYNAKLARI, ÜRETİM VE TÜKETİMİ, ALTERNATİF ENERJİLER, ENERJİ POLİTİKALARI PANELİ Enerji Kaynağı Olarak Kömür Prof. Dr. Ahmet Arısoy Giriş. Enerji kaynağı olarak kömürün

Detaylı

2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI. (40 Test Sorusu)

2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI. (40 Test Sorusu) ZİRAAT BANKASI 2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI (40 Test Sorusu) 1 ) Aşağıdakilerden hangisi bir kredi derecelendirme kuruluşudur? A ) FED B ) IMF C ) World Bank D ) Moody's E ) Bank

Detaylı

DÜNYA DA VE TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜMENİN SİGORTACILIK SEKTÖRÜNE ETKİSİ

DÜNYA DA VE TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜMENİN SİGORTACILIK SEKTÖRÜNE ETKİSİ T.C. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı DÜNYA DA VE TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜMENİN SİGORTACILIK SEKTÖRÜNE ETKİSİ Elif ERDOĞAN Yüksek Lisans Tezi Çorum 2013 DÜNYA DA VE TÜRKİYE

Detaylı

TÜRKİYE NİN YENİLENEBİLİR ENERJİ STRATEJİSİ VE POLİTİKALARI. Ramazan USTA Genel Müdür Yardımcısı

TÜRKİYE NİN YENİLENEBİLİR ENERJİ STRATEJİSİ VE POLİTİKALARI. Ramazan USTA Genel Müdür Yardımcısı TÜRKİYE NİN YENİLENEBİLİR ENERJİ STRATEJİSİ VE POLİTİKALARI Ramazan USTA Genel Müdür Yardımcısı 27-03-2015 1 Sunum İçeriği YEGM Sorumlulukları ve Enerji Politikalarımız YENİLENEBİLİR ENERJİ POTANSİYELİ

Detaylı

BMİDÇS -COP16 SONRASI DEĞERLENDİRMELER

BMİDÇS -COP16 SONRASI DEĞERLENDİRMELER BMİDÇS -COP16 SONRASI DEĞERLENDİRMELER AYŞE YASEMİN ÖRÜCÜ ODTÜ Mezunları Derneği Ankara, 2011 Tespitler Kopenhag-Cancun: İD BM kapsamında çözülebilecek bir konu mu? Kopenhag maliyeti: 1 trilyon $;belirsizlik

Detaylı

Ranteko. Çevre Çözümleri Ve Danışmanlık Hizmetleri. Çamur Kurutma ve Yakma Teknolojileri. Anaerobik Çürütme ve Biyogaz Tesisleri

Ranteko. Çevre Çözümleri Ve Danışmanlık Hizmetleri. Çamur Kurutma ve Yakma Teknolojileri. Anaerobik Çürütme ve Biyogaz Tesisleri Ranteko ÇEVRE TEKNOLOJİLERİ Çamur Kurutma ve Yakma Teknolojileri Anaerobik Çürütme ve Biyogaz Tesisleri Çamur Bertaraf Çözümleri Yenilenebilir Enerji Projeleri Çevre Çözümleri Ve Danışmanlık Hizmetleri

Detaylı

SERALARIN TASARIMI (Seralarda Isıtma Sistemleri) Doç. Dr. Berna KENDİRLİ A. Ü. Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü

SERALARIN TASARIMI (Seralarda Isıtma Sistemleri) Doç. Dr. Berna KENDİRLİ A. Ü. Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü SERALARIN TASARIMI (Seralarda Isıtma Sistemleri) Doç. Dr. Berna KENDİRLİ A. Ü. Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü Seralarda Isıtma Sistemlerinin Planlanması Bitki büyümesi ve gelişmesi

Detaylı

ENERJİ VERİMLİLİĞİ (ENVER) GÖSTERGELERİ VE SANAYİDE ENVER POLİTİKALARI

ENERJİ VERİMLİLİĞİ (ENVER) GÖSTERGELERİ VE SANAYİDE ENVER POLİTİKALARI ENERJİ VERİMLİLİĞİ (ENVER) GÖSTERGELERİ VE SANAYİDE ENVER POLİTİKALARI Erdal ÇALIKOĞLU Sanayide Enerji Verimliliği Şube Müdürü V. Neden Enerji Verimliliği? Fosil kaynaklar görünür gelecekte tükenecek.

Detaylı

Türkiye de Yenilenebilir Enerji Piyasası. Dünya Bankası Shinya Nishimura 28 Haziran 2012

Türkiye de Yenilenebilir Enerji Piyasası. Dünya Bankası Shinya Nishimura 28 Haziran 2012 Türkiye de Yenilenebilir Enerji Piyasası Dünya Bankası Shinya Nishimura 28 Haziran 2012 Yenilenebilir Enerji Türkiye için Neden Enerji Arz Güvenliği Önemli? Enerji ithalat oranı %70 in üzerinde (tüm ithalatın

Detaylı

SERA GAZI EMİSYONU HAKAN KARAGÖZ

SERA GAZI EMİSYONU HAKAN KARAGÖZ İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE SERAGAZI EMİSYONU İklim değişikliği, nedeni olursa olsun iklim koşullarındaki büyük ölçekli (küresel) ve önemli yerel etkileri bulunan, uzun süreli ve yavaş gelişen değişiklikler olarak

Detaylı

GÖNEN BİYOGAZ TESİSİ

GÖNEN BİYOGAZ TESİSİ GÖNEN BİYOGAZ TESİSİ Ülkemizde, gıda ve elektrik enerjisi ihtiyacı, ekonomik gelişme ve nüfus artışı gibi nedenlerden dolayı hızla artmaktadır. Gıda miktarlarında, artan talebin karşılanamaması sonucunda

Detaylı

Türkiye de Rüzgar Enerjisi. www.euas.gov.tr 1

Türkiye de Rüzgar Enerjisi. www.euas.gov.tr 1 Türkiye de Rüzgar Enerjisi www.euas.gov.tr 1 Enerjinin Önemi Günümüz dünyasında bir ülkenin sürdürülebilir kalkınma hamlelerini gerçekleştirmesi, toplumsal refahı yükseltmesi ve global ölçekte rekabet

Detaylı

GDF SUEZ de Su Ayak İzi ve Su Risklerinin Yönetimi. Peter Spalding: HSE Manager, GDF SUEZ Energy International April 2015

GDF SUEZ de Su Ayak İzi ve Su Risklerinin Yönetimi. Peter Spalding: HSE Manager, GDF SUEZ Energy International April 2015 GDF SUEZ de Su Ayak İzi ve Su Risklerinin Yönetimi Peter Spalding: HSE Manager, GDF SUEZ Energy International April 2015 GDF SUEZ Önemli Rakamlar 2013 de 81,3 milyar gelir 147,400 dünyada çalışan sayısı

Detaylı

SORULAR. 2- Termik santrallerden kaynaklanan atıklar nelerdir? 4- Zehirli gazların insanlar üzerindeki etkileri oranlara göre nasıl değişir?

SORULAR. 2- Termik santrallerden kaynaklanan atıklar nelerdir? 4- Zehirli gazların insanlar üzerindeki etkileri oranlara göre nasıl değişir? SORULAR 1- Termik enerji nedir? 2- Termik santrallerden kaynaklanan atıklar nelerdir? 3- Gaz atıklar nelerdir? 4- Zehirli gazların insanlar üzerindeki etkileri oranlara göre nasıl değişir? 5- Bir termik

Detaylı

Biyogaz Temel Eğitimi

Biyogaz Temel Eğitimi Biyogaz Temel Eğitimi Sunanlar: Dursun AYDÖNER Proje Müdürü Rasim ÜNER Is Gelistime ve Pazarlama Müdürü Biyogaz Temel Eğitimi 1.Biyogaz Nedir? 2.Biyogaz Nasıl Oluşur? 3.Biyogaz Tesisi - Biyogaz Tesis Çeşitleri

Detaylı

Enerji Dışı İthalatımızın Petrol Fiyatları ile İlişkisi

Enerji Dışı İthalatımızın Petrol Fiyatları ile İlişkisi Enerji Dışı İthalatımızın Petrol Fiyatları ile İlişkisi Türkiye ithalatının en çok tartışılan kalemi şüphesiz enerjidir. Enerji ithalatı dış ticaret açığının en önemli sorumlusu olarak tanımlanırken, enerji

Detaylı

TÜİK ENERJİ SEKTÖRÜ. Dr. Ali CAN. T.C.BAŞBAKANLIK Türkiye İstatistik Kurumu

TÜİK ENERJİ SEKTÖRÜ. Dr. Ali CAN. T.C.BAŞBAKANLIK Türkiye İstatistik Kurumu ENERJİ SEKTÖRÜ Dr. Ali CAN 10.03.2010 24 3.ENERJİ - 3.1. Yakıt Yanması IPCC ye göre, enerji sektöründen kaynaklanan emisyon büyük ölçüde yakıt yanmasını içermektedir. Hemen hemen bütün ülkelerde görülebildiği

Detaylı

Yenilebilir Enerji Kaynağı Olarak Rüzgar Enerjisi

Yenilebilir Enerji Kaynağı Olarak Rüzgar Enerjisi Yenilebilir Enerji Kaynağı Olarak Rüzgar Enerjisi İbrahim M. Yağlı* Enerji üretiminde Rüzgar Enerjisinin Üstünlükleri Rüzgar enerjisinin, diğer enerji üretim alanlarına göre, önemli üstünlükleri bulunmaktadır:

Detaylı

İZMİR KEMALPAŞA ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ GÜNEŞ SANTRALİ UYGULAMASI

İZMİR KEMALPAŞA ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ GÜNEŞ SANTRALİ UYGULAMASI İZMİR KEMALPAŞA ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ GÜNEŞ SANTRALİ UYGULAMASI Mustafa Orçun ÖZTÜRK mustafaozturk@kosbi.org.tr ÖZET Günümüzde fosil yakıtlarının sonunun gelecek olması maliyetlerinin fazla olması ve

Detaylı

Yalova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Enerji Sistemleri Mühendisliği Bölümü. Enerjinin Önemi? Enerji Sistemleri Mühendisi Kimdir?

Yalova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Enerji Sistemleri Mühendisliği Bölümü. Enerjinin Önemi? Enerji Sistemleri Mühendisi Kimdir? Yalova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Enerji Sistemleri Mühendisliği Bölümü Enerjinin Önemi? Enerji, ekonomik ve sosyal kalkınmanın temel unsurlarından biri olması yanısıra, yaşamın sürdürülebilmesi

Detaylı

Hidroelektrik Enerji. Enerji Kaynakları

Hidroelektrik Enerji. Enerji Kaynakları Hidroelektrik Enerji Enerji Kaynakları Türkiye de kişi başına yıllık elektrik tüketimi 3.060 kwh düzeylerinde olup, bu miktar kalkınmış ve kalkınmakta olan ülkeler ortalamasının çok altındadır. Ülkemizin

Detaylı

GÜNE ENERJ PV Sistemleri: PV uygulamaları

GÜNE ENERJ  PV Sistemleri: PV uygulamaları GÜNEŞ ENERJİSİ Güneşin enerjisini üç yolla kullanabiliriz, güneş enerjisi derken bu üçü arasındaki farkı belirtmek önemlidir: 1. Pasif ısı. Güneşten bize doğal olarak ulaşan ısıdır. Bina tasarımında dikkate

Detaylı

RÜZGAR TÜRBİNİ KANAT BAĞLANTI NOKTALARINDA ŞEKİL HAFIZALI ALAŞIMLARIN KULLANILMASI

RÜZGAR TÜRBİNİ KANAT BAĞLANTI NOKTALARINDA ŞEKİL HAFIZALI ALAŞIMLARIN KULLANILMASI RÜZGAR TÜRBİNİ KANAT BAĞLANTI NOKTALARINDA ŞEKİL HAFIZALI ALAŞIMLARIN KULLANILMASI Doç Dr. Numan Sabit ÇETİN Yrd. Doç. Dr. Cem EMEKSİZ Yrd. Doç. Dr. Zafer DOĞAN Rüzgar enerjisi eski çağlardan günümüze

Detaylı

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $)

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $) 4.2. HİZMETLER 1. Hizmetler sektörünün ekonomideki ağırlığı bir refah kriteri olarak değerlendirilmektedir (1). (2) tarafından bildirildiği üzere, sanayileşmeyle birlikte, ulaştırma hizmetleri ve belirli

Detaylı

SULAMA VE ÇEVRE. Küresel Su Bütçesi. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com. Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ

SULAMA VE ÇEVRE. Küresel Su Bütçesi. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com. Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ Sulama? Çevre? SULAMA VE ÇEVRE Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ SULAMA: Bitkinin gereksinimi olan ancak doğal yağışlarla karşılanamayan suyun toprağa yapay yollarla verilmesidir ÇEVRE: En kısa tanımıyla

Detaylı

KOJENERASYON VE MİKROKOJENERASYON TESİSLERİNİN VERİMLİLİĞİNİN HESAPLANMASINA İLİŞKİN USUL VE ESASLAR HAKKINDA TEBLİĞ TASLAĞI (SIRA NO: 2014 /...

KOJENERASYON VE MİKROKOJENERASYON TESİSLERİNİN VERİMLİLİĞİNİN HESAPLANMASINA İLİŞKİN USUL VE ESASLAR HAKKINDA TEBLİĞ TASLAĞI (SIRA NO: 2014 /... Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığından: KOJENERASYON VE MİKROKOJENERASYON TESİSLERİNİN VERİMLİLİĞİNİN HESAPLANMASINA İLİŞKİN USUL VE ESASLAR HAKKINDA TEBLİĞ TASLAĞI (SIRA NO: 2014 /... ) Amaç MADDE 1-

Detaylı

Jeotermal Enerji ve Türkiye

Jeotermal Enerji ve Türkiye Jeotermal Enerji ve Türkiye Jeotermal Enerji Yatırımları Açısından Değerlendirme Adnan ŞAHİN asahin@mb.com.tr Elk. Y. Müh. Enerji Grup Başkanı Mayıs-2013 SUNUM İÇERİĞİ Jeotermal enerji hakkında genel bilgi,

Detaylı

Sera Gazlarının İzlenmesi ve Emisyon Ticareti. Politika ve Strateji Geliştirme. Ozon Tabakasının Korunması. İklim Değişikliği Uyum

Sera Gazlarının İzlenmesi ve Emisyon Ticareti. Politika ve Strateji Geliştirme. Ozon Tabakasının Korunması. İklim Değişikliği Uyum Politika ve Strateji Geliştirme Sera Gazlarının İzlenmesi ve Emisyon Ticareti Ozon Tabakasının Korunması İklim Değişikliği Uyum 1 Birleşmiş Milletler İklim değişikliği Çerçeve Sözleşmesi ve ilgili uluslararası

Detaylı

Enerji Sektörüne İlişkin Yatırım Teşvikleri

Enerji Sektörüne İlişkin Yatırım Teşvikleri Enerji Sektörüne İlişkin Yatırım Teşvikleri 5 Kasım 2015 Ekonomi Bakanlığı 1 Enerji Sektöründe Düzenlenen Teşvik Belgeleri V - 20.06.2012-30.06.2014 Döneminde Düzenlenen Yatırım Teşvik Belgelerinin Kaynaklarına

Detaylı

Dr. Rüstem KELEŞ SASKİ Genel Müdürü ADASU Enerji AŞ. YK Başkanı

Dr. Rüstem KELEŞ SASKİ Genel Müdürü ADASU Enerji AŞ. YK Başkanı Dr. Rüstem KELEŞ SASKİ Genel Müdürü ADASU Enerji AŞ. YK Başkanı Konunun önemi Belediyelerin enerji kaynakları; Hidrolik Bio kütle Bu kaynaklardan belediyeler nasıl yararlanabilir, Yenilenebilir enerji

Detaylı

Doğalgazın Serüveni. BURSAGAZ - Kasım 2014 M. Şükrü ÖZDEN Yasin DUMAN Mete Okan CANDER

Doğalgazın Serüveni. BURSAGAZ - Kasım 2014 M. Şükrü ÖZDEN Yasin DUMAN Mete Okan CANDER Doğalgazın Serüveni BURSAGAZ - Kasım 2014 M. Şükrü ÖZDEN Yasin DUMAN Mete Okan CANDER 1 DOĞALGAZ GENEL BİLGİLER Fosil kaynaklı yanıcı gaz karışımı 2 DOĞALGAZ GENEL BİLGİLER Doğalgazın kimyasal bileşimi

Detaylı

2013 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

2013 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DÜNYADA ELEKTRİK ENERJİSİ SEKTÖRÜNÜN GÖRÜNÜMÜ Bilindiği üzere, elektrik enerjisi tüketimi gelişmişliğin göstergesidir. Bir ülkedeki kişi başına düşen

Detaylı

Gönen Enerji Biyogaz, Sentetik Petrol, Organik Gübre ve Hümik Asit Tesisleri: Ar-Ge Odaklı Örnek Bir Simbiyoz Çalışması Hasan Alper Önoğlu

Gönen Enerji Biyogaz, Sentetik Petrol, Organik Gübre ve Hümik Asit Tesisleri: Ar-Ge Odaklı Örnek Bir Simbiyoz Çalışması Hasan Alper Önoğlu Gönen Enerji Biyogaz, Sentetik Petrol, Organik Gübre ve Hümik Asit Tesisleri: Ar-Ge Odaklı Örnek Bir Simbiyoz Çalışması Hasan Alper Önoğlu Altaca Çevre Teknolojileri ve Enerji Üretim A.Ş. Yönetim Kurulu

Detaylı

TÜRKİYE NİN DOĞALGAZ POTANSİYELİ

TÜRKİYE NİN DOĞALGAZ POTANSİYELİ TÜRKİYE NİN DOĞALGAZ POTANSİYELİ Murat Sungur BURSA Enerji Grubu Başkanı Zorlu Holding (CEO Zorlu Holding Energy Group) 11 Ocak 2010 ANKARA SUNUM İÇERİĞİ 1. Türkiye nin doğalgaz üretim ve tüketim durumu

Detaylı

Türkiye de Kojenerasyon Potansiyeli, Uygulamaları ve Yasal Durum

Türkiye de Kojenerasyon Potansiyeli, Uygulamaları ve Yasal Durum E P D K Türkiye de Kojenerasyon Potansiyeli, Uygulamaları ve Yasal Durum Rıza GÜNGÖR Grup Başkanı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu EİE Toplantı Salonu 21 Mart 2007 E P D K Kojenerasyon Nedir? Isı ve elektrik

Detaylı

TTGV Enerji Verimliliği. Desteği

TTGV Enerji Verimliliği. Desteği Enerjiye Yönelik Bölgesel Teşvik Uygulamaları Enerji Verimliliği 5. Bölge Teşvikleri Enerjiye Yönelik Genel Teşvik Uygulamaları Yek Destekleme Mekanizması Yerli Ürün Kullanımı Gönüllü Anlaşma Desteği Lisanssız

Detaylı

DÜNYADA VE TÜRKİYE DE ENERJİ DURUMU - GENEL DEĞERLENDİRME

DÜNYADA VE TÜRKİYE DE ENERJİ DURUMU - GENEL DEĞERLENDİRME MAKALE DÜNYADA VE TÜRKİYE DE ENERJİ DURUMU - GENEL DEĞERLENDİRME Erdem Koç Prof. Dr., Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Makina Mühendisliği Bölümü, Samsun erdemkoc@omu.edu.tr Mahmut Can

Detaylı

2012 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

2012 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DÜNYADA ELEKTRİK ENERJİSİ SEKTÖRÜNÜN GÖRÜNÜMÜ Bilindiği üzere, elektrik enerjisi tüketimi gelişmişliğin göstergesidir. Bir ülkedeki kişi başına düşen

Detaylı

TÜRKİYE RÜZGAR VE GÜNEŞ ENERJİSİ POTANSİYELİ. Mustafa ÇALIŞKAN EİE - Yenilenebilir Enerji Kaynakları Şubesi Müdür Vekili

TÜRKİYE RÜZGAR VE GÜNEŞ ENERJİSİ POTANSİYELİ. Mustafa ÇALIŞKAN EİE - Yenilenebilir Enerji Kaynakları Şubesi Müdür Vekili TÜRKİYE RÜZGAR VE GÜNEŞ ENERJİSİ POTANSİYELİ Mustafa ÇALIŞKAN EİE - Yenilenebilir Enerji Kaynakları Şubesi Müdür Vekili Dünya nüfusunun, kentleşmenin ve sosyal hayattaki refah düzeyinin hızla artması,

Detaylı