Otizm Aile ve Toplum El Kitabı. Editörler: Gökhan AYDIN Ömer Faruk ÇELİK

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Otizm Aile ve Toplum El Kitabı. Editörler: Gökhan AYDIN Ömer Faruk ÇELİK"

Transkript

1 Otizm Aile ve Toplum El Kitabı Editörler: Gökhan AYDIN Ömer Faruk ÇELİK ISPARTA / 2015

2 Otizm Aile ve Toplum El Kitabı Atabey Kaymakamlığı Zihinsel ve Bedensel Engelli Bireylerin At ve Doğa Sevgisi ile Sosyalleştirilmesi Projesi Otizm Aile ve Toplum El Kitabı* Editörler: Gökhan AYDIN Ömer Faruk ÇELİK ISBN: * BAKA nın desteklediği Zihinsel ve Bedensel Engelli Bireylerin At ve Doğa Sevgisi ile Sosyalleştirilmesi Projesi kapsamında hazırlanmıştır.

3 İÇİNDEKİLER 1 Otizm Nedir Nasıl Anlaşılır? 2 Otizm ve Görülme Sıklığı Nedir? 2 Otizm Çeşitleri Nelerdir? 3 Erken Çocukluk Otizmi 3 Yüksek İşlevli Otizm 3 Asperger Sendromu 3 Atipik Otizm 3 İleri Yaşta Ortaya Çıkan Otizm 3 Doğru Teşhis 4 Otizmin Tanılanması 4 A. Sosyal Etkileşim Sorunları 5 B. İletişim Sorunları 6 C. Sınırlı/Yinelenen İlgi ve Davranışlar 7 Çocuğun Yaşına Özgü Tipik Otizm Belirtileri 8 Otizmi Tanımak 9 Örnek Bir Vaka Mehmet 10 Günümüzdeki Yardım ve Tedavi İmkanları 11 İlaç Desteği 11 Güncel yaklaşımlar 12 Anne babalar ne yapabilir? 13 Otistik Çocuğun Eğitiminde Anne ve Babanın Rolü 15 Uygulanan Bazı Terapi Yöntemleri ve Projedeki Uygulama Alanları 15 At Biniş Eğitimi (Hippoterapi) 17 Meyve Toplama Etkinliği 18 Ebru Sanatı ve Kumaş Boyama Etkinlikleri 20 Kamp faaliyetleri 20 Proje Kapsamında Düzenlenen Faaliyetler Ulusal Engelli Bireylerde Terapi Yöntemleri Çalıştay ı 21 Konferanslar 22 Broşürler 22 Projenin Başarı Çıktıları 22 Proje Başarı Çıktılarının Sürdürülebilirliği 24 KAYNAKLAR

4 ÖNSÖZ Bu kitap Batı Akdeniz Kalkınma Ajansı (BAKA) tarafından finanse edilen ve Atabey Kaymakamlığı tarafından yürütülen Zihinsel ve Bedensel Engelli Bireylerin At ve Doğa Sevgisi ile Sosyalleştirilmesi Projesi kapsamında hazırlanmıştır. Yürütülen projede asıl amaç otistik çocuklarımızın dünyada sıkça uygulanan birtakım terapi yöntemleri ile bazı yeteneklerinin geliştirilmesini hedeflemekteydi. Ancak proje süresince uygulanan terapi yöntemleri ne kadar başarılı olursa olsun, sürdürülebilir olmadıktan sonra otistik birey üzerinde etkisinin geçici olduğunu, otistik bireyin ailelerinin ve toplumun otizme bakış açılarını değiştirmedikçe öğrenilen becerilerin kısa bir zaman diliminde eğitim alan birey tarafından unutulduğunu fark ettik. Otistik bireyler okulda, eğer biraz daha şanslı ise bu tür projelerde yer alarak elde ettiği kazanımların kalıcı olması ve unutulmaması açısından ailelerine ve yaşadıkları çevredeki insanların yardımına büyük ölçüde ihtiyaç duymaktadırlar. Eğitim merkezlerinde ve/veya projelerde yer alan otistik birey mutlaka az yada çok olumlu kazanım elde etmekte, aile ve toplum otistik bireyi desteklemedikçe bu kazanımların sürdürülebilirliği mümkün olmamaktadır. Uzun yıllar otizm konusunda uğraş veren ve Isparta Gülşen Önal Özel Eğitim Uygulama Merkezi nde müdürlük görevi yapan bir arkadaşım otizmli çocuklarımıza eğitim-öğretim dönemi içerisinde verdiğimiz tüm eğitim ve birikimler ne yazık ki yaz tatili dönüşü unutuluyor ve bizler yeniden otizmli çocuğumuza sanki hiçbir eğitim almamış gibi bir yıl önceki bu eğitimi en başından tekrar kazandırmaya çalışıyoruz. Bu durum bizlerin iğne ile kuyu kazmamıza benziyor şeklinde bir ifade de bulunmuştu. Çok büyük bir problem olarak görülen bu sorunun iki nedeni olduğunu düşünüyorum. Bunlardan ilki ailelerin ve otistik bireyin eğitim aldığı okul ile yeterince bilgi alış verişinde bulunmaması ve ailelerin çocuklarının eğitiminde nasıl bir yol izleyeceklerini bilmemeleri. Proje yürütüldüğü sırada, Meyve Toplama Etkinliği nde bir otistik çocuğun annesinin elinden kurtularak hızla koşup uzaklaştığını gördüm. Hemen peşinden gittim ve elini yakalayarak etkinlik alanına geri götürdüm. Yolda giderken onunla sohbet etmeye çalıştım. İsminin Yavuz olduğunu söyledi. Birlikte meyve topladık. En sonunda da izin verdiğim ölçüde yakalamaç oyunu. O koşuyor ben yakalamaya çalışıyordum. Beş on dakika sonra yorulduğunu fark etti, biraz daha meyve topladık ve birlikte annesinin yanına gittik. O sırada annesinin diğer bir anneye Yavuz u şikayet ettiğini ve Yavuz u istemediklerini, ailede Yavuz yüzünden hiç huzurun kalmadığını söylediğini duydum. Bu nasıl bir yaklaşım tarzıydı? Bir anne gerçekten çocuğunu engelinden ötürü istemeyebilir miydi? Bu durumu okul yönetimi ile görüştükten sonra annenin 7 kız çocuğu olduğunu ve kocasının sürekli erkek evlat istediğini, sonunda da sekizinci çocuk olarak Yavuz un dünyaya geldiğini öğrendim. Anne ve baba Yavuz un otistik olduğunu öğrendiklerinde sürekli tartışmaya başlamış ve Yavuz un bu şekilde doğmasından dolayı

5 birbirlerini suçlayıp durmuşlardı. Oysa Yavuz ile birlikte geçirecekleri huzurlu bir yaşam acaba Yavuz un iyileşme sürecini kısaltabilir, Yavuz a olumlu ölçüde bir şeyler katabilir miydi? Buna benzer birçok örnek nedeniyle bu kitabın hazırlanmasının terapi ve eğitim sonrası bazı yetenekleri kazanan otistik bireylerin, kazandıkları bu yeteneklerin devamlılığının sağlanması açısından olumlu olabileceğini düşündük. Kitapta yer alan bilgileri hem otistik çocuğa sahip ailelerimize hem de otizm e bakış açılarını değiştirebilmek için topluma bir el kitabı şeklinde, olabildiğince anlaşılabilir bir dille sunmak istiyoruz. Editör ve Yazar Gökhan AYDIN

6 Otizm Nedir Nasıl Anlaşılır? Günümüzde her 100 çocuktan birini etkilediği bilinen ve pek çok ailenin hayatının altüst olmasına yol açan bu bozukluğun yirminci yüzyılın ortalarına kadar bir adı bile yoktu te Dr. Leo Kanner 11 çocuk üzerinde yaptığı çalışmalar sonunda literatüre Erken Çocukluk Otizmi terimini kazandırdı. Kanner (1943) tarafından İlk olarak tıp yazınına kazandırılan otizm; kısıtlanmış, yinelenen davranış örüntüleri, toplumsallaşmada, sözlü ve sözel olmayan iletişimde bozukluk gibi çekirdek belirtileri olan süreğen bir bozukluk olarak tanımlanmıştır. Otizm çok kısa tanımı ile kendine yönelik olma durumu dur. Bir çocuk yalnızlığı tercih eder, sadece özel bir alana ilgi duyar, başkalarının hissettiklerini anlamakta ve iletişim kurmakta zorluk çeker ve çevresindeki insanlarla ilişkiye geçmekten kaçınırsa ve bu özellikler çocuğun gelişimini etkileyecek kadar belirgin olarak gözlenirse yaygın gelişim bozukluğu olarak adlandırılan otizmden söz edilebilir. Otizm tanısı konulabilmesi için aşağıda sayılan üç alanda bozukluklar bulunması gerekmektedir: 1- Dil ve iletişim bozuklukları, örneğin gecikmeli veya eksik dil gelişimi veya mevcut konuşma becerilerinin yitirilmesi, kelime ve cümlelerin sık sık tekrar edilmesi. 2- Sosyal etkileşimdeki bozukluklar, örneğin göz teması kurmada, yüz ifadesi ve vücut dilinde görülen farklılıklar. Diğer çocuklara karşı ilgi eksikliği veya normal olmayan iletişim kurma şekilleri. Grup halindeyken nasıl hareket edileceğini bilememek. 3- İlgi alanın sınırlı ve oyun oynama alışkanlıklarının tekrarlayıcı olması, örneğin oyuncak arabaların tekerleklerini çevirmek, nesneleri sırayla dizmek, farklı el ve vücut hareketleri, yeni şeylerden korkmak, program değişikliklerinde zorlanma, belirgin ilgi alanları. Otizmli bireyler etrafındaki olayları farklı algılarlar. Çoğu zaman detaylarla ilgilenir ve çevresinde olup biteni algılamakta zorlanırlar. Nadiren göz teması kurarlar ve karşısındakinin duygularını yüz ifadelerini anlamakta ve mana vermekte zorluk çekerler Genel olarak ışık, koku, ses ve dokunmaya karşı ya çok fazla yada çok az hassastırlar. Örneğin parlayan yüzeyler veya ışık aşırı ilgilerini çeker, bazı seslerden korkarlar, kuvvetli vücut temasını tercih ederler, yüzeyleri koklarlar veya nesneleri dokunarak algılarlar. Bu davranışlar genel itibariyle algı bozuklukları olarak tanımlanır Bütün bu farklılıklar otizmli bireyin çevresinde olup bitenleri algılamasında büyük problemler doğurur. Bu yüzden öğrenme becerileri kısıtlıdır. Çevresindeki insanların duygularını anlamakta ve uygun şekilde ilişki kurmakta zorluk çekerler Söz konusu belirtiler üç yaşına kadar olan dönemde görülmeye başlar. Otistik bozukluklara zihinsel özürlülük eşlik edebilir. 1

7 Otizmin ortaya çıkma sebepleri bu güne kadar kesin olarak açıklanamamakla beraber, bir çok faktörün etkili olduğu düşünülmektedir. Nörolojik nedenlerden kaynaklandığı düşünülen otistik spektrum bozukluğu, doğum öncesi, doğum esnasında ve doğumdan sonra ortaya çıkan genetik bozukluklar beynin gelişimini olumsuz etkileyerek otizme yol açabilir. Otizmin oluşumunda çocuk eğitiminde yapılan yanlışlar ve ailevi sorunların etkisi yoktur. Otizmin semptomları her bireyde büyük farklılıklar göstermekle birlikte, bu semptomlar dönem dönem daha yoğun ve daha az görülebilir. Uygun eğitim metotları ile yetersiz beceriler geliştirilebilir ve otistik davranışlar azaltılabilir. Otizm ve Görülme Sıklığı Nedir? 20 yıl öncesine kadar çocuklarda görülen otizm nadir rastlanan bir hastalık olarak algılanmaktaydı. Güncel araştırmalar sonucu, çocukların %0.7 sinde otistik spektrum bozukluğu olduğu tespit edilmiştir. Bu çocukların üçte birinde klasik erken çocukluk otizmi, üçte ikisinde ise diğer otistik bozukluklar görülmektedir. Otizm, günümüzde rastlanan en yaygın nörolojik bozukluktur ve Hastalıkları Kontrol Etme ve Önleme Merkezi (Centers for Disease Control Prevention)'nin 2012 verilerine göre 88'de 1 görülme sıklığı vardır. Bu yaygınlık bilgileri Birleşik Devletler kaynaklı iken, ülkemizde otistik bozukluğun yaygınlığına ilişkin henüz yeterli bilimsel veri bulunmamaktadır. Otistik bozukluğun tüm ırklarda, etnik gruplarda ya da sosyal statüsü farklı gruplarda görülebileceği, ailenin gelir durumu, yaşam biçimi ve eğitim düzeyi ile otistik bozukluk arasında bir bağ olmadığı vurgulanmaktadır. Cinsiyetle ilişkili olarak farklı görülme sıklığı bilgileri bulunmasına rağmen, ortak görüş, erkeklerde kızlardan daha fazla görüldüğüdür. Otizm Çeşitleri Nelerdir? Otizmin çeşitleri için farklı terimler kullanılsa da genel olarak yaygın gelişim bozukluğu ve/veya otistik spektrum tanımları kullanılır. Otizmin çeşitleri aşağıda verilen kriterlere göre birbirinden ayrılır: semptomların şiddeti günlük yaşamda kendi ihtiyaçlarını karşılayabilme ve genel gelişim semptomların ortaya çıkış yaşı 2

8 Günümüzde uzmanlar otizmi tanımlamak için aşağıda sayılan kavramlar üzerinde durmaktadır: Erken Çocukluk Otizmi: Üç yaşından önce ortaya çıkan otizm şeklidir. Klasik çocukluk dönemi otizmi, erken infantil otizmi, erken çocukluk otizmi veya Kanner sendromu olarak adlandırılır. Yüksek İşlevli Otizm: Eğer zeka düzeyi çok az etkilenmiş ve erken çocukluk otizminde görülüyorsa bu yüksek işlevli otizm olarak tanımlanır. Asperger Sendromu: Asperger sendromu adını otizmin bu tipini ilk kez tanımlayan doktordan almıştır. Otizmli çocuklarda dil ve sosyal becerilerin daha az etkilendiği durumda, Asperger sendromu tabiri kullanılmaktadır. Bu çocuklar gündelik yaşamda büyük oranda kendi ihtiyaçlarını karşılayabilirler. Atipik Otizm: Otizmin belirtilerinin tüm alanlarda görülmediği yada hafif görüldüğü otizm şeklidir. İleri Yaşta Ortaya Çıkan Otizm: Belirtilerin iki buçuk yaşından sonra ortaya çıktığı otizm şeklidir. Otizmin bu şekli, hastalığın çok ağır seyrettiği ve mevcut becerilerin kaybedildiği bir hastalık olan çocukluğun dezintegratif bozukluğu (ÇDB) ile karıştırılabilmektedir. Otistik bozuklukları olan çocukların çoğunda başka nörolojik hastalıklar görülmez. Bu çocuklarda sadece otizm vardır. Otizmli çocukların %10'unda, özellikle belirgin zihinsel özürlü olanlarda, otizmin yanı sıra Rett Sendromu, tüberoz skleroz ve frajil x sendromu gibi, nörolojik hastalıklara da rastlanır. Otizm yirmi yıldan bu yana ruhsal hastalık (örneğin çocuk şizofrenisi) olarak değil, yaygın gelişim bozukluğu olarak kabul edilmektedir. Doğru Teşhis Özellikle çocukla birlikte fazla zaman geçirenin ebeveynin çocuğunun gelişimi ve davranışları ile ilgili bilgileri toplaması gerekmektedir. Çoğu zaman detaylarla ilgilenme, çevresinde olan olaylara olan algılama güçlüğü, göz temasının normalden çok daha az olması, karşısındaki kişinin yüz ifadelerini anlamada zorluk çekme, ışık, koku, ses ve dokunmaya karşı fazla yada çok az hassas olması gibi algı bozuklukları ebeveyn tarafından fark edilirse uzman bir doktor ile bu bilgilerin paylaşılması yararlı olacaktır. Tanıyı koyacak uzmanın otizmli çocuklarla ilgili tecrübe sahibi olması ve kapsamlı bir inceleme yapması gerekmektedir. İnceleme esnasında otizme özgü anketler yapılır ve otizm gözlem ölçeği kullanılır. 3

9 Otizm belirtilerinin hafif olduğu durumlarda, otizmi diğer gelişim bozukluklarından ayırt etmek zorlaşır. Aynı şekilde ağır nörolojik hastalıklar da teşhisi zorlaştırır. Vakaların çocuğunda güvenilir bir teşhis koymak yaşından itibaren mümkündür. Asperger sendromu olduğu düşünülen çocuklarda teşhis için ayrıca aynı yaş çocuklardan oluşan bir grup içerisinde gözlem yapılması gerekir. Otizmin Tanılanması Bu bölümde, Otizmin Belirtileri bölümünde sıralanan 12 belirti ayrıntılı olarak ve örneklerle açıklanmaktadır. Bu belirtiler, Amerikan Psikiyatri Birliği tarafından 2000 yılında yayımlanmış olan DSM-IV-TR* kılavuzundan alınmıştır (*Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, 4.Edition, Text Revision Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal Elkitabı, 4. Baskı, Gözden Geçirilmiş Metin) Bu kılavuza göre, otizm spektrum bozukluğu içinde yer alan otizm tanısının konulabilmesi için, aşağıda sıralanan 12 belirtiden en az altısının görülmesi gerekir. Ayrıca, bu belirtilerden en az ikisinin sosyal etkileşim sorunları kategorisinden, en az birer tanesinin ise diğer iki kategoriden (iletişim sorunları ve sınırlı/yinelenen ilgi ve davranışlar) olması şarttır. Bu belirtilerden en az birinin 36 aydan önce ortaya çıkmış olması da bir diğer koşuldur. Otizm spektrum bozukluğu şemsiyesi altında yer alan diğer kategoriler için daha farklı ölçütler söz konusudur. Örneğin, Asperger sendromu tanısı için, iletişim sorunları alanında herhangi bir belirti görülmemesi gerekir. Aşağıda, her bir belirtiye ilişkin ayrıntılar yer almaktadır. A. Sosyal Etkileşim Sorunları 1. Sosyal etkileşim için gerekli sözel olmayan davranışlarda yetersizlik: Sıra dışı göz kontağı özellikleri: Göz kontağı hiç kurmamak, çok kısa süreli kurmak ya da alışılmadık biçimde kurmak. Örneğin, birden bire gözlerini karşısındakinin gözlerine dikmek ve kaçırmak. Jest ve mimik kullanımında sınırlılık: Konuşurken çok az jest ve mimik kullanmak. Başkalarına yaklaşmada sıra dışı özellikler: Sosyal ortamların gerektirdiği uzaklıkları ayarlayamamak; başkalarına fazla yakın ya da uzak durmak. Ses kullanımında sıra dışılık: Konuşurken alışılmadık ses kalitesi ve vurgu özellikleri göstermek. 2. Yaşa uygun akran ilişkileri geliştirememek: Arkadaşlık kurmakta zorlanmak: Çok az sayıda arkadaşa sahip olmak ya da hiç arkadaş edinememek. 4

10 Akranlarla etkileşimde bulunmamak: Kendi yaşıtlarıyla oynamada, konuşmada vb. çok isteksiz davranmak; örneğin, yalnızca kendisinden çok küçük ya da büyük kişilerle etkileşmek. Yalnızca özel ilgilere dayalı ilişkiler geliştirmek: Belli kişilerle, yalnızca belli ilgilere dayalı olarak (örneğin, favori konularda) etkileşimde bulunmak. Grup içinde etkileşimde bulunurken zorlanmak: Örneğin, işbirliğine dayalı oyunların kurallarına uymakta zorlanmak. 3. Başkalarıyla zevk, başarı ya da ilgi paylaşımında sınırlılık: Yalnızlığı yeğlemek: Başkalarının genellikle aile üyeleriyle ya da arkadaşlarıyla birlikte yaptığı pek çok şeyi (örneğin; TV izlemek, yemek yemek, oyun oynamak vb.) yalnız başına yapmayı yeğlemek. Belli olay ya da durumlara başkalarının dikkatini çekme çabası göstermemek: Örneğin; şaşırtıcı bir durum karşısında başkalarına işaret etmemek, bir şey başardığında başkalarıyla paylaşmamak vb. Sözel övgü karşısında tepki vermemek: Başkalarının kendisine yönelttiği övgü sözleri ya da sözel onaylamalar karşısında çok az tepki vermek ya da hiç tepki vermemek. Örneğin, hoşnutluk belirtisi göstermemek. 4. Sosyal-duygusal davranışlarda sınırlılık: Başkalarının ilgisi karşısında tepkisiz kalmak: Birileri kendisine seslendiğinde ya da kendisiyle etkileşmek istediğinde tepki vermemek, duymuyormuş ya da fark etmiyormuş gibi davranmak. Başkalarının yaptıklarına karşı ilgisizlik: Ortama birinin girmesi, ortamdan birinin çıkması, birinin konuşmaya başlaması gibi, başka çocukların çok ilgisini çeken bazı olaylar karşısında ilgisiz kalmak; böyle durumlarda, gülümseme gibi hoşnutluk ya da ağlama gibi hoşnutsuzluk ifadeleri göstermemek. Başkalarının duygularını anlamada yetersizlik: Üzülen, ağlayan, kızan, sevinen vb. kişiler karşısında duyarsız davranmak; örneğin, üzgün birini rahatlatma çabası göstermemek. B. İletişim Sorunları 5. Dil gelişiminde gecikme: İki yaşından büyük olup da tek bir sözcük bile söylememek. Üç yaşından büyük olup da iki sözcüklük basit ifadeler (örneğin, baba git ) kullanmamak. Konuşmaya başladıktan sonra basit bir dilbilgisi yapısı kullanmak ya da belli yanlışları tekrarlamaya devam etmek. 6. Karşılıklı konuşmada zorluk: 5

11 Karşılıklı konuşma başlatmada, sürdürmede ve sonlandırmada önemli sorunlar göstermek: Örneğin, bir kez konuşmaya başlayınca, konuşmayı uzun bir monolog şeklinde sürdürmek ve karşısındakilerin yorumlarını göz ardı etmek. Konuşma konularında seçicilik: Kendi favori konuları dışındaki konularda çok zor ve isteksiz olarak konuşmak. 7. Sıra dışı ya da yinelenen dil kullanmak: Başkalarının kendisine söylediklerini yinelemek. Televizyondan duyduklarını ya da kitaplardan okuduklarını, ilişkisiz zamanlarda ve bağlam dışı olarak yinelemek. Kendisinin uydurduğu ya da yalnızca kendisine anlam ifade eden sözleri yinelemek. Aşırı resmilik ve didaktiklik gibi konuşma özellikleri göstermek. 8. Gelişimsel düzeye uygun olmayan oyun: Senaryolu oyunlarda sınırlılık: Oyuncaklarla evcilik, okulculuk, doktorculuk vb. hayali oyunlar oynamamak. Sembolik oyunlarda sınırlılık: Bir nesneyi başka bir nesne olarak (örneğin, küpü mikrofon olarak) kullanarak oyun oynamamak. Oyuncaklarla alışılmadık biçimlerde oynamak: Örneğin; topu zıplatmak yerine sürekli olarak bir eliyle vurmak, Legoları birbirine takıp bir şeyler yapmak yerine sıraya dizmekvb. Sosyal oyunlara ilgisizlik: Küçük yaşlardayken, ce-e vb. sosyal oyunlara karşı ilgi göstermemek. C. Sınırlı/Yinelenen İlgi ve Davranışlar 9. Sınırlı alanda, yoğun ve sıra dışı ilgilere sahip olmak: İlgi takıntıları: Bazı konulara karşı aşırı ilgi duymak ve başka konuları dışlayarak sürekli o konularla ilgili konuşmak, okumak, ilgilenmek vb. istemek. Bazı sıra dışı konulara aşırı ilgi duymak: Örneğin; astrofizik, uçak kazaları ya da sulama sistemleri. İlgi duyduğu konularla ilgili ince ayrıntıları anımsamak: Kendi favori konularındaki en ince ayrıntıları bile ezbere bilmek. 10. Belli düzen ve rutinlere ilişkin aşırı ısrarcılık: Belli etkinlikleri her zaman belli bir sırayla yapmak istemek: Örneğin, arabanın kapılarını hep aynı sırayla kapatmak. 6

12 Günlük rutinlerde değişiklik olmamasını istemek: Örneğin, eve gelirken hep aynı güzergahı izlemek ya da eve geldiğinde önce televizyonu açıp sonra tuvalete gitmek. Günlük yaşamdaki değişiklikler karşısında aşırı tepki göstermek: En ufak bir değişiklik karşısında aşırı kaygılanmak ya da öfke nöbeti yaşamak. Değişiklikleri daha kolay kabullenebilmek için, meydana gelecek değişikliklerle ilgili önceden bilgi sahibi olmaya gereksinim duymak. 11. Yinelenen (kendini uyarıcı) davranışlar: Sıra dışı beden hareketleri: Örneğin; parmak ucunda yürümek, çok yavaş yürümek, kendi ekseni etrafında dönmek, durduğu yerde sallanmak, farklı bir beden duruşuna sahip olmak vb. Sıra dışı el hareketleri: Örneğin; ellerini sallamak, parmaklarını gözlerinin önünde hareket ettirmek, ellerini farklı biçimlerde tutmak vb. 12. Nesnelerle ilgili sıra dışı ilgiler ve takıntılar: Nesneleri sıra dışı amaçlarla kullanmak: Örneğin, oyuncak arabanın tekerleklerini çevirmek ya da oyuncak bebeğin gözlerini-açıp kapamak vb. davranışları tekrar tekrar yapmak. Nesnelerin duyusal özellikleriyle aşırı ilgilenmek: Örneğin, eline aldığı her nesneyi koklamak ya da gözlerinin önünde tutarak ve evirip-çevirerek incelemek. Hareket eden nesnelere aşırı ilgi göstermek: Örneğin; tekerlek ya da pervane gibi dönen nesnelere, akan su ya da yanıp sönen ışık gibi hızlı hareket eden görüntülere uzun sürelerle bakmak. Nesne takıntıları: Bazı sıra dışı nesneleri (örneğin, bir silgi ya da küçük bir zincir parçası) elinden bırakmak ya da gözünün önünden ayırmak istememek. Çocuğun Yaşına Özgü Tipik Otizm Belirtileri Aşağıda sayılan davranış şekilleri otizmli çocuklarda bulunabilir, fakat bu özelliklerinin bulunmaması otizmin olmadığını göstermez. Bir yaşında: Göz temasının eksik olması veya hiç bulunmaması Vücut teması esnasında alışılmadık tepkiler (sevme, okşama) Birlikte oynanan oyunlara ilgisiz kalma 7

13 İsmi ile çağırıldığında tepki vermeme İki yaşında: Konuşma becerisinin gelişmemesi veya kullanılan kelimelerin yitirilmesi Birlikte eşya ve resimlere bakmaya ilgisizlik Bir şeyi almak istemediği sürece, nesneleri işaretle göstermeme Gördüğü şeyleri taklit etmeme (temizlik yapma ve telefon etme gibi) İki yaşından sonra: Başka çocuklarla fazla ilgilenmeme Konuşmama veya değişik konuşma şekli. Ayrıca konuşmayı iletişim kurmakta kullanmama. Farklı oyun oynama şekilleri ve tekrarlayıcı oyunlar Resimli kitaplara veya hikayelere karşı ilgisiz kalma Dönen cisimlere karşı aşırı ilgi Sıra dışı el ve vücut hareketleri Otizmi Tanımak Otistik bozukluk taşıyan çocuklarda bazı önemli benzerlikler görülmesine rağmen, her çocuk farklıdır ve tamamen farklı belirtiler gösterebilmektedir. Aşağıda yer alan ifadeler birer örnek olup, cinsiyetten bağımsız anlaşılmalıdır. Oyun oynama Oyun oynarken oğlumun hayal gücü çok sınırlıdır ve oyuncak arabasının tekerleklerini çevirmekten mutlu olmaktadır. Kızım daha çok karışık yap bozları yapmayı ve sabır gerektiren oyunlarla vakit geçirmeyi tercih etmektedir. Sosyallik Kızım yapılan hiçbir şeyi kaçırmamak için her zaman ve her yerde yanımda olmak ister. Oğlumuz grup halinde oynanan oyunların kurallarını anlamamaktadır ve oyunlara aktif olarak katılamamaktadır. 8

14 Tehlikelerin farkına varma Kızımız caddeler ve arabalardan korkmadığı için sıkça yanımızdan uzaklaşmaktadır. Oğlumuz sürekli tedirgindir. Özellikle elektrik süpürgesinin gürültüsü kendisinde paniğe yol açmaktadır. Konuşma Oğlumuz bizimle konuşamamaktadır. Kızımız ilgi duyduğu konuda hiç durmaksızın konuşmakta ve sözlerini sürekli tekrarlamaktadır. İletişim Kızım birisiyle göz teması kurmakta çok zorlanmaktadır. Daha çok kişilere göz ucuyla bakmayı tercih eder. Oğlum hiç kimseden çekinmez, yersiz sorular sorar ve hiç tanımadığı insanların yanına gider. Fiziksel yakınlık Fiziksel temas ve sevgiyle yaklaşmaya karşı oğlumuz tahammülsüzdür. Bazen birisi ona çok sıkı sarıldığında kızım kendini daha iyi hisseder. Duyu Parlak nesneler, parıldayan su damlacıkları ve dönen cisimler oğlumuz üzerinde büyüleyici bir etki yaratır. Kızımız renkli ve parıltılı olan nesnelere bakmaktan kaçınır. Örnek Bir Vaka Mehmet Mehmet kardeşlerimin arasında en küçük olanıydı. Oyun oynama yaşı geldiğinde çoğu zaman tek başına saatlerce oynamaktan hoşlanır ve bu yüzden sorunsuz bir çocuk olarak algılanırdı. Konuşma çağı geldiğinde yalnızca sorulan sorulara yanıt veriyor, bir isteği olduğunda annemin elinden tutarak istediği şeyin yanına götürüyordu. Diğer çocuklarla oynamak istemiyor ve genelde tek başına oyunlar oynuyordu. Bir gün, Mehmet üç yaşındayken daha önce hiçbir eğitim almamasına karşın televizyonun altından geçen yazıları okudu. Annem ve babam bu durumda nasıl tepki vereceklerini bilemediler. Mehmet in diğer çocuklardan farklı oluşu iyi olarak mı yoksa endişe verici olarak mı değerlendirilmeliydi? O günlerde otizm ile uğraşan uzman sayısının yetersizliği ve tanının konmasındaki güçlük sebebi ile anne ilgisinden başka bir eğitim almadı Mehmet. İlkokul çağı geldiğinde yaşıtları ile birlikte okula başladı. Her gün okula bakıcısı ile birlikte gidiyor, okuma yazmayı, matematik işlemlerini ve diğer dersleri yaşıtları gibi 9

15 anlayabiliyordu. Ancak bizlerle ve başkaları ile göz temasını hala kurmuyor, çok fazla konuşmuyor, yalnızca sorulan sorulara yanıt veriyordu. İlkokul döneminde diğer çocukların aileleri Mehmet in okula gitmesine karşı çıktılar ve okulda çocuklarının yanında Mehmet i istemediler. Evet, Mehmet farklıydı ancak diğer çocukların aileleri Mehmet in arkadaşlarını olumsuz etkileyeceğini düşünmüş olmalılar ki bu şekilde okul yönetimine bir talepleri olmuştu. Annemin uğraşlarına karşın okul yönetimi Mehmet in okuldan ayrılması gerektiğini söylediler ve Mehmet beşinci sınıfta okulu bırakmak zorunda kaldı. Mehmet o dönemden sonra dışa kapalı bir kişi haline geldi. Okul zamanının tersine insanlarla kaynaşması daha uzun bir süreç alıyordu. Annem ve babamın boşanmasından sonra Mehmet e daha fazla zaman ayırmak ve ilgilenmek gerekti. Televizyon seyretmeyi sevmesine rağmen, bir televizyon kanalının açılmasını şiddetle reddediyordu. Böyle bir durumda ortamı terk ediyor ve odasına çekiliyordu. Yalnız kaldığında parmaklarını oynatıyor ve kendi dünyasına dalıyordu. En çok sevdiği ve vazgeçilmezi yemeğe olan düşkünlüğüydü. Yemek yemeyi çok seviyor ancak sürekli evde olması veya özel eğitim veren bir okulda vakit geçirmesinden başka bir aktivite içinde bulunmadığından hep kilo alıyordu. Bir başka düşkünlüğü ve iyi yaptığı şeylerden biri ise bilgisayar oyunlarını mükemmel bir şekilde oynamasıydı. Oyunları hiç hatasız olarak bitirir ve sonunda düzenli bir şekilde bilgisayarını kapatırdı. Odası her zaman topluydu ve eşyaları mutlaka bulabileceği bir yerlerde olmalıydı. Değişikliğe pek fazla tahammülü yoktu. Korkuları ise yüksek yerlerden aşağıya bakamamak ve bizleri yanında görememekti. Mehmet şu anda 19 yaşında. Özellikle annemden aldığı sevgi ve eğitim nedeniyle kendi durumunda olan otistik bireylerden daha iyi durumda sayılabilir. Her ihtiyacını kendisi görebilen Mehmet in diğer otistik çocuklar gibi temel ihtiyacı sevgi ve toplumun O na saygı göstererek yanında olmasını görmesi. Mehmet ve Mehmet lerin topluma kazandırılmasının sağlanması, toplumun otizmi anlamasından ve otistik bireylere olan bakış açılarını değiştirebilmelerinden geçmektedir. Otistik bireyleri yalnız bırakarak yada dışlayarak onlara asla yardımcı olamayız. Yalnızca kendi korkularımızdan kaçmış oluruz. Onları anlamaya çalışmak ve destek olmak otistik bireylerinde toplum içerisinde yer almasını ve kendilerine olan güvenlerinin artmasına neden olacaktır. Günümüzdeki Yardım ve Tedavi İmkanları Çocuğuma nasıl en iyi şekilde destek alabilirim? sorusu, ailelerin uzmanlara yönelttiği en önemli soru ama aynı zamanda cevaplaması en zor sorudur. Uzmanların büyük çoğunluğu erken ve yoğun alınan desteğin bir çok otizmli çocuğun gelişimine çok olumlu katkı sağladığında hemfikirdir. Ayrıca Glüten/Kazein Diyeti, Vitamin-mineral desteği, ağır metallerden arındırma, mantar tedavisi, hiberbarik oksijen tedavisi ve neuro-deefback Tohum Otizm in Vakfı nın önerdiği tedavi yöntemleri arasında yer almaktadır. 10

16 Otizmin bilinen bir tedavisi olmamakla birlikte,erken yaşta başlanan, çocuğun yetenekleri ve gereksinimleri dikkate alınarak, bireysel özel eğitim programları hazırlanması ve uzman kişilerce uygulanması, günümüzde bilinen tek tedavi yöntemidir. Özel eğitim bir ekip çalışmasını gerektirir. Bu ekipte çocuğun kendi doktoru, özel eğitimcisi, konuşma terapisti, çocuk psikiyatrı ve/veya çocuk nörologu mutlaka bulunmalıdır. Ailelerin eğitim sürecine katılmaları ve desteklemeleri çok önemlidir. Özel eğitimin amacı çocuğun ihtiyaçlarına yönelik olarak planlanmış programlarla, çocuğun gelişimsel olarak mümkün olduğunca akranları düzeyine ulaşmasını sağlamaktır. Özel eğitimdeki yaklaşımlar şunlardır: 1. Eğitsel terapiler (davranış terapisi) Duyusal- devinsel terapiler Etkileşimsel oyun terapisi Uygulamalı davranış analizi 2. Konuşma sorunlarına yönelik terapi: Alıcı (konuşulan dili anlama) ve ifade edici (kendi istek ve düşüncelerim anlatma) dil becerilerinin öğretimine yönelik; göz teması kurma, bakma, dinleme, karşılıklı oturma, dikkat, ilişki kurma gibi ön becerilerin kazandırılması için yapılan çalışmaları kapsar. Dil bilgisini doğru kullanma (doğru zamir ve zaman kullanımı), artikülasyon (doğru telaffuz) çalışması ve konuşma organlarını çalıştıracak egzersizler yapılır. İlaç Desteği Otistik çocuklarda kullanılan ilaçlar otizmi değil; eşlik eden semptomları kontrol altına almaya ve tedavi etmeye yardımcıdır. Örneğin: hiperaktivite, epilepsi, ritüeller, stereotipiler, kendine zarar verme, dikkat problemleri, depresyon gibi. İlaçlar sadece, çocuğu düzenli olarak takip eden nörolog, psikiyatr veya ilgili doktor tarafından önerilebilir ve kullanım süresince de doktor kontrolünde olmalıdır. Güncel yaklaşımlar Son dönemde yeni yaklaşımlar arasında biomedikal yaklaşım öne çıkmaktadır. Biomedikal yaklaşıma göre doğuştan gelen metabolik bozukluklar veya çevresel faktörlerinde otistik semptomların oluşmasında rol oynadığı ve tıbbi olarak tedavi edilmesi gerektiği düşünülmektedir. Bir taraftan mineral ve vitamin benzeri önemli maddelerin eksikliği gerekli takviye ile giderilebileceği gibi, diğer taraftan sindirim bozuklukları veya çevresel faktörler çocuğun vücudunda zararlı maddelerin aşırı miktarda birikmesine ve zarar vermesine sebep olabilir. Karşı önlem olarak özellikle kazeinsiz ve glütensiz beslenme şekilleri ön plana çıkmaktadır. Teşhis ve tedavinin her hâlükârda alanında uzman hekimler tarafından yapılması zorunludur. Görsel ve işitsel algılama bozukluklarında ise, özel gözlükler (İrlen gözlükleri) gibi yardımcı araçlarla iyileşme sağlanması hedeflenmektedir. Bir çok aile ve hekim bu tür yönetmeleri başarı ile kullandıklarını ifade etmektedir. Ayrıca her geçen gün daha fazla rapor 11

17 ve araştırma bu olumlu tecrübeleri desteklemektedir. Fakat her şeye rağmen henüz cevap bulunamamış sorular vardır. Anne babalar ne yapabilir? Anne baba olarak çocuğunuzun diğer çocuklardan farklı olduğunu anladınız! Durumu fark ettiğinizde çocuğunuzu çok iyi gözlemleyin. Çocuğunuzun erken yaş gelişimini takip eden bir uzmanla (ev veya çocuk doktoru, Mütterberaterin) görüşün. Tüm şüpheleriniz giderilmeden, herşeyin iyi olacağı sözlerine itibar etmeyin. Çocuğunuzun otizm danışma merkezinde veya otizm tecrübesi olan bir uzman tarafından kontrol edilip standart testlere göre değerlendirilmesini talep edin. Teşhis sonucunda otizm tanısı konulması durumunda, ümidinizi yitirmeyin. Otizmli çocukları olan diğer ailelerle konuşun ve onlardan destek alın. Güven duyduğunuz bir uzman seçerek gerekli tüm araştırmaların yapılmasını isteyin ve özelliklede destek yöntemleri ve terapiler hakkında bilgi talep ediniz. Desteğin hemen başlatılması çok önemlidir. Bu destek yoğun ve çocuğun kendi dünyasına çekilmesine imkan vermeyecek şekilde olmalıdır. Ayrıca bu destek kesin hatlarla belirlenmiş bir yapıya sahip olmalıdır. Ülkemizde 2013 yılı itibari ile Otizm Dernekleri nden bazıları ve bu alanda uzmanlaşmış merkezlerin isimleri aşağıda verilmiştir. ANOBDER: Ankara Otistik Bireyler Derneği, Ankara ANTOBDER: Antalya Otistik Bireyler Spor Kulübü Derneği, Antalya AsperDER: Asperger Sendromu ve Otizmle Hayat Derneği, İstanbul BOÇED: Bursa Otistik Çocuklar Eğitim ve Dayanışma Derneği, Bursa İLGİDER: Otistik Çocukları Koruma Derneği, Ankara İZEV: İstanbul Zihinsel Yetersiz Çocukları Yetiştirme ve Koruma Vakfı KOÇDER: Kocaeli Otistik Çocuklar Derneği, Kocaeli KOÇAYDER: Konya Otistik Çocuklar ve Aileleri Yardımlaşma Derneği, Konya OÇEYDER: Otistik Çocukları Eğitim ve Yaşatma Derneği, Edirne ODER: Otistik Çocukları Koruma ve Yönlendirme Derneği, İzmir OMAD: Otizmle Mücadele Eden Aileler Derneği, İstanbul OTİSTİKLER DERNEĞİ, İstanbul OTİZMOTED: Otizmi Tedavi ve Eğitim Derneği OYAD: Otistik Çocuklarla Yaşam Derneği, İstanbul 12

18 OZDER: Otistik ve Zihinsel Engelli Çocuklar Derneği, İzmir ROMED: Rize Otizmle Mücadele ve Eğitim Derneği, Rize SAOBDER: Emiralem Sabahat Akşiray Otistik Bireyler Destekleme Derneği, İzmir SOYDER: Sakarya Otizmle Yaşam Derneği, Sakarya TEKİRDAĞ Otistik Çocukları Koruma Derneği TOÇOKDER: Tekirdağ Otistik Çocukları Koruma Derneği, Tekirdağ TODEV: Türkiye Otistiklere Destek ve Eğitim Vakfı, İstanbul TOHUM OTİZM VAKFI: Tohum Türkiye Otizm Erken Tanı ve Eğitim Vakfı, İstanbul ZİHİNSEL Yetersiz Çocukları Yetiştirme ve Koruma Vakfı, Ankara Otistik Çocuğun Eğitiminde Anne ve Babanın Rolü Otistik çocuğun kendisini en rahat ve güvende hissettiği yer evi, dolayısıyla anne ve babasıdır. Eğer otistik çocuğun davranışları düzeltilecek, değiştirilecek ve geliştirilecek ise bu iş davranışın sıkça tekrarlandığı ev ortamında ve onu en iyi tanıyan kişilerin desteğiyle yapılmalıdır. Bu nedenle anne ve babaya bu konuda büyük görevler ve sorumluluklar düşmektedir. Anne ve babalar çocuklarından beklentilerine göre öğrenmeye hazırlık, iletişim ve öz bakım becerileri olacak şekilde kolaydan zora doğru bir plan hazırlamalıdırlar. Bu şekilde çocuğunuzun sahip olduğu düzeye göre size olan bağımlılığını en aza indirgeyecek şekilde planlamanız gerekir. Çocuğunuzda var olan yada kazanmış olduğu becerilerden yola çıkarak yeni beceriler kazanabilmesine fırsat ve destek vermeniz kendiniz ve çocuğunuzun geleceği için yapabileceğiniz en kalıcı yatırımı oluşturacaktır. Beklentilerinizin yalnızca bir kurum tarafından karşılanmasını istemeniz ve beklemeniz anne ve babanın belirtilen çok önemli görevlerini yapmamaları anlamına gelmektedir. Otistik çocuğunuzun eğitime alındığı ve eğitimcilerin işbirliği içerisinde herkesin üzerine düşen görevi yapmasına yönelik bir program oluşturulması sonucu bir denge oluşacak ve sonuç olumlu gelişme yönünde olacaktır. Anne ve baba olarak sizlerin çocuğunuzun durumunu kabullenme ve çocuğunuz için gerekli eğitim şekline karar vermenizden sonraki adım, çocuğunuzu eğitime hazırlamak olmalıdır. Çocuğunuzun eğitime hazır olması hem eğitimcilere hem de çocuğunuzun eğitimden olabildiğince yararlanabilmesine olanak tanıyacaktır. Çocuğunuzun eğitime başlamadan önce bulunduğu çevreyi ve etrafındaki kişileri tanıması gerekmektedir. Bazı çocuklar için evden uzaklaşmak son derece kaygı verici olabilir. Bu kaygının azaltılması için önceleri kısa sürelerle eğitim alacağı ortamda tutulması ve bu sürenin zaman içerisinde arttırılması gerekmektedir. 13

19 Otistik çocuğunuzun kendini rahat hissettiği ev ortamı aynı zamanda eğitim ortamı olma özelliğine dönüştürülebilir. Ev ortamındaki eğitim hem otistik çocuğunuz hem de sizler için zevk verici olmalıdır. Çocuğunuzla birlikte evde yapmayı planladığınız etkinlikler çocuğunuzun ihtiyaçlarına, nelerden hoşlandığına ve hangi etkinliklere katılabileceğine bağlı olarak sizler tarafından karar verilmelidir. Evde yapılabilecek her etkinlik çocuğunuzun çevresiyle ilgili daha fazla bilgi edinebilmesini sağlayacak nitelikte olmalıdır. Örneğin lambaların düğmesini açıp kapatırken, yemek masasının hazırlanmasında veya yatağın toplanmasında çocuğunuzun düzeyine uygun şekilde yapmalısınız. Anlaşılır açıklamalarla, sabırla ve destekle çocuğunuzun başarılı olabilmesine yardımcı olabileceğini unutmamalısınız. Otistik çocuğunuzun daha iyi ve kolay öğrenmesi için pahalı oyuncak ve malzemelerin kullanılması gerekli değildir. Evinizdeki birçok malzeme de aynı zamanda iyi birer öğretim malzemesi olarak kullanılabilir. Örneğin; Bardak; Ne işe yaradığının yanı sıra şeffaf,,ince, sert ve cam gibi bazı kavramların öğretilmesinde kullanılabilir. Minder; dikdörtgen yada kare, renk, yumuşak, sert gibi bazı kavramların öğretilmesinde kullanılabilir. Portakal; Meyve oluşu ve yenme özelliğinin yanı sıra, büyük, küçük, pürüzlü, kaygan, gibi bazı kavramların öğretilmesinde kullanılabilir. Evde yapılan etkinlikler sayesinde çocuğunuz zamanla tek başına hareket edebilir hale gelebilecek istek ve gereksinimlerini kendisi karşılayabilecektir. Böylece çocuğunuzun size olan bağımlılığı azaldıkça kendisine olan güveni artacak ve sizinle birlikte yaşayabilme becerisini kazandığını daha çok çevresini algılamaya ve hissetmeye başlayacaktır. Çocuğunuzun başarılarını övülmesi bir sonraki adımın daha istekli yapılmasını sağlayacaktır. Ancak övgülerinizi gerçek durumlar için kullanmanız çok önemlidir. Bu durum çocuğunuzun kendisinden beklenilenleri doğru olarak yaptığını anlayabilmesine de yardımcı olacaktır 14

20 Uygulanan Bazı Terapi Yöntemleri ve Projedeki Uygulama Alanları Atabey Kaymakamlığı tarafından Batı Akdeniz Kalkınma Ajansı na sunulan ve kabul edilen SDÜ Atabey Meslek Yüksekokulu nun işbirliği ile sürdürülen TR61/12/TRZMK/0041 referans numaralı Zihinsel ve Bedensel Engelli Bireylerin At ve Doğa Sevgisi ile Sosyalleştirilmesi isimli proje Ağustos 2013 tarihinde başlatılmıştır. Projede hedef kitle Isparta Gülşen Önal Özel Eğitim Uygulama Merkezi nde kaynaştırma eğitimi alan yaş aralığında olan otistik çocuklarımızdan seçilmiştir. Proje süresince otistik bireylere dünyada sıkça uygulanan bazı terapi yöntemleri uygulanarak başarı şansları ölçülmüştür. Bu terapi yöntemleri projede etkinlikler kapsamında gerçekleşmiştir. Bu etkinliklerin uygulama şekilleri ve hedefleri aşağıda belirtilmiştir. At Biniş Eğitimi (Hippoterapi) Gülşen Önal Özel Eğitim Uygulama Merkezi nde öğrenim gören otistik bireyler saat 09:00 sularında Atabey Binicilik Tesislerinde bulunan manej alanına getirilmişlerdir. Her otistik bireye en az iki eğitmen gözetiminde gerçekleştirilen etkinlikte otistik bireylerin ve ailelerinin etkinlikten olumlu yönde etkilendikleri belirlenmiştir. Her birey ata binmeden önce güvenlik tedbirleri alınarak (kask, sağ ve solunda birer kişi, atı idare eden eğitmen, vb) etkinliğe katılmaları sağlanmıştır. Otistik bireyler öncelikle atları beslemişler ve atlara dokunmaları sağlanmıştır. Etkinlikte öncelikle bireylerin atlara tedirgin olarak yaklaştıkları ancak kısa zamanda alıştıkları gözlenmiştir. Otistik bireylerin at üzerinde yaklaşık 400 m lik manej alanında biniş eğitimleri gerçekleştirilmiştir. Bazı bireylerin atlara çok kısa zamanda alıştıkları ve tekrar tekrar ata binmek istedikleri saptanmıştır. Her bireyin fotoğrafı ve yüzündeki mutluluk ifadeleri fotoğrafa alınmış ve fotoğrafların tamamı diğer etkinliklerde olduğu gibi proje kapsamında hazırlanan web sitesinde yayınlanmıştır. 15

Otizm nedir? Söz konusu belirtiler üç yaşına kadar olan dönemde görülmeye başlar. Otistik bozukluklara zihinsel özürlülük eşlik edebilir.

Otizm nedir? Söz konusu belirtiler üç yaşına kadar olan dönemde görülmeye başlar. Otistik bozukluklara zihinsel özürlülük eşlik edebilir. Otizm nedir? Otizm terimi Yununca kökenli bir kelime olup, kendini yönelik olmak demektir. Bazı insanlar yalnızlığı tercih eder, sadece özel bir alana ilgi duyar, başkalarının hissettiklerini anlamakta

Detaylı

70. Yılında Otizm Spektrum Bozuklukları. Dr. Sabri Hergüner Meram Tıp Fakültesi, Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi AD

70. Yılında Otizm Spektrum Bozuklukları. Dr. Sabri Hergüner Meram Tıp Fakültesi, Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi AD 1943 2013 70. Yılında Otizm Spektrum Bozuklukları Dr. Sabri Hergüner Meram Tıp Fakültesi, Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi AD Açıklama 2012-2013 Araştırmacı: Yok Danışman: Yok Konuşmacı: 2012 Janssen Cilag

Detaylı

OTİZM SPEKTRUM BOZUKLUĞU. Prof. Dr. Berna Özsungur Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları AD

OTİZM SPEKTRUM BOZUKLUĞU. Prof. Dr. Berna Özsungur Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları AD OTİZM SPEKTRUM BOZUKLUĞU Prof. Dr. Berna Özsungur Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları AD 58. Türkiye Milli Pediatri Kongresi 25 Ekim 2014 TANIM Otizm Spektrum

Detaylı

T.C. Artvin Valiliği Halk Sağlığı Müdürlüğü Bulaşıcı Olmayan Hastalıklar Programlar ve Kanser Şube Müdürlüğü Ruh Sağlığı Birimi OTİZM

T.C. Artvin Valiliği Halk Sağlığı Müdürlüğü Bulaşıcı Olmayan Hastalıklar Programlar ve Kanser Şube Müdürlüğü Ruh Sağlığı Birimi OTİZM T.C. Artvin Valiliği Halk Sağlığı Müdürlüğü Bulaşıcı Olmayan Hastalıklar Programlar ve Kanser Şube Müdürlüğü Ruh Sağlığı Birimi OTİZM BENİ KOŞULSUZ SEVİN! OTİZM NEDİR? O Bireyin sosyal iletişimini, dil

Detaylı

Zihinsel Yetersizliği Olan Öğrenciler

Zihinsel Yetersizliği Olan Öğrenciler Zihinsel Yetersizliği Olan Öğrenciler Zihinsel yetersizlik üç ölçütte ele alınmaktadır 1. Zihinsel işlevlerde önemli derecede normalin altında olma 2. Uyumsal davranışlarda yetersizlik gösterme 3. Gelişim

Detaylı

TANIM. Aşağıdaki gelişim alanlarının bir kaçında ağır ve yaygın yetersizlik ile karekterize edilir;

TANIM. Aşağıdaki gelişim alanlarının bir kaçında ağır ve yaygın yetersizlik ile karekterize edilir; OTİZM TANIM Aşağıdaki gelişim alanlarının bir kaçında ağır ve yaygın yetersizlik ile karekterize edilir; Sosyal etkileşim becerileri, İletişim becerileri Basma kalıp ilgiler, aktiviteler ya da davranışların

Detaylı

Tohum Türkiye Otizm Erken Tanı ve Eğitim Vakfı. Sayın Milletvekili, konusunda kamuoyunda bilinç oluşturmaya gayret etmekteyiz.

Tohum Türkiye Otizm Erken Tanı ve Eğitim Vakfı. Sayın Milletvekili, konusunda kamuoyunda bilinç oluşturmaya gayret etmekteyiz. Sayın Milletvekili, Otizm spektrum bozukluğu (OSB) yaşamın ilk yıllarında ortaya çıkan karmaşık bir nörogelişimsel bozukluk olup belirli davranış ve öğrenme özellikleri ile kendini göstermektedir. Şu an

Detaylı

EĞİTİMDE KAVRAMLAR, İLKELER, HİZMETLER VE SAYISAL BİLGİLER

EĞİTİMDE KAVRAMLAR, İLKELER, HİZMETLER VE SAYISAL BİLGİLER İÇİNDEKİLER 1. Bölüm ÖZEL EĞİTİMDE KAVRAMLAR, İLKELER, HİZMETLER VE SAYISAL BİLGİLER Giriş... 3 Türkiye de Özel Eğitim Gerektiren Bireylerle İlgili Sayısal Bilgiler...10 Özel Eğitimde İlkeler...11 Türkiye

Detaylı

Zeka Gerilikleri Zeka Geriliği nedir? Sıklık Nedenleri

Zeka Gerilikleri Zeka Geriliği nedir? Sıklık Nedenleri Zeka Geriliği nedir? Zeka geriliğinin kişinin yaşına ve konumuna uygun işlevselliği gösterememesiyle belirlidir. Bunun yanı sıra motor gelişimi, dili kullanma yeteneği bozuk, anlama ve kavrama yaşıtlarından

Detaylı

Rutinler temamız kapsamında sabah sporu yaptık, grup sohbetleri ile paylaşımlarda bulunduk. Sabah sporunda reçel yaptık, hayali reçellerimizi

Rutinler temamız kapsamında sabah sporu yaptık, grup sohbetleri ile paylaşımlarda bulunduk. Sabah sporunda reçel yaptık, hayali reçellerimizi Rutinler temamız kapsamında sabah sporu yaptık, grup sohbetleri ile paylaşımlarda bulunduk. Sabah sporunda reçel yaptık, hayali reçellerimizi pişirdik. Topla tanışma oyunları oynadık. Heykel ol, adını

Detaylı

Cinsiyet Hormonları ve Nörogelişimsel Bozukluklar

Cinsiyet Hormonları ve Nörogelişimsel Bozukluklar Cinsiyet Hormonları ve Nörogelişimsel Bozukluklar Geç-dönem Bozukluklar Depresyon Kaygı Bozuklukları Yeme Bozuklukları Travma Sonrası Stres Bozukluğu Nörogelişimsel Bozukluklar Otizm Dikkat Eksikliği Hiperaktivite

Detaylı

OKUMA YAZMAYA HAZIRLIK ÇALIŞMALARI

OKUMA YAZMAYA HAZIRLIK ÇALIŞMALARI OKUMA YAZMAYA HAZIRLIK ÇALIŞMALARI Okulöncesi eğitim çevresini merak eden, öğrenmeye ve düşünmeye güdülenmiş çocuğun bu özelliklerini yönetme, teşvik etme ve geliştirme gibi çok önemli bir görevi üstlenmiştir.

Detaylı

Bazı araştırmacılar, zihinsel engelli olan ve olmayan çocukların oyun türü ve düzeylerini karşılaştırmışlardır.

Bazı araştırmacılar, zihinsel engelli olan ve olmayan çocukların oyun türü ve düzeylerini karşılaştırmışlardır. Engelli Çocuklar Ve Oyun Zihinsel Engelli Çocuklar Zihinsel Engel Doğum öncesinde, doğum anında ve sonrasında çeşitli nedenlere bağlı olarak merkezi sinir sisteminde, daha doğrusu beyinde meydana gelen

Detaylı

OYUN VE ÇOCUK. -Çocuğun iç dünyasını anlayabilmek. -Çocuğun olayları anlamasına yardım etmek. -Çocuğa olaylarla baş etme becerileri kazandırmak

OYUN VE ÇOCUK. -Çocuğun iç dünyasını anlayabilmek. -Çocuğun olayları anlamasına yardım etmek. -Çocuğa olaylarla baş etme becerileri kazandırmak OYUN VE ÇOCUK Oyun oynamak çocukluk çağına özgü psikolojik, fizyolojik ve sosyal içerikli bir olgudur. Oyun hem zihinsel gelişimin aynası olan hem sosyal becerilerin öğrenildiği hem de duygusal boşalımın

Detaylı

10 Mayıs 2009 tarihinde uygulanan Pep-r Gelişimsel Ölçeği Değerlendirme Sonuçları: Kronolojik Yaş : 3 yaş 9 ay

10 Mayıs 2009 tarihinde uygulanan Pep-r Gelişimsel Ölçeği Değerlendirme Sonuçları: Kronolojik Yaş : 3 yaş 9 ay C. C. 17 Ağustos 2005 doğumlu bir erkek çocuğudur. Eylül 2008 yılında Londra da bir anaokuluna başlamıştır. Annesi, yaşıtlarıyla kıyasladığında aynı iletişim becerilerini gösteremediğini düşündüğünden

Detaylı

Kekemelik, konuşmanın akıcılığıyla ilgili bir iletişim bozukluğudur. Ses, hece ve sözcüklerde uzatmalar, tekrarlar veya duraklamalarla

Kekemelik, konuşmanın akıcılığıyla ilgili bir iletişim bozukluğudur. Ses, hece ve sözcüklerde uzatmalar, tekrarlar veya duraklamalarla Kekemelik Nedir? Kekemelik, konuşmanın akıcılığıyla ilgili bir iletişim bozukluğudur. Ses, hece ve sözcüklerde uzatmalar, tekrarlar veya duraklamalarla ortaya çıkan konuşmanın akıcılığının bozulduğu durum

Detaylı

DEHB GÜNLÜK YAŞAM KAOS HALİNE GELDİĞİNDE

DEHB GÜNLÜK YAŞAM KAOS HALİNE GELDİĞİNDE Tiedot turkiksi DEHB GÜNLÜK YAŞAM KAOS HALİNE GELDİĞİNDE Çocukların oturup konsantre olmakta ve dürtülerini kontrol etmekte zorlanmaları normaldir. Ancak DEHB li (Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu)

Detaylı

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU. Dahili Servisler

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU. Dahili Servisler DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU Dahili Servisler Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHP) Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), her 10 çocuktan birinde görülmesi, ruhsal, sosyal

Detaylı

ANABİLİM EĞİTİM KURUMLARI ARKADAŞLIK İLİŞKİLERİ

ANABİLİM EĞİTİM KURUMLARI ARKADAŞLIK İLİŞKİLERİ A u ok na lu ANABİLİM EĞİTİM KURUMLARI ARKADAŞLIK İLİŞKİLERİ PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK VE REHBERLİK BİRİMİ - MART 2014 ANAOKULLARI BÜLTENİ ARKADAŞLIK İLİŞKİLERİ Okul öncesi dönem, gelişimin hızlı olması ve

Detaylı

2011-2012 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI BÜLTEN 5

2011-2012 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI BÜLTEN 5 2011-2012 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI BÜLTEN 5 OTİZM NEDİR? Kendi dünyalarında yalıtılmış (izole) otizmli bireyler, farklı ve uzak görünürler ve başkaları ile duygusal bağlar oluşturmazlar. Bu şaşırtıcı beyin

Detaylı

Türkçe dili etkinlikleri, öğretmen rehberliğinde yapılan grup etkinliklerindendir. Bu etkinlikler öncelikle çocukların dil gelişimleriyle ilgilidir.

Türkçe dili etkinlikleri, öğretmen rehberliğinde yapılan grup etkinliklerindendir. Bu etkinlikler öncelikle çocukların dil gelişimleriyle ilgilidir. KİTAP VE ÇOCUK Türkçe dili etkinlikleri, öğretmen rehberliğinde yapılan grup etkinliklerindendir. Bu etkinlikler öncelikle çocukların dil gelişimleriyle ilgilidir. Türkçe dil etkinlikleri çocuğun kendi

Detaylı

ÖZEL ATACAN EĞİTİM KURUMLARI

ÖZEL ATACAN EĞİTİM KURUMLARI ÖZEL ATACAN EĞİTİM KURUMLARI ANAOKULU PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK VE REHBERLİK SERVİSİ VELİ BÜLTENİ MAYIS -2012 ÇOCUK VE KİTAP "EĞİTİM YAŞAM İÇİNDİR" 2 ÇOCUK VE KİTAP Önceleri çocuk için kitap bir oyuncaktır.

Detaylı

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ EVDE ÇOCUK BAKIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ EVDE ÇOCUK BAKIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ EVDE ÇOCUK BAKIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2009 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile

Detaylı

ERGENLERDE İNTERNET BAĞIMLILIĞI

ERGENLERDE İNTERNET BAĞIMLILIĞI ERGENLERDE İNTERNET BAĞIMLILIĞI Bilgisayar ve internet kullanımı teknoloji çağı olarak adlandırabileceğimiz bu dönemde, artık hayatın önemli gereçleri haline gelmiştir. Bilgiye kolay, hızlı, ucuz ve güvenli

Detaylı

T.C ALİAĞA KAYMAKAMLIĞI REHBERLİK VE ARAŞTIRMA MERKEZİ Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Hizmetleri Bölümü BÜLTEN. Ayın Konusu

T.C ALİAĞA KAYMAKAMLIĞI REHBERLİK VE ARAŞTIRMA MERKEZİ Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Hizmetleri Bölümü BÜLTEN. Ayın Konusu T.C ALİAĞA KAYMAKAMLIĞI REHBERLİK VE ARAŞTIRMA MERKEZİ Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Hizmetleri Bölümü NİSAN Ayın Konusu FARKLILIKLARLA YAŞAMAK İÇİNDEKİLER 1. FARKLILIKLARA SAYGI DUYMA 2. EMPATĠ

Detaylı

DEHB GÜNLÜK YAŞAM KAOS HALİNE GELDİĞİNDE

DEHB GÜNLÜK YAŞAM KAOS HALİNE GELDİĞİNDE Information på turkiska DEHB GÜNLÜK YAŞAM KAOS HALİNE GELDİĞİNDE Çocukların oturup konsantre olmakta ve dürtülerini kontrol etmekte zorlanmaları normaldir. Ancak DEHB li (Dikkat Eksikliği Hiperaktivite

Detaylı

MERSİN HALK SAĞLIĞI MÜDÜRLÜĞÜ ÇEKÜSH ŞUBESİ ÇOCUK GELİŞİMCİ DAMLA ATAMER

MERSİN HALK SAĞLIĞI MÜDÜRLÜĞÜ ÇEKÜSH ŞUBESİ ÇOCUK GELİŞİMCİ DAMLA ATAMER MERSİN HALK SAĞLIĞI MÜDÜRLÜĞÜ ÇEKÜSH ŞUBESİ ÇOCUK GELİŞİMCİ DAMLA ATAMER BEBEKLİK DÖNEMİNDE (0 3 YAŞ) ERKEN TANI İÇİN KRİTİK DÖNEMLER Bebeklik dönemi, gelişimin en hızlı ilerlediği dönemdir. Çevrelerine

Detaylı

YGB olgularında infantil spazm, tuberoskleroz, serebral libidozis ve frajil X kromozom anomalisi en yaygın görülen tıbbi bozuklardır.

YGB olgularında infantil spazm, tuberoskleroz, serebral libidozis ve frajil X kromozom anomalisi en yaygın görülen tıbbi bozuklardır. TARİHÇE 1930 da Heller, bebeklik demansını, ağır gerilemeye stereotipilerin,huzursuzluğun ve konuşma kaybının eşlik ettiğini belirterek tanımlamıştır. 1943 te Kanner, bebeklik otizmi 1944 de Asperger otistik

Detaylı

ANASINIFI PYP VELİ BÜLTENİ (8 Eylül 2014 17 Ekim 2014 )

ANASINIFI PYP VELİ BÜLTENİ (8 Eylül 2014 17 Ekim 2014 ) ANASINIFI PYP VELİ BÜLTENİ (8 Eylül 2014 17 Ekim 2014 ) Sayın Velimiz, Okulumuzda yürütülen PYP çalışmaları kapsamında; disiplinler üstü temalarımız ile ilgili uygulama bilgileri size tüm yıl boyunca her

Detaylı

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ EVDE ÇOCUK BAKIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ EVDE ÇOCUK BAKIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ EVDE ÇOCUK BAKIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı

Detaylı

Risk Altındaki Çocuklara Yaklaşım

Risk Altındaki Çocuklara Yaklaşım Risk Altındaki Çocuklara Yaklaşım Prof. Dr. Betül Ulukol Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Sosyal Pediatri Bilim Dalı Risk Yüksek riskli gebeliklerin sonucu dünyaya gelenler Özel sağlık gereksinimi olan

Detaylı

ÇOCUK VE OYUN. Doç. Dr. Ayperi Sığırtmaç. Ç.Ü. Eğitim Fak. İlköğretim Böl. Okul Öncesi Öğretmenliği Anabilim Dalı

ÇOCUK VE OYUN. Doç. Dr. Ayperi Sığırtmaç. Ç.Ü. Eğitim Fak. İlköğretim Böl. Okul Öncesi Öğretmenliği Anabilim Dalı ÇOCUK VE OYUN Doç. Dr. Ayperi Sığırtmaç Ç.Ü. Eğitim Fak. İlköğretim Böl. Okul Öncesi Öğretmenliği Anabilim Dalı Çocuk için çok ciddi bir uğraş olan oyun, aynı zamanda bir eğlence ve öğrenme kaynağıdır.

Detaylı

2014

2014 2014 DİKKAT EKSİKLİĞİ BOZUKLUĞU (DEB) ve MentalUP İçerik DEB e Klinik İlgi DEB Nedir? DEB in Belirtileri DEB in Zihinsel Sürece Etkileri DEB in Psikososyal Tedavisi MentalUP tan Faydalanma MentalUP İçeriği

Detaylı

(KIRIKKALE OTİSTİK ÇOCUKLAR EĞİTİM MERKEZİ)

(KIRIKKALE OTİSTİK ÇOCUKLAR EĞİTİM MERKEZİ) (KIRIKKALE OTİSTİK ÇOCUKLAR EĞİTİM MERKEZİ) Asperger sendromu nedir? Belki de Ulusal Otistic Birliğinin (National Autistic Society) Asperger sendromu nedir kitapcığını okumuşsunuzdur? Biz Londra daki sosyal

Detaylı

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem.

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. Onkoloji Okulu İstanbul /2014 SAĞLIK NEDİR? Sağlık insan vücudunda; Fiziksel, Ruhsal, Sosyal

Detaylı

Psikolog Seda BİLGEN IŞIK İÇİNDEKİLER: 1. TIRNAK YEME 2. ÇOCUKLARDA BİLGİSAYAR KULLANIMI 3. SINAV KAYGISI 4. KAYNAKÇA

Psikolog Seda BİLGEN IŞIK İÇİNDEKİLER: 1. TIRNAK YEME 2. ÇOCUKLARDA BİLGİSAYAR KULLANIMI 3. SINAV KAYGISI 4. KAYNAKÇA Psikolog Seda BİLGEN IŞIK İÇİNDEKİLER: 1. TIRNAK YEME 2. ÇOCUKLARDA BİLGİSAYAR KULLANIMI 3. SINAV KAYGISI 4. KAYNAKÇA 1. TIRNAK YEME Tırnak yeme, her yaşta ve her iki cinste de görülebilen, zaman içinde

Detaylı

BİREYSEL PLANLAMA MÜDAHALE HİZMETLERİ. Okula yeni başlayan. öğrencilere yönelik. gözlem çalışmaları yapılması.

BİREYSEL PLANLAMA MÜDAHALE HİZMETLERİ. Okula yeni başlayan. öğrencilere yönelik. gözlem çalışmaları yapılması. LÜLEBURGAZ REHBERLİK VE ARAŞTIRMA MERKEZİ MÜDÜRLÜĞÜ 2013/2014 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI ANALARI REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMA HİZMETLERİ YILLIK ÇERÇEVE PROGRAM TASLAĞI EYLÜL 23-27 EYLÜL 16-20 EYLÜL 9-13 EYLÜL

Detaylı

OKULA HAZIR MISINIZ? VELİ BÜLTENİ EYLÜL - 2012 ATA KOLEJİ REHBERLİK SERVİSİ

OKULA HAZIR MISINIZ? VELİ BÜLTENİ EYLÜL - 2012 ATA KOLEJİ REHBERLİK SERVİSİ OKULA HAZIR MISINIZ? VELİ BÜLTENİ EYLÜL - 2012 ATA KOLEJİ REHBERLİK SERVİSİ OKULA HAZIR MISINIZ? ÇOCUĞUNUZU KOLLARINIZA ALDIĞINIZ AN SANKİ DÜN GİBİ AKLINIZDAYKEN, MİNİK BEBEĞİNİZ BÜYÜDÜ VE BEBEĞİNİZİN

Detaylı

Öğretim Teknolojileri ve Materyal Geliştirme İLETİŞİM

Öğretim Teknolojileri ve Materyal Geliştirme İLETİŞİM Öğretim Teknolojileri ve Materyal Geliştirme İLETİŞİM Yrd.Doç.Dr. Gülçin Tan Şişman Eğitim Programları ve Öğretim İletişim "Ne kadar çok bilirsen bil, söylediklerin karsındakinin anlayacagı kadardır."

Detaylı

YETİŞKİNLERDE MADDE BAĞIMLILIĞI DOÇ. DR. ARTUNER DEVECİ

YETİŞKİNLERDE MADDE BAĞIMLILIĞI DOÇ. DR. ARTUNER DEVECİ YETİŞKİNLERDE MADDE BAĞIMLILIĞI DOÇ. DR. ARTUNER DEVECİ CELAL BAYAR ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ PSİKİYATRİ A.D. Madde deyince ne anlıyoruz? Alkol Amfetamin gibi uyarıcılar Kafein Esrar ve sentetik kannabinoidler

Detaylı

İSTEK ÖZEL ACIBADEM İLKOKULU PDR BÖLÜMÜ 2013-2014 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI

İSTEK ÖZEL ACIBADEM İLKOKULU PDR BÖLÜMÜ 2013-2014 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI İSTEK ÖZEL ACIBADEM İLKOKULU PDR BÖLÜMÜ 2013-2014 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI İSTEK ÖZEL ACIBADEM İLKOKULU Yaş Dönem Özellikleri BÜYÜME VE GELİŞME Gelişme kavramı düzenli, sürekli ve uyumlu bir ilerlemeyi dile

Detaylı

REHBERLİK POSTASI -1

REHBERLİK POSTASI -1 ANABİLİM EĞİTİM KURUMLARI PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK VE REHBERLİK BİRİMİ REHBERLİK POSTASI -1 TARİH: 02.11.2012 Sayın Velimiz, Anaokullarımızda, öğrencilerimizin katılımlarıyla renklenen, çeşitli branş dersleri,

Detaylı

İŞİTME YETERSİZLİĞİ OLAN BİREYLER İÇİN PERFORMANS BELİRLEME FORMU

İŞİTME YETERSİZLİĞİ OLAN BİREYLER İÇİN PERFORMANS BELİRLEME FORMU T.C Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim Rehberlik ve Danışma Hizmetleri Genel Müdürlüğü İŞİTME YETERSİZLİĞİ OLAN BİREYLER İÇİN PERFORMANS BELİRLEME FORMU 2009 PROGRAMDA YER ALAN MODÜLLER VE SÜRELERİ Modülün

Detaylı

1 ÖZEL EĞİTİM VE ÖZEL EĞİTİME MUHTAÇ ÇOCUKLAR

1 ÖZEL EĞİTİM VE ÖZEL EĞİTİME MUHTAÇ ÇOCUKLAR İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 ÖZEL EĞİTİM VE ÖZEL EĞİTİME MUHTAÇ ÇOCUKLAR 13 1.1. Özel Gereksinimli Bireyler 16 1.2. Özel Eğitimin Amacı ve İlkeleri 18 1.3. Özel Eğitimin Önemi 19 1.4. Engelliliğin Genel

Detaylı

ÖZEL MANİSA ÜLKEM ANAOKULU KASIM AYI BÜLTENİ 3 YAŞ SINIFI

ÖZEL MANİSA ÜLKEM ANAOKULU KASIM AYI BÜLTENİ 3 YAŞ SINIFI ÖZEL MANİSA ÜLKEM ANAOKULU KASIM AYI BÜLTENİ 3 YAŞ SINIFI SINIF ETKİNLİKLERİ TÜRKÇE DİL Öğrencilerimiz kendilerini tanıtan oyuncaklar, giysiler, sevdiği eşyalarını anlatarak paylaşımlarda bulundular. Öğrenciler

Detaylı

YABANCI DİLLER MESLEKİ İNGİLİZCE (HALKLA İLİŞKİLER VE ORGANİZASYON HİZMETLERİ) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

YABANCI DİLLER MESLEKİ İNGİLİZCE (HALKLA İLİŞKİLER VE ORGANİZASYON HİZMETLERİ) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü YABANCI DİLLER MESLEKİ İNGİLİZCE (HALKLA İLİŞKİLER VE ORGANİZASYON HİZMETLERİ) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2010 ANKARA ÖN SÖZ

Detaylı

ÜRÜN VE HİZMETLERİMİZ

ÜRÜN VE HİZMETLERİMİZ ÜRÜN VE HİZMETLERİMİZ İÇİNDEKİLER Kişilik Testleri 3-22 Öğrenme Modeli Testleri 23-32 Dikkat Testleri 33-42 Düşünme Becerileri Testleri 43-48 Dikkat Setleri 49-54 Oyunlar 55-60 YÜKSEK BAŞARI İÇİN; Benego

Detaylı

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ 4-6 YAŞ ÇOCUK EĞİTİMİ VE ETKİNLİKLERİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ 4-6 YAŞ ÇOCUK EĞİTİMİ VE ETKİNLİKLERİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ 4-6 YAŞ ÇOCUK EĞİTİMİ VE ETKİNLİKLERİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2014 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin

Detaylı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Ölçme, Değerlendirme ve Sınav Hizmetleri Genel Müdürlüğü ÖZEL EĞİTİM İHTİYACI OLAN ÖĞRENCİLERE SINAV UYGULAMA KLAVUZU

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Ölçme, Değerlendirme ve Sınav Hizmetleri Genel Müdürlüğü ÖZEL EĞİTİM İHTİYACI OLAN ÖĞRENCİLERE SINAV UYGULAMA KLAVUZU T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Ölçme, Değerlendirme ve Sınav Hizmetleri Genel Müdürlüğü ÖZEL EĞİTİM İHTİYACI OLAN ÖĞRENCİLERE SINAV UYGULAMA KLAVUZU 1 Bu kılavuzda sınavda dikkat etmeniz gereken hususlar,

Detaylı

ÇOCUKLARIMIZ VE TEKNOLOJİ

ÇOCUKLARIMIZ VE TEKNOLOJİ TERAKKİ VAKFI ÖZEL ŞİŞLİ TERAKKİ ANAOKULU 2013-2014 EĞİTİM YILI Bilgi Bülten Sayı:2 ÇOCUKLARIMIZ VE TEKNOLOJİ Hızla gelişen dünyada teknolojik ürünler hayatımızın büyük bir kısmını kapsamakta. İş ortamında

Detaylı

4+4+4 YAVRULARIMIZIN ÖZGÜVENSİZ, BAŞARISIZ VE MUTSUZ OLMASINI İSTER MİYİZ? Zeynep okula başlıyor. Canımdan çok sevdiğim kızım.

4+4+4 YAVRULARIMIZIN ÖZGÜVENSİZ, BAŞARISIZ VE MUTSUZ OLMASINI İSTER MİYİZ? Zeynep okula başlıyor. Canımdan çok sevdiğim kızım. 4+4+4 YAVRULARIMIZIN ÖZGÜVENSİZ, BAŞARISIZ VE MUTSUZ OLMASINI İSTER MİYİZ? Zeynep okula başlıyor. Canımdan çok sevdiğim kızım. Heyecanımız dorukta! Çanta, önlük, ders malzemeleri, kışlık giysiler, ayakkabı.

Detaylı

OKUMA YAZMAYA HAZIRLIK ÇALIŞMASI

OKUMA YAZMAYA HAZIRLIK ÇALIŞMASI OYUN ETKİNLİĞİ Okul öncesi öğrencilerimiz bu ay; sınıflarında bulunan dramatik oyun, müzik, blok, kitap, kukla, fen-doğa, eğitici oyuncak ve sanat merkezlerinde serbest oyunlar oynadılar. Bu oyunlar, öğrencilerimizin

Detaylı

GAZETECİLİK DİJİTAL FOTOĞRAFÇILIK MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

GAZETECİLİK DİJİTAL FOTOĞRAFÇILIK MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü GAZETECİLİK DİJİTAL FOTOĞRAFÇILIK MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2011 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı karşıya

Detaylı

T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Öğretmen Yetiştirme ve Geliştirme Genel Müdürlüğü. Mesleki Gelişim Programı

T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Öğretmen Yetiştirme ve Geliştirme Genel Müdürlüğü. Mesleki Gelişim Programı T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Öğretmen Yetiştirme ve Geliştirme Genel Müdürlüğü 1. ETKİNLİĞİN ADI Zihinsel Engellilerin Eğitimi Kursu 4 Mesleki Gelişim Programı 2. ETKİNLİĞİN AMAÇLARI Bu faaliyeti başarı

Detaylı

Dil Öğrenme ve yazım dili öğrenme

Dil Öğrenme ve yazım dili öğrenme Dil Öğrenme ve yazım dili öğrenme Đyi bir başarı için gerekli olanşartlar Çocuğunu desteklemek isteyen annebabalar için çeşitli tavsiyeler Elisabeth Grammel und Claudia Winklhofer Übersetzung: Abdullah

Detaylı

VEGA ANAOKULU 4 YAŞ GÖKKUŞAĞI SINIFI KUKLALAR NELER SÖYLÜYOR SORGULAMA ÜNİTESİ BÜLTENİ DİSİPLİNLERÜSTÜ TEMA

VEGA ANAOKULU 4 YAŞ GÖKKUŞAĞI SINIFI KUKLALAR NELER SÖYLÜYOR SORGULAMA ÜNİTESİ BÜLTENİ DİSİPLİNLERÜSTÜ TEMA VEGA ANAOKULU 4 YAŞ GÖKKUŞAĞI SINIFI KUKLALAR NELER SÖYLÜYOR SORGULAMA ÜNİTESİ BÜLTENİ DİSİPLİNLERÜSTÜ TEMA KENDİMİZİ İFADE ETME YOLLARIMIZ: Düşünceleri, duyguları, doğayı, kültürü, inançları, değerleri

Detaylı

OTİZM. Otizm Nedir? Otizmin Belirtileri Nelerdir? Otistiklerde etkilenme dereceleri değişse de aşağıdaki ortak belirtiler görülür:

OTİZM. Otizm Nedir? Otizmin Belirtileri Nelerdir? Otistiklerde etkilenme dereceleri değişse de aşağıdaki ortak belirtiler görülür: OTİZM Otizm Nedir? Otizm, sosyal ve iletişim becerilerinin oluşmasını etkileyen bir gelişim bozukluğudur. Otizm, genellikle yaşamın ilk 2 yılında ortaya çıkar. Otistik çocuklar genellikle öğrenme zorluğu

Detaylı

KİŞİSEL GELİŞİM VE EĞİTİM ETKİLİ VE HIZLI OKUMA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

KİŞİSEL GELİŞİM VE EĞİTİM ETKİLİ VE HIZLI OKUMA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü KİŞİSEL GELİŞİM VE EĞİTİM ETKİLİ VE HIZLI OKUMA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2012 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı

Detaylı

OTİZM PLATFORMU 2 Nisan 2008

OTİZM PLATFORMU 2 Nisan 2008 OTİZM PLATFORMU 2 Nisan 2008 Genel Bilgiler Otizm Platformu nedir? Niçin oluşmuştur? Otizm Platformu Türkiye deki otizmli bireylerin ekonomik, sosyal ve kültürel hayata tam katılımlarının sağlanması amacıyla

Detaylı

ÖZEL EĞİTİM. Arş.Gör. Dr. Canan SOLA ÖZGÜÇ csola@sakarya.edu.tr 1.Hafta

ÖZEL EĞİTİM. Arş.Gör. Dr. Canan SOLA ÖZGÜÇ csola@sakarya.edu.tr 1.Hafta ÖZEL EĞİTİM Arş.Gör. Dr. Canan SOLA ÖZGÜÇ csola@sakarya.edu.tr 1.Hafta 1 GÜNDEM Özel Eğitimde Temel Kavramlar Özel Eğitime gereksinim Duyan Çocuk Kimdir? Etiketleme ve Kullanılan Dil Sınıflandırma Özel

Detaylı

DİL VE KONUŞMA GÜÇLÜĞÜ OLAN BİREYLER İÇİN PERFORMANS BELİRLEME FORMU

DİL VE KONUŞMA GÜÇLÜĞÜ OLAN BİREYLER İÇİN PERFORMANS BELİRLEME FORMU T.C Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim Rehberlik ve Danışma Hizmetleri Genel Müdürlüğü DİL VE KONUŞMA GÜÇLÜĞÜ OLAN BİREYLER İÇİN PERFORMANS BELİRLEME FORMU 2009 PROGRAMDA YER ALAN MODÜLLER VE SÜRELERİ

Detaylı

Template. Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocuklar İçin Teknoloji Temelli Müdahale Yöntemleri: Bir Betimsel Analiz Çalışması

Template. Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocuklar İçin Teknoloji Temelli Müdahale Yöntemleri: Bir Betimsel Analiz Çalışması WINTER Template Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocuklar İçin Teknoloji Temelli Müdahale Yöntemleri: Bir Betimsel Analiz Çalışması Doç.Dr.Serhat ODLUYURT Arş.Gör. Melih ÇATTIK Anadolu Üniversitesi Engelliler

Detaylı

CAN KARDEŞ KREŞİ REHBERLİK SERVİSİ

CAN KARDEŞ KREŞİ REHBERLİK SERVİSİ CAN KARDEŞ KREŞİ REHBERLİK SERVİSİ EKİM 2014 AYLIK REHBERLİK BÜLTENİ Çocuğumla Nasıl Oyun Oynayacağım? Oyun nedir? Oyun, çocukların dünyayı algılamalarını, hayal ile gerçek dünya arasında köprü kurmalarını

Detaylı

ERGOTERAPİ. Dr. Alev Kılıçoğlu

ERGOTERAPİ. Dr. Alev Kılıçoğlu ERGOTERAPİ Dr. Alev Kılıçoğlu Kelime Anlamı: Ergoterapi kelimesi Yunanca dan gelmektedir Ergon sözcüğü, iş, hareket, eylem, davranış, beceri, etkinlik anlamına gelir. Therapeia sözcüğü ise bakım, iyileşme,

Detaylı

Evde çalışırken yararlanabileceği bir yazı tahtası çok işe yarayabilir. Bu tahta, hem yapıcı bir oyuncak

Evde çalışırken yararlanabileceği bir yazı tahtası çok işe yarayabilir. Bu tahta, hem yapıcı bir oyuncak Evde çalışırken yararlanabileceği bir yazı tahtası çok işe yarayabilir. Bu tahta, hem yapıcı bir oyuncak (örneğin öğretmencilik oyununda) hem de kalem tutma ve yazı yazma becerisinin gelişimine katkıda

Detaylı

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU. Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Uzman Dr. M. Yelda TAN

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU. Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Uzman Dr. M. Yelda TAN DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Uzman Dr. M. Yelda TAN DEHB başlıca 3 alanda bozulmayı içerir: 1) Dikkat eksikliği 2) Hiperaktivite 3) Dürtüsellik Dikkat eksikliği

Detaylı

BİREYSEL EĞİTİM PROGRAMI GÖRÜŞME FORMU

BİREYSEL EĞİTİM PROGRAMI GÖRÜŞME FORMU BİREYSEL EĞİTİM PROGRAMI GÖRÜŞME FORMU Formun Amacı: Bu form çocuğun sağlık durumu, psikomotor gelişimi, özbakım gelişimi, sosyal duygusal gelişimi ve davranışsal özelliklerine ilişkin bireysel gereksinimleri

Detaylı

BASIN DAVETİ. Sayın Basın Mensubu,

BASIN DAVETİ. Sayın Basın Mensubu, Sayın Basın Mensubu, BASIN DAVETİ Otistik Çocukları Koruma ve Yönlendirme Derneği nin, İzmir Kalkınma Ajansı (İZKA) tarafından desteklenen, OTİZM VE KAYNAŞTIRMA EĞİTİMİ PROJESİ uygulamaya geçirilmiştir.

Detaylı

NetQues Proje Raporu Avrupa da Dil ve Konuşma Terapisi Eğitimi Çeşitliliklerin Bütünleşmesi

NetQues Proje Raporu Avrupa da Dil ve Konuşma Terapisi Eğitimi Çeşitliliklerin Bütünleşmesi NetQues Proje Raporu Avrupa da Dil ve Konuşma Terapisi Eğitimi Çeşitliliklerin Bütünleşmesi Avrupa da Dil ve Konuşma Terapisi / Logopedi Alanındaki Standartların ve Eğitim Programlarının Niteliklerinin

Detaylı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü SERAMİK VE CAM TEKNOLOJİSİ ALANI

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü SERAMİK VE CAM TEKNOLOJİSİ ALANI T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü SERAMİK VE CAM TEKNOLOJİSİ ALANI ANKARA, 2014 İÇİNDEKİLER GİRİŞ 1 SERAMİK VE CAM TEKNOLOJİSİ ALANININ TANIMI VE AMACI 2 SERAMİK

Detaylı

GİYİM ÜRETİM TEKNOJİSİ KADIN ÜST GİYSİLERİ DİKİMİ - 2 (BLUZ - KADIN GÖMLEĞİ) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

GİYİM ÜRETİM TEKNOJİSİ KADIN ÜST GİYSİLERİ DİKİMİ - 2 (BLUZ - KADIN GÖMLEĞİ) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü GİYİM ÜRETİM TEKNOJİSİ KADIN ÜST GİYSİLERİ DİKİMİ - 2 (BLUZ - KADIN GÖMLEĞİ) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2008 ANKARA ÖN SÖZ

Detaylı

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ Psikolojik Danışma ve Rehberlik RPD 201 Not II Uz. Gizem ÖNERİ UZUN Eğitimde Rehberlik *Rehberlik, bireyin en verimli bir şekilde gelişmesini ve doyum verici

Detaylı

Dil Gelişimine Uygun Etkinlikler

Dil Gelişimine Uygun Etkinlikler DİL GELİŞİMİ-2 Dil Gelişimine Uygun Etkinlikler O Çocukların dil gelişimlerinin desteklenmesi onların dil kazanımlarını hızlandırmak, çeşitlendirmek ve akıcı olmalarını sağlamak açısından önemli olmaktadır.

Detaylı

EL SANATLARI TEKNOLOJİSİ SERAMİK(HAMUR) ÇİÇEK YAPMA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

EL SANATLARI TEKNOLOJİSİ SERAMİK(HAMUR) ÇİÇEK YAPMA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü EL SANATLARI TEKNOLOJİSİ SERAMİK(HAMUR) ÇİÇEK YAPMA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2009 ANKARA ÖNSÖZ Günümüzde mesleklerin değişim

Detaylı

BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ GRAFİK VE ANİMASYON TABANLI WEB SAYFASI HAZIRLAMA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ GRAFİK VE ANİMASYON TABANLI WEB SAYFASI HAZIRLAMA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ GRAFİK VE ANİMASYON TABANLI WEB SAYFASI HAZIRLAMA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2009 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde

Detaylı

SERAMİK VE CAM TEKNOLOJİSİ KESME DEKORCU MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

SERAMİK VE CAM TEKNOLOJİSİ KESME DEKORCU MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü SERAMİK VE CAM TEKNOLOJİSİ KESME DEKORCU MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2008 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı

Detaylı

TURKKI. Aramıza katılın!

TURKKI. Aramıza katılın! TURKKI Aramıza katılın! Mannerheimin Lastensuojeluliiton Varsinais-Suomen piiri ry Perhetalo Heideken (Family House Heideken) Sepänkatu 3 20700 Turku Tel. +358 2 273 6000 info.varsinais-suomi@mll.fi varsinaissuomenpiiri.mll.fi

Detaylı

PAPATYALAR ve PARLAK YILDIZLAR SINIFLARI ŞUBAT AYI BÜLTENİ

PAPATYALAR ve PARLAK YILDIZLAR SINIFLARI ŞUBAT AYI BÜLTENİ PAPATYALAR ve PARLAK YILDIZLAR SINIFLARI ŞUBAT AYI BÜLTENİ KAVRAMLAR *Büyük küçük orta *Sivri-küt *Önünde-arkasında *Alt-üst-orta *Altında-üstünde-ortasında *Arasında *Renk kavramı: Kahverengi, gri *Sayı

Detaylı

PSİKOLOJİK REHBERLİK BÖLÜMÜ DANIŞMANLIK VE. Gamze EREN Anaokulu Uzman Psikoloğu

PSİKOLOJİK REHBERLİK BÖLÜMÜ DANIŞMANLIK VE. Gamze EREN Anaokulu Uzman Psikoloğu PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK VE REHBERLİK BÖLÜMÜ Gamze EREN Anaokulu Uzman Psikoloğu İÇERİK Rehberlik Birimi Tanıtımı Gelişim Dönemleri ve Okula Uyum Süreçleri Öğrencilerimizin; Zihinsel, bedensel, sosyal ve

Detaylı

Bağımlılık kişinin kullandığı bir nesne veya yaptığı bir eylem üzerinde kontrolünü kaybetmesi ve onsuz bir yaşam sürememeye başlamasıdır.

Bağımlılık kişinin kullandığı bir nesne veya yaptığı bir eylem üzerinde kontrolünü kaybetmesi ve onsuz bir yaşam sürememeye başlamasıdır. Nedir? Bağımlılık Bağımlılık kişinin kullandığı bir nesne veya yaptığı bir eylem üzerinde kontrolünü kaybetmesi ve onsuz bir yaşam sürememeye başlamasıdır. Ne Zararı Var? Teknolojinin insan hayatına sağladığı

Detaylı

KARANLIĞIN ALIŞILMADIK DENEYİMİ

KARANLIĞIN ALIŞILMADIK DENEYİMİ KARANLIĞIN ALIŞILMADIK DENEYİMİ DÜNYANIN EN BÜYÜK MARKALARI, GÖRMENİN ÖTESİNE GEÇTİLER. Onlara Katılın, Bugün. GÖRMENİN ÖTESİNDE GELİŞMEK Karanlıkta Diyalog Nedir? Karanlıkta Diyalog atölye çalışmaları

Detaylı

Dil Gelişimi. temel dil gelişimi imi bilgileri

Dil Gelişimi. temel dil gelişimi imi bilgileri Dil Gelişimi Yaş gruplarına göre g temel dil gelişimi imi bilgileri Çocuklarda Dil ve İletişim im Doğumdan umdan itibaren çocukların çevresiyle iletişim im kurma çabaları hem sözel s hem de sözel olmayan

Detaylı

MUHASEBE VE FİNANSMAN TEMEL MUHASEBE MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

MUHASEBE VE FİNANSMAN TEMEL MUHASEBE MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü MUHASEBE VE FİNANSMAN TEMEL MUHASEBE MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2009 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı

Detaylı

EL SANATLARI TEKNOLOJİSİ DEKORATİF EV AKSESUARLARI HAZIRLAMA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

EL SANATLARI TEKNOLOJİSİ DEKORATİF EV AKSESUARLARI HAZIRLAMA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. Milli Eğitim Bakanlığı Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü EL SANATLARI TEKNOLOJİSİ DEKORATİF EV AKSESUARLARI HAZIRLAMA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2009 ANKARA ÖNSÖZ Günümüzde mesleklerin

Detaylı

Bu bozukluk madde kullanımına veya genel tıbbi durumdaki bir bozukluğa bağlı değildir.

Bu bozukluk madde kullanımına veya genel tıbbi durumdaki bir bozukluğa bağlı değildir. Psikiyatrinin en önemli hastalıklarından biridir. Bu hastalıkta gerçeği değerlendirme yetisinde bozulma, acayip tuhaf davranışlar, hezeyanlar ( mantıksız, saçma, olması mümkün olmayan veya olması mümkün

Detaylı

GÜZELLİK VE SAÇ BAKIM HİZMETLERİ CİLT BAKIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

GÜZELLİK VE SAÇ BAKIM HİZMETLERİ CİLT BAKIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü GÜZELLİK VE SAÇ BAKIM HİZMETLERİ CİLT BAKIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2008 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile

Detaylı

Editör İbrahim H. Diken ÜNİTE 8 GÖRME YETERSİZLİĞİ OLAN ÖĞRENCİLER. Yrd. Doç. Dr. Oğuz Gürsel

Editör İbrahim H. Diken ÜNİTE 8 GÖRME YETERSİZLİĞİ OLAN ÖĞRENCİLER. Yrd. Doç. Dr. Oğuz Gürsel Editör İbrahim H. Diken ÜNİTE 8 GÖRME YETERSİZLİĞİ OLAN ÖĞRENCİLER Yrd. Doç. Dr. Oğuz Gürsel Hazırlayan: Gizem Yıldız YASAL TANIM Görme keskinliği; ayrıntıları ayırt etme, görme yeteneğidir. Görme alanı;

Detaylı

EL SANATLARI TEKNOLOJİSİ ELDE TÜRK İŞİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

EL SANATLARI TEKNOLOJİSİ ELDE TÜRK İŞİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. Milli Eğitim Bakanlığı Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü EL SANATLARI TEKNOLOJİSİ ELDE TÜRK İŞİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2009 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı

Detaylı

KOD 1 DAVRANIŞ MR (48-72 AY) xxxxxxx DAVRANIŞ VE UYUM RAPORU. "Sorun, sorun olmadan çözümlenmelidir."

KOD 1 DAVRANIŞ MR (48-72 AY) xxxxxxx DAVRANIŞ VE UYUM RAPORU. Sorun, sorun olmadan çözümlenmelidir. KOD 1 DAVRANIŞ MR (48-72 AY) DAVRANIŞ VE UYUM RAPORU "Sorun, sorun olmadan çözümlenmelidir." KİŞİSEL BİLGİLER Doğum Tarihi Cinsiyet Okulun Adı Sınıf İl İlçe Uygulama Tarihi Formu Dolduran 8.6.2011 ERKEK

Detaylı

R E H B E R L İ K B Ü L T E N İ - 1

R E H B E R L İ K B Ü L T E N İ - 1 1886 ÖZEL GETRONAGAN ERMENİ LİSESİ R E H B E R L İ K B Ü L T E N İ - 1 2010 2011 Bilgili olduğumuz oranda özgür oluruz. Sokrates 9. S ı n ı f l a r LĠSELĠ OLMAK ve REHBERLĠK SERVĠSĠNĠN TANITIMI Sevgili

Detaylı

EĞİTSEL DEĞERLENDİRME SÜRECİ

EĞİTSEL DEĞERLENDİRME SÜRECİ EĞİTSEL SÜRECİ EĞİTSEL NEDİR? Özel Eğitimde Değerlendirme, genel olarak çocukla ilgili sorunların (Akademik, davranışsal ya da fiziksel) belirlenip incelenmesi ve bireyle ilgili eğitimsel kararlar alınması

Detaylı

AİLE EĞİTİM PROGRAMLARI (AÇEV)

AİLE EĞİTİM PROGRAMLARI (AÇEV) AİLE EĞİTİM PROGRAMLARI (AÇEV) Eylül, 2009 Çocuk İstismarını ve İhmalini Önleme Kongresi, Ankara Uzm. Seda YILMAZ İNAL AÇEV Ankara Temsilcisi Ailenin Önemi Anne-babalar, ilk eğiticiler olarak çocukların

Detaylı

Etkinlik Listesi BÖLÜM II İLİŞKİLENDİRME AŞAMASI 67

Etkinlik Listesi BÖLÜM II İLİŞKİLENDİRME AŞAMASI 67 İçindekiler Etkinlik Listesi Önsöz XII XIV BÖLÜM I GİRİŞ 1 1. Danışmanlık ve yardım nedir? 3 Bölüm sonuçları 3 Danışmanlık, psikoterapi ve yardım 4 Danışmanlık nedir? 9 Yaşam becerileri danışmanlığı yaklaşımı

Detaylı

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ ÖZEL EĞİTİM GEREKTİREN BİREYLER AİLE DESTEK MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ ÖZEL EĞİTİM GEREKTİREN BİREYLER AİLE DESTEK MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ ÖZEL EĞİTİM GEREKTİREN BİREYLER AİLE DESTEK MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin

Detaylı

ÇOCUĞUNUZUN İŞİTMESİ NORMAL Mİ?

ÇOCUĞUNUZUN İŞİTMESİ NORMAL Mİ? ÇOCUĞUNUZUN İŞİTMESİ NORMAL Mİ? Cerrahi Servisler İnsanlar duyuları aracılığı ile dış dünyayı algılar, ruhsal, zihinsel, sosyal gelişimini sağlar. Duyulardan birinin eksikliği, algılamanın bütünlüğünü

Detaylı

Çocuğunuzun uyumu, öğrenimi ve gelişimi

Çocuğunuzun uyumu, öğrenimi ve gelişimi Çocukları çocuk bakım evi yolunda olan ebeveynlere Århus Kommune Børn og Unge Çocuğunuzun uyumu, öğrenimi ve gelişimi Tyrkisk, Türkçe 2-3 yaşındaki çocuk hakkında durum ve gelişim görüşmesi Çocuk bakım

Detaylı