SAĞLIĞA BAĞLI YAŞAM KALİTESİ KALİTEMETRİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "SAĞLIĞA BAĞLI YAŞAM KALİTESİ KALİTEMETRİ"

Transkript

1

2 SAĞLIĞA BAĞLI YAŞAM KALİTESİ KALİTEMETRİ Uzm. Dr. Ergün Öksüz Yrd. Doç. Dr. Simten Malhan ANKARA -

3 SAĞLIĞA BAĞLI YAŞAM KALİTESİ KALİTEMETRİ 2 ISBN

4 Yaşamayı değil, iyi yaşamayı sağlamalıyız. Socrates 3

5 SAĞLIĞA BAĞLI YAŞAM KALİTESİ KALİTEMETRİ 4 Abdullah, Dora ve Hira ya

6 5 TEŞEKKÜR Dünya Sağlık Örgütü nün Sağlık yalnızca sakatlık veya hastalığın yokluğu değil, fiziksel, ruhsal ve sosyal bakımdan da iyi olma halidir şeklindeki geniş tanımı, yaşam kalitesiyle ilgili en önemli unsurları içermekte ve sağlıkla ilgili ölçümlerin pek çoğunun da altını çizmektedir. Bu tanımdan hareket edilirse sağlığın, tek başına mortalite istatistikleriyle ölçülemeyeceği de açıktır. Tek başına mortalite hızları karar alıcılara toplum sağlığıyla ilgili ancak eksik ve duyarsız bilgi sağlayabilmektedir. İnsan yaşamının iki boyutundan söz edilebilir. Nicelik boyutu; yaşam süresi olup mortalite hızlarıyla ifade edilir. Yaşamın niteliksel boyutu; fizik çevre, sosyal, ekonomik, psikolojik, kültürel durum ve sosyal ilişkiler gibi pek çok unsurun yanında bireysel doyumu da kapsar. Dinamik, çok yönlü özellikler taşıması ve sürekli gelişim içinde olması ise yaşamın nitel tanımını oldukça güç hale getirir. tepkisi şeklinde tanımlanmıştır. Yaşam kalitesi kavramı; bireylerin doyumu ve onların sosyal kendilerini geliştirmeye ve eğlenmeye zaman ayırmasıdır. Yaşam kalitesi; yaşam doyumu, öznel iyilik ÖKSÜZ hali, mutluluk, işlevsel yeterlilik, & sosyal iyilik MALHAN gibi bileşenlerden oluşmaktadır. Yaşam etkilerine verilen kişisel tepkileri gösteren bir kavram olması şeklindedir. Yaşam kalitesi kavramı ilk kez Thorndike tarafından, sosyal çevrenin bireyde yansıyan ilişkilerinin kesişimi olarak ayrıca, bireyin kendi yaşamında doyum bulması ve mutluluk kapasitesi olarak da tanımlanmış olan yaşam kalitesi Burtchard a göre; yaşamdan doyum bulma, bireylerin fiziksel ve ekonomik yönden iyi olması, bireyler ile iyi ilişkiler kurması, toplumsal, vatandaşlık ve medeniyete ait davranışlarda sosyal güç yeterliliğine sahip olması bireylerin kalitesinin uygun kabul edilebilecek bir diğer tanımı; yaşam koşulları içinde elde edilebilecek kişisel doyumun düzeyini etkileyen hastalıklara ve günlük yaşamın fiziksel, ruhsal ve toplumsal Geleneksel sağlık hizmet modellerinde amaç, hastalıkların tedavisi ve özellikle ağrının sonlandırılmasıyken günümüzde sağlık hizmetlerinin amacı; sağlığın sürdürülmesi ve yükseltilmesine yardımcı olacak yaşam biçimi bireysel felsefesinin oluşturulabilmesi şeklinde değişmiştir. Sağlık sektörünün bu durum ve faktörleri değerlendirerek hastalıkların ve etkilerinin insanların yaşamlarını ne derece etkilediği konusunda bilinçli olması gerekir. Bu nedenle, tıpta 1960 lardan beri yaşam kalitesi hakkında bir çok araştırma yapılmıştır. Sağlığa bağlı yaşam kalitesi araştırmaları, bilim dünyasında, küçük ama büyümekte olan bir yeri kaplamaktadır. Yaşam kalitesi yayınları; 1980 yılında tüm indekslenmiş yayınların sadece %0.1 ini, 1990 da %0.4 ünü, 2001 de %0.9 unu oluştururken, 2004 te bu %1,5 olmuştur. Yayınların çoğu, yeni ölçeklerin gelişimi ve coğrafi, demografik ya da tanı kriterleriyle tanımlanmış nüfusu sınıflandıran tanımlayıcı, kesitsel ve kohort çalışmalarıdır. Sağlığa bağlı yaşam kalitesi ölçümlerinin kullanıldığı çalışmalar 1990 yılında tüm yaşam kalitesi yayınlarının %4.6 sını oluştururken 2001 de bu oran %12.6 dır. Yayınlanmış sağlığa bağlı yaşam kalitesi araştırmalarının büyüme oranı genel yayınlardan oldukça fazla olmasına karşın, çalışmaların tam sayısı hala oldukça düşüktür.

7 SAĞLIĞA BAĞLI YAŞAM KALİTESİ KALİTEMETRİ 6 Bu çalışmamızın ülkemizde yapılmakta olan ve gün geçtikçe artan yaşam kalitesi çalışmaları için bir rehber olacağına ve önemli bir boşluğu kapatacağına inanmaktayız. Çalışmanın editörlüğünde yardımcı olan Doç. Dr. Adnan Kısa ya, çalışmalarımızda bizleri bilimsel ve manen destekleyen Başkent Üniversitesi Rektör Yardımcısı Sayın Prof. Dr. Korkut Ersoy a teşekkür ederiz. Bilime olduğu kadar bizlere de her zaman cömert desteklerini esirgemeyen, pozitif bilim dünyasına tüm kaynakları seferber edilmiş olan Başkent Üniversitesi ne ve bu kimliğin kurucusu Başkent Üniversitesi Rektörü Sayın Prof. Dr. Mehmet Haberal a şükranlarımızı saygılarımızla sunarız. Uzm.Dr.Ergün Öksüz Yrd.Doç.Dr.Simten Malhan Ankara, 01.Haziran.

8 7 1 KISALTMALAR...I 1 GİRİŞ SAĞLIĞA BAĞLI YAŞAM KALİTESİ İŞLEVSELLİK SOSYAL SAĞLIK YAŞAM KALİTESİ ÖLÇEKLERİ Klinik belirtiler ve klinik semptomlar Teşhise yönelik işlevler Günlük işler ve aktiviteler Sosyal rol işlevleri Ruhsal işlevler (ağrıyı da kapsayan duygusal ve davranışsal durumlar) Yaşam memnuniyeti, mutluluk veya tatmin BOYUTA ÖZGÜ ÖLÇÜMLER Kanser Kalp ve Damar Hastalıkları Psikiyatrik Tedavi TIP VE YAŞAM KALİTESİ TOPLUM VE YAŞAM KALİTESİ PSİKOLOJİ VE YAŞAM KALİTESİ YAŞAM KALİTESİ VE SAĞLIK BİREY VE YAŞAM KALİTESİ SAĞLIĞA BAĞLI YAŞAM KALİTESİ ÖLÇÜMÜNDE DEĞİŞKENLER YAŞAM KALİTESİ ÖLÇÜMÜNDE NESNELLİK VE ÖZNELLİK SAĞLIĞA BAĞLI YAŞAM KALİTESİ VE TANIMLAR ÖZNEL İYİLİK HALİ OLARAK YAŞAM KALİTESİ ÖLÇÜMLERİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER Yaşam Tecrübeleri Kişilik Değişkenleri Adaptasyon SAĞLIĞA BAĞLI YAŞAM KALİTESİ ÖLÇÜMÜNDE GENEL PROBLEMLER SAĞLIĞA BAĞLI YAŞAM KALİTESİ ARAÇLARI GENEL SAĞLIK ÖLÇEKLERİ (VEYA JENERİK ÖLÇEKLER) HASTALIĞA SPESİFİK ÖLÇEKLER STATİK VE DİNAMİK ARAÇLAR TERCİH DEĞERLENDİRME (FAYDA) ÖLÇÜMLERİ ANALİTİK ARAÇLAR Maliyet Kazanç Analizi (Cost benefit analysis MKA) Maliyet Etkililik Analizi - MEA (Cost-effectiveness analyse -CEA) Maliyet Fayda Analizi - MFA (Cost- utility analyse -CUA) SAĞLIK DEĞERLENDİRME ÖLÇÜMLERİ Kaliteye Ayarlanmış Yaşam Yılları (Quality Adjusted Life Years -QALYler) Ödeme Gönüllülüğü (Willings to pay -WTP) Hastalık Maliyeti (Cost of illness - COI) QALY başı Dolar SAĞLIK POLİTİKASI TERCİHLERİ Etkinlik (Efficiency) Eşitlik (Equity) Göreceli sıralamalar (Relative rankings) Kişilerarası Fayda (Interpersonal utility) Bireysellik ve Sosyal Perspektif Sağlık ve Fayda... 40

9 SAĞLIĞA BAĞLI YAŞAM KALİTESİ KALİTEMETRİ Uyuşmazlıktan kaçınma Bütünlük (Completeness) Güvenilirlik (Credibility) Tutarlılık (Consistency) Şeffaflık (Transparency) Zaman Tercihleri TEKNİK SEÇİMLER SAĞLIĞA BAĞLI YAŞAM KALİTESİ ÖLÇÜM ARACI OLUŞTURMA KAVRAMLAR VE DEĞİŞKENLER İŞLEV ÖNCESİ YAPILARIN DETAYI YETERSİZ AÇIKLAMASI Tek-İşlev Eğilimi Tek Yöntem Eğilimi Farklı Programların Etkileşimleri Test ve Programların Etkileşimleri Yapılar Arasında Sınırlı Genellemeler Yapılar Ve Yapıların Seviyelerinin Karıştırılması SOSYAL TEHDİTLER Hipotezin Merak Edilmesi Sonuç Endişeleri Araştırıcının Beklentileri ÖLÇME (MEASUREMENT) ORANSAL ÖLÇEK (RATİO SCALE) NOMINAL ÖLÇEK SIRA ÖLÇEĞI (ORDİNAL SCALE) ARALIK ÖLÇEKLERI (INTERVAL SCALE) SEÇENEKLERDEKİ RAKAMLARIN GÖREVLERİ BÜYÜKLÜK TAHMİNİ VE ORANLAMA SAĞLIK DURUMUNUN DEĞERLENDİRMESİ Oranlama ve Aralık Ölçümü Tanımlanmış Uç Noktalar İşlemin Karışıklığı Uyarıcı Materyaller Oranlama Aralık Seçenekleri GÜVENİLİRLİK (RELİABİLİTY) GERÇEK PUAN KURAMI GÜVENİLİRLİK TİPLERİ (TABLO 4) (ŞEKİL 7) Değişmezlik (Stabilite) İç Tutarlılık (Internal Consistency) Puanlama Tutarlılığı Gözlemciler Arası Tutarlılık Tutarlılık Yüzdesi GÜVENİLİRLİK KATSAYILARINI ETKİLEYEN FAKTÖRLER GÜVENİLİRLİK KATSAYISININ HESABI VE YORUMLANMASI GEÇERLİLİK YORUMSAL GEÇERLİLİK (TRANSLASYON GEÇERLİLİĞİ) Yüzeysel İlk Bakış Geçerliliği (Face Validity) İçerik Geçerliliği (Content Validation) ÖLÇÜTE DAYALI GEÇERLİLİK (CRİTERİON-RELATED VALİDATİON) Yordama (Ön-kestirim) Geçerliliği (Predictive Validity) Eşzaman Geçerliliği (Concurrent Validity) YAPI GEÇERLİLİĞİ (CONSTRUCT VALİDİTY)... 81

10 Nomolojik Ağ Çoklu-Özellik / Çoklu-Yöntem Matrisi (Multi-trait Multi-method Matrix MTMM) Yorumlama Prensipleri MTMM'in Avantaj ve Dezavantajları Şablonların Eşleştirilmesi Teorisi Yapı Geçerliliğinde Şablonların Eşleştirilmesi Şablon Eşleştirmenin Avantaj ve Dezavantajları Ölçekler Arasında Korelasyon Mantıksal Geçerlilik (Hipotez Sınama - Logical Analyse) Birleşen ve Ayrım Geçerliliği (Convergent and Discriminant validity) Yapı Temsili (Construct Representation) Duyarlılık/Cevaplanabilirlik (Sensitivity/Responsiveness) Tanımlayıcı Geçerlilik (Descriptive validity) GEÇERLİLİK ÖLÇÜM VE GELİŞTİRME TEKNİKLERİ Korelasyon Çoklu Regresyon (Multiple regresyon) Faktör analizi Faktör Analizi Kavramları Faktör Analizinin Kullanımı Faktör Analizinde Temel Sorunlar Kavram Geçerliliği TEMEL SORUNLAR ÖLÇEĞİN AMACI ÖLÇEK YAPISI VE BEKLENEN ÇIKTILAR ÖLÇME Boyutsallık Thurstone Tipi Ölçekler Likert Tipi Ölçekler Kümülatif (Guttman Tipi) Ölçekler İÇERİK İçerik materyallerinin oluşturulması Sağlık durumunun değerlendirmesi Yaşam Kalitesi Ölçeklerinin Boyutları GELECEKTEKİ SAĞLIK DURUMU ÖLÇEKLERİN UYGULAMA YÖNTEMLERİ Kullanım Kolaylığı/Pratiklik Kendi kendine uygulama (self-administration) ÖLÇEK PUANLARININ YORUMLANMASI SAĞLIĞA BAĞLI YAŞAM KALİTESİ VE BİLGİ TEKNOLOJİLERİ KAĞIT BAZLI UYGULAMALAR OTOMATİK FAKS/FORM TARAMA UYGULAMALARI TELEFON/SES POSTA UYGULAMALARI BİLGİSAYAR UYGULAMALARI INTERNET UYGULAMALARI SAĞLIĞA BAĞLI YAŞAM KALİTESİ VERİLERİNİN YÖNETİMİ SAĞLIĞA BAĞLI YAŞAM KALİTESİ ÖLÇÜMLERİNİN KLİNİK KULLANIMI DENEYSEL VERİ-KLİNİK VERİ BAKIM SIRASINDA KARAR DESTEĞİ HASTA TAKİBİ KLİNİK YARARLAR SAĞLIK ÖLÇÜMLERİ MALİYET-KAZANÇ ANALİZİ (COST-BENEFİT ANALYSİS) MALİYET-ETKİLİLİK ANALİZİ (COST-EFFECTİVENESS ANALYSİS)

11 SAĞLIĞA BAĞLI YAŞAM KALİTESİ KALİTEMETRİ MALİYET-FAYDA ANALİZİ (COST-UTİLİTY ANALYSİS) SOSYAL REFAH FONKSİYONU QALYLER EŞİTLİĞİ SAĞLIK İNDEKSLERİ KALİTE AĞIRLIKLARI DEĞER VE FAYDA ÖLÇÜMÜ MADDİ DEĞERLENDİRME Ödeme Gönüllülüğü Hastalık Maliyeti (Cost of Ilness- OI) QALY BAŞI DOLAR İSKONTO VERİMLİLİK VE EŞİTLİK NORMATİF KILAVUZ VEYA ORANSAL DERECELENDİRME KİŞİLERARASI FAYDA SORUNUNUN GİDERİLMESİ TOPLUMSAL İYİLİK VE BİREYSEL İYİLİK ADALET RİSK ALGILAMA TEDAVİSİ UYUŞMAZLIKTAN KAÇINMA DEĞERLENDİRME YÖNTEMLERİ Yöntemler arasında Değerlendirilen/çerçevelendirilen farklılıklar Tercih Değerlendirme Sürecinde Güven Kaynaklarındaki (Anchor) farklılıklar İsimlendirme etkileri (Labeling Effects) YAŞAM BEKLENTİSİ - ERKEN ÖLÜMLER YAŞAM SÜRELERİNİN DEĞERLERİ ZAMAN KOMORBİDİTE (BİRDEN ÇOK HASTALIĞIN AYNI ANDA BULUNMASI) FAYDA MAKSİMİZASYONU HASTALIK MALİYETLERİ VE KORUYUCU DAVRANIŞLARIN GELİŞTİRİLMESİ SAĞLIK ÖLÇÜMLERİ NELERİ ÖLÇEMEZ? SAĞLIK ÖLÇÜMLERİNİN YETKİSİ KALİTEYE AYARLANMIŞ YAŞAM YILLARI (QALYLER) TEKNİĞİ REFAH EKONOMİSİ KALİTENİN ÖLÇÜMÜ EuroQol Ölçeği (EQ-5D) Quality of Well-Being Scale (QWB) Rosser/Kind İndex Mc Master Health Classification System SOSYAL DEĞERLER VE QALYLER KALİTENİN KULLANIMI Sağlık Hizmetini Alanlar Sağlık Hizmetini Verenler Toplum Karma Strateji KALİTE AĞIRLIKLARI KALİTE HESAPLAMALARI SAĞLIK ÖLÇÜM ARAÇLARININ GEÇERLİLİKLERİ GEÇERLİLİK QALYLERİN GEÇERLİLİĞİ QALYler ve Ölçüt Geçerliliği QALYler ve Bağlam Geçerliliği QALYler ve Birleşen Geçerliliği QALYler ve İçerik Geçerliliği Ağırlıkların Yapı Geçerliliği İndeks Değerlerinin Yapı Geçerliliği

12 WTP ÖLÇÜMLERİNİN GEÇERLİLİĞİ WTP ve Ölçüt Geçerliliği WTP ve Bağlam Geçerliliği WTP ve Birleşen Geçerliliği WTP ve Yapı Geçerliliği WTP ve İçerik Geçerliliği QALY BAŞI DOLAR GEÇERLİLİĞİ HASTALIK MALİYETİ (COI) GEÇERLİLİĞİ KAPSAMLILIK UYGULAMANIN KOLAYLAŞTIRILMASI DEĞER GELİŞTİRME MALİYETLERİ BELİRSİZLİKLERİN KARAKTERİZE EDİLMESİ UYARICI DAVRANIŞLARIN DAHİL EDİLMESİ RİSKİN NİTEL ÖĞELERİNİN DAHİL EDİLMESİ DEĞERLERDE ÖLÇÜM SEÇİMİNİN ETKİLERİ İŞLEVSELLİK, YETİYİTİMİ VE SAĞLIK KAVRAMLAR İŞLEVSELLİK, YETİYİTİMİ VE SAĞLIĞIN ULUSLARARASI SINIFLANDIRMASI ICF İN AMAÇLARI ICF Uygulama Alanları ICF NİN ÖZELLİKLERİ ICF Evreni ICF Kapsamı Sınıflandırma Birimi Sunum Şekli ICF BİLEŞENLERİ Vücut İşlevleri ve Yapıları ve Bozuklukları Etkinlikler ve Katılım/etkinlik sınırlılıkları ve katılım kısıtlılıkları Bağlamsal Etkenler İŞLEVSELLİK VE YETİYİTİMİ MODELİ İşlevsellik ve Yetiyitimi Süreci Medikal ve Sosyal Modeller ICF İN KULLANIMI KAYNAKLAR İNDEKS

13 SAĞLIĞA BAĞLI YAŞAM KALİTESİ KALİTEMETRİ 12

14 1 KISALTMALAR $ Dolar ABD Amerika Birleşik Devletleri AÇŞ Ana çocuk sağlığı ADL Günlük Yaşam Aktivitesi AHP Analitik Hiyerarşik Süreç AHRQ Sağlık Hizmetleri Araştırmaları ve Kalite Bürosu ATM Para çekme makinası BLS Breau İşçi İstatistikleri CA Maliyet Analizi CBA Maliyet Kazanç Analizi CDC Hastalık Kontrol Merkezi CEA COI Hastalık Maliyeti CORC Kardiyovasküler sonuç araştırma birliği CUA Maliyet fayda analizi CV CVA Maliyet değer analizi CVM Olasılık değerlendirme metodu DALY Sakatlığa Bağlı yaşam kalitesi Sınırlandırılmış ikili tercih formatı DRGs Tanıya dayalı gruplar DSÖ Dünya sağlık örgütü DTC Direk tüketiciye yönelik EPA Çevre koruma örgütü EQ 5D EuroQol 5D EUR Euro FDA GBD Gayri safi yurt içi hasıla GSYİH Gayri safi yurt içi hasıla HALE Sağlığa ayarlanmış yaşam beklentisi HALY Sağlığa ayarlanmış yaşam yılları HHS Sağlık ve insan servisi HrQoL Sağlığa bağlı yaşam kalitesi HUI Sağlık fayda indeksi HYE Sağlıklı yaşam yılı beklentisi ICD Uluslar arası sakatlık kodlaması ICF Uluslar arası fonksiyon kodlaması ICIDH İşlevsellik yeti yitimi ve sağlığın uluslar arası sınıflandırılması IQ Zeka (düşünme yeteneği ) JND Dikkati çeken fark KR-20 Kuder Richardson 20 KR-21 Kuder Richardson 21 KVA Kovaryans Analizi Maliyet Etkililik Analizi Olasılık değerlendirilmesi DC Yiyecek ve ilaç yönetimi

15 SAĞLIĞA BAĞLI YAŞAM KALİTESİ KALİTEMETRİ ii LET Yaşam beklentisi tablosu ME Büyüklük Tablosu MOS Tıbbi çıktı çalışması MR Çoklu regresyon MTMM Çoklu özellikli çoklu yöntemli matris NHS Ulusal sağlık araştırması NIH Ulusal sağlık enstitüsü NIOSH Ulusal mesleki güvenlik ve sağlık enstitüsü OE Açık uçlu OECD Ekonomik gelişme ve kalkınma örgütü OMB Yönetim ve bütçe ofisi OSHA Mesleki güvenlik ve sağlık yönetimi PPIC Potansiyel pareto gelişim kriteri PTO Kişi değişim tablosu QALY QOL Yaşam kalitesi QWB İyilik durum indeksi RIA Rahim içi araç RP RS Oranlama ölçeği SBYK Sağlığa bağlı yaşam kalitesi SCL-90 Semptom kontrol listesi SEM Semptom Standart beklenen kaybolmuş yaşam yılları SF 36 Kısa form 36 SG Standart oyun SIP Hastalık etki profili SP Tahmini tercih SWB Subjektif iyilik hali TTO VA Varyans analizi VAS Görsel analog ölçeği VSL İstatistiksel yaşam süresi WAIS Weshler yetişkin zeka ölçeği WHOQOL Dünya sağlık örgütü yaşam kalitesi ölçeği WTA Kabul etme gönüllülükleri WTP Ödemeye gönüllülük YHL Sağlıklı yaşam yılları YLD Sakatlığa geçen yaşam yılları YLL Kaybolan yaşam yılları Kaliteye bağlı yaşam yılları Belirtilmiş tercihler SEYLL Zaman değişim tablosu

16 iii

17

18 1 GİRİŞ Sağlığa bağlı yaşam kalitesi (Health related Quality of Life-HrQoL) ölçümleri son otuz yıl içinde gelişmiştir. Bu ölçümler son on yılda sağlık hizmetlerinin değerlendirilmesinde artan oranlarda kullanılmaktadır. Yaşam kalitesi ölçümleriyle ilgili sağlık grupları birbirlerine alternatif oluşturmamakla beraber yaşam kalitesi kavramıyla ilgili beş ve yedi farklı boyutu temsil etmektedir. Her boyut, sağlığa bağlı yaşam kalitesinin ölçülmesinde eşsiz bir yaklaşım olarak görülebilir ve böyle de görülmüştür. Her bir yaklaşım kendine özgü gelişimsel tarihe sahiptir. Böylece, sağlık teknolojilerinden, yaşlanan nüfustan ve hızlı değişimden kaynaklanan son zamanlardaki baskılar neredeyse sağlığa bağlı yaşam kalitesi yaklaşımının kullanılmasını zorunlu hale getirmiştir, her boyutta gözlenen gelişmeler de yaklaşımı uygun hale getirmiştir. Sağlığa bağlı yaşam kalitesinin her bir boyutu spesifik klasik felsefi ve metodolojik konularla ilgilenmektedir. Bununla birlikte, bu süreç sağlık sonuçları ölçeklerinin üst ve alt alanlarda sürekliliğin daha genel bir biçimde ortaya çıktığı boyutlar olarak görülmelidir. En üst düzey ölçümler davranışları ve ifadeleri hastalıkla veya yetiyitimiyle ilgili olarak tüm insanları kapsayacak hedefli olma eğilimindedir. Sürekliliğin alt düzeylerinden sonuna doğru öznel sorunlar -duygusallık ve sağlıkla ilgili yaşamda genel tatminle ilişkili iç duygusal deneyim algılaması- sürekli artan bir şekilde önemli rol oynamaktadır. Sağlığa bağlı yaşam kalitesi ölçümleri ve sonuç ölçekleri arasında teorik ve deneysel ilişkiler bulunmaktadır. Bu ilişkilere ait bilgi, sağlık hizmetlerinin değerlendirilmesinde kullanılacak olan sağlığa bağlı yaşam kalitesi ölçeklerinin seçimini hızlandırmaktadır. Sağlığa bağlı yaşam kalitesi araçları sağlığın fiziksel ve psikofizyolojik ölçülerinin birer habercisi olarak potansiyel epidemiyolojik araçlar olarak görülmelidir. Araştırmalar, sağlığın sosyal fonksiyon görme işlemi, sosyoekonomik statüye ulaşma, ruhsal sağlık ve sosyal ilişkilerden etkilendiğini göstermektedir. Sağlığa bağlı yaşam kalitesi ölçümlerinin sağlık hizmetlerinin değerlendirilmesinde kullanılması klinik epidemiyolojiye bağlı olarak ortaya çıkmaktadır. Böylece, sağlığa bağlı yaşam kalitesi sonuç ölçümlerinin en karmaşık kullanımı öznel ve nesnel sağlık ölçümlerini rutin olarak etkileyen tıbbi olmayan ve cerrahi olmayan faktörleri kontrol etmektedir. Bu kontroller sosyoekonomik faktörler, yaşam stresi, kişilik, alkol ve sigara tüketimi de dahil olmak üzere sağlık hizmet sonuçlarını dramatik bir şekilde etkileyen olguları kontrol eder. 1.1 Sağlığa Bağlı Yaşam Kalitesi Genel anlamıyla yaşam kalitesi; iyilik hali nin bir derecesi olarak tanımlanır. Sağlığa bağlı yaşam kalitesi ise kişinin sağlık durumunu göstermekten daha geniş bir perspektifi işaret eder. Yaşam kalitesi için üzerinde uzlaşılmış bir tanım mevcut değildir. Bu konuda sosyal rolü yerine getirmeyi de içeren işlevsel yetenekler, toplumsal etkileşimin derecesi ve kalitesi, ruhsal sağlık, ağrı gibi somatik duyular ve yaşamdan duyulan memnuniyet gibi bir dizi bileşene yer verilir. Aslında klinik olmayan tüm verilerin yaşam kalitesi kavramıyla bir görülme eğilimi kavram karmaşasını daha da artırmaktadır. Sağlık hizmetleriyle ilgilenen kişilerin dikkatleri her geçen gün daha çok tedavi çıktıları üzerine yönelmektedir. Bu çıktıların ölçümü ve kavramsallaştırılması bazı çelişkiler içerir. Günümüzde sağlığa bağlı yaşam kalitesi ölçümlerinin, sağlık müdahalelerinin sonuçlarının değerlendirilmesinde kullanılması anlamlı olarak kabul görmektedir. En çok kullanılan belirteçler, hastalık modelinden geliştirilmektedir. Hastalık modeli, belirti ve bulgularda ortaya çıkan patolojik bozukluğu tanımlayan bir kavramdır. Bir hastalığın seyri, kişinin hastalık

19 SAĞLIĞA BAĞLI YAŞAM KALİTESİ KALİTEMETRİ 2 sürecinde duyduğu ağrıyla, yaşamsal işlevleri ve duygularındaki değişikliği algılayışıyla belirlenir. Hastalıklar patolojik bozukluklar sonucunda gelişebilir fakat, mutlaka böyle olması da gerekli değildir. Kişi, kendisini hasta hissetmesine karşın, tıbbi olarak hastalığa ilişkin bir bulguya rastlanılmayabilir. Sağlık durumu ölçümlerinde her iki durum da hesaba katılmalıdır. Geçen yüzyılda üzerinde en çok durulan, hekimin hastanın ne hissedebileceğine dair klinik ölçümlere dayanan düşünceleri değil, hastanın kendini nasıl hissettiği konusu olmuştur. Hastanın tedaviye yanıt vermesi ya da mortalite hızları yeterli değildir. Özellikle kronik veya hayatı tehdit eden hastalık durumlarında tedavi, hastanın fiziksel olduğu kadar sosyal ve psikolojik durumlarında da gerçekleştirilebilir. Tedavi, hastanın kaliteli bir yaşam sürmesine yardımcı olabildiği ölçülerle değerlendirilir. Sağlık ve işlevsellik, sağlığa bağlı yaşam kalitesinin sadece iki boyutudur. Sağlığa bağlı yaşam kalitesi ölçümü, böyle bir gereksinimin doğduğu 1970 li yılların başlarından bugüne, üç önemli nedenle klinik araştırmalarda ve epidemiyolojik çalışmalarda başvurulan genel araçlardan biri haline gelmiştir. Bu nedenlerden ilki, sağlık hizmet giderlerindeki olağanüstü artıştır. İkincisi; günümüzde sağlık teknolojisindeki gelişime bağlı olarak yaşamın süresinden çok kalitesine önem verilmesidir. Artık çok az sağlık kuruluşu semptomları iyileştirmek ve vücut işleyişini geliştirmek üzerine odaklanmış, yaşam süresini uzatmaya yönelik çalışmalar yapmaktadır. Üçüncü neden olarak da sağlık teknolojileri arasındaki karşılaştırmalar, yaşamın konu bile edilmediği çok küçük farklılıklar arasında yapılmaktadır. Sağlığa bağlı yaşam kalitesi ölçümünü oluşturan bu üç faktör sırasıyla; nüfusun özellikle sanayileşmiş ülkelerde yaşlanması ve beraberinde kronik hastalıklarda görülen artış ile teşhis-tedavi süreçlerinde çok gelişmiş sağlık teknolojilerinin kullanılmaya başlanması şeklindeki iki gelişme üzerinde temellenmiştir. Sağlığa bağlı yaşam kalitesi olgusunun oluşumunda ise iki etken söz konusudur; birincisi 1970'li yılların başında, sanayileşmiş ülkelerde bu tip araçlara duyulan ihtiyaç ve diğeri de bu araçların geliştirilmesinde gerekli temel olanakları sağlayan, geleneksel tıp ve sosyal bilimleri de kapsayan bir çok disiplindeki uzun süreli bilimsel gelişmelerdir. Bir tarafta sağlık hizmetlerinin sonuçlarının değerlendirilmesi ihtiyacı, diğer taraftan da bilimsel gelişme düzeyi arasındaki etkileşim sonucunda kavramlar, teoriler ve ölçümler açısından literatürün genişlemesine olanak sağlanması, sağlığa bağlı yaşam kalitesinin ölçümünde modern yaklaşımı temsil eder. Yaşam kalitesi ölçümündeki gelişim birtakım ilerlemeler sonucu mümkün olmuştur (Holzman, 1997): 1. Tıp bilişimindeki gelişmeye bağlı olarak, özellikle sağlık kayıtlarının, klinik belirti ve bulguların kodlanıp elektronik ortama aktarılması. 2. Hastane yönetimini geliştirmek amacıyla, insan vücudunun temel işlevlerinin ve hareketlerinin fonksiyonel analizinin yapılması. 3. Toplumsal rolün işlevinin analizinde geliştirilen teori ve metotlar. 4. Psikolojik ve sosyal araştırmalardaki çok boyutlu ölçme metotları. 5. Özellikle psikoloji ve psikiyatrik epidemiyolojide uygulanan, psikometrik teori ve ölçümler. 6. Tatmin veya memnuniyet indeksi teorisi. 7. Korelasyon, regresyon ve varyans analizlerinin, sosyal bilimler, davranış bilimleri, tıp ve klinik epidemiyolojiye uygulanması. 8. Gerçek hastanede kalma süresini değil, teşhise göre ortalama hastanede kalma süresini göz önünde bulunduran Tanıya Dayalı Grupları ( Diagnostic Related Groups DRGs) da içine alan, sağlık ve sağlık hizmeti güvencesi.

20 GİRİŞ 3 Tüm sağlık ölçekleri sağlığı temel alır ve sağlıklı durumdan sapmayı inceler. Sağlık, genellikle hastalık halinin yokluğu olarak anlaşılır. Gerçekte ise hastalık halindeki sağlık mercek altına alınmış olmaktadır. Sağlıklı durumdan sapmayı ölçmek, sağlığın kendisini incelemekten daha kolaydır. İleri derecedeki hastalar üzerinde çalışırken en iyi strateji negatif sağlık durumu ölçeklerini kullanmaktır. Yine de batı toplumlarında nüfusun sadece %15 i kronik hastalıklara sahip ve yaklaşık % si ağır psikiyatrik sorunlar yaşamaktadır (Ware, 1980). Yani sağlığın negatif bir biçimde tanımlanıp ölçülmesi genel nüfusun %80-90 gibi büyük bir oranını göz ardı etmektedir. Pozitif bir kavram olarak sağlık değerlendirmesi tanımında bir fikir birliği sağlanamadığı için, ölçüm açısından bazı zorluklar da söz konusudur. Klinik olarak hastalığın yokluğu tanımında ısrar edilirken, diğer alanlarda daha zengin ve geniş bir açıdan bakılmakta ve bu tanıma günlük normal işlevlerini yerine getirebilme, güçlü, zinde ve iyi hissetme gibi duygular da eklenebilmektedir. İşlemsel bir tanım olmadan popülasyonun genel sağlığı hakkında bir çıkarımda bulunmak da mümkün olamaz. Sağlık çıktılarının ölçümü için, sağlık kavramı temel alınarak oluşturulmuş bir durumun sağlık tablosu gerekir. Sağlığı tanımlarken yaygın şekilde kullanılan negatif sınırlamalar, hastalık durumunun olmayışı veya uzun süre geçerliliğini koruyan Dünya Sağlık Örgütü nün (DSÖ), 1946 daki kuruluşunda Sağlık; sadece hastalığın yokluğu değil, fiziksel, ruhsal ve sosyal tam iyilik halidir. şeklindeki tanımı hiçbir kavramsal ve işlemsel tanımlama sağlayamamıştır. Bu ütopik tanım yarattığı tartışmaya karşın dar kapsamlı hastalık temelindeki veya negatif sağlık kavramının yanında daha geniş bir perspektifi içeren pozitif sağlık kavramının ortaya çıkışına olanak sağlamıştır (Seedhouse, 1986). Bu temel kavramın daha tatmin edici bir tanımının olmayışı tıbbi sonuçların da tanımlanmasını güçleştirmiştir. DSÖ nün 2000 Yılında Herkes İçin Sağlık (1985) ve Sağlığın Geliştirilmesi Ottawa Şartı (1986) kişilerin sağlıklarını korumalarına yardım edip, bu alandaki gelişmeleri destekleme amacını taşırken açıkça yeni perspektifleri temel almıştır. Her iki projede de mevcut negatif yaklaşımın yetersiz kaldığının altı çizilmiştir (Thuriaux, 1998). Günümüzde artık vücudun kusursuz işleyişi, etkinliği ile sosyal uyumluluk anlamına gelen pozitif sağlık kavramı üzerinde bir fikir birliği vardır. Bunun ötesinde kabul görmüş bir başka tanım yoktur. Pozitif sağlık, fiziksel sağlık ile beraber stres oluşturan durumlarla baş edebilme yeteneği, güçlü bir sosyal güvenlik sistemi, topluma entegre olarak yüksek moral ve yaşam memnuniyeti, psikolojik denge ve kişinin zindelik ve formu ile tanımlanır (Lamb, 1988). Diğer bir deyişle birbirinden ayrı şekilde ölçülüp yorumlanmış bileşenlerden oluşmaktadır (Şekil 1). Kısmen karmaşık diğer kavramsal noktalar, sosyal refah veya sosyal sağlık, yaşam kalitesi gibi pozitif sağlığın önemli bileşenleri olan çok yönlü kavramlardır. Batıda kullanılan tipik sağlık durumu indeksleri çoğunlukla hastalık ve negatif kavramlar üzerinde yoğunlaşmaktadır. Aynı indeksler mortalite hızlarını ve biyokimyasal verileri, sağlık hizmetleri sırasında rutin olarak elde edilen istatistiksel verileri, öznel göstergeleri, hastanın kendi belirttiği bozuklukları, yetiyitimi ve sigara ve alkol tüketimi gibi davranışsal verileri temel almaktadır. Sağlık çıktılarının klasik yöntemlerle ölçülmesinde belirtiler, semptomlar ve ortalama yaşam uzunluğu dikkate alınır. Yaşam kalitesi ölçümü ise aksine, kişinin rolü, ruh hali, hastalık ve benzeri durumlarda kişinin deneyimleri, genel psikolojik durumu, mutluluk ve yaşamdan duyduğu tatmin gibi kavramları temel alır. Yaşam kalitesinin ölçümü, klasik olarak nitel olarak tanımlanan, başka bir deyişle eskiden ölçülemez denilen ölçüleri, nicel ve uygulama araçlarıyla bir araya getirmektedir (Holzman, 1997).

21 SAĞLIĞA BAĞLI YAŞAM KALİTESİ KALİTEMETRİ 4 Şekil 1: Sağlık Boyutlarının Olası Hiyerarşik Yapısı

22 GİRİŞ 5 Hekimler son zamanlarda, tedavileri değerlendirirken başarıyı, beş yıllık bir yaşama süresini temel alarak ölçmektedir. Gelişmiş ülkelerde mortalite hızları düzenli olarak toplanmaktadır. Diğer yandan mortalite istatistikleri, üzerinde hata yapılmasına son derece uygundur, üstelik çoğu sağlık müdahalesi programının mortalite hızları üzerinde herhangi bir etkisi de yoktur. Yaşam süresi, hastalık ve tedavi süreci de göz önünde bulundurularak daha geniş bir perspektifte yorumlanmalıdır. Oysa çoğu klinik araştırmada incelenen konu, mortalite ve morbidite olmaktadır. Hekimler, morbidite ölçümünde çoğunlukla biyokimyasal test sonuçlarına, semptomlara ve hastalığın çalışmaya engel olduğu gün sayısı, yatarak geçen gün sayısı gibi kişinin işlevlerini yerine getirip getiremediğine bakarlar. En sık kullanılan belirteçler; mortalite hızları (yaşam süresi), morbidite (komplikasyonlar), fiziksel durum (egzersiz testleri, kalp fonksiyonu gibi), vücuda eklenen parçaların uyumluluğu, semptomlar (ağrı, dispne) ve iş hayatına geri dönebilmedir. (Wilson Barnett, 1981) Kişinin işe geri dönebilmesi, en yaygın biyolojik olmayan bir göstergedir. Ancak işe geri dönebilme; kişinin, ekonomik ve sosyal durumu ve yaş faktörlerinden fazlasıyla etkilendiği için sınırlı bir değere sahiptir. Mortalite hızlarına ait bilgilerin kesinliği de sağlık kayıtlarının ne kadar doğru ve ne kadar etkin olduğuna bağlı değerlendirilmelidir. Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve İngiltere de kolaylıkla erişilebilen diğer bir veri kaynağı sağlık hizmetlerinin kullanımıyla ilgili bilgilerdir. ABD, hizmete erişim bilgileri için ağırlıklı olarak sağlık sigortası verilerini, İngiltere ise Ulusal Sağlık Hizmetleri nin (National Health Services NHS) topladığı yaş ve cinsiyete göre ölüm ve taburcu olma verilerini esas almaktadır. Bunun yanında genel tıp uygulamalarında yapılan bazı morbidite anketleri ve araştırmaları da ek bilgi imkanı vermektedir ki bu türden bir bilgi toplama geleneği Avrupa genelinde yaygın değildir. Sağlık hizmetlerinden yararlanma üzerine, rutin olarak toplanan tüm veriler hatalı olma riskiyle karşı karşıyadır. Üstelik hastane başvuru oranları, hastanede kalma süresi ve morbidite ölçümüne ait diğer veriler çoğu zaman hekimlerin ve kurumların kendi politikalarını yansıtarak, sözü edilen kriterlerin hastanın yaşamı üzerindeki etkisi hakkında sağlam bilgi veremezler. Sağlık hizmetlerinden yararlanma oranları aynı zamanda kişilerin semptomları algılayışları, onlara karşı tepkileri gibi hastalıkta beliren davranışlarını da göstermektedir. Sağlık ve hastalıklarla ilgili daha detaylı bilgiler anket ve gözlemlerle sağlanabilir. Bu yöntemde; ya toplumdaki kişiler hastalık ve yetiyitimlerinin öz bildiriminde bulunur veya hastaların ve hekimlerin yargılarına dayalı veriler esas alınır. Hekime dayalı morbidite ölçekleri için Olsson Sağlık Ölçeği (Olsson Health Scale) bir örnektir. Olsson Sağlık Ölçeği, New York Kalp Birliği nin (New York Heart Association) ölüm den canlı ya kadar derecelendirdiği ve çeşitli komplikasyonların gösterildiği, birden dörde kadar rakamlarla ifade edilen bir ölçektir. Sınıflandırma; koşulların, kişinin fiziksel, ekonomik, psikolojik, sosyal ve işlevsel durumu üzerindeki hiçbir etkisini göstermez. Sağlık, çizelge üzerinde en uç noktada, olumsuz bir ifadeyle semptomların yokluğu olarak ifade edilir ve bu şekilde kavramsallaştırılır. Ölüm ise, çizelgenin diğer uç noktasıdır. Bunun dışında çizelgenin bir ucuna en iyi sağlık ve diğerine ölüm değerlerini koyan farklı görüşler de vardır. Örneğin Dorn (1995), mükemmel bir sağlık halini çizelgede en uca yerleştirdikten sonra hastalığa neden olan koşulları tek tek sıralar. Sonra hastalık başlangıcını ve semptomlarını, daha sonrasına hastalığı yerleştirdikten sonra diğer uca da ölümü yerleştirir. Böyle bir çerçevelendirmenin sakıncası; bazı hastalıkların herhangi bir nedenle belli bir zaman dilimi süresince kendilerini göstermesi veya göstermemeleridir veya hasta veya hekim bunları gözden kaçırır. Üstelik çizelge boyunca giderken daha önceki sağlık durumu da bilinmemektedir.

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem.

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. Onkoloji Okulu İstanbul /2014 SAĞLIK NEDİR? Sağlık insan vücudunda; Fiziksel, Ruhsal, Sosyal

Detaylı

İş Yerinde Ruh Sağlığı

İş Yerinde Ruh Sağlığı İş Yerinde Ruh Sağlığı Yeni bir Yaklaşım Freud a göre, bir insan sevebiliyor ve çalışabiliyorsa ruh sağlığı yerindedir. Dünya Sağlık Örgütü nün tanımına göre de ruh sağlığı, yalnızca ruhsal bir rahatsızlık

Detaylı

ÖRGÜT SAĞLIĞI OKULDA SAĞLIK, İKLİM VE. Sağlıklı örgüt için gerekenler: Yrd. Doç. Dr. Çetin Erdoğan. Örgüt Sağlığı. Örgüt Sağlığı.

ÖRGÜT SAĞLIĞI OKULDA SAĞLIK, İKLİM VE. Sağlıklı örgüt için gerekenler: Yrd. Doç. Dr. Çetin Erdoğan. Örgüt Sağlığı. Örgüt Sağlığı. ÖRGÜT SAĞLIĞI OKULDA SAĞLIK, İKLİM VE KÜLTÜR Yrd. Doç. Dr. Çetin Erdoğan Örgütün amaçlarına uygun olarak görevlerini yerine getirebilmesi, yaşamını sürdürmesi, karşılaştığı sorunları çözmesi ve gelişimini

Detaylı

Dersin Grubu. Dersin Kodu. Yarıyıl. Dersin Adı. Bölüm Zorunlu. 1 1 PSY101 Psikolojiye Giriş-I. Bölüm Zorunlu. 2 2 PSY102 Psikolojiye Giriş-II

Dersin Grubu. Dersin Kodu. Yarıyıl. Dersin Adı. Bölüm Zorunlu. 1 1 PSY101 Psikolojiye Giriş-I. Bölüm Zorunlu. 2 2 PSY102 Psikolojiye Giriş-II Adı 1 1 PSY101 ye Giriş-I Açıklaması 6 3 ki temel konulara giriş niteliğinde bir derstir. İşlenecek konulara araştırma teknikleri, davranışın biyolojik kökenleri, algı, hafıza, dil, insan gelişimi, vb.

Detaylı

BÖLÜM 1 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRMEDE TEMEL KAVRAMLAR

BÖLÜM 1 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRMEDE TEMEL KAVRAMLAR İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRMEDE TEMEL KAVRAMLAR I. Öğretimde Ölçme ve Değerlendirmenin Gerekliliği... 2 II. Ölçme Kavramı... 3 1. Tanımı ve Unsurları... 3 2. Aşamaları... 3 2.1. Ölçülecek

Detaylı

Veri Toplama Teknikleri

Veri Toplama Teknikleri A. Gözlem Yoluyla Veri Toplama Teknikleri B. Soruşturma Yoluyla Nicel Veri Toplama Teknikleri Yazılı Soruşturma Tekniği Anket, Başarı Testi Yapılandırılmış Gözlem Önceden hazırlanmış göstergeler ve semboller

Detaylı

UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999) PSİ354 - Prof.Dr. Hacer HARLAK

UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999) PSİ354 - Prof.Dr. Hacer HARLAK UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999) Sosyal Psikoloji Uygulamaları HUKUK SAĞLIK DAVRANIŞI KLİNİK PSİKOLOJİ TÜKETİCİ DAVRANIŞI VE PAZARLAMA POLİTİKA ÖRGÜTSEL DAVRANIŞ SOSYAL

Detaylı

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) SAĞLIK TANILAMASI (HEM 601 TEORİK 2, 2

Detaylı

GİRİŞ. Bilimsel Araştırma: Bilimsel bilgi elde etme süreci olarak tanımlanabilir.

GİRİŞ. Bilimsel Araştırma: Bilimsel bilgi elde etme süreci olarak tanımlanabilir. VERİ ANALİZİ GİRİŞ Bilimsel Araştırma: Bilimsel bilgi elde etme süreci olarak tanımlanabilir. Bilimsel Bilgi: Kaynağı ve elde edilme süreçleri belli olan bilgidir. Sosyal İlişkiler Görgül Bulgular İşlevsel

Detaylı

GEDİZ ÜNİVERSİTESİ PSİKOLOJİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI

GEDİZ ÜNİVERSİTESİ PSİKOLOJİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI GEDİZ ÜNİVERSİTESİ PSİKOLOJİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI I. YARIYIL PSI 501 İleri İstatistik Zorunlu 3 0 3 8 Seçmeli Seçmeli 3 0 3 8 II. YARIYIL Seçmeli Seçmeli 3 0 3 8 Seçmeli Seçmeli 3 0 3 8 III. YARIYIL

Detaylı

KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE

KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE SUNUM PLANI 1. RİSK VE RİSK YÖNETİMİ: TANIMLAR 2. KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ 3. KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ DÖNÜŞÜM SÜRECİ

Detaylı

Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları

Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları Doç. Dr. Özen Önen Sertöz Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD Konsültasyon Liyezon Psikiyatrisi Bilim Dalı Ankara,

Detaylı

İnsan Kaynakları Yönetimi ve Uygulamaları. Prof.Dr.Kadir Ardıç Doç.Dr. Yasemin ÖZDEMİR

İnsan Kaynakları Yönetimi ve Uygulamaları. Prof.Dr.Kadir Ardıç Doç.Dr. Yasemin ÖZDEMİR İnsan Kaynakları Yönetimi ve Uygulamaları Prof.Dr.Kadir Ardıç Doç.Dr. Yasemin ÖZDEMİR Giriş İşletmelerin rakiplerinden tek farklı kaynağı insan dır. Günümüz dünyasının insan kaynağının profili İnsan Kaynakları

Detaylı

uzman yaklaşımı program geliştirme Branş Analizi Uzm. İrfan UYGAR

uzman yaklaşımı program geliştirme Branş Analizi Uzm. İrfan UYGAR Branş Analizi program geliştirme ÖSYM 2013 yılında yaptığı değişiklikle Eğitim Bilimleri Testi ndeki soru sayısını 120 den 80 e düşürmüştür. Bu bağlamda program geliştirmenin soru sayısını diğer alanlara

Detaylı

MAĞAZA İMAJI, MAĞAZA MEMNUNİYETİ VE MAĞAZA SADAKATİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN TÜKETİCİLER AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ ÖZET

MAĞAZA İMAJI, MAĞAZA MEMNUNİYETİ VE MAĞAZA SADAKATİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN TÜKETİCİLER AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ ÖZET D.E.Ü.İ.İ.B.F. Dergisi Cilt:22 Sayı:1, Yıl:2007, ss:105-121 MAĞAZA İMAJI, MAĞAZA MEMNUNİYETİ VE MAĞAZA SADAKATİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN TÜKETİCİLER AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ Murat Selim SELVİ * Hatice ÖZKOÇ

Detaylı

SAY 211 SAĞLIK EKONOMİSİ

SAY 211 SAĞLIK EKONOMİSİ SAY 211 SAĞLIK EKONOMİSİ Sağlık Ekonomisi Nedir? YRD. DOÇ. DR. EMRE ATILGAN SAY 211 SAĞLIK EKONOMİSİ - YRD. DOÇ. DR. EMRE ATILGAN Sağlık Ekonomisinin Tanımı Sağlık ekonomisi, ekonomi biliminin (özelde

Detaylı

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) SAĞLIK BİLİMLERİNDE KURAM VE MODELLER Sağlık

Detaylı

İŞYERİNDE SAĞLIĞI GELİŞTİRME ve PROGRAM PLANLAMA. Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu.

İŞYERİNDE SAĞLIĞI GELİŞTİRME ve PROGRAM PLANLAMA. Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu. İŞYERİNDE SAĞLIĞI GELİŞTİRME ve PROGRAM PLANLAMA Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu.tr 1 HEDEFLER.Sağlığı, koruma ve geliştirme kavramlarını bilme İşyerlerinde

Detaylı

TÜRKİYE DE SAĞLIK SEKTÖRÜNÜN GENEL GÖRÜNÜMÜ

TÜRKİYE DE SAĞLIK SEKTÖRÜNÜN GENEL GÖRÜNÜMÜ SAKARYA ÜNİVERSİTESİ İşletme Fakültesi Sağlık Yönetimi Bölümü SAĞLIK POLİTİKASI VE PLANLAMASI TÜRKİYE DE SAĞLIK SEKTÖRÜNÜN GENEL GÖRÜNÜMÜ Doç. Dr. Mahmut AKBOLAT Bölüm Hedefi *Bu derste; Türkiye de genel

Detaylı

HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI

HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI NA GİRİŞ KOŞULLARI : Sağlık Bilimleri Fakültesi, Sağlık veya Hemşirelik Yüksekokulları, Hemşirelik, Sağlık Memurluğu ve Ebelik Programları mezunu

Detaylı

Melek ŞAHİNOĞLU, Ümmühan AKTÜRK, Lezan KESKİN. SUNAN: Melek ŞAHİNOĞLU. Malatya Devlet Hastanesi Uzman Diyabet Eğitim Hemşiresi

Melek ŞAHİNOĞLU, Ümmühan AKTÜRK, Lezan KESKİN. SUNAN: Melek ŞAHİNOĞLU. Malatya Devlet Hastanesi Uzman Diyabet Eğitim Hemşiresi DİYABET HASTALARININ HASTALIK ALGI DÜZEYLERİNİN BELİRLENMESİ Melek ŞAHİNOĞLU, Ümmühan AKTÜRK, Lezan KESKİN SUNAN: Melek ŞAHİNOĞLU Malatya Devlet Hastanesi Uzman Diyabet Eğitim Hemşiresi Amaç: TURDEP-2

Detaylı

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) SAĞLIK TANILAMASI (HEM 601 TEORİK 2, 2

Detaylı

T.C. ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMLARI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL ZORUNLU DERSLER

T.C. ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMLARI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL ZORUNLU DERSLER T.C. ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMLARI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL ZORUNLU DERSLER PSH 501 - Ruh Sağlığı ve Psikiyatri Hemşireliği Temelleri

Detaylı

araştırma alanı Öğrenme Bellek Algı Heyecanlar PSİKOLOJİNİN ALANLARI Doç.Dr. Halil EKŞİ

araştırma alanı Öğrenme Bellek Algı Heyecanlar PSİKOLOJİNİN ALANLARI Doç.Dr. Halil EKŞİ PSİKOLOJİNİN ALANLARI Doç.Dr. Halil EKŞİ GELİŞİM PSİKOLOJİSİ Yaşa bağlı organizmadaki değişimleri inceler Çocuk psikolojisi Ergen Psikolojisi Yetişkin Psikolojisi Deneysel Psikoloji Temel psikolojik süreçler

Detaylı

DAVRANIŞ BİLİMLERİ TIPSAL PSİKOLOJİYE GİRİŞ. Doç. Dr. Lü)ullah Beşiroğlu

DAVRANIŞ BİLİMLERİ TIPSAL PSİKOLOJİYE GİRİŞ. Doç. Dr. Lü)ullah Beşiroğlu DAVRANIŞ BİLİMLERİ TIPSAL PSİKOLOJİYE GİRİŞ Doç. Dr. Lü)ullah Beşiroğlu DAVRANIŞ (Behavior): Organizmanın doğrudan veya dolaylı olarak gözlenebilen tüm etkinlikleridir. Duygular, tutumlar, zihinsel süreçler

Detaylı

MAVİ YAKALILARIN ÇALIŞMAYA YÖNELİK TUTUMLARI

MAVİ YAKALILARIN ÇALIŞMAYA YÖNELİK TUTUMLARI MAVİ YAKALILARIN ÇALIŞMAYA YÖNELİK TUTUMLARI ÇALIŞMA PSİKOLOJİSİ VERİ BANKASI ÖRNEĞİ www.calismapsikolojisi.net Yrd. Doç. Dr. Burcu KÜMBÜL GÜLER Kocaeli Üniversitesi Gündem İnsan Kaynakları ve Çalışma

Detaylı

NetQues Proje Raporu Avrupa da Dil ve Konuşma Terapisi Eğitimi Çeşitliliklerin Bütünleşmesi

NetQues Proje Raporu Avrupa da Dil ve Konuşma Terapisi Eğitimi Çeşitliliklerin Bütünleşmesi NetQues Proje Raporu Avrupa da Dil ve Konuşma Terapisi Eğitimi Çeşitliliklerin Bütünleşmesi Avrupa da Dil ve Konuşma Terapisi / Logopedi Alanındaki Standartların ve Eğitim Programlarının Niteliklerinin

Detaylı

PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN

PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN İnsan kaynakları bir organizasyondaki tüm çalışanları ifade eder. Diğer bir deyişle organizasyondaki yöneticiler, danışmanlar,

Detaylı

Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri

Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri Hastalıkların tedavisinde kat edilen yol, bulaşıcı hastalıklarla başarılı mücadele, yaşam koşullarında düzelme gibi

Detaylı

RUH SAĞLIĞI ALANINDA ÇALIŞAN MESLEKLER

RUH SAĞLIĞI ALANINDA ÇALIŞAN MESLEKLER RUH SAĞLIĞI ALANINDA ÇALIŞAN MESLEKLER Sağlık Dünya Sağlık Örgütü tanımlaması Biyolojik, ruhsal ve sosyal iyilik hali. Tıp Özgül bir kurama ve bu kuramdan biçimlenen yöntemle belirlenen uygulamalarla biyolojik,

Detaylı

Avrupa hastanelerinde

Avrupa hastanelerinde Avrupa hastanelerinde mesleki katılım Baş hekimler ve hemşireler için anket (PTE1) Baş hekimler ve hemşirelerin hastanede yönetici rolü oynadıkları düşünülmektedir. Aynı zamanda resmi yönetim rolleri de

Detaylı

Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi

Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi T.C İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı Finans Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi Özeti Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi Prof.

Detaylı

KANITA DAYALI LABORATUVAR TIBBI İLE İLİŞKİLİ HESAPLAMALAR. Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2005

KANITA DAYALI LABORATUVAR TIBBI İLE İLİŞKİLİ HESAPLAMALAR. Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2005 KANITA DAYALI LABORATUVAR TIBBI İLE İLİŞKİLİ HESAPLAMALAR Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2005 1 Kanıta dayalı tıp Kanıta dayalı tıp, hekimlerin günlük kararlarını, mevcut en iyi kanıtın ışığında,

Detaylı

EĞİTİM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI EĞİTİM PROGRAMLARI VE ÖĞRETİM BİLİM DALI TEZLİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2011 2012 EĞİTİM ÖĞRETİM PLANI

EĞİTİM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI EĞİTİM PROGRAMLARI VE ÖĞRETİM BİLİM DALI TEZLİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2011 2012 EĞİTİM ÖĞRETİM PLANI EĞİTİM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI EĞİTİM PROGRAMLARI VE ÖĞRETİM BİLİM DALI TEZLİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2011 2012 EĞİTİM ÖĞRETİM PLANI BİLİMSEL HAZIRLIK GÜZ YARIYILI DERSLERİ EGB501 Program Geliştirmeye Giriş

Detaylı

HEMŞİRELERİNİN UYGULADIKLARI HASTA EĞİTİMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Uzm. Hem. Aysun ÇAKIR

HEMŞİRELERİNİN UYGULADIKLARI HASTA EĞİTİMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Uzm. Hem. Aysun ÇAKIR HEMŞİRELERİNİN UYGULADIKLARI HASTA EĞİTİMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Uzm. Hem. Aysun ÇAKIR GİRİŞ Hasta eğitimi, sağlığı koruyan ve bireylerde davranış değişikliği geliştirmeye yardım eden öğrenim deneyimlerinin

Detaylı

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU. Dahili Servisler

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU. Dahili Servisler DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU Dahili Servisler Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHP) Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), her 10 çocuktan birinde görülmesi, ruhsal, sosyal

Detaylı

Çevremizdeki Sağlık Kuruluşları VE Sağlık Hizmetleri

Çevremizdeki Sağlık Kuruluşları VE Sağlık Hizmetleri Çevremizdeki Sağlık Kuruluşları VE Sağlık Hizmetleri Çevremizde bulunan sağlık kuruluşları, herhangi bir sağlık probleminde müdahalede bulunan ve tedavi amacı güden kuruluşlardır. Yaşadığınız çevrede bulunan

Detaylı

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER Doç.Dr. Belgüzar Kara*, Özge KILIÇ** *GATA Hemşirelik Yüksekokulu, **GATA Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları

Detaylı

Siirt Üniversitesi Eğitim Fakültesi. Yrd. Doç. Dr. H. Coşkun ÇELİK Arş. Gör. Barış MERCİMEK

Siirt Üniversitesi Eğitim Fakültesi. Yrd. Doç. Dr. H. Coşkun ÇELİK Arş. Gör. Barış MERCİMEK Siirt Üniversitesi Eğitim Fakültesi Yrd. Doç. Dr. H. Coşkun ÇELİK Arş. Gör. Barış MERCİMEK EYLÜL-2013 Bilgisayar, uzun ve çok karmaşık hesapları bile büyük bir hızla yapabilen, mantıksal (lojik) bağlantılara

Detaylı

Sağlık Nedir? Sağlık Tanımı Sağlık Hizmetleri Türk Sağlık Sistemi. Sağlık tipleri. Sağlık Nedir? Tıbbi Model. Sağlık Modelleri 19/11/2015

Sağlık Nedir? Sağlık Tanımı Sağlık Hizmetleri Türk Sağlık Sistemi. Sağlık tipleri. Sağlık Nedir? Tıbbi Model. Sağlık Modelleri 19/11/2015 Sağlık Tanımı Türk Sağlık Sistemi Yük.Hem.Müge Bulakbaşı Sağlık Nedir? Sağlık negatif yönden hastalığın yokluğu şeklinde tanımlanmaktadır. Pozitif yönden sağlık; bireylerin hayata katılabilme yetenekleri,

Detaylı

HASTA VE YAKINLARININ EĞİE. Hazırlayan Cihan Arabacı PROSEDÜRÜ

HASTA VE YAKINLARININ EĞİE. Hazırlayan Cihan Arabacı PROSEDÜRÜ HASTA VE YAKINLARININ EĞİE ĞİTİMİ Hazırlayan Cihan Arabacı Eğitim Hemşiresi PROSEDÜRÜ 1 HASTA VE YAKINLARININ EĞİTİMİ Hasta ve yakınlarının tedavi ve bakım süreçlerine katılımı, hem hastanın kendisini

Detaylı

EĞİTİMDE KAVRAMLAR, İLKELER, HİZMETLER VE SAYISAL BİLGİLER

EĞİTİMDE KAVRAMLAR, İLKELER, HİZMETLER VE SAYISAL BİLGİLER İÇİNDEKİLER 1. Bölüm ÖZEL EĞİTİMDE KAVRAMLAR, İLKELER, HİZMETLER VE SAYISAL BİLGİLER Giriş... 3 Türkiye de Özel Eğitim Gerektiren Bireylerle İlgili Sayısal Bilgiler...10 Özel Eğitimde İlkeler...11 Türkiye

Detaylı

EĞİTİM KURUMLARINDA PERFORMANS YÖNETİMİ VE ÖLÇÜMÜ Kemal Pehlivanoğlu Genel Müdür - İNKA Eğitim ve Danışmanlık A.Ş kpehlivanoglu@inkadanismanlik.com.

EĞİTİM KURUMLARINDA PERFORMANS YÖNETİMİ VE ÖLÇÜMÜ Kemal Pehlivanoğlu Genel Müdür - İNKA Eğitim ve Danışmanlık A.Ş kpehlivanoglu@inkadanismanlik.com. EĞİTİM KURUMLARINDA PERFORMANS YÖNETİMİ VE ÖLÇÜMÜ Kemal Pehlivanoğlu Genel Müdür - İNKA Eğitim ve Danışmanlık A.Ş kpehlivanoglu@inkadanismanlik.com.tr Performans yönetim sistemi, gerçekleştirilmesi beklenen

Detaylı

Etki Değerlendirme Hülya ÖZTOPRAK YILMAZ Daire Başkanı

Etki Değerlendirme Hülya ÖZTOPRAK YILMAZ Daire Başkanı Etki Değerlendirme Hülya ÖZTOPRAK YILMAZ Daire Başkanı 1 / 30 İçerik Amaç / Hedef Önem Kamu Destekleri Temel Kavramlar Değerlendirme ne işe yarar? Yöntem 2 / 30 Amaç / Hedef Amaç Etki değerlendirme konusunda,

Detaylı

HEMŞİRELERDE ÇALIŞMA ORTAMI UZM. HEM. HANDAN ALAN HEMŞİRELİKTE YÖNETİM AD DOKTORA ÖĞRENCİSİ

HEMŞİRELERDE ÇALIŞMA ORTAMI UZM. HEM. HANDAN ALAN HEMŞİRELİKTE YÖNETİM AD DOKTORA ÖĞRENCİSİ HEMŞİRELERDE ÇALIŞMA ORTAMI UZM. HEM. HANDAN ALAN HEMŞİRELİKTE YÖNETİM AD DOKTORA ÖĞRENCİSİ Çalışma hayatı insan yaşamının vazgeçilmez bir parçasıdır. Günün en aktif döneminin yaşandığı çalışma ortamları,

Detaylı

BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD

BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD Çalışmalarda birinci basamak sağlık kurumlarına başvuran hastalardaki psikiyatrik hastalık sıklığı, gerek değerlendirme ölçekleri kullanılarak

Detaylı

YAŞLANMA /YAŞLANMA ÇEŞİTLERİ VE TEORİLERİ BEYZA KESKINKARDEŞLER 0341110024

YAŞLANMA /YAŞLANMA ÇEŞİTLERİ VE TEORİLERİ BEYZA KESKINKARDEŞLER 0341110024 YAŞLANMA /YAŞLANMA ÇEŞİTLERİ VE TEORİLERİ BEYZA KESKINKARDEŞLER 0341110024 YAŞLANMA Hücre yapısını ve organelleri oluşturan moleküler yapılarından başlayıp hücre organelleri,hücre,doku,organ ve organ sistemlerine

Detaylı

SAĞLIKLI YAŞAM VE EGZERSĐZ. Prof. Dr. Erdal ZORBA

SAĞLIKLI YAŞAM VE EGZERSĐZ. Prof. Dr. Erdal ZORBA SAĞLIKLI YAŞAM VE EGZERSĐZ Prof. Dr. Erdal ZORBA GEÇMĐŞTEN GÜNÜMÜZE SAĞLIK Geçmişte sağlığın tanımı; hastalıklardan uzak olma diye ifade edilirdi. 1900 lerin başında ölümlerin büyük bir kısmı bakteri ve

Detaylı

PARKİNSON HASTALIĞI. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak

PARKİNSON HASTALIĞI. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak PARKİNSON HASTALIĞI Yayın Yönetmeni Prof. Dr. Rana Karabudak TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü Türk Nöroloji Derneği (TND) 2014 Beyin Yılı Aktiviteleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Tüm hakları TND

Detaylı

Çocuğunuz ne kadar zeki?

Çocuğunuz ne kadar zeki? On5yirmi5.com Çocuğunuz ne kadar zeki? Psikolojik Danışman Yusuf Menki ile zeka testi konusunu konuştuk. Yayın Tarihi : 20 Aralık 2012 Perşembe (oluşturma : 1/4/2016) Gizem Gül'ün röportajı Hepimiz zeki

Detaylı

PSİKİYATRİDE KÜLTÜREL FORMÜLASYON. Prof. Dr. Can Cimilli DEÜTF Psikiyatri AD

PSİKİYATRİDE KÜLTÜREL FORMÜLASYON. Prof. Dr. Can Cimilli DEÜTF Psikiyatri AD PSİKİYATRİDE KÜLTÜREL FORMÜLASYON Prof. Dr. Can Cimilli DEÜTF Psikiyatri AD AÇIKLAMA 2009-2012 Araştırmacı: - Konuşmacı: Lundbeck İlaçları AŞ (2009, 2010) Danışman: - Olgu 1 - Bize ayrımcılık yapılıyor

Detaylı

Hemşireliğin Kayıtlara Yansıyan Yüzü

Hemşireliğin Kayıtlara Yansıyan Yüzü Hemşireliğin Kayıtlara Yansıyan Yüzü Yaşam başlangıcından ölümüne kadar, sağlık ve hastalık durumunu anlama, uygun girişimleri planlayarak sorunu çözme sorumluluğuna sahip olan hemşirelik; insanı ele alan

Detaylı

Bilimsel Araştırma Yöntemleri I

Bilimsel Araştırma Yöntemleri I İnsan Kaynakları Yönetimi Bilim Dalı Tezli Yüksek Lisans Programları Bilimsel Araştırma Yöntemleri I Dr. M. Volkan TÜRKER 7 Bilimsel Araştırma Süreci* 1. Gözlem Araştırma alanının belirlenmesi 2. Ön Bilgi

Detaylı

Rekabet Avantajının Kaynağı: Satış

Rekabet Avantajının Kaynağı: Satış Rekabet Avantajının Kaynağı: Satış Satıcılar Hizmetlerini Nasıl Farklılaştırırlar? Wilson Learning in beş farklı kuruluşla yaptığı araştırmanın amacı, satıcıların farklılık ve rekabet avantajı yaratmadaki

Detaylı

İletişim ve Bilgi Yönetimi (MCI) Copyright, Joint Commission International

İletişim ve Bilgi Yönetimi (MCI) Copyright, Joint Commission International İletişim ve Bilgi Yönetimi (MCI) Copyright, Joint Commission International MCI Altı Odak Alanı 1. Toplumla İletişim 2. Hasta ve Yakınları ile İletişim 3. Kurum İçindeki ve Dışındaki Sunucular Arası İletişim

Detaylı

ALİAĞA REHBERLİK VE ARAŞTIRMA MERKEZİ DAVRANIŞ DEĞİŞTİRME. Hazırlayan Semiramis Gülenç

ALİAĞA REHBERLİK VE ARAŞTIRMA MERKEZİ DAVRANIŞ DEĞİŞTİRME. Hazırlayan Semiramis Gülenç ALİAĞA REHBERLİK VE ARAŞTIRMA MERKEZİ DAVRANIŞ DEĞİŞTİRME Hazırlayan Semiramis Gülenç DAVRANIŞIN TANıMı Bir organizmanın gösterdiği her türlü tepki,organizmanın, çevrede ve/veya çevreyle olan ilişkisinde

Detaylı

Doğal Gaz Dağıtım Sektöründe Kurumsal Risk Yönetimi. Mehmet Akif DEMİRTAŞ Stratejik Planlama ve Yönetim Sistemleri Müdürü İGDAŞ 29.05.

Doğal Gaz Dağıtım Sektöründe Kurumsal Risk Yönetimi. Mehmet Akif DEMİRTAŞ Stratejik Planlama ve Yönetim Sistemleri Müdürü İGDAŞ 29.05. Doğal Gaz Dağıtım Sektöründe Kurumsal Risk Yönetimi Mehmet Akif DEMİRTAŞ Stratejik Planlama ve Yönetim Sistemleri Müdürü İGDAŞ 29.05.2013 İÇERİK Risk, Risk Yönetimi Kavramları Kurumsal Risk Yönetimi (KRY)

Detaylı

T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI SOSYAL GÜVENLİK KURUMU. Yadigar GÖKALP Başkan Yardımcısı ve Yönetim Kurulu Üyesi

T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI SOSYAL GÜVENLİK KURUMU. Yadigar GÖKALP Başkan Yardımcısı ve Yönetim Kurulu Üyesi T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI SOSYAL GÜVENLİK KURUMU Yadigar GÖKALP Başkan Yardımcısı ve Yönetim Kurulu Üyesi SAĞLIK HARCAMALARI 03.07.2012 MEDULA-1 MEDULA NEDİR? MED(ikal) ULA(k) (Tıbbi haberci-haberleşme)

Detaylı

Sağlık Kuruluşlarında Maliyet Yönetimi ve Güncel

Sağlık Kuruluşlarında Maliyet Yönetimi ve Güncel Sağlık Kuruluşlarında Maliyet Yönetimi ve Güncel Uygulamalar YRD. DOÇ. DR. EMRE ATILGAN TRAKYA ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK YÖNETİMİ BÖLÜMÜ Sağlık Kurumlarında Maliyet Yönetimi ve Güncel Uygulamalar Sunum Planı:

Detaylı

SAĞLIKLI OBEZLERDE FİZYOTERAPİ VE REFLEKSOLOJİ UYGULAMALARININ ZAYIFLAMAYA ETKİSİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

SAĞLIKLI OBEZLERDE FİZYOTERAPİ VE REFLEKSOLOJİ UYGULAMALARININ ZAYIFLAMAYA ETKİSİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ SAĞLIKLI OBEZLERDE FİZYOTERAPİ VE REFLEKSOLOJİ UYGULAMALARININ ZAYIFLAMAYA ETKİSİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ HAZIRLAYAN:FZT.MELTEM ERASLAN DANIŞMAN:PROF.DR.İSMET MELEK Obezite (şişmanlık),vücutta aşırı ölçüde

Detaylı

HASTALIK YÜKÜ FİNAL RAPOR

HASTALIK YÜKÜ FİNAL RAPOR T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI REFİK SAYDAM HIFZISSIHHA MERKEZİ BAŞKANLIĞI HIFZISSIHHA MEKTEBİ MÜDÜRLÜĞÜ BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ ULUSAL HASTALIK YÜKÜ VE MALİYET-ETKİLİLİK PROJESİ HASTALIK YÜKÜ FİNAL RAPOR ARALIK -

Detaylı

Prof. Dr. Banu Çakır, HÜTF Halk Sağlığı AD. 5. ULUSAL İLK YARDIM SEMPOZYUMU 18.9.2014, Ankara

Prof. Dr. Banu Çakır, HÜTF Halk Sağlığı AD. 5. ULUSAL İLK YARDIM SEMPOZYUMU 18.9.2014, Ankara Prof. Dr. Banu Çakır, HÜTF Halk Sağlığı AD 5. ULUSAL İLK YARDIM SEMPOZYUMU 18.9.2014, Ankara Prof. Dr. Banu Çakır, 18.9.2014, Ankara 2 } Acil durum ve afetlerde ilk yardımcılardan beklenenler nelerdir?

Detaylı

Olgu-kontrol araştırmalarının analizi ve değerlendirilmesi. Raika Durusoy

Olgu-kontrol araştırmalarının analizi ve değerlendirilmesi. Raika Durusoy Olgu-kontrol araştırmalarının analizi ve değerlendirilmesi Raika Durusoy 1 Olgu-kontrol araştırmaları Belli bir hastalığı olan ( olgu ) ve olmayan ( kontrol ) bireyler belirlenir Her iki grubun bir etkene

Detaylı

Doç. Dr. Demet ÜNALAN Doç. Dr. Mehmet S. İLKAY Uzman Tülin FİLİK ERCİYES ÜNİVERSİTESİ

Doç. Dr. Demet ÜNALAN Doç. Dr. Mehmet S. İLKAY Uzman Tülin FİLİK ERCİYES ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK HİZMETLERİ ÇALIŞANLARININ ÖRGÜTSEL BAĞLILIK DÜZEYLERİNİN ÖLÇÜLMESİ: ERCİYES ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ ÇALIŞANLARI ÜZERİNDE BİR UYGULAMA Doç. Dr. Demet ÜNALAN Doç. Dr. Mehmet

Detaylı

Sağlık Hizmetlerinde Maliyet

Sağlık Hizmetlerinde Maliyet Sağlık Hizmetlerinde Maliyet Sağlık İşletmelerinde Maliyet Sağlık işletmelerinde maliyetleri oluşturan faktörlerin bilinmesi ve bütçedeki yeri Artan maliyetlerin kontrol altına alınması Üretimin/kaynakların

Detaylı

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK DOKTORA PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) SAĞLIK BİLİMLERİNDE KURAM VE MODELLER (HEM 701

Detaylı

Dr. Talha Müezzinoğlu

Dr. Talha Müezzinoğlu Kısa Form-36 (SF-36) Dr. Talha Müezzinoğlu Celal Bayar Üniversitesi Tıp Fakültesi Üroloji AD MANİSA Program: Genel Bilgi ve Tanım Puanlama SPSS e uyarlama Örnek hesaplaması Sorular & Tartışma Rand Corporation

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI FİNANSAL YÖNETİM MAN 328 6 3 + 0 3 5

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI FİNANSAL YÖNETİM MAN 328 6 3 + 0 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI FİNANSAL YÖNETİM MAN 328 6 3 + 0 3 5 Ön Koşul Dersleri İşletme Finansı Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Dersin Koordinatörü Dersi

Detaylı

SAĞLIK YÜKSEKOKULU ÇOCUK GELİŞİMİ TEZLİ YÜKSEK LİSANS DERSLERİ YÜKSEK LİSANS BİLİMSEL HAZIRLIK DERSLERİ YÜKSEK LİSANS ZORUNLU/SEÇMELİ DERSLERİ

SAĞLIK YÜKSEKOKULU ÇOCUK GELİŞİMİ TEZLİ YÜKSEK LİSANS DERSLERİ YÜKSEK LİSANS BİLİMSEL HAZIRLIK DERSLERİ YÜKSEK LİSANS ZORUNLU/SEÇMELİ DERSLERİ SAĞLIK YÜKSEKOKULU ÇOCUK GELİŞİMİ TEZLİ YÜKSEK LİSANS DERSLERİ YÜKSEK LİSANS BİLİMSEL HAZIRLIK DERSLERİ ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİNE GİRİŞ EĞİTİMSEL YAKLAŞIMLAR GELİŞİM PSİKOLOJİSİ Z 2 0 2 6 ÇOCUĞU TANIMA

Detaylı

Nüfus artıyor Nüfus yaşlanıyor Kronik hastalıkların maliyeti artıyor Pahalı teknolojiler ve ilaçlar piyasaya sürülüyor Nüfusun sağlık hizmetinde

Nüfus artıyor Nüfus yaşlanıyor Kronik hastalıkların maliyeti artıyor Pahalı teknolojiler ve ilaçlar piyasaya sürülüyor Nüfusun sağlık hizmetinde UZM. ECZ. HARUN KIZILAY GENEL SEKRETER TÜRK ECZACILARI BİRLİĞİ 3. Uluslararası İlaç Kullanımını Geliştirme Konferansı,i 14-18 18 Kasım 2011, Antalya Nüfus artıyor Nüfus yaşlanıyor Kronik hastalıkların

Detaylı

PULMONER REHABİLİTASYON ÜNİTESİ NASIL YAPILANDIRILMALI

PULMONER REHABİLİTASYON ÜNİTESİ NASIL YAPILANDIRILMALI PULMONER REHABİLİTASYON ÜNİTESİ NASIL YAPILANDIRILMALI Doç. Dr. PINAR ERGÜN Atatürk Göğüs Hastalıkları ve Göğüs Cerrahisi Eğitim Araştırma Hastanesi PULMONER REHABİLİTASYON ve EVDE BAKIM MERKEZİ Pulmoner

Detaylı

KARŞILAŞTIRMA İSTATİSTİĞİ, ANALİTİK YÖNTEMLERİN KARŞILAŞTIRILMASI, BİYOLOJİK DEĞİŞKENLİK. Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2005

KARŞILAŞTIRMA İSTATİSTİĞİ, ANALİTİK YÖNTEMLERİN KARŞILAŞTIRILMASI, BİYOLOJİK DEĞİŞKENLİK. Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2005 KARŞILAŞTIRMA İSTATİSTİĞİ, ANALİTİK YÖNTEMLERİN KARŞILAŞTIRILMASI, BİYOLOJİK DEĞİŞKENLİK Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2005 1 Karşılaştırma istatistiği Temel kavramlar: Örneklem ve evren:

Detaylı

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eğitim Bilimleri Tezli Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı. Ders Kodları AKTS

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eğitim Bilimleri Tezli Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı. Ders Kodları AKTS Ders T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü Eğitim Bilimleri Tezli Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı Tablo 1. ve Kredi Sayıları I. Yarıyıl Ders EPO501 Eğitimde Program Geliştirme 3 0 3 8

Detaylı

SPSS E GİRİŞ SPSS TE TEMEL İŞLEMLER. Abdullah Can

SPSS E GİRİŞ SPSS TE TEMEL İŞLEMLER. Abdullah Can SPSS E GİRİŞ SPSS TE TEMEL İŞLEMLER SPSS in üzerinde işlem yapılabilecek iki ana ekran görünümü vardır. DATA VIEW (VERİ görünümü) VARIABLE VIEW (DEĞİŞKEN görünümü) 1 DATA VIEW (VERİ görünümü) İstatistiksel

Detaylı

Fırsat Maliyeti. Ayşe Güler Şubat 2007

Fırsat Maliyeti. Ayşe Güler Şubat 2007 Fırsat Maliyeti Ayşe Güler Şubat 2007 Ekonomi İnsanların ve toplumların para kullanarak ya da kullanmadan, zaman içinde çeşitli mallar üretmek ve bunları bugün ve gelecekte tüketmek üzere, toplumdaki bireyler

Detaylı

SAĞLIK YÖNETİMİ HASTANE YÖNETİMİ

SAĞLIK YÖNETİMİ HASTANE YÖNETİMİ SAĞLIK YÖNETİMİ HASTANE YÖNETİMİ Kaynak: Sağlık İşletmeleri Yönetimi Prof. Dr. Dilaver TENGİLİMOĞLU Yrd. Doç. Dr. Oğuz IŞIK Doç. Dr. Mahmut AKBOLAT *Hastanelerin Tanımı *Hastanelerin Özellikleri *Hastanelerin

Detaylı

Son iki yılda ilaç endüstrisi ve başka kuruluşlarla gelir getirici ilişkim olmamıştır.

Son iki yılda ilaç endüstrisi ve başka kuruluşlarla gelir getirici ilişkim olmamıştır. Son iki yılda ilaç endüstrisi ve başka kuruluşlarla gelir getirici ilişkim olmamıştır. TIP EĞİTİMİNDE SOSYAL PSİKİYATRİ Prof.Dr. Orhan DOĞAN Üsküdar Üniversitesi, İstanbul Tıp eğitiminde psikiyatri Tıp

Detaylı

İç denetim birimleri, risk değerlendirme çalışmalarına ilişkin hususları bu rehbere uygun olarak kendi iç denetim birim yönergelerinde düzenlerler.

İç denetim birimleri, risk değerlendirme çalışmalarına ilişkin hususları bu rehbere uygun olarak kendi iç denetim birim yönergelerinde düzenlerler. KAMU İÇ DENETİMİNDE RİSK DEĞERLENDİRME REHBERİ I. GİRİŞ Bu rehber, iç denetim birimlerince hazırlanacak risk değerlendirme çalışmalarının temel esaslarını belirlemek üzere, İç Denetçilerin Çalışma Usul

Detaylı

KADINA ŞİDDETİN KİŞİ ANALİZİ YÖNELİK. www.perspektifs.com info@perspektifs.com twitter.com/perspektifsa

KADINA ŞİDDETİN KİŞİ ANALİZİ YÖNELİK. www.perspektifs.com info@perspektifs.com twitter.com/perspektifsa KADINA YÖNELİK ŞİDDETİN KİŞİ ANALİZİ www.perspektifs.com info@perspektifs.com twitter.com/perspektifsa PERSPEKTİF STRATEJİ ARAŞTIRMA ANALİZ - HAZİRAN 2015 ANALİZ NO: 6 Araştırma; doğru, nitelikli bilginin

Detaylı

TANI, TEDAVİ VE ARAŞTIRMA AÇISINDAN CİNSEL BOZUKLUKLAR VE DSM 5. Prof. Dr. Cem İncesu Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalı

TANI, TEDAVİ VE ARAŞTIRMA AÇISINDAN CİNSEL BOZUKLUKLAR VE DSM 5. Prof. Dr. Cem İncesu Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalı TANI, TEDAVİ VE ARAŞTIRMA AÇISINDAN CİNSEL BOZUKLUKLAR VE DSM 5 Prof. Dr. Cem İncesu Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalı Açıklama (2011-2013) Danışman: Pfizer Konuşmacı: Pfizer

Detaylı

Stratejik Performans Yönetimi ve Dengeli Sonuç Kartı (Balanced Scorecard-BSC)

Stratejik Performans Yönetimi ve Dengeli Sonuç Kartı (Balanced Scorecard-BSC) Stratejik Performans Yönetimi ve Dengeli Sonuç Kartı (Balanced Scorecard-BSC) Kontrol Fonksiyonu Gerçekleştirilmek istenen amaçlara ne ölçüde ulaşıldığını belirlemek, planlanan amaçlar (standartlar), ile

Detaylı

OBEZİTE Doç. Dr. Erdal Vardar 46. UPK

OBEZİTE Doç. Dr. Erdal Vardar 46. UPK YAŞAM KALİTESİ VE OBEZİTE Doç. Dr. Erdal Vardar 46. UPK Sağlıkla ilgili yaşam kalitesi Kişinin kendi sağlığını değerlendirmesi için geliştirilmiş bir ölçme metodudur. Sağlıkla ilgili yaşam kalitesi ölçümü

Detaylı

TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ

TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ SAKARYA ÜNİVERSİTESİ TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ Hafta 13 Yrd. Doç. Dr. Semra BORAN Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir. "Uzaktan Öğretim" tekniğine uygun olarak

Detaylı

Dünya Sağlık Örgütü nün tanımına göre sağlık fiziksel, zihinsel ve sosyal açılardan tam bir iyilik halidir.

Dünya Sağlık Örgütü nün tanımına göre sağlık fiziksel, zihinsel ve sosyal açılardan tam bir iyilik halidir. KADIN VE SAĞLIK TARİHTEN BUGÜNE SAĞLIKTA KADININ YERİ HAZIRLAYAN: DENİZ ÖZYAVUZ SAĞLIK NEDİR? Dünya Sağlık Örgütü nün tanımına göre sağlık fiziksel, zihinsel ve sosyal açılardan tam bir iyilik halidir.

Detaylı

SAĞLIK ETKİ DEĞERLENDİRMESİ

SAĞLIK ETKİ DEĞERLENDİRMESİ SAĞLIK ETKİ DEĞERLENDİRMESİ SAĞLIK ETKİSİ Bir politikanın, bir stratejinin programın veya projenin nüfusun ve nüfus gruplarının sağlığı üzerinde dolaylı yada dolaysız etkileridir. SAĞLIK ETKİ DEĞERLENDİRMESİNİN

Detaylı

KAMU İÇ DENETİMİNDE RİSK DEĞERLENDİRME REHBERİ

KAMU İÇ DENETİMİNDE RİSK DEĞERLENDİRME REHBERİ KAMU İÇ DENETİMİNDE RİSK DEĞERLENDİRME REHBERİ I. GİRİŞ Bu rehber, iç denetim birimlerince hazırlanacak risk değerlendirme çalışmalarının temel esaslarını belirlemek üzere, İç Denetçilerin Çalışma Usul

Detaylı

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın 0341110011

Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri. Sena Aydın 0341110011 Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri Sena Aydın 0341110011 PATOFİZYOLOJİ Fizyoloji, hücre ve organların normal işleyişini incelerken patoloji ise bunların normalden sapmasını

Detaylı

DAHA HIZLI, DAHA PRATİK. LABORATUVAR İÇ VE DIŞ KALİTE KONTROLLERİNİN UYGULAMASI VE TAKİBİ

DAHA HIZLI, DAHA PRATİK. LABORATUVAR İÇ VE DIŞ KALİTE KONTROLLERİNİN UYGULAMASI VE TAKİBİ DAHA HIZLI, DAHA PRATİK. LABORATUVAR İÇ VE DIŞ KALİTE KONTROLLERİNİN UYGULAMASI VE TAKİBİ %100 web tabanlı İNTERQC, programı ile laboratuarlarınızın kalite kontrollerini istediğiniz yerden ve istediğiniz

Detaylı

YÖNETİM SİSTEMLERİ. TS EN ISO 9001-2000 Kalite Yönetim Sistemi TS EN ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi TS (OHSAS) 18001 İSG Yönetim Sistemi

YÖNETİM SİSTEMLERİ. TS EN ISO 9001-2000 Kalite Yönetim Sistemi TS EN ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi TS (OHSAS) 18001 İSG Yönetim Sistemi YÖNETİM SİSTEMLERİ Ülkemiz kuruluşları da Kalite, Çevre ve İş sağlığı ve güvenliği konularına verdikleri önemi göstermek, etkinlik ve verimliliği artırmak amacıyla Yönetim Sistemlerine geçiş için uğraş

Detaylı

BEYİN GELİŞİMİNİN HİKAYESİ

BEYİN GELİŞİMİNİN HİKAYESİ BEYİN GELİŞİMİNİN HİKAYESİ Yayın Yönetmeni Prof. Dr. Rana Karabudak TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü Türk Nöroloji Derneği (TND) 2014 Beyin Yılı Aktiviteleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Tüm hakları

Detaylı

BÖLÜM-1.BİLİM NEDİR? Tanımı...1 Bilimselliğin Ölçütleri...2 Bilimin İşlevleri...3

BÖLÜM-1.BİLİM NEDİR? Tanımı...1 Bilimselliğin Ölçütleri...2 Bilimin İşlevleri...3 KİTABIN İÇİNDEKİLER BÖLÜM-1.BİLİM NEDİR? Tanımı...1 Bilimselliğin Ölçütleri...2 Bilimin İşlevleri...3 BÖLÜM-2.BİLİMSEL ARAŞTIRMA Belgesel Araştırmalar...7 Görgül Araştırmalar Tarama Tipi Araştırma...8

Detaylı

SUNUM PLANI. Politika ve Proje Daire Başkanlığı Genel Sağlık Sigortası Genel Müdürlüğü

SUNUM PLANI. Politika ve Proje Daire Başkanlığı Genel Sağlık Sigortası Genel Müdürlüğü SUNUM PLANI Sağlık Hizmetlerinde Geri Ödeme Yeni Ödeme Sistemlerine Neden İhtiyaç Duyulmaktadır? Neden DRG/TİG? SGK DRG/TİG Projesi Amaç / Hedef / Kurgu Proje Kapsamında Yapılan Çalışmalar ve Gelinen Son

Detaylı

İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri

İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri İktisat Anabilim Dalı- Tezsiz Yüksek Lisans (Uzaktan Eğitim) Programı Ders İçerikleri 1. Yıl - Güz 1. Yarıyıl Ders Planı Mikroekonomik Analiz I IKT751 1 3 + 0 8 Piyasa, Bütçe, Tercihler, Fayda, Tercih,

Detaylı

İndeksler, Ölçekler, Tipolojiler

İndeksler, Ölçekler, Tipolojiler İndeksler, Ölçekler, Tipolojiler Yaşar Tonta H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü tonta@hacettepe.edu.tr http://yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/tonta.html Not Bu slaytlarda yer alan bilgiler BBY 207 Sosyal

Detaylı

Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar. Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h)

Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar. Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h) Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h) Sağlık Sisteminde Karışıklığa Yol Açabilecek Gelişmeler Bekleniyor Sağlık harcamalarında kısıtlama (dünya

Detaylı

TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ

TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ SAKARYA ÜNİVERSİTESİ TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ Hafta 2 Yrd. Doç. Dr. Semra BORAN Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir. "Uzaktan Öğretim" tekniğine uygun olarak hazırlanan

Detaylı

MEÜ. SAĞLIK BĠLĠMLERĠ ENSTĠTÜSÜ DERS TANIMI FORMU

MEÜ. SAĞLIK BĠLĠMLERĠ ENSTĠTÜSÜ DERS TANIMI FORMU MEÜ. SAĞLIK BĠLĠMLERĠ ENSTĠTÜSÜ DERS TANIMI FORMU Dersin Adı-Kodu: BİS 601 Örnek Genişliği ve Güç Programın Adı: Biyoistatistik Dersin düzeyi Doktora Ders saatleri ve Teori Uyg. Lab. Proje/Alan Çalışması

Detaylı

28.04.2014 SİSTEM. Sosyal Sistem Olarak Sınıf. Okulun Sosyal Sistem Özellikleri. Yrd. Doç. Dr. Çetin ERDOĞAN cerdogan@yildiz.edu.

28.04.2014 SİSTEM. Sosyal Sistem Olarak Sınıf. Okulun Sosyal Sistem Özellikleri. Yrd. Doç. Dr. Çetin ERDOĞAN cerdogan@yildiz.edu. SİSTEM SOSYAL BİR SİSTEM OLARAK SINIF Sınıfta Kültür ve İklim Yrd. Doç. Dr. Çetin ERDOĞAN cerdogan@yildiz.edu.tr Sistem: Aralarında anlamlı ilişkiler bulunan, bir amaç doğrultusunda bir araya getirilen

Detaylı