Fas: Arap Baharının İstisnası mı?

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Fas: Arap Baharının İstisnası mı?"

Transkript

1

2 Fas: Arap Baharının İstisnası mı? Neslihan Temelat * Özet Bu makale, Arap Baharının monarşi rejiminin hüküm sürdüğü Fas taki siyasi değişim sürecine etkisini incelemektedir protesto gösterileri bazı Arap ülkelerinde otoriter rejimlerin yok olmasına neden olurken, Kral VI. Muhammed Tunus tan gelen toplumsal huzursuzluk dalgasına karşı koyarak Arap Baharı testini geçmiştir. Fas ta çoğunlukla öğrencilerden oluşan 20 Şubat adlı protesto hareketi parlamenter monarşi çağrısında bulunarak yeni bir anayasa, demokrasi ve sosyo-ekonomik koşulların iyileştirilmesini talep etmiştir. Protesto gösterilerine hızla yanıt veren Kral Muhammed ın açıkladığı Anayasa hazırlıkları tamamlanarak Temmuz 2011 de referanduma sunulmuş ve yüzde 99 evet oyu ile kabul edilmiştir. Yeni Anayasa, güçler ayrılığı ilkesi ile temel hak ve özgürlükleri güçlendiren hükümler içerse de, gerçek anlamda parlamenter monarşiyi tesis etmekten uzaktır. Bu çalışma, Fas ın siyasi ve sosyoekonomik arka planını, protesto hareketini ve buna bağlı talepleri, anayasa reformlarını, uluslararası kamuoyunun değerlendirmelerini ve Kasım 2011 seçim sonuçlarını ele almaktadır. Sonuç bölümünde, Fas bakımından Arap Baharının yönelimine dair bazı ön değerlendirmeler yapılacaktır. Anahtar Sözcükler: Arap Baharı, Fas, Orta Doğu, Kuzey Afrika, reformlar, demokrasi Abstract This article examines the Arab Spring as a process of political change in Morocco, where the royalty has remained in power so far. While in some Arab countries mass protests of 2011 led to the demise of authoritarian regimes, King Mohammed VI has withstood the test of Arab Spring as the social unrest in Tunisia penetrated Morocco in early The protest movement called * Yasama Uzman Yardımcısı, TBMM Araştırma Hizmetleri Başkanlığı, Uluslararası İlişkiler Bölümü, e-postası: Bu makale, Ağustos 2013 e kadar olan gelişmeleri kapsamaktadır.

3 82 YASAMA DERG S 23 February 20, largely consisting of students, called for parliamentary monarchy and demanded a new constitution, more democracy and improvement of socio-economic conditions. Shortly after the eruption of protests, King Mohammed announced the drafting of a new constitution which was submitted to referendum in July 2011 and adopted by almost 99 percent of the vote. The new constitution enhanced separation of powers and fundamental rights and freedoms, though remaining far from establishing a genuine parliamentary monarchy. This paper provides an overview of the political and socioeconomic background of Morocco, the protest movement and related demands, constitutional reforms, international public opinion on the reforms and November 2011 elections. The paper concludes with a summary and some preliminary remarks for future direction of the Arab Spring in the country. Keywords: Arab Spring, Morocco, Middle East, North Africa, reforms, democracy GİRİŞ Takvim yaprakları 20 Şubat 2011 Pazar gününü gösterdiğinde, Tunus ve Mısır dan esen Arap Baharı rüzgârları, bölgesindeki en istikrarlı ülkelerden biri olan Fas ta etkisini göstermiştir. 20 Şubat hareketi, başta Kazablanka, Rabat, Tangier ve Marakeş olmak üzere 100 den fazla kentte yürüyüş ve gösterilerle devam etmiş, bunlara zaman zaman 20 binden fazla kişi katılmıştır. Göstericiler, parlamenter monarşiye geçilmesini, Kral ın yetkilerinin azaltılmasını ve maiyetindeki bazı kişilerin uzaklaştırılmasını talep etmişlerdir. Fas taki olaylar Arap Baharı nın etkisi altındaki ülkelere nazaran daha sakin gelişmiş, Kral VI. Muhammed protesto hareketlerine hızlı bir şekilde yanıt vermiştir. Gösterilerden yalnızca 20 gün sonra, 9 Mart 2011 tarihinde yaptığı konuşmada, Kral bazı düşünce suçlularının serbest bırakılması ve kapsamlı bir Anayasa reformu yapılması gibi birtakım siyasi tavizler vermiş; 20 Mart 2011 de yeni bir Anayasa hazırlamak üzere teknik komisyonun kurulacağını açıklamıştır. Bahse konu anayasa reform paketi, göstericilerin taleplerini tam olarak karşılamasa da, 1 Temmuz 2011 de referanduma sunularak yüzde 98,94 oranında evet oyu ile kabul edilmiştir. 25 Kasım 2011 tarihli genel seçimleri Adalet ve Kalkınma Partisi (Partide la Justice et du Développement, PJD) kazanmış ve yeni Anayasa uyarınca parti lideri AbdulilahBenkiran başbakan olarak atanmıştır. Adalet ve Kalkınma Partisi, din ile modern siyaseti harmanlayan bir söyleme sahip olup Türkiye deki Adalet ve Kalkınma Partisini model aldığını kaydetmektedir. Arap Baharının şiddetli yansımalarını en az yaşayan bölge ülkelerinden bi-

4 FAS: ARAP BAHARININ ST SNASI MI? 83 ri olan Fas ta Anayasa reformlarının ne derece etkili olduğunu zaman gösterecektir. Bu bölümde, Fas ın siyasi ve sosyo-ekonomik durumuna kısaca yer verilecek, ardından Fas halkının talepleri, buna karşılık Kral VI. Muhammed in yürürlüğe koyduğu anayasa reformları, 25 Kasım genel seçimleri ve sonuçları kısaca incelenecektir. 1. Siyasi ve Sosyo-Ekonomik Durum Fas, Kuzey Afrika da, Mağrip olarak adlandırılan bölgenin batısında, Kuzey Atlantik Okyanusu ve Akdeniz in kıyısında yer alan 32,3 milyon nüfusa sahip bir ülkedir. Nüfusun yaklaşık yüzde 99 u Arap-Berberi (yüzde 40 oranında Berberi) ve yaklaşık yüzde 99 u Müslümandır. Arapça, Fransızca ve (2011 den itibaren) Berberi dili (Tamazight) resmi dillerdir. Aslında M.S. 9. yüzyıldan bu yana bağımsız bir devlet olan Fas, 1912 yılında Fez Antlaşması ile bir Fransız-İspanya sömürgesi haline gelmiş, bundan 44 yıl sonra 1956 da Fransa dan bağımsızlığını kazanmıştır Anayasası nın 3. maddesi uyarınca çok partili sistem benimsenmiş, böylelikle, Fas Krallığı kurulmuştur. Kral VI. Muhammed in yönettiği 350 yıllık hanedan, Arap dünyasının en uzun süreli hanedanıdır. 48 yaşındaki Kral Muhammed, 1999 yılında babası II. Hasan ın ardından tahta çıkmıştır. Kral Hasan dan daha ılımlı bir yönetim anlayışına sahip olan Kral Muhammed, 12 Ekim 1999 tarihli Kraliyet konuşmasında yeni bir otorite anlayışı, yolsuzlukla mücadele, yerinden yönetim, yoksulluğun azaltılması ve sosyal meselelerden bahsederek babasından farklı bir yol izleyeceğinin işaretlerini vermiştir te Gecekondusuz Şehirler ve 2005 te Ulusal İnsani Kalkınma Girişimi gibi programları başlatan Kral Muhammed Faslıların yaşam kalitesinin iyileştirilmesine yönelik çeşitli ulaştırma ve kentsel projeleri yürürlüğe koymuş, altyapı yatırımları yapmıştır (Institut Thomas More 2011). Aile hayatını düzenleyen Moudawana Kanununu 1 revize etmiş ve insan haklarında önemli iyileştirmeler yapmıştır de Kral V. Muhammed zamanında kodifiye edilen Moudawana veya Kişisel Statü Kanunu, kadınlara ilişkin hükümler yüzünden kamuoyunda tartışmalı bir kanundu. Kanun, kadınların evlenmeleri için vasisinin iznini, çalışmak veya pasaport edinmek için babalarının ya da eşlerinin iznini almasını öngörmekte, çokeşliliğe izin vermekte ve erkeklere sadece beyanda bulunarak eşlerinden boşanma hakkı tanımakta idi. İlk defa 1993 te Kral II. Hasan zamanında kısmen revize edilen Kanun da önemli değişiklikler Kral VI. Muhammed zamanında yapılmıştır değişikliği ile kadınların evlenmeleri için vasi zorunluluğu kalkmıştır; çok eşlilik erkeğin ilk eşi ile bir hâkimin iznine tabi olmuştur; kadınlar için evlilik yaşı 15 ten 18 e yükselmiştir; kadınlar için boşanma usulleri kolaylaştırılmış ve kadınların sta-

5 84 YASAMA DERG S 23 Kral ın bizzat homeopatik demokrasi olarak nitelendirdiği süreç, çok düşük dozlarla siyasi liberalleşmeye yönelik atılan adımları kapsamaktadır. Bu çerçevede, son yıllarda insan hakları ihlallerinde önemli düzelmeler olmuş, sivil toplum örgütlerine daha fazla özgürlük verilmiş ve muhalefetteki siyasi partilerin siyasi arenaya dönmeleri sağlanmıştır. Kral Muhammed, ayrıca, babası Kral Hasan ın karıştığı insan hakları ihlallerinin soruşturulması için Hakkaniyet ve Uzlaşma Komisyonunu (Equityand Reconciliation Commission) kurmuş, 2001 den itibaren Berberidillerini (Tamazight (resmi Berberi dili), Tachelhit, Tarifit vb. diyalektleri bulunmaktadır) ve kültürünü teşvik eden adımlar atmıştır (Maddy-Weitzman 2012, 88) lı yılların ortalarından bu yana, özellikle Kral Muhammed in 1999 da göreve başlamasından itibaren temel hak ve özgürlükler ifade özgürlüğü, toplantı yapma ve örgütlenme özgürlüğü alanında önemli gelişmeler olmuştur. Ancak, Uluslararası Af Örgütü nün (Amnesty International) çeşitli raporları bu temel hak ve özgürlüklerin uygulamada sınırlandırıldığına, özellikle işsiz mezunların toplantı yapma ve örgütlenme hakkının kısıtlandığına, bu kapsamda örneğin, Ulusal İşsiz Mezunlar Derneği nin (L Association Nationale des Diplômés-Chômeurs, ANDCM) tanınmadığına işaret etmiştir de kurulan dernek, işsiz gençleri örgütleyerek kamu sektöründe istihdam azalışını protesto etmektedir. Gerçekten, son 20 yılda Fas taki işsiz mezunların sayısı hızlı bir artış göstermiştir li ve 1980 li yıllarda yeni mezun olan gençlerin çoğu kamu sektöründe iş bulabilirken, işgücü piyasasının demokratikleşmesi ve şeffaflaşması istihdam imkânlarını azaltmıştır (Storm 2007, ). 2 Genç nüfusa sahip bir ülke olan Fas ta ortalama yaş 26,9 olup nüfusun yaklaşık yüzde 48 i 25 yaşın altındadır. Dünya Bankası nın Haziran 2012 de Fas Hane Halkı ve Gençlik Anketi verilerine dayanarak yayınladığı rapora göre, Fas ta genç nüfus (15-29 yaş grubu) toplam nüfusun yüzde 30 unu, çalışan yaştaki (15-64) nüfusun ise yüzde 44 ünü oluşturmaktadır. Genç işsizliği oranı erkekler için yüzde 22, kadınlar için yüzde 38 dir. Gençlerin yüzde 49 u ne okula devam etmekte, ne de işgücüne katılmaktadır. Eğitim düzeyinin işgücü piyasasına dönüşümü yeterli düzeyde değildir. Çalışan gençler ise düşük nitelikli işlerde çoğunlukla sosyal güvenceleri olmadan tüsüne ilişkin başka önemli iyileştirmeler yapılmıştır (Arieff 2012, 9; fr.wikipedia.org). 2 Fas ın ulusal kimliğine ilişkin farklı görüşler, köklü bir eğitim reformunun yapılmasını güçleştirmektedir. Batı ile daha fazla bütünleşmek isteyen kesimler üniversitelere kabul edilen öğrenci sayısının azaltılması ve eğitim programlarının iyileştirilmesi gerektiğini savunurken, muhafazakâr kesimler üniversitelerde eğitim dilinin bugün ağırlıklı olan Fransız dilinden ziyade Arapça olması gerektiğini ileri sürmektedir.

6 FAS: ARAP BAHARININ ST SNASI MI? 85 olumsuz koşullarda çalışmaktadır. Gençler, işlerinden memnun değildir; en sık yaşadıkları sorunlar, düşük ücret, ağır çalışma şartları ve uzun çalışma saatleridir (Dünya Bankası 2012). Genç nüfusun toplam nüfus içindeki oranının yüksek olması, nitelikli işgücü için fazla iş imkânı olmaması ve dolayısıyla genç işsizliğinin yaygınlığı gibi faktörler toplumsal huzursuzluğa ve istikrarsızlığa neden olmuştur lardan bu yana işsiz mezunlar Fas ın her şehrinde sosyal protesto hareketlerinin kalıcı bir unsuru olagelmiştir. Fas devleti işsizlik sorununu çözmekle sorumlu görülmektedir. Protesto söylemlerinin odak noktası istihdam hakkı ndan kamu sektöründe istihdam hakkı na kaymıştır. Özel sektörde iş güvencesinin düşük olması ve işlerin üniversite mezunlarının niteliklerine uygun olmaması nedeniyle kayıt dışı sektörlerde çalışan mezunlar bile kendilerini işsiz olarak tanımlamaktadır. İşsizlik farklı ideolojilerden gençleri ortak pragmatik bir hedef etrafında birleştirmektedir. Zaman zaman protestocu gençlerle hükümet yetkilileri arasındaki müzakereler sonucunda mezunların bir bölümünün kamu sektöründe istihdam edilmesinden ötürü bu protestoların siyasi sisteme muhalefetten ziyade bir nevi iş başvurusu olduğu ileri sürülmektedir. Örneğin, 2010 yazında hükümet gösterileri birkaç aylığına da olsa yatıştırmak için 1259 mezunu kamu sektöründe istihdam etmiştir. Bu tür alımların ihtiyaçtan çok güvenlik nedeniyle yapıldığı belirtilmektedir (Bogaert ve Emperador 2011, ). Kamu sektöründe çalışan gençlerin oranı yüzde 5 tir (Dünya Bankası 2012). Esasen, Kuzey Afrika ülkelerinde, işgücü piyasalarında son dönemde olumlu gelişmeler olmuştur; ancak yaratılan iş imkânlarının büyük bölümü düşük nitelikli ve kayıt dışı sektörlerde gerçekleşmiştir. Fas ın 1980 li yıllardan itibaren Uluslararası Para Fonu ve Dünya Bankası ile sürdürdüğü yapısal uyum programları ve reformlarını liberal ekonomi, özelleştirme ve ekonomik büyüme politikaları takip etmiştir lı yıllarda, Dünya Bankası ve IMF, Fas ı makroekonomik istikrarda başarı öyküsü olarak nitelendirmiştir. Ayrıca, Avrupa Birliği ile 1996 da, ABD ile 2004 te serbest ticaret anlaşmaları imzalanmıştır (Zemni ve Bogaerd 2009). Öte yandan liberalleşme politikaları, devletin işgücü yaratma olanağını ve kamu sektöründeki istihdam oranını azaltmıştır. Örneğin, yapısal uyum programının uygulanmasından ötürü kamu sektöründeki iş imkânlarının sayısı 1982 de iken 1983 te e düşmüş- 3 Sosyal bilimler araştırmalarına göre, bir ülkede demokratik dönüşümün başarılı olabilmesi için o ülkenin nüfusunun ortalama yaşının 30 un üzerinde olması gerekmektedir. Bu oran, Arap ülkeleri arasında Tunus ve Bahreyn dışında karşılanamamaktadır (Springborg 2011). Arap gençliğinin yaşadığı sorunlar ve bunun siyasi aktivizmle bağlantısı için ayrıca bkz. Murphy, Emma. Problematizin Arab Youth: Generational Narratives of Systemic Failure. Mediterranean Politics, 2012: 5-22.

7 86 YASAMA DERG S 23 tür. Dolayısıyla, bu politikalar bazıları için yeni fırsatlar yaratsa da, zengin ile yoksul kesimler arasındaki gelir farkını artırarak sosyal yabancılaşmaya yol açmıştır. İşçi sendikaları ise çalışan yoksul kesimin sorunlarına çözüm bulmakta yetersiz kalmaktadır (Behr 2012, 12-14; Desrues ve Moyano 2001; Bogaert ve Emperador 2011, 245). Yeni bir hayat kurma umuduyla yasadışı yollardan Akdeniz i geçmeye çalışan Faslıların can verdiği ölüm tekneleri işte bu sosyo-ekonomik ortamın bir yansımasıdır istatistiklerine göre, Fas ta yaş grubunda işsizlik oranı yüzde 5,2 iken yaş grubunda yüzde 17.9, yaş grubunda ise yüzde 12,9 dur (Şekil 1). Fas, Birleşmiş Milletler 2011 İnsani Kalkınma Endeksinde 187 ülke arasında 130. sırada yer almaktadır. Fas ın endeks değeri 1980 ila 2011 arasında yılda ortalama yüzde 60 artışla 0,364 ten 0,582 e yükselmiş olsa da, Arap ülkelerinin 0,641 lik ortalamasının altında kalmaktadır (Birleşmiş Milletler 2012). Ayrıca, ülkedeki gelir adaletsizliği oldukça yüksek düzeydedir. Dünya Bankası verilerine göre, nüfusun yüzde 14 ü günde iki dolardan daha az kazanmaktadır. 4 Okuma yazma oranı yüzde 50 nin biraz üzerindedir. Şekil 1. Fas ta Yaş Grubuna Göre İşsizlik Oranları ( ) Kaynak: Fas Planlama Yüksek Komiserliği, İstatistik Müdürlüğü 4 The World Bank, Poverty Head count Ratio at $2 a day (PPP) (% of population), Erişim:

8 FAS: ARAP BAHARININ ST SNASI MI? 87 Bauer ve Schiller e(2012) göre, devletin halka iş imkânı sağlamakla ve temel ihtiyaç mallarını ucuz şekilde temin etmekle yükümlü görülmesi, sosyoekonomik beklentilerin karşılanamaması durumunda radikal siyasi unsurların güçlenmesini beraberinde getirmekte olup bu durum Arap ülkelerinin temel sorunlarından biridir. 2. Halkın Talepleri Yukarıda bahsi geçen ekonomik zorluklar diğer Kuzey Afrika ülkelerinde olduğu gibi Fas ta da etkili olmuş ve birçok kentte halk isyanlarına neden olmuştur. Ancak 2011 gösterileri, geçmişte ekmek isyanları olarak da anılan gösterilerden farklı bir boyut taşımaktadır (Maghraoui 2011, 688). 1981, 1984 ve 1990 daki sokak protestolarının oluşumunda temel ihtiyaç maddelerinin fiyatlarının dönemsel artışı etkili olmuştur li yıllarda kırsal bölgelerde protesto gösterileri yaygınlaşmaya başlamıştır. Bu yerel eylemlerin bastırılması, yetersiz örgütlenmelerinden ve siyasi talep içermemelerinden ötürü kolay olmuştur. Ancak 2005 ten itibaren tansikiyat denilen koordinasyon noktalarının oluşumuyla yerel eylemler daha örgütlü bir boyut kazanmıştır. Fas İnsan Hakları Derneği (AMDH), ATTAC ve radikal sol görüşlü küçük siyasi partilerin etkisiyle hayat pahalılığına karşı 70 den fazla şehir ve köyde koordinasyon noktaları oluşturulmuştur. Bunlar çeşitli yürüyüşler, gösteriler ve oturma eylemleri düzenleyerek çalışan sınıfın ekonomik koşullarının kötüleşmesini ve su ile elektrik fiyatlarının artışını kınamıştır Séfrou ve 2008 SidiIfni de olduğu gibi bazı yerel protestolarda göstericiler ile emniyet güçleri arasında çatışmalar yaşanmıştır (Zemni, de Smet ve Bogaert 2012, 7) gösterilerinin geçmiştekilerden farkı, siyasi bir boyut taşıması ve sosyal ağlar yoluyla tüm ülkeye yayılan yeni bir koordinasyon yönteminin izlenmesidir Ocak 2011 deki ilk isyanda halk işsizlikten ve temel ihtiyaç maddelerinin fiyatlarının aşırı pahalılığından şikâyet etmiştir. Fas ta temel ihtiyaç maddelerinin büyük bir bölümünün yabancı şirketlerce sağlanması ve buna bağlı fiyat artışları halkın tepkisini çekmiş, tansiyon 19 Şubat ta Tangier de yükselmiştir. Ertesi gün ise ülke çapında gençler ve sivil toplum örgütleri tarafından organize edilen ve 20 Şubat Hareketi olarak adlandırılan protesto gösterileri gerçekleşmiştir (Joffé 2011, 511). Ülkedeki siyasi partilerin ve işçi sendikalarının son dönemde zayıflamış olması 20 Şubat Hareketi nin ulusal boyut kazanmasında etkili olmuştur. Binlerce genç, Tunus ve Mısır daki gösterilerden 5 20 Şubat 2011 deki protesto hareketi, bir grup genç Faslının sosyal paylaşım sitesi Youtube a ekledikleri bir kampanya videosu ile başlamıştır:http://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=s0f6fsb7gxq, Erişim:

9 88 YASAMA DERG S 23 ilham alıp Facebook, Twitter, Youtube gibi Internet teknolojileriyle örgütlenmiştir. Dinamik bir sivil toplum, Arap Baharı ile birleşince, son yıllarda depolitize durumdaki siyasi arenayı hareketlendirmiş, her yaştan ve ideolojiden kişiyi içine katmıştır (Maghraoui 2011, ). Özellikle, Fas İnsan Hakları Derneği, radikal sol partiler ve popüler bir yeraltı İslami hareket olan Adalet ve Hayırseverlik Örgütü (Al Adl Wal İhsan) gibi örgütler harekete destek vermiştir. 20 Şubat Hareketinin başından bu yana ülke çapında haftalık protesto eylemleri düzenlenmektedir (Zemni, de Smet ve Bogaert 2012, 8). Ekonomik durumun kötüleşmesinin, yolsuzlukların ve siyasi reformların ağır ilerlemesinin protesto edildiği bu gösteriler nispeten barışçıl bir ortamda gerçekleşmiş, emniyet güçleri göstericilerle zaman zaman çatışsa da bu diğer Arap ülkelerine kıyasla daha ölçülü bir şekilde gerçekleşmiştir (Strategic Survey 2011, 53). Hiçbir zaman Tunus veya Mısır da olduğu gibi büyük kalabalıklar toplanmamış, en başarılı olan 20 Mart gösterisi bile diğer ülkelere kıyasla zayıf kalmıştır. Gösterilerde dile getirilen talepler, ekonomik ve siyasi nitelikte olmuştur. Ekonomik talepler genç işsiz mezunların istihdam edilmesi, asgari ücretin artırılması, vatandaşların alım gücünün korunması ve herkesin sosyal hizmetlerden yararlanabilmesi yönündedir. Ayrıca, halk egemenliğine dayalı demokratik bir anayasa, bağımsız yargı, güçler ayrılığı, basın özgürlüğü, insan hakları ihlallerinin sona erdirilmesi ve Berberi dilinin resmi dil olarak tanınması bu taleplerden bazılarıdır. Mevcut hükümetin görevden çekilmesi ve yolsuzluklarla bağlantılı kişilerin yargılanması istenmiştir. Özellikle, Başbakan Abbas El Fassi gibi Kral ın çevresindeki bazı kişiler sloganların hedefi olmuştur. Kral ın yönetimden tamamen çekilmesinden ziyade, otoriter olmayan bir monarşi biçimi talep edilmiştir. Halk, monarşinin İngiltere ve İspanya daki gibi sembolik olmasını ve Parlamentonun daha fazla yetkiyle donatılmasını istemiştir (Amos 2012; Maghraoui 2011, 688). Halkın, Kral VI. Muhammed in görevden çekilmesini istememesinde veya sorumluluğunu sorgulamamasında Kral ın reformcu kişiliğinin ve genel olarak halk tarafından sevilmesinin payı bulunmaktadır. Henüz veliaht iken yoksulları desteklediği bilinen VI. Muhammed, tahta çıktığında Yoksulların Kralı olarak anılmıştır. Ayrıca, Jones a göre (2007), Fas Krallığında istişarenin karar-alma mekanizmalarında önemli bir rol oynaması ve Kral ın arabulucuk görevi sembolik gücü arttıran unsurlar arasındadır. Kral VI. Muhammed, 20 Şubat protesto gösterilerinin hemen akabinde 21 Şubat ta yaptığı konuşmada Ekonomik ve Sosyal Konseyin kurulacağını açıklamıştır. Bunu 3 Mart ta Ulusal İnsan Hakları Konseyinin kurulması izlemiştir da kurulmuş olan İnsan Hakları Danışma Konseyinin yerini alan Ulusal İnsan Hakları Konseyi ne daha fazla inceleme yapma ve hükümet bel-

10 FAS: ARAP BAHARININ ST SNASI MI? 89 gelerine erişme yetkisi verilmiştir. 27 üyesinden 16 sı Kral veya Parlamento tarafından seçilecek olan Konseyin başlıca görevi insan hakları ihlallerinin takip edilip değerlendirilmesi şeklinde öngörülmüştür (Maghraoui 2011, 692). 9 Mart 2011 tarihinde yaptığı konuşmada ise Kral Muhammed kapsamlı bir Anayasa reformunun altını çizmiştir. Bahsekonu reformun odak noktası, ülkenin ileri derecede bölgeselleştirilmesine ve merkeziyetçi yapıdan uzaklaşılmasına dayanmaktadır. 6 Kral, konuşmasında protestolar sırasında açıkça talep edilen parlamenter monarşiden, maiyetindeki kişilerin yolsuzluklarına son verecek etkili bir güçler ayrılığından bahsetmemiştir. Yine de, Kral ın 20 Şubat göstericilerinin taleplerine yanıt veriyor olması gösterilerin durdurulmasına yönelik bir çağrı olarak algılanmış ve halk tarafından olumlu karşılanmıştır. Ayrıca, Kraliyet otoritesinin kamusal tartışmalara tabi tutulması siyasi hayatın tabularından birini yıkmıştır (Belkeziz 2012). Anayasa Reformuna ilişkin en kapsamlı açıklama ise 20 Mart ta gelmiş, buna karşılık 60 dan fazla şehirde gösteriler düzenlenerek siyasi, ekonomik ve Anayasa reformlarının kapsamının genişletilmesi istenmiştir. Bu gösterilere on binlerce kişi katılarak parlamenter monarşi talep etmiştir. 3. Anayasa Reformu Kral Muhammed, 20 Mart konuşmasında, yeni Anayasayı dört ay içerisinde hazırlamak üzere Anayasal Revizyona ilişkin Danışma Komisyonu nu (Commission Consultative pour la Révision Constitutionnelle, CCRC) görevlendirdiğini açıklamıştır. Söz konusu komisyonun başında anayasa hukuku alanında uzmanlaşmış 67 yaşındaki Profesör AbdeltifMenouni nin bulunması, farklı siyasi partiler, işçi sendikaları ve diğer siyasi aktörler ile koordinasyon sağlanması öngörülmüştür. Fas bağımsızlığını kazandığından bu yana ilk defa Anayasa reformu için böyle bir yöntem kullanılmış, gizli komisyonlar oluşturulmamış, harici uzmanlar getirilmemiştir (López García 2012, 13). 7 Bahsekonu Komisyon, yalnızca siyasi aktörlerle değil, akademisyenler, kanaat önderleri, insan hakları savunucuları başta olmak üzere toplumsal aktör- 6 Kral ın bölgeselleşme projesinin geçmişi 9 Mart 2011 den önce başlamıştır. Kral, Sahra bölgeleri başta olmak üzere Fas ın çeşitli bölgelerinde yerel demokrasiyi güçlendirmeye yönelik bölgeselleşme projesini 2008 yılında başlatmış ve 3 Ocak 2010 tarihli bir konuşmasında teyit etmiştir. Kral 31 Temmuz 2010 daki başka bir konuşmasında Fas a özgü demokratik gelişme modeli nden söz etmiştir (Institut Thomas More 2011). 7 Geçmiş Anayasa değişiklikleri 1970, 1972, 1980, 1992, 1996 ve 2011 yıllarında gerçekleştirilmiştir.

11 90 YASAMA DERG S 23 lerle de görüş alışverişinde bulunmuş, istişare oturumları (hearing sessions) düzenlemiştir. Söz konusu taraflar, çalışmalara katılmakla birlikte, Kurucu Meclis oluşturulmamasını ve reformların Saray ın gölgesinde yapılmasını eleştirmişlerdir. Komisyon Başkanı Menouni nin Kral ın danışmanlarından biri olması dolayısıyla doğrudan Kral ın talimatlarıyla hareket ettiği ileri sürülmüştür. Yine Kral ın danışmanlarından Muhammed Mutasım, Komisyon üyeleri ile Anayasaya katkı yapan siyasi partiler, sendikalar, sivil toplum kuruluşları ve diğer aktörler arasında irtibat noktası olarak görev yapmıştır (Ottaway 2011). Komisyon, 9 Haziran 2011 de Kral ın yetkilerinin Başbakana devredilmesini, bağımsız bir yargı oluşturulmasını ve Berberi dilinin resmi dil olarak tanınmasını kapsayan tavsiyelerini açıklamıştır. Bundan birkaç gün sonra, 100 gün süren çalışmaların ardından Kral VI. Muhammed, kendi yetkilerinin azaltılacağı, seçilmiş bir parlamentoya dayalı anayasal monarşi rejimi üzerinde çalıştıklarını ve 1 Temmuz 2011 tarihinde referanduma sunulacak bir anayasa metninin hazırlandığını açıklamıştır. Kral ın 18 Haziran 2011 de açıkladığı anayasal reform paketi aşağıdaki hususları kapsamaktadır (López García 2012, 13): Kral ın Parlamento seçimlerinde en çok oyu alan parti içinden Başbakan tayin etmesi; Anayasada Kral için kullanılan kutsal kelimesinin çıkarılması; Kral yerine başbakanın hükümete başkanlık etmesi ve başbakanın parlamentonun alt kanadını lağvetme hakkına sahip olması; Başbakanın Hükümet Konseyine başkanlık etmesi; Hükümet Konseyinin kabineye sunulacak politikaları hazırlaması; Parlamentonun sivil haklar, seçimler ve uyrukluğun denetimi üzerinde daha fazla söz sahibi olması; Kadınların erkekler ile sivil ve sosyal açıdan eşit olması (geçmişte yalnızca siyasi eşitlik güvence altında idi); Berberi dilinin Arapçanın yanısıra resmi dil olması (BBC 2011). Parlamento ile İlişkilerden Sorumlu Bakan Driss Lachgar, reform paketini gerçek bir devrim olarak nitelendirmiş ve tasarının parlamenter monarşinin temellerini attığını kaydetmiştir (BBC 2011). Tasarının demokratikleşme anlamında bazı önemli getirileri olmakla birlikte, Avrupalı anlamda bir parlamenter monarşiden bahsetmek güçtür; bazı konularda Kral ın statüsü ve yetkileri korunmaktadır. Yeni Anayasa, değişiklerin açıklanmasından yalnızca iki hafta sonra, 1 Temmuz 2011 tarihinde referanduma sunulmuştur. Halkın yüzde 72,56 oranın-

12 FAS: ARAP BAHARININ ST SNASI MI? 91 da katılım sağladığı referandum sonucunda, Anayasa yüzde 98,94 oranında evet oyu ile kabul edilmiştir genel seçimlerine katılım oranının yüzde 37 olduğu düşünüldüğünde, bu oran bir hayli yüksektir. İçişleri Bakanlığı, yaklaşık 9 milyon 151 bin Faslının oy kullandığını açıklamıştır. Fas ta 21 milyon kişi oy kullanabilecek yaşta olduğu halde bunların 8,5 milyonu seçmen listesinde kayıtlı değildir (López García 2012, 17; Maghraoui 2011, 694). Anayasada yer alan madde sayısı 108 den 180 e çıkarılmıştır. Yeni Anayasada insan haklarıyla ilgili önemli hükümlere yer verilmiştir. 19 ila 40. maddeler evrensel hak ve özgürlükler alanında Fas devletinin uluslararası standartları yakalamasını öngörmektedir. Bu bağlamda, örneğin, 19. madde kadınların sosyo-ekonomik haklarını, 23. madde vatandaşların hukuk dışı tutuklamadan korunmasını, 27. madde ise vatandaşların kamusal bilgiye erişimini ele almaktadır Anayasasında, Fas toplumunun kültürel çeşitliliği, Arap, Berberi, Hassani, Sahra, Endülüs, Yahudi ve Akdeniz kimliklerinin tanınmasıyla sağlanmaktadır. 5. maddeye göre, Berberi dili devletin ikinci resmi dilidir (Maghraoui 2011, ). Yeni Anayasa, güçler ayrılığına ilişkin bazı siyasi mekanizmalar oluşturmayı başarmıştır. Bu kapsamda, hükümet liderinin (Chef du Gouvernement), diğer bir deyişle Başbakanın genel seçimlerde en çok oyu alan parti içinden Kral tarafından atanması, Başbakanın önerdiği kişilerin hükümet üyesi olarak atanması, Kralın kendi inisiyatifi ile veya Başbakan ile istişare ederek hükümet üyelerinin görevine son vermesi (47. madde), Bakanlar Konseyinin Kralın veya Başbakanın isteğiyle toplanması (48. madde), Bakanlar Konseyinin Başbakan ya da ilgili bakanın önerisiyle büyükelçi, vali gibi yüksek dereceli memurları ataması (49. madde), milletvekillerinin üçte birinin talebi üzerine araştırma komisyonu kurulması (67. madde), milletvekillerinin beşte birinin imzasıyla hükümete gensoru verilebilmesi (105. madde), Anayasa Mahkemesinin kurulması (129. madde), Yüksek Yargı Konseyinin yetkilerinin artırılması ( maddeler) önemli yeniliklerdendir (Ruchti 2011). Kralın ordunun en yüksek komutanı olma ve güvenliğin sağlanmasına ilişkin görevi muhafaza edilmiştir. Kral büyükelçileri ve diplomatları atamaktadır. Ayrıca, Anayasaya yeni bir madde ilave edilerek Kralın ülkedeki en yüksek dini makam olduğu belirtilmektedir. Yeni Anayasada Kral için kullanılan kutsal kelimesi çıkarılmasına rağmen, Kral, inananların komutanı (amir al-mu minin) olarak tanımlanmakta ve 46. maddede Kralın şahsiyetinin bütünlüğünün ihlal edilemeyeceği belirtilmektedir.

13 92 YASAMA DERG S Uluslararası Toplumun Tepkisi ve Temel Eleştiriler Uluslararası toplum, reformları ve Anayasa referandumunu oldukça olumlu karşılamıştır. Arap Ligi Genel Sekreteri Amr Musa, Kral ın aldığı önlemleri demokrasi açısından önemli bir adım olarak nitelendirmiştir. ABD Dışişleri Bakanı Hillary Clinton, reformları bölgedeki diğer ülkeler için bir model olarak nitelendirerek Fas halkı için büyük umut vadettiğini kaydetmiştir (BBC 2011). Clinton ayrıca, Şubat 2012 de Fas a gerçekleştirdiği resmi bir ziyarette Kral VI. Muhammed ve Fas halkının büyük siyasi olgunluk gösterdiğini, yeni anayasaya geçişin, seçimlerin ve yeni hükümetin başarılı olduğunu kaydetmiştir (Arieff 2012, 4). Avrupa Birliği de, Fas taki siyasi reformları desteklemiş ve Avrupalı liderler bölgedeki kargaşanın ortasında Fas ın istikrarını korumasını ümit ettiklerini dile getirmişlerdir. Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi, Haziran 2011 de Fas Parlamentosuna Demokrasi için Ortak statüsü vermiştir (Avrupa Konseyi 2011). Avrupa Birliği Dış Politika Şefi CatherineAshton, Genişlemeden Sorumlu Komiser Stefan Füle ile Temmuz 2011 de yaptığı ortak açıklamada aşağıdaki ifadeleri kullanmıştır: Fas ta yeni Anayasa ya ilişkin referandumun olumlu sonuçlanmasını memnuniyetle karşılıyor, oylamadaki barışçıl ve demokratik ruhu takdir ediyoruz. Teklif edilen reformlar Fas halkının meşru isteklerine karşı önemli bir yanıt teşkil etmekte olup Fas ın AB içindeki İleri Statüsü ile uyumludur. Reformlar, demokrasi ve insan hakları saygının güçlendirilmesi, özellikle parlamentonun rolünün ve yargının bağımsızlığının artırılması yoluyla güçler ayrılığı, bölgeselleştirmenin ilerletilmesi ve cinsiyet eşitliğinin güçlendirilmesine yönelik önemli taahhütler içermektedir. Şimdi bu reform gündeminin hızlı ve etkili bir şekilde uygulanmasını teşvik ediyoruz (Avrupa Birliği 2011). Körfez İşbirliği Konseyi (KİK), Mayıs 2011 de bir Körfez ülkesi olmadığı ve diğer üye ülkeler kadar zengin olmadığı halde Fas ı Ürdün ile birlikte Konsey üyeliğine davet etmiştir. Konsey, Aralık 2011 de Fas ve Ürdün e 5 milyar ABD doları değerinde yardım fonu verileceğini açıklamıştır. Arieff (2012, 15-16), halk ayaklanmalarının yarattığı istikrarsızlık tehlikesinin bunda etkili olduğunu belirtmektedir. Uluslararası toplumun genel olarak reformlara olumlu yaklaşımına karşın, muhalefet ve hükümet karşıtları, reformların yetersiz olduğu, Kral ın dış politika, güvenlik ve din alanındaki öncelikli konumunun sürdürüldüğü, camilerin anayasa reformunu desteklemekte araç olarak kullanıldığı ve resmi haber ajansının anayasa paketinin propagandasını yaptığı yönünde eleştiriler yöneltmişlerdir (BBC 2011). 20 Şubat Hareketi de yeni Anayasayı, daha açıklanmadan önce reddederek protesto gösterilerini sürdürmeye karar vermiştir.

14 FAS: ARAP BAHARININ ST SNASI MI? 93 Anayasa reformları bazı yorumcular tarafından başarılı bulunurken diğerlerince demokratik dönüşümü sağlamak bakımından yetersiz olarak değerlendirilmektedir. Bu bağlamda, Fas Al Akhawayn Üniversitesi Tarih ve Uluslararası İlişkiler Doçenti Driss Maghraoui demokratik olmayan usullerle, içeriği otoriter yapı tarafından belirlenen Anayasa reformlarının Fas ta demokrasinin meşru bir şekilde yapılandırılması sürecinde sürdürülebilir olmadığını ileri sürmektedir (2011, 680). Maghraoui ye göre, siyasi partiler, sendikalar ve sivil toplum aktörlerine danışıldığı halde, nihai metin monarşinin içerisindeki çevrelerde kaleme alınmıştır: Monarşi yönetimi kendini Fas ta herhangi bir modern ve demokratik proje nin en önemli ve hayati parçası olarak yansıtıyor görünmektedir; bu amaçlanan ideal e yönelik süreç yalnızca demokratik ilkelerle yönetilmemekle kalmamakta, aynı zamanda belirsiz, muğlak, açık uçlu ve daima mahzen in 8 iradesine tabi olmaktadır (Maghraoui 2011, 680). Maghraoui, siyasi çoğulculuğun monarşi tarafından, siyasi partileri bölerek siyasi arenanın başat aktörü olmak için bir araç olarak kullanıldığını ileri sürmektedir. Öte yandan, bu yapı zaman içerisinde değişik ideolojilerdeki siyasi partilerin monarşinin aşırı yetkilerini ve üstünlüğünü sorgulamadığı bir mutabakat politikası izlemelerine yol açmıştır Anayasa reformu süreci de monarşi tarafından evcilleştirme yahut mahzenleştirme sürecinin bir parçası olmuş, siyasi partilerin Anayasal Reform İstişariKomisyonu na sunduğu önergeler oldukça sınırlı kalmıştır. Söz konusu önergeler, güçler ayrılığı ilkesine pek değinmeden, hâlihazırda Kral ın konuşmasında açıkça belirttiği anayasa değişiklikleri ile sınırlı olmuştur. Bunlardan bazıları, Halk Hareketi Partisinin (Mouvement Populaire, MP) sunduğu Berberi dilinin resmi statü kazanmasına ilişkin değişiklik önergesi, İlerleme ve Sosyalizm Partisinin (Parti du Progrès et du Socialisme, PPS) sunduğu başbakanın rolünün güçlendirilmesine ilişkin değişiklik önergesi, Adalet ve Kalkınma Partisi nin devletin İslami niteliği ile ilgili önergesidir. Dolayısıyla, Anayasa paketi üzerine yapıcı eleştiriler siyasi partilerden değil, 20 Şubat Hareketinden gelmiştir. Eleştirilerin bir diğer odak noktası, Anayasa reformlarına ilişkin nihai metnin Kurucu Meclis değil, Saray tarafından kaleme alınmasıdır. Kral ın reform paketini açıklamasıyla 1 Temmuz da referanduma sunulması arasında yalnızca iki hafta olması yüzünden metnin kamusal alanda yeterince müzakere edilemediği belirtilmektedir (Maghraoui 2011, 693). Anayasa reformlarına ilişkin 8 Mahzen, Fas Kralının çevresinde ona danışmanlık yapan, karar-alma sürecine katılan, iç güvenlik, dış politika gibi bazı alanlarda hükümetten daha güçlü olduğu belirtilen bir güç odağıdır (Jones 2007, 152). Buna göre, Mahzen in bir tür devlet içi devlet veya derin devlet yapılanması olduğu söylenebilir.

15 94 YASAMA DERG S 23 tartışmalar genişletilebilmekle birlikte, daha detaylı bir inceleme bu çalışmanın sınırlarını aşmaktadır. Kral, Anayasa reformunun dışında, tutuklu bulunan bazı insan hakları aktivistlerini, Batı Sahra bağımsızlık savunucularını ve Selefi tutukluları serbest bırakmış veya cezalarını hafifletmiştir. Hükümet ise, protestolara karşı çok yönlü bir yaklaşım izleyerek bir yandan göstericileri yatıştıracak ekonomik önlemler alırken (örneğin temel ihtiyaç maddelerine devlet sübvansiyonu sağlamak, devlet memurlarının maaşını artırmak, üniversiteden yeni mezun olanlara iş sözü vermek) diğer yandan barışçıl gösterilere izin vermiş ancak zaman zaman bunları bastırmıştır (Maddy-Weitzman 2012, 90). 5. Kasım 2011 Seçimleri Referandumdan kısa bir süre sonra, kurumların yeni Anayasa ile uyumlaştırılmasını sağlamak amacıyla erken seçim kararı verilmiştir. İlk olarak, 7 Ekim 2011 seçim tarihi olarak belirlenmiş, ancak bunun için gerekli olan yeni seçim kanunu ile yönetmeliklerinin yürürlüğe konması ve siyasi partilerin seçim kampanyalarını hazırlamaları için yeterli süre vermek amacıyla seçimler Kasım 2011 tarihine ertelenmiştir. Geçici Fas Parlamentosu seçimlere ilişkin önemli düzenlemeleri kısa bir süre içinde kabul etmiştir. 9 Parlamentodaki toplam 395 sandalyenin 60 ı kadınlar, 30 u gençler için ayrılmıştır. Tunus ta 23 Ekim de İslami parti Ennahda nın kazandığı seçimlerden kısa bir süre sonra düzenlenen seçimler Arap dünyasının içinden geçtiği bu dönemde uluslararası gözlemcilerin dikkatini çekmiştir. Fas Hükümeti, seçim sürecinin dış gözlemciler tarafından izlenebilmesi amacıyla Ulusal İnsan Hakları Konseyine ulusal ve ulusla- 9 Bunların arasında şunlar yer almaktadır: Temsilciler Meclisinin bileşimine ilişkin sayılı ve 14 Ekim 2011 tarihli Organik Kanun (sandalye sayısı 325 ten 395 e çıkarılmıştır); sayılı ve 22 Ekim 2011 tarihli Siyasi Partiler Kanunu; seçimlerin gözlenmesine ilişkin sayılı ve 29 Eylül 2011 tarihli Kanun Hükmünde Kararname. Hükümet, bunlara ek olarak seçim bölgeleri, oy pusulaları, seçim propagandası ve siyasi partilerin devlet tarafından finansmanı ile ilgili bir dizi kanun hükmünde kararname çıkarmıştır (López García 2012, 21). Bazı yorumcular, Fas siyasi sisteminde yapılan reformların yeterli olmadığını kaydetmiştir. Buna göre, Ekim 2011 de çıkarılan seçim kanunu ilk olarak İçişleri Bakanlığınca kaleme alındıktan sonra kapalı kapılar ardında sadece parti liderleriyle müzakere edilmiş ve seçim bölgelerinin orantısızlığı veya herhangi bir siyasi partinin çoğunluğu elde edemeyişi gibi sorunlara çözüm getirememiştir. Bugün 30 dan fazla siyasi partinin yer aldığı ve bunların bazılarının hiçbir zaman anlamlı bir rol oynamadığı Fas parti sisteminin rasyonelleştirilmesi için Seçim Kanunu nda radikal bir değişiklik yapılması gerektiği ileri sürülmektedir (Colombo 2011, 2).

16 FAS: ARAP BAHARININ ST SNASI MI? 95 rarası gözlemcilerin akreditasyonu için yetki vermiştir. Böylelikle, ilk defa gözlemcilerin seçimleri tarafsız bir şekilde izleyebilmeleri için imkân yaratılmıştır. Seçimlere 13 milyon 626 bin 357 kayıtlı seçmen katılmıştır. Kayıtlı seçmenlerin yüzde 45 i oy kullanmıştır. Bu rakam Anayasa referandumundaki yüzde 73,4 lük oy oranına kıyasla tam bir başarı olarak değerlendirilmese de, 2007 genel seçimlerine (yüzde 37) kıyasla daha yüksek olduğundan uluslararası gözlemciler tarafından yeterli bulunmuştur. Fas siyasi yaşamında referanduma katılma oranları genel seçimlere katılma oranlarından daha yüksek düzeydedir (López García 2012, 17-18) Sonuçlar seçimden iki gün sonra açıklanmıştır. Adalet ve Kalkınma Partisi (PJD) önceki seçimlere oranla oylarını ikiye katlayarak seçimlerde en fazla oy alan parti olmuştur ( oy). Adalet ve Kalkınma Partisi 107 sandalye, İstiklal Partisi (Parti de l Istiqlal, PI) 60, Ulusal Bağımsızlar Mitingi (RassemblementNationaldesIndépendants, RNI) 52, Çağdaşlık Partisi (Parti Authenticité et Modernité, PAM) 47 ve Halk Güçleri Sosyalist Birliği (UnionSocialistedesForcesPopulaires, USFP) 39 sandalye kazanmıştır. Şekil 2. Partilere göre sandalye dağılımı (2011 Genel Seçimleri) Adalet ve Kalkınma Partisi, 1997 yılında Kral II. Hasan ın isteğiyle kurulmuştur. O zamandan bu yana Fas ın bölünmüş siyasi sisteminde güç kazanmasına rağmen 2011 seçimlerine kadar hep muhalefette yer almıştır. Parti, seçim kampanyasında iyi yönetişim ve yolsuzlarla mücadele gibi temalara odaklanmıştır. Seçmenlerle yakın ilişki kurmaya diğer partilerden daha fazla önem veren partinin (Arieff 2012, 2) başarısını etkileyen faktörler; ekonomik ve sosyal meselelere odaklanarak yoksul kesimlere hitap etmesi (AlSayyad ve Massoumi 2012, 33), seçmenlerle anlaşılır bir dil kullanması, parti üyelerinin ve adayların siyaseti kendi çıkarları için kullanmayan kişiler olarak algılanması, önceki seçimlerde aşırı sola verilen oyların Adalet ve Kalkınma Partisine kay-

17 96 YASAMA DERG S 23 ması ve daha önce oy kullanmayan seçmenlerin Arap Baharı ile birlikte seçimlerin faydasını anlayarak siyasete tekrar bir şans vermeleridir (López García 2012, 29) seçimlerinde ilk defa İslami bir parti birinci gelmiştir. Parti, aynı ismi taşıdığı Türk Adalet ve Kalkınma Partisi ni model alan bir söylem benimsemiştir; fakat Maddy-Weitzman a (2012) göre, Fas Adalet ve Kalkınma Partisi toplumsal vizyonu ve Batı medeniyetine eleştirel bakışı nedeniyle Türk adaşından çok Mısır daki Müslüman Kardeşler e benzemektedir. Kral VI. Muhammed, yeni Anayasa doğrultusunda Adalet ve Kalkınma Partisi lideri AbdulilahBenkiran i yeni hükümeti oluşturması için başbakan tayin etmiştir. Adalet ve Kalkınma Partisinin koalisyon ortakları ise muhafazakâr İstiklal Partisi (PI), merkezdeki Halk Hareketi Partisi (MP) ve sol görüşlü İlerleme ve Sosyalizm Partisi (PPS) bulunmaktadır. Muhalefet partileri ise sol görüşlü Halk Güçleri Sosyalist Birliği (USFP), merkezi Ulusal Bağımsızlar Mitingi (RNI) ve Doğruluk ve Çağdaşlık Partisi nden (PAM) oluşmaktadır (Arieff 2012, 6). Yeni hükümetin ilk sınavı 19 Aralık 2011 de Fas Parlamentosunun alt kanadı olan 395 sandalyeli Temsilciler Meclisi Başkanlığı seçimleri olmuştur. İstiklal Partisi üyesi Karim Ghallab 222 oyla Meclis başkanı seçilerek RNI üyesi Muhammed Ebu yu (82 oy) geçmiştir. Bakanlıkların paylaşımı ise koalisyon ortakları arasında oldukça uzun müzakerelere sahne olmuştur. Sonuçta, 31 bakanlıktan 26 sı koalisyon partileri arasında paylaşılmıştır. Adalet ve Kalkınma Partisi 12, İstiklal Partisi 6, MP 4 ve PPS 4 bakanlık almıştır seçimlerinden önce Kral kilit bakanlıklar olan İçişleri, Dışişleri ve Adalet Bakanlıklarını yakınlarına veriyor ve saray içinde kalmasını sağlıyordu seçimleri ile Fas ın bağımsızlığını kazanmasının ardından ilk defa bu bakanlıklar koalisyon partileri tarafından paylaşılmıştır (López García 2012, 34, 37). Yeni hükümet önceliği yolsuzluklarla mücadele, hükümetin şeffaf verebilirliği, genç işsizliği, sosyo-ekonomik eşitsizlik gibi konulara vermiştir Temmuz 2013 te koalisyon ortağı İstiklal Partisinin hükümetteki 6 bakanından 5 i istifa etmiştir. Bundan sonraki süreçte PJD nin seçimlere gitmektense yeni bir koalisyon ortağı arayacağı tahmin edilmektedir. (BBC 2013). 10 Hükümetin eleştirildiği konular arasında Batı Sahra meselesi, insan hakları özellikle ifade özgürlüğü (örneğin sahne adı Le Haqed olan ünlü rap sanatçısı Mouad Belghouat ın hapis cezası alması), Amina Filali tecavüz vakası, bazı bakanlıklarla saray ilişkisi, yüksek hızlı tren projesi ve azınlık hakları yer almaktadır. Bkz. Menas Associates, MoroccoPolitics& Security, , (10/11/2012 tarihinde erişilmiştir).

18 FAS: ARAP BAHARININ ST SNASI MI? 97 Sonuç Babası Kral Hasan ın 1999 da vefatı üzerine tahta çıkan Kral VI. Muhammed, liberalleşmeye yönelik bir dizi reformu uygulamaya koymuştur. Bu reformlar ülkedeki kronik ekonomik sorunları ve işsizliği tam anlamıyla çözememiş ve Arap Baharı nın etkisiyle başlayan 20 Şubat Hareketi demokrasi ve ekonomi alanında geniş kapsamlı reform çağrısında bulunmuştur. Kral Muhammed halkın taleplerine hızla yanıt vererek Anayasa Komisyonu kurmuş ve anayasa yapım sürecine siyasi partiler ile sivil toplum kuruluşlarının katılmasını sağlamıştır. 1 Temmuz 2011 tarihinde referanduma sunulan yeni Anayasa yüzde 98,94 oranında evet oyu ile kabul edilmiştir Anayasası, Parlamentonun ve Başbakanın yetkilerini önemli ölçüde artırmış ve güçler ayrılığının temelini oluşturan bazı mekanizmaları kapsam altına almıştır. Ayrıca, temel haklar ve özgürlükler alanında bazı iyileştirici hükümlere yer vermiş, Fas toplumunun kültürel çeşitliliğine vurgu yaparak Berberi dilini resmi dillerden saymıştır. Ancak, Kral hâlâ yürütme ve yasama alanında önemli yetkilere sahip olup Anayasada inananların komutanı olarak tanımlanmıştır. Dolayısıyla, gerçek anlamda bir parlamenter monarşi tesis edilemediği söylenebilir. Diğer yandan, Kral Muhammed in ülkesini diğer Arap ülkelerine kıyasla daha istikrarlı tutmayı başardığı ve ileriye yönelik demokratik reformların temelini attığı yadsınamaz bir gerçektir. Bazı analistler, 2011 Anayasası nın Fas ın siyasi yaşamında çok köklü bir değişiklik yaratmadığını, monarşinin siyasi karar-alma süreçlerindeki rolünün devam ettiğini, bununla birlikte yeni Anayasanın monarşi ile seçilmişler arasındaki yetki paylaşımının güçlenmesine zemin hazırladığını kaydetmektedir. Ancak yeni kurumsal yapıların siyasi partilerin güçlerini artırmasında ve demokrasinin yerleşmesinde yeterli olup olmayacağı halen çok net değildir (Colombo 2011, 2). Kasım 2011 seçimleri sonucunda hükümeti kuran İslami yönelimli Adalet ve Kalkınma Partisinin köklü siyasi değişim yaratma potansiyeline sahip görünmediğini ileri sürenler vardır. Bunun nedeni, parti liderlerinin uzun süredir siyasi sistem ile bütünleşmeye ve monarşinin muvafakatini kazanmaya ağırlık vermesidir (Voll, et al. 2012, 24). Reformların yetersiz olduğunu düşünen hükümet karşıtları ticaret odalarının öncülüğünde Mayıs 2012 de Kazablanka da bin kişinin katıldığı büyük bir gösteri düzenlemiştir. Söz konusu gösteri, yeni hükümetin Ocak 2012 de iş başına gelmesinden bu yana Fas ta düzenlenen en geniş katılımlı gösteri olmakla birlikte (BBC 2012) 2011 deki protesto gösterileri kadar büyük olmamıştır (Pelham 2012, 3). Protesto gösterilerinin rejimle tam bir çatışma durumuna geçmemiş olmasının nedeni sadece Kral Muhammed in hızla Anayasa reformu yapması değil, aynı zamanda Fas Kraliyet rejiminin halkın

19 98 YASAMA DERG S 23 gözündeki meşruiyetidir (Joffé 2011, 511). Fas halkı, ayrıca, 20 Şubat Hareketinin istikrarsızlığa yol açmasından, ekonomiyi olumsuz etkilemesinden ve Libya, Suriye ve Bahreyn de olduğu gibi karışıklığa neden olmasından kaygılanarak hükümete şans vermeyi tercih etmiş görünmektedir. Hareket devam etse bile, katılımcıların sayısı azalmıştır (Arieff 2012, 3). Kral Muhammed in keskin zekâsıyla anayasal monarşiye yönelik attığı adımların Fas halkının isyan ateşini tamamen söndüreceğini söylemek için henüz erkendir (Powell 2012, 208). Bundan sonraki sürecin nasıl gelişeceği anayasanın uygulanışına, monarşinin demokratikleşme yolunda atacağı adımlara, ülkedeki siyasi kurumlar ile partilerin anayasanın sunduğu fırsatları nasıl kullanacağına, bir ölçüde de protesto hareketlerinin kalıcılığına (Ottaway 2011, 1; Arieff 2012, 4) ve ekonomik gelişmelere bağlıdır. Böylelikle, Fas istisnası nın gerçek olup olmadığı anlaşılacaktır. KAYNAKÇA AlSayyad, Nezar ve Mejgan Massoumi. Religious Fundamentalisms in the City: Reflections on the Arab Spring. Journal of International Affairs, 2012: Amos, Deborah. In Morocco, The Arab Spring s Mixed Bounty. 7/2/ Arieff, Alexis. Morocco: Current Issues. CRS Report for Congress, Congressional Research Service, Avrupa Birliği. Joint statement by EU High Representative Catherine Ashton and Commissioner Stefan Füle on the referendum on the new Constitution in Morocco. European Union. 2/7/ pdf Avrupa Konseyi. Moroccan Parliament Obtains Partner for Democracy Status with PACE. Council of Europe.21/6/ asp?id=6765 Bauer, Michael ve Thomas Schiller. The Arap Spring in Ludwig- Maximilians-Universitaet Munich: Center for Applied Policy Research, BBC. Islamist PJD Party Wins Morocco Poll. 27/11/ BBC. Istiqlal party quits Morocco s Islamist-led government, 9/7/ world-africa Morocco Protests Fill Casablanca Streets. 27/5/ uk/news/world-africa

20 FAS: ARAP BAHARININ ST SNASI MI? 99. Morocco s King Mohammed Unveils Constitutional Reforms.18/6/ Q&A: Morocco s Referendum on Reform. 29/6/ /news/world-africa Behr, Timo. Talking About the Revolution: Narratives on the Origin and Future of the Arab Spring. European Institute of the Mediterranean. Şubat view=article&id=1315%3apaper-9-talking-about-the-revolution-narratives-on-the-origin-and-future-of-the-arabspring&catid=61%3aeuromesco-papers&itemid=48&lang=en Belkeziz, Abdelilah. Morocco and Democratic Transition: A Reading of the Constitutional Amendments - Their Context and Results. Comte-mporary Arab Affairs, 2012: Birleşmiş Milletler. Human Development Report 2011: Explanatory Note on 2011 HDR Composite Indices Bogaert, Koenraad ve Montserrat Emperador. Imagining the State through Social Protest: State Reformation and the Mobilizations of Unemployed Graduates in Morocco. Mediterranean Politics, 2011: Colombo, Silvia. Morocco s Uncertain Transition. European Institute of the Mediterranean. 7/11/ option=com_content&view=article&id=1285%3abrief-26-moroccosuncertain-transition&catid=62%3aeuromescobriefs&itemid=49&lang=en Desrues, Thiery ve Edwardo Moyano. Social Change and Political Transition in Morocco. Mediterranean Politics, Dünya Bankası. Kingdom of Morocco: Promoting Youth Opportunities and Participation No MENA Region Sustainable Development Department, Haseeb, Khair El-Din. On the Arab Democratic Spring : Lessons Derived. Contemporary Arab Affairs, 2011: Institut Thomas More. Élections législatives du 25 novembre au Maroc : enjeux pluriels et attentes autour d un scrutin. 16/11/ J., Jefri ve Jefri J. Ruchti. Morocco: Draft Text of the Constitution Adopted at the Referendum of 1 July Buffalo, New York: William S. Hein & Co., Inc., Joffé, George. The Arab Spring in North Africa: Origins and Prospects. The Journal of North African Studies, 2011: Jones, Jeremy. Negotiating Change: The New Politics of the Middle East. New York: I.B. Tauris, López García, Bernabé. Le Maroc et le printemps arabe dans un monde en plein

Başkent, Nüfus ve Cografiyasi

Başkent, Nüfus ve Cografiyasi Fas Morocco Başkent, Nüfus ve Cografiyasi Fas (Arabça: Elالمغرب Mağrip), resmî olarak Fas Krallığı Kuzey Afrikada yaklaşık olarak 35 milyon nüfusa ve 710,850 km 2 yüzölçüme sahip bir ülkedir. Başkenti

Detaylı

ANAYASA HUKUKU (İKTİSAT VE MALİYE BÖLÜMLERİ) 2014 2015 GÜZ DÖNEMİ ARASINAV 17 KASIM 2014 SAAT 09:00

ANAYASA HUKUKU (İKTİSAT VE MALİYE BÖLÜMLERİ) 2014 2015 GÜZ DÖNEMİ ARASINAV 17 KASIM 2014 SAAT 09:00 ANAYASA HUKUKU (İKTİSAT VE MALİYE BÖLÜMLERİ) 2014 2015 GÜZ DÖNEMİ ARASINAV 17 KASIM 2014 SAAT 09:00 A. ANLATIM SORUSU (10 puan) Temsilde adalet yönetimde istikrar kavramlarını kısaca açıklayınız. Bu konuda

Detaylı

TÜRKİYE DE KADINLARIN SİYASAL HAYATA KATILIM MÜCADELESİ VE POZİTİF AYRIMCILIK

TÜRKİYE DE KADINLARIN SİYASAL HAYATA KATILIM MÜCADELESİ VE POZİTİF AYRIMCILIK TÜRKİYE DE KADINLARIN SİYASAL HAYATA KATILIM MÜCADELESİ VE POZİTİF AYRIMCILIK TürkİYE KADIN DERNEKLERİ FEDERASYONU Türkiye Kadın Dernekleri Federasyonu 1976 Yılında kurulmuş ülke genelinde 50.500 üyesi

Detaylı

Güncel Bilgiler. y a y ı n l a r ı

Güncel Bilgiler. y a y ı n l a r ı DÜNYA - SİYASET 2012 yılının Şubat ayında Tunus ta yapılan Suriye nin Dostları Konferansı nın ikincisi Nisan 2012 de İstanbul da yapıldı. Konferansta Esad rejimi üstündeki uluslararası baskının artırılması,

Detaylı

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER Modern Siyaset Teorisi Dersin Kodu SBU 601 Siyaset, iktidar, otorite, meşruiyet, siyaset sosyolojisi, modernizm,

Detaylı

T.C. YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCILIĞI Basın Bürosu Sayı: 19

T.C. YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCILIĞI Basın Bürosu Sayı: 19 09/04/2010 BASIN BİLDİRİSİ Anayasa değişikliğinin Cumhuriyetin ve demokrasinin geleceği yönüyle neler getireceği neler götüreceği dikkatlice ve hassas bir şekilde toplumsal uzlaşmayla değerlendirilmelidir.

Detaylı

TBMM İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu

TBMM İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu v TBMM İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu ÖNSÖZ Yirmi birinci yüzyılı bilgi teknolojisi çağı olarak adlandırmak ne kadar yerindeyse insan hakları çağı olarak adlandırmak da o kadar doğru olacaktır. İnsan

Detaylı

ANAYASA DERSĐ (41302150) (2010-2011 GÜZ DÖNEMĐ YILSONU SINAVI) CEVAP ANAHTARI

ANAYASA DERSĐ (41302150) (2010-2011 GÜZ DÖNEMĐ YILSONU SINAVI) CEVAP ANAHTARI ANAYASA DERSĐ (41302150) (2010-2011 GÜZ DÖNEMĐ YILSONU SINAVI) CEVAP ANAHTARI ANLATIM SORULARI 1- Bir siyasal düzende anayasanın işlevleri neler olabilir? Kısaca yazınız. (10 p) -------------------------------------------

Detaylı

Yasama süreci ve sivil toplum. İsveç

Yasama süreci ve sivil toplum. İsveç Yasama süreci ve sivil toplum İsveç Sosyal faaliyet alanları Devlet Piyasa Sivil toplum Sivil toplum nedir? Ortak çıkarlar, amaçlar ve değerler etrafında birleşmiş gönüllü ve kolektif faaliyetler Değişken

Detaylı

AB nin İstihdam ve Sosyal Politikası

AB nin İstihdam ve Sosyal Politikası AB nin İstihdam ve Sosyal Politikası Büyümenin ve istihdamın artırılması için 2005 yılında kabul edilen Yenilenmiş Lizbon Stratejisi kapsamında, Avrupa Sosyal modelini yeniden şekillendiren Sosyal Gündem

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ ve KADIN Avrupa Birliği Bakanlığı Sunum İçeriği AB nin kadın-erkek eşitliği ile ilgili temel ilkeleri AB nin kadın istihdamı hedefi AB de toplumsal cinsiyete duyarlı

Detaylı

20. RİG TOPLANTISI Basın Bildirisi Konya, 9 Nisan 2010

20. RİG TOPLANTISI Basın Bildirisi Konya, 9 Nisan 2010 T.C. BAŞBAKANLIK AVRUPA BİRLİĞİ GENEL SEKRETERLİĞİ Siyasi İşler Başkanlığı 20. RİG TOPLANTISI Basın Bildirisi Konya, 9 Nisan 2010 - Reform İzleme Grubu nun (RİG) 20. Toplantısı, Devlet Bakanı ve Başmüzakerecimiz

Detaylı

A N A L İ Z. 7 Haziran dan 1 Kasım a Seçim Beyannameleri: Metin Analizi. Furkan BEŞEL

A N A L İ Z. 7 Haziran dan 1 Kasım a Seçim Beyannameleri: Metin Analizi. Furkan BEŞEL A N A L İ Z 7 Haziran dan 1 Kasım a Seçim Beyannameleri: Metin Analizi Furkan BEŞEL Ekim 2015 7 HAZİRAN DAN 1 KASIM A 7 Haziran 2015 te yapılan 25. Dönem milletvekili genel seçiminde 53.741.838 kayıtlı

Detaylı

ORSAM ORTADOĞU STRATEJİK ARAŞTIRMALAR MERKEZİ KARİKATÜRLERİN DİLİNDEN IRAK I ANLAMAK - 3 UNDERSTANDING IRAQ THROUGH CARTOONS 3

ORSAM ORTADOĞU STRATEJİK ARAŞTIRMALAR MERKEZİ KARİKATÜRLERİN DİLİNDEN IRAK I ANLAMAK - 3 UNDERSTANDING IRAQ THROUGH CARTOONS 3 KARİKATÜRLERİN DİLİNDEN IRAK I ANLAMAK - 3 UNDERSTANDING IRAQ THROUGH CARTOONS 3 - CENTER FOR MIDDLE EASTERN STRATEGIC STUDIES KARİKATÜRLERİN DİLİNDEN IRAK I ANLAMAK - 3 UNDERSTANDING IRAQ THROUGH CARTOONS

Detaylı

MISIR IN SİYASAL HARİTASI

MISIR IN SİYASAL HARİTASI MISIR IN SİYASAL HARİTASI GÖKHAN BOZBAŞ Kırklareli Üniversitesi Afrika Araştırmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi MISIR IN SİYASAL HARİTASI HAZIRLAYAN GÖKHAN BOZBAŞ Kapak Fotoğrafı http://www.cbsnews.com/

Detaylı

Resmi Gazete Tarihi: 08.10.2006 Resmi Gazete Sayısı: 26313

Resmi Gazete Tarihi: 08.10.2006 Resmi Gazete Sayısı: 26313 Resmi Gazete Tarihi: 08.10.2006 Resmi Gazete Sayısı: 26313 Amaç MADDE 1 KENT KONSEYİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar (1) Bu Yönetmeliğin amacı; kent yaşamında, kent vizyonunun

Detaylı

MEŞRUTİYET DÖNEMİNDE OSMANLI DEVLET TEŞKİLATI

MEŞRUTİYET DÖNEMİNDE OSMANLI DEVLET TEŞKİLATI MEŞRUTİYET DÖNEMİNDE OSMANLI DEVLET TEŞKİLATI II. Mahmut ve Tanzimat dönemlerinde devlet yöneticileri, parçalanmayı önlemek için ortak haklara sahip Osmanlı toplumu oluşturmak için Osmanlıcılık fikrini

Detaylı

İSLAM ÜLKELERİNDE MESLEKİ VE TEKNİK EĞİTİM KONGRESİ SONUÇ DEKLARASYONU

İSLAM ÜLKELERİNDE MESLEKİ VE TEKNİK EĞİTİM KONGRESİ SONUÇ DEKLARASYONU 18-20 Haziran 2009 İSLAM ÜLKELERİNDE MESLEKİ VE TEKNİK EĞİTİM KONGRESİ 1 İslam Konferansı Örgütü (İKÖ) üyesi 57 ülkeye yönelik düzenlenen İslam Ülkelerinde Mesleki ve Teknik Eğitim Kongresi 18-20 Haziran

Detaylı

KADINA YÖNELİK ŞİDDETLE MÜCADELEDE ULUSLARARASI BELGELER VE KORUMA MEKANİZMALARI

KADINA YÖNELİK ŞİDDETLE MÜCADELEDE ULUSLARARASI BELGELER VE KORUMA MEKANİZMALARI KADINA YÖNELİK ŞİDDETLE MÜCADELEDE ULUSLARARASI BELGELER VE KORUMA MEKANİZMALARI Uluslararası Arka Plan Uluslararası Arka Plan Birleşmiş Milletler - CEDAW Avrupa Konseyi - Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi

Detaylı

G20 BİLGİLENDİRME NOTU

G20 BİLGİLENDİRME NOTU G20 BİLGİLENDİRME NOTU A. Finans Hattı Gündemi a. Büyüme Çerçevesi Güçlü, sürdürülebilir ve dengeli büyüme için küresel politikalarda işbirliğinin sağlamlaştırılması Etkili bir hesap verebilirlik mekanizması

Detaylı

1. Gün: Finlandiya Hükümetinin Strateji Araçları

1. Gün: Finlandiya Hükümetinin Strateji Araçları 1. Gün: Finlandiya Hükümetinin Strateji Araçları Virpi Einola-Pekkinen 10.1.2011 1 Finlandiya Hükümetinin Yapısı Finlandiya da 12 Bakanlık vardır. Her Bakanlık kendi yetkisi çerçevesinde yönetim kapsamına

Detaylı

Prof. Dr. OKTAY UYGUN Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi DEMOKRASİ. Tarihsel, Siyasal ve Felsefi Boyutlar

Prof. Dr. OKTAY UYGUN Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi DEMOKRASİ. Tarihsel, Siyasal ve Felsefi Boyutlar Prof. Dr. OKTAY UYGUN Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi DEMOKRASİ Tarihsel, Siyasal ve Felsefi Boyutlar İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER...v GİRİŞ... 1 Birinci Bölüm Antik Demokrasi I. ANTİK DEMOKRASİNİN

Detaylı

İSİPAB Dördüncü Müslüman Kadın Parlamenterler Konferansı Raporu nun Sunumu

İSİPAB Dördüncü Müslüman Kadın Parlamenterler Konferansı Raporu nun Sunumu İSİPAB Dördüncü Müslüman Kadın Parlamenterler Konferansı Raporu nun Sunumu Sayın Başkan, Değerli Meclis Başkanları, Değerli Katılımcılar, Dördüncü Müslüman Kadın Parlamenterler Konferansı Raporu nu sunmak

Detaylı

Türkiye ve Avrupa Birliği

Türkiye ve Avrupa Birliği Türkiye ve Avrupa Birliği Türkiye ve Avrupa Birliği İlişkisi Avrupa Birliği 25 Mart 1957 tarihinde imzalanan Roma Antlaşması'yla Avrupa Ekonomik Topluluğu adı altında doğdu. Türkiye 1959 yılında bu topluluğun

Detaylı

HAZİRAN AYINDA ÖNE ÇIKAN GELİŞMELER. AB Liderleri Jean-Claude Juncker in AB Komisyonu Başkanı Olması İçin Uzlaştı

HAZİRAN AYINDA ÖNE ÇIKAN GELİŞMELER. AB Liderleri Jean-Claude Juncker in AB Komisyonu Başkanı Olması İçin Uzlaştı SİYASİ GELİŞMELER HAZİRAN AYINDA ÖNE ÇIKAN GELİŞMELER AB Liderleri 27 Haziran da Jean- Claude Juncker i AB Komisyon Başkan adayı olarak belirledi. Schulz yeniden AP Başkanı oldu. AB Liderleri Jean-Claude

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ TARİHÇESİ

AVRUPA BİRLİĞİ TARİHÇESİ AVRUPA BİRLİĞİ TARİHÇESİ Bilindiği üzere; Belçika, Federal Almanya, Fransa, Hollanda, İtalya ve Lüksemburg tarafından, 1951 yılında Paris te imzalanan bir Antlaşma ile Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu (AKÇT)

Detaylı

Avrupa Ekonomik ve Sosyal Komitesi. Avrupa Ekonomik ve Sosyal

Avrupa Ekonomik ve Sosyal Komitesi. Avrupa Ekonomik ve Sosyal Avrupa Ekonomik ve Sosyal Komitesi Avrupa Ekonomik ve Sosyal Komitesi ve y Uzun bir ortak tarih Türkiye, Avrupa Ekonomik Topluluğu na (EEC) katılmak için ilk kez Temmuz 1959'da başvuru yaptı. EEC yanıt

Detaylı

BASIN AÇIKLAMASI: İnsan Hakları Ortak Platformunun TBMM de yeni Anayasa ile ilgili çalışmaları yürütecek olan Komisyonun işleyişine dair önerileri

BASIN AÇIKLAMASI: İnsan Hakları Ortak Platformunun TBMM de yeni Anayasa ile ilgili çalışmaları yürütecek olan Komisyonun işleyişine dair önerileri BASIN AÇIKLAMASI: İnsan Hakları Ortak Platformunun TBMM de yeni Anayasa ile ilgili çalışmaları yürütecek olan Komisyonun işleyişine dair önerileri 18.10.2011 Kamuoyunun da bildiği üzere, 19 Ekim 2011 tarihinde

Detaylı

İSLAM İŞBİRLİĞİ TEŞKİLATI

İSLAM İŞBİRLİĞİ TEŞKİLATI İSLAM İŞBİRLİĞİ TEŞKİLATI Eski adıyla İslam Konferansı Örgütü (İKÖ) günümüzde nüfusunun çoğunluğu veya bir kısmı Müslüman olan ülkelerin üye olduğu ve üye ülkeler arasında politik, ekonomik, kültürel,

Detaylı

Bu bağlamda katılımcı bir demokrasi, hukukun üstünlüğü ve insan hakları alanındaki çalışmalarımız, hız kesmeden devam etmektedir.

Bu bağlamda katılımcı bir demokrasi, hukukun üstünlüğü ve insan hakları alanındaki çalışmalarımız, hız kesmeden devam etmektedir. İçişleri Bakanı Sayın İdris Naim ŞAHİN nin Entegre Sınır Yönetimi Eylem Planı Aşama 1 Eşleştirme projesi kapanış konuşması: Değerli Meslektaşım Sayın Macaristan İçişleri Bakanı, Sayın Büyükelçiler, Macaristan

Detaylı

İSLAM ÜLKELERİNDE NÜFUS ÖNGÖRÜLERİ 2050 ARALIK 2011

İSLAM ÜLKELERİNDE NÜFUS ÖNGÖRÜLERİ 2050 ARALIK 2011 GELECEK İSLAM ÜLKELERİNDE NÜFUS ÖNGÖRÜLERİ 2050 ARALIK 2011 SARIKONAKLAR İŞ TÜRKĠYE MERKEZİ C. BLOK ĠÇĠN D.16 BÜYÜME AKATLAR İSTANBUL-TÜRKİYE ÖNGÖRÜLERĠ 02123528795-02123528796 2025 www.turksae.com Nüfus,

Detaylı

Türkiye de Dünya Bankası: Öncelikler ve Programlar

Türkiye de Dünya Bankası: Öncelikler ve Programlar Türkiye de Dünya Bankası: Öncelikler ve Programlar Dünya Bankası Grubu Hakkında Dünya Bankası nedir? 1944 te kurulan Banka, kalkınma desteği konusunda dünyanın en büyük kaynağıdır 184 üye ülke sahibidir

Detaylı

ÜLKE RAPORLARI ÇİN HALK CUMHURİYETİ 2013. Marksist-Leninist Tek Parti Devleti Yüzölçümü 9,7 milyon km 2

ÜLKE RAPORLARI ÇİN HALK CUMHURİYETİ 2013. Marksist-Leninist Tek Parti Devleti Yüzölçümü 9,7 milyon km 2 ÜLKE RAPORLARI ÇİN HALK CUMHURİYETİ 2013 Başkent Pekin Yönetim Şekli Marksist-Leninist Tek Parti Devleti Yüzölçümü 9,7 milyon km 2 Nüfus 1,35 milyar GSYH 8,2 trilyon $ Kişi Başına Milli Gelir 9.300 $ Resmi

Detaylı

Cumhuriyet Halk Partisi

Cumhuriyet Halk Partisi 1 Genel Başkan Kemal Kılıçdaroğlu: Gezi Parkından dünyaya yansıyan ses daha fazla özgürlük, daha fazla demokrasi sesidir. Tarih : 15.06.2013 Genel Başkan Kemal Kılıçdaroğlu Türkiye de görev yapan yabancı

Detaylı

2011 KADIN İSTATİSTİKLERİ

2011 KADIN İSTATİSTİKLERİ 2011 İSTATİSTİKLERİ PARLAMENTO SEÇİM YILI PARLAMENTODAKİ MİLLETVEKİLİ MİLLETVEKİLİ İÇİNDEKİ PAY ( ) 1935 395 18 4.6 1943 435 16 3.7 1950 487 3 0.6 1957 610 8 1.3 1965 450 8 1.8 1973 450 6 1.3 1991 450

Detaylı

Türkiye de Sivil Toplumu Geliştirme ve Sivil Toplum-Kamu Sektörü Diyaloğunu Güçlendirme Projesi

Türkiye de Sivil Toplumu Geliştirme ve Sivil Toplum-Kamu Sektörü Diyaloğunu Güçlendirme Projesi Türkiye de Sivil Toplumu Geliştirme ve Sivil Toplum-Kamu Sektörü Diyaloğunu Güçlendirme Projesi Uluslararası Konferans Sivil Toplum-Kamu Sektörü İşbirliği 25-26 Nisan 2013, İstanbul 2 nci Genel Oturum

Detaylı

BU YIL ULUSLARARASI KOOPERATİFLER YILI!

BU YIL ULUSLARARASI KOOPERATİFLER YILI! BU YIL ULUSLARARASI KOOPERATİFLER YILI! Birleşmiş Milletler Genel Kurulu; kooperatiflerin sosyo-ekonomik kalkınmaya, özellikle yoksulluğun azaltılmasına, istihdam yaratılmasına ve sosyal bütünleşmeye olan

Detaylı

Yerel Yönetim Vizyonu. Emin Dedeoğlu 16.09.2005, Eskişehir

Yerel Yönetim Vizyonu. Emin Dedeoğlu 16.09.2005, Eskişehir Yerel Yönetim Vizyonu Emin Dedeoğlu 16.09.2005, Eskişehir Yerel Yönetim Vizyonu Slide 2 Yeniden Yapılanma Kamu yönetiminde sorunlar Kötü ekonomik performans Yönetimin hantallaşması, verimsizlik ve etkinsizlik

Detaylı

ULUSAL VEYA ETNİK, DİNSEL VEYA DİLSEL AZINLIKLARA MENSUP OLAN KİŞİLERİN HAKLARINA DAİR BİLDİRİ

ULUSAL VEYA ETNİK, DİNSEL VEYA DİLSEL AZINLIKLARA MENSUP OLAN KİŞİLERİN HAKLARINA DAİR BİLDİRİ 209 ULUSAL VEYA ETNİK, DİNSEL VEYA DİLSEL AZINLIKLARA MENSUP OLAN KİŞİLERİN HAKLARINA DAİR BİLDİRİ Birleşmiş Milletler Genel Kurulu nun 20 Aralık 1993 tarihli ve 47/135 sayılı Kararıyla ilan edilmiştir.

Detaylı

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ?

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? Dr. Fatih Macit, Süleyman Şah Üniversitesi Öğretim Üyesi, HASEN Bilim ve Uzmanlar Kurulu Üyesi Giriş Türk Konseyi nin temelleri 3 Ekim 2009 da imzalanan Nahçivan

Detaylı

OLGUN AKBULUT ANAYASAL DİNSEL ÇOĞULCULUK

OLGUN AKBULUT ANAYASAL DİNSEL ÇOĞULCULUK OLGUN AKBULUT ANAYASAL DİNSEL ÇOĞULCULUK İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER... V GİRİŞ...1 BİRİNCİ BÖLÜM DİNSEL ÇOĞULCULUK ve BENZER KAVRAMLAR I. Vatandaşlık...7 A. Sosyal Bilimlerde Vatandaşlık Kavram(lar)ı...8

Detaylı

DERSİMİZİN TEMEL KONUSU

DERSİMİZİN TEMEL KONUSU DERSİMİZİN TEMEL KONUSU 1 1. TÜRK HUKUKUNUN TEMEL KAVRAMLARINI TANIMAK 2. TÜRKIYE DE NELER YAPABİLİRİZ SORUSUNUN CEVABINI BULABİLMEK DERSİN KAYNAKLARI 2 SİZE GÖNDERİLEN MATERYAL: 1. 1982 Anayasası: https://www.tbmm.gov.tr/anayasa/anayasa_2011.pdf

Detaylı

Çokkültürlü bir Avustralya için Erişim ve Eşitlik. İdari Özet Türkçe

Çokkültürlü bir Avustralya için Erişim ve Eşitlik. İdari Özet Türkçe Çokkültürlü bir Avustralya için Erişim ve Eşitlik İdari Özet Türkçe Avustralya Hükümet hizmetlerinin Avustralya nın kültür ve dil bakımından çeşitlilikler gösteren nüfusuna duyarlılığı üzerine bir araştırma

Detaylı

Birleşmiş Milletler Asya ve Pasifik Ekonomik ve Sosyal Komisyonu (UNESCAP)

Birleşmiş Milletler Asya ve Pasifik Ekonomik ve Sosyal Komisyonu (UNESCAP) Birleşmiş Milletler Asya ve Pasifik Ekonomik ve Sosyal Komisyonu (UNESCAP) Kurtuluş Aykan* Küresel mali krizin ortaya çıkardığı en önemli gerçek, ekonomik sorunların bundan böyle artık tek tek ülkelerin

Detaylı

TÜSİAD Kayıtdışı Ekonomiyle Mücadele Çalışma Grubu Sunumu

TÜSİAD Kayıtdışı Ekonomiyle Mücadele Çalışma Grubu Sunumu TÜSİAD Kayıtdışı Ekonomiyle Mücadele Çalışma Grubu Sunumu Ekonomi Koordinasyon Kurulu Toplantısı, İstanbul 12 Eylül 2008 Çalışma Grubu Amacı Kayıtdışı Ekonomiyle Mücadele M Çalışma Grubu nun amacı; Türkiye

Detaylı

EKONOMİK İŞBİRLİĞİ TEŞKİLATI Hacı Dede Hakan KARAGÖZ

EKONOMİK İŞBİRLİĞİ TEŞKİLATI Hacı Dede Hakan KARAGÖZ Ekonomik İşbirliği Teşkilat (EİT), üye ülkeler arasında yoğun ekonomik işbirliğinin tesis edilmesini amaçlayan bölgesel düzeyde bir uluslararası teşkilattır. Teşkilat, 1964 yılında kurulan Kalkınma İçin

Detaylı

UNESCO MİLLÎ KOMİSYONLAR TÜZÜĞÜ

UNESCO MİLLÎ KOMİSYONLAR TÜZÜĞÜ UNESCO MİLLÎ KOMİSYONLAR TÜZÜĞÜ Genel Konferansın 20. Oturumunda benimsenmiştir. (*) Giriş Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Kurumu nun amacının UNESCO Kuruluş Sözleşmesi tarafından belirlendiği

Detaylı

ABD - AB SERBEST TİCARET ANLAŞMASI Ve TÜRKİYE ÜZERİNE ETKİLERİ

ABD - AB SERBEST TİCARET ANLAŞMASI Ve TÜRKİYE ÜZERİNE ETKİLERİ ABD - AB SERBEST TİCARET ANLAŞMASI Ve TÜRKİYE ÜZERİNE ETKİLERİ ÇERÇEVE SUNU Gülçiçek ÖZKORKMAZ Başkanlık Baş Danışmanı Mukim Özel Temsilciler Direktörü ABD - AB SERBEST TİCARET ANLAŞMASI ve TÜRKİYE ÜZERİNE

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKUNUN KAYNAKLARI

AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKUNUN KAYNAKLARI AVRUPA BİRLİĞİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKUNUN KAYNAKLARI Hazırlayan: Ömer Faruk Altıntaş Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü Daire Başkanı ANKARA 5 Nisan 2007 Birincil Kurucu Antlaşmalar Yazılı kaynaklar

Detaylı

T.C. BA BAKANLIK AVRUPA B RL GENEL SEKRETERL Sosyal, Bölgesel ve Yenilikçi Politikalar Ba kanl. Avrupa Birli i Toplumsal Cinsiyet E itli i Stratejisi

T.C. BA BAKANLIK AVRUPA B RL GENEL SEKRETERL Sosyal, Bölgesel ve Yenilikçi Politikalar Ba kanl. Avrupa Birli i Toplumsal Cinsiyet E itli i Stratejisi T.C. BA BAKANLIK AVRUPA B RL GENEL SEKRETERL Sosyal, Bölgesel ve Yenilikçi Politikalar Ba kanl Avrupa Birli i Toplumsal Cinsiyet E itli i Stratejisi Özet Bilgi Notu Haz rlayan AB leri Uzman Yrd. Gök en

Detaylı

LAW 104: TÜRK ANAYASA HUKUKU 14 HAFTALIK AYRINTILI DERS PLANI Doç. Dr. Kemal Gözler Koç Üniversitesi Hukuk Fakültesi

LAW 104: TÜRK ANAYASA HUKUKU 14 HAFTALIK AYRINTILI DERS PLANI Doç. Dr. Kemal Gözler Koç Üniversitesi Hukuk Fakültesi LAW 104: TÜRK ANAYASA HUKUKU 14 HAFTALIK AYRINTILI DERS PLANI Doç. Dr. Kemal Gözler Koç Üniversitesi Hukuk Fakültesi 1. HAFTA: OSMANLI ANAYASAL GELİŞMELERİ [Türk Anayasa Hukukukun Bilgi Kaynaklarının Tanıtımı:

Detaylı

YENİ YAYIN ULUSLARARASI ÖRGÜTLER HUKUKU: BİRLEŞMİŞ MİLLETLER SİSTEMİ

YENİ YAYIN ULUSLARARASI ÖRGÜTLER HUKUKU: BİRLEŞMİŞ MİLLETLER SİSTEMİ YENİ YAYIN ULUSLARARASI ÖRGÜTLER HUKUKU: BİRLEŞMİŞ MİLLETLER SİSTEMİ Yazar : Erdem Denk Yayınevi : Siyasal Kitabevi Baskı : 1. Baskı Kategori : Uluslararası İlişkiler Kapak Tasarımı : Gamze Uçak Kapak

Detaylı

İZMİR TİCARET ODASI FAS KRALLIĞI ÜLKE RAPORU

İZMİR TİCARET ODASI FAS KRALLIĞI ÜLKE RAPORU İZMİR TİCARET ODASI FAS KRALLIĞI ÜLKE RAPORU ULUSLARARASI İLİŞKİLER MÜDÜRLÜĞÜ AĞUSTOS 2014 Hazırlayan: Zeynep Küheylan Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü Uzman Yardımcısı TEMEL BİLGİLER Ülke Adı: Fas Krallığı

Detaylı

Kadın Dostu Kentler Projesi. Proje Hedefleri. Genel Hedef: Amaçlar:

Kadın Dostu Kentler Projesi. Proje Hedefleri. Genel Hedef: Amaçlar: Kadın Dostu Kentler Projesi İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğünün ulusal ortağı ve temel paydaşı olduğu Kadın Dostu Kentler Projesi, Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu-UNFPA ve Birleşmiş Milletler

Detaylı

Madde 3 - (1) Bu Yönetmelik; 3/7/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun 76 ncı maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.

Madde 3 - (1) Bu Yönetmelik; 3/7/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun 76 ncı maddesine dayanılarak hazırlanmıştır. KENT KONSEYİ YÖNETMELİĞİ İçişleri Bakanlığından: Resmi Gazete Tarihi : 08/10/ 2006 Resmi Gazete Sayısı : 26313 BİRİNCİ BÖLÜM : Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç Madde 1 - (1) Bu Yönetmeliğin amacı;

Detaylı

YENİ HÜKÜMET PROGRAMI EKONOMİ VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜ İÇİN DEĞERLENDİRME EKONOMİ VE STRATEJİ DANIŞMANLIK HİZMETLERİ 30 KASIM 2015

YENİ HÜKÜMET PROGRAMI EKONOMİ VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜ İÇİN DEĞERLENDİRME EKONOMİ VE STRATEJİ DANIŞMANLIK HİZMETLERİ 30 KASIM 2015 YENİ HÜKÜMET PROGRAMI EKONOMİ VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜ İÇİN DEĞERLENDİRME EKONOMİ VE STRATEJİ DANIŞMANLIK HİZMETLERİ 30 KASIM 2015 HÜKÜMETİN YAPISI VE BAKANLIKLAR EKONOMİ YÖNETİMİ; REFORMLAR İLE HIZLI EKONOMİK

Detaylı

IMF, Birleşmiş Milletlerin uzmanlaşmış kurumlarından biri olsa da, kendi tüzüğü, yönetim yapısı ve mali kaynağı vardır.

IMF, Birleşmiş Milletlerin uzmanlaşmış kurumlarından biri olsa da, kendi tüzüğü, yönetim yapısı ve mali kaynağı vardır. IMF ye Genel Bakış Biz kimiz? Uluslararası Para Fonu (IMF) parasal konularda küresel işbirliğini arttırmak, mali istikrarı sağlamak, uluslararası ticareti kolaylaştırmak, yüksek istihdamı ve sürdürülebilir

Detaylı

BURSA KENT KONSEYİ BURSA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ NİN KATKILARIYLA

BURSA KENT KONSEYİ BURSA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ NİN KATKILARIYLA BURSA KENT KONSEYİ BURSA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ NİN KATKILARIYLA KENT KONSEYİ MEVZUATI YASA 5393 SAYILI BELEDİYE KANUNU (TC Resmi Gazete Tarih: 13 Temmuz 2005, Sayı 25874) Kent Konseyi MADDE 76 Kent Konseyi

Detaylı

SİVİL TOPLUM VE SU. Serap KANTARLI Türkiye Tabiatını Koruma Derneği. skantarli@ttkder.org.tr

SİVİL TOPLUM VE SU. Serap KANTARLI Türkiye Tabiatını Koruma Derneği. skantarli@ttkder.org.tr SİVİL TOPLUM VE SU Serap KANTARLI Türkiye Tabiatını Koruma Derneği skantarli@ttkder.org.tr SİVİL TOPLUM Prof.Dr.Fuat KEYMAN a göre 21.yüzyıla damgasını vuracak en önemli kavramlardan biri "Dostluk, arkadaşlık

Detaylı

YILDIZ TEKNİKTE YENİ ANAYASA PANELİ

YILDIZ TEKNİKTE YENİ ANAYASA PANELİ YILDIZ TEKNİKTE YENİ ANAYASA PANELİ Yıldız Teknik Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İktisat Bölümü, 24 Kasım 2011 Perşembe günü Üniversitemiz Merkez Kampüsü Hünkar Salonu nda, hem Üniversitemizin

Detaylı

KPSS 2007 GK (50) DENEME 3 / 52. SORU 50. Aşağıdakilerden hangisi hukuk devleti ilkesinin gereklerinden biri değildir? A) Yasal idare B) Devlet faaliyetlerinin belirliliği C) İdarenin mali sorumluluğu

Detaylı

Türkiye-Kosova Serbest Ticaret Anlaşması IV. Tur Müzakereleri. Caner ERDEM AB Uzman Yardımcısı Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü

Türkiye-Kosova Serbest Ticaret Anlaşması IV. Tur Müzakereleri. Caner ERDEM AB Uzman Yardımcısı Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü Türkiye-Kosova Serbest Ticaret Anlaşması IV. Tur Müzakereleri Caner ERDEM AB Uzman Yardımcısı Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü Eylül 2013 Sunum Planı STA ların Yasal Çerçevesi Türkiye nin

Detaylı

TÜRKİYE DE SİYASET VE DEMOKRASİ

TÜRKİYE DE SİYASET VE DEMOKRASİ TÜRKİYE DE SİYASET VE DEMOKRASİ 12 Eylül Darbesi 1973 seçimlerinden 1980 yılına kadar gerçekleşen seçimlerde tek başına bir iktidar çıkmadığından bu dönem hükümet istikrarsızlığı ile geçen bir dönem olmuştur.

Detaylı

DİKMEN BÖLGESİ STRETEJİK GELİŞİM PLANI 2012-2014

DİKMEN BÖLGESİ STRETEJİK GELİŞİM PLANI 2012-2014 DİKMEN BÖLGESİ STRETEJİK GELİŞİM PLANI 2012-2014 Eyül 2011 Bu yayın Avrupa Birliği nin yardımlarıyla üretilmiştir. Bu yayının içeriğinin sorumluluğu tamamen The Management Centre ve Dikmen Belediyesi ne

Detaylı

Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları

Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları PA 101 Kamu Yönetimine Giriş (3,0,0,3,5) Kamu yönetimine ilişkin kavramsal altyapı, yönetim alanında geliştirilmiş teori ve uygulamaların analiz edilmesi, yönetim biliminin

Detaylı

MİLLÎ EĞİTİM BAKANI SAYIN ÖMER DİNÇER İÇİN DEMOKRATİK VATANDAŞLIK VE İNSAN HAKLARI EĞİTİMİ PROJESİNİN AÇILIŞ KONFERANSI KONUŞMA METNİ TASLAĞI

MİLLÎ EĞİTİM BAKANI SAYIN ÖMER DİNÇER İÇİN DEMOKRATİK VATANDAŞLIK VE İNSAN HAKLARI EĞİTİMİ PROJESİNİN AÇILIŞ KONFERANSI KONUŞMA METNİ TASLAĞI MİLLÎ EĞİTİM BAKANI SAYIN ÖMER DİNÇER İÇİN DEMOKRATİK VATANDAŞLIK VE İNSAN HAKLARI EĞİTİMİ PROJESİNİN AÇILIŞ KONFERANSI KONUŞMA METNİ TASLAĞI Sayın Katılımcılar, değerli basın mensupları Avrupa Konseyi

Detaylı

Milletvekillerine mektup yazdı

Milletvekillerine mektup yazdı Milletvekillerine mektup yazdı 05 Nisan 2011 11:05 Kamu Harcamalarını İzleme Platformu, gözlem sonuçlarını milletvekillerine gönderdiği mektupla paylaştı. Paylaş İki yıldır kamu harcamalarını izleyen 52

Detaylı

DÜNDEN BUGÜNE ÜNİVERSİTELER

DÜNDEN BUGÜNE ÜNİVERSİTELER DÜNDEN BUGÜNE ÜNİVERSİTELER Prof. Dr. M. Tuba Ongun Ülke siyasetinin yakıcı gündeminin, yükseköğretim sistemi ve üniversitelerimizin sorunlarının çok önüne geçtiği günler yaşıyoruz. YÖK ün hazırladığı

Detaylı

İnsanların birbirleriyle ve devletle olan ilişkilerini düzenleyen kurallara hukuk denir. Hukuk kurallarını koyan, uygulanıp uygulanmadığını

İnsanların birbirleriyle ve devletle olan ilişkilerini düzenleyen kurallara hukuk denir. Hukuk kurallarını koyan, uygulanıp uygulanmadığını İnsanların birbirleriyle ve devletle olan ilişkilerini düzenleyen kurallara hukuk denir. Hukuk kurallarını koyan, uygulanıp uygulanmadığını denetleyen en yüksek organ ise devlettir. Hukuk alanında birlik

Detaylı

21. BM/INTOSAI SEMPOZYUMU: KAMUDA HESAP VEREBİLİRLİĞİN GELİŞTİRİLMESİ İÇİN SAYIŞTAY VE VATANDAŞLAR ARASINDA ETKİN İŞBİRLİĞİ

21. BM/INTOSAI SEMPOZYUMU: KAMUDA HESAP VEREBİLİRLİĞİN GELİŞTİRİLMESİ İÇİN SAYIŞTAY VE VATANDAŞLAR ARASINDA ETKİN İŞBİRLİĞİ 21. BM/INTOSAI SEMPOZYUMU: KAMUDA HESAP VEREBİLİRLİĞİN GELİŞTİRİLMESİ İÇİN SAYIŞTAY VE VATANDAŞLAR ARASINDA ETKİN İŞBİRLİĞİ Seher ÖZER ÜTÜK Birleşmiş Milletler Örgütü (BM) ve Uluslararası Sayıştaylar Birliği

Detaylı

Türkiye de üniversiteye giremeyen öğrenciler Fas ta üç dil öğreniyor

Türkiye de üniversiteye giremeyen öğrenciler Fas ta üç dil öğreniyor Türkiye de üniversiteye giremeyen öğrenciler Fas ta üç dil öğreniyor Türkiye deki üniversite imkanlarının zorluğu ve kontenjan sıkıntısı öğrencileri değişik arayışlara itiyor. Her yıl 50 binin üzerinde

Detaylı

FASIL 23 YARGI VE TEMEL HAKLAR

FASIL 23 YARGI VE TEMEL HAKLAR FASIL 23 YARGI VE TEMEL HAKLAR Öncelik 23.1 Yargının verimliliği, etkinliği ve işlevselliğinin arttırılması 1 Mevzuat Uyum Takvimi Tablo 23.1.1 No Yürürlükteki AB mevzuatı Taslak Türk mevzuatı Kapsam Sorumlu

Detaylı

T.C. BAŞBAKANLIK AVRUPA BİRLİĞİ GENEL SEKRETERLİĞİ. 21. Reform İzleme Grubu Toplantısı Basın Bildirisi Ankara, 26 Temmuz 2010

T.C. BAŞBAKANLIK AVRUPA BİRLİĞİ GENEL SEKRETERLİĞİ. 21. Reform İzleme Grubu Toplantısı Basın Bildirisi Ankara, 26 Temmuz 2010 T.C. BAŞBAKANLIK AVRUPA BİRLİĞİ GENEL SEKRETERLİĞİ 21. Reform İzleme Grubu Toplantısı Basın Bildirisi Ankara, 26 Temmuz 2010 Reform İzleme Grubu nun (RİG) 21. Toplantısı, İçişleri Bakanımız Sayın Beşir

Detaylı

Bu Hafta Piyasalarda

Bu Hafta Piyasalarda 06 Nisan 2015 Bu Hafta Piyasalarda Geçtiğimiz hafta yurtiçinde beklenen 2014 büyüme rakamı %2,9 dördüncü çeyrek için ise %2,6 olarak açıklandı. Piyasa beklentisinin üzerinde gelen rakamlar Türkiye gibi

Detaylı

Resmî Gazete Sayı : 29361

Resmî Gazete Sayı : 29361 20 Mayıs 2015 ÇARŞAMBA Resmî Gazete Sayı : 29361 TEBLİĞ Orman ve Su İşleri Bakanlığından: HAVZA YÖNETİM HEYETLERİNİN TEŞEKKÜLÜ, GÖREVLERİ, ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI HAKKINDA TEBLİĞ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam,

Detaylı

TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1

TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 STRATEJİK VİZYON BELGESİ ( TASLAK ) TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 Yeni Dönem Türkiye - Arjantin İlişkileri: Fırsatlar ve Riskler ( 2014 Buenos Aires - İstanbul ) Türkiye; 75 milyonluk

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ İLE KATILIM MÜZAKERELERİ

AVRUPA BİRLİĞİ İLE KATILIM MÜZAKERELERİ AVRUPA BİRLİĞİ İLE KATILIM MÜZAKERELERİ SÜRECİ ÇİSEL İLERİ 10-14 Ekim 2011 Katılım Müzakereleri Nedir? AB ile katılım müzakereleri klasik anlamda bir müzakere değildir. Aday ülke AB müktesebatının tümünü

Detaylı

Türkiye nin Yeni Anayasa Arayışı: 2011-2013 TBMM Anayasa Uzlaşma Komisyonu Tecrübesi

Türkiye nin Yeni Anayasa Arayışı: 2011-2013 TBMM Anayasa Uzlaşma Komisyonu Tecrübesi Taylan BARIN Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Anayasa Hukuku Anabilim Dalı Araştırma Görevlisi Türkiye nin Yeni Anayasa Arayışı: 2011-2013 TBMM Anayasa Uzlaşma Komisyonu Tecrübesi AK Parti, CHP, MHP ve BDP

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. 1995 Azerbaycan Cumhuriyeti Anayasası nın Kurduğu Hükümet Rejimi (1998)

ÖZGEÇMİŞ. 1995 Azerbaycan Cumhuriyeti Anayasası nın Kurduğu Hükümet Rejimi (1998) ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı Oktay Uygun 2. Doğum Tarihi 18. 01. 1963 3. Unvanı Profesör 4. Öğrenim Durumu Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Hukuk Fakültesi İstanbul Üniversitesi 1985 Yüksek Lisans Kamu Hukuku

Detaylı

Prof. Dr. Serap Yazıcı

Prof. Dr. Serap Yazıcı Prof. Dr. Serap Yazıcı syazici@bilgi.edu.tr ; Kurtuluş Deresi Cad. Yahya Köprüsü Sok. No:1 Dolapdere 34440 Beyoğlu-İstanbul; Ofis No: 0212 311 52 67 Akademik Özgeçmiş - 1984 de, Ankara Üniversitesi Hukuk

Detaylı

------------- İSLAM DÜNYASI ------------- İSTANBUL ÖDÜLLERİ SUNUŞ

------------- İSLAM DÜNYASI ------------- İSTANBUL ÖDÜLLERİ SUNUŞ ------------- İSLAM DÜNYASI ------------- İSTANBUL ÖDÜLLERİ SUNUŞ İslam Ülkeleri Düşünce Kuruluşları Platformu (İSTTP); TASAM öncülüğünde İslam İşbirliği Teşkilatı üyesi devletlerin temsilcileri ile dünyanın

Detaylı

ANAYASA DEĞĠġĠKLĠKLERĠ HAKKINDA GÖRÜġ VE ÖNERĠLERĠMĠZ

ANAYASA DEĞĠġĠKLĠKLERĠ HAKKINDA GÖRÜġ VE ÖNERĠLERĠMĠZ 5 Aralık 2011 ANAYASA DEĞĠġĠKLĠKLERĠ HAKKINDA GÖRÜġ VE ÖNERĠLERĠMĠZ I.YENĠ BĠR ANAYASA MI? GENĠġ KAPSAMLI BĠR ANAYASA DEĞĠġĠKLĠĞĠ MĠ? Anayasa hazırlığıyla ilgili olarak kamuoyunda önemli bir tartışma yaşanıyor:

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Birinci Bölüm ANAYASA KAVRAMI

İÇİNDEKİLER. Birinci Bölüm ANAYASA KAVRAMI İÇİNDEKİLER Birinci Bölüm ANAYASA KAVRAMI Soru 1 : "Anayasa" deyince ne anlaşılır, ne anlamak gerekir? 7 Soru 2 : Türk tarihindeki anayasa hareketlerinin başlıca aşamaları ve özellikleri nelerdir? 15 İkinci

Detaylı

WORLD FOOD DAY 2010 UNITED AGAINST HUNGER

WORLD FOOD DAY 2010 UNITED AGAINST HUNGER DUNYA GIDA GUNU ACLIGA KARSI BIRLESELIM Dr Aysegul AKIN FAO Turkiye Temsilci Yardimcisi 15 Ekim 2010 Istanbul Bu yılki kutlamanın teması, ulusal, bölgesel ve uluslararası düzeyde dünyadaki açlıkla mücadele

Detaylı

Sosyal İşler Ve Sağlık Bakanlığı nın Yapısı Ve Sorumlulukları

Sosyal İşler Ve Sağlık Bakanlığı nın Yapısı Ve Sorumlulukları Sosyal İşler Ve Sağlık Bakanlığı nın Yapısı Ve Sorumlulukları AB Eşleştirme Projesi, Ankara 5. Eğitim Haftası 21. Gün, 11 Nisan 2011 Klaus Halla Geliştirme Müdürü Sosyal İşler Ve Sağlık Bakanlığı nın Sorumlulukları:

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI

TÜRKİYE CUMHURİYETİ AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI TÜRKİYE CUMHURİYETİ AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI Avrupa Birliği Temel Konular Pınar TANLAK Eğitim ve Kurumsal Yapılanma Başkanı 1 NELERDEN BAHSEDECEĞİZ? Bakanlığımız ve Sunduğumuz Hizmetler Bakanlığımızda

Detaylı

Avrupa yı İnşaa Eden Gençler

Avrupa yı İnşaa Eden Gençler Avrupa yı İnşaa Eden Gençler Gençlik Politikasi Geliştirme Sosyal Uyum İnsan Hakları Kültürlerarasi Diyalog Katılım Araştırma AVRUPA KONSEYI VE GENÇLER 40 YILI AŞKIN BIR SÜREDIR AVRUPAYI BIRLIKTE INŞA

Detaylı

tepav Haziran2011 N201143 POLİTİKANOTU 12 Haziran 2011 Seçiminde Seçim Sisteminin Parlamento Yapısına Etkileri

tepav Haziran2011 N201143 POLİTİKANOTU 12 Haziran 2011 Seçiminde Seçim Sisteminin Parlamento Yapısına Etkileri POLİTİKANOTU Haziran2011 N201143 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Dr. Türkmen Göksel Öğretim Üyesi, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dr. Yetkin Çınar Öğretim Üyesi, Ankara

Detaylı

TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ İLETİŞİM STRATEJİSİ

TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ İLETİŞİM STRATEJİSİ TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ İLETİŞİM STRATEJİSİ 1 AB İLETİŞİM STRATEJİSİ (ABİS) NEDİR? Türkiye - AB müzakere sürecinin üç ayağı: 1- Siyasi reformlar 2- AB yasal düzenlemelerinin kabul edilmesi ve uygulanması

Detaylı

SGK 4. Olağan Genel Kurulu ÇSG Bakanı Süleyman Soylu nun Başkanlığında Gerçekleştirildi

SGK 4. Olağan Genel Kurulu ÇSG Bakanı Süleyman Soylu nun Başkanlığında Gerçekleştirildi SGK 4. Olağan Genel Kurulu ÇSG Bakanı Süleyman Soylu nun Başkanlığında Gerçekleştirildi Sosyal Güvenlik Kurumu(SGK) 4. Olağan Genel Kurulu Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı(ÇSGB) Süleyman Soylu nun ev

Detaylı

2008 yılında gönüllü çabalarla kurulan Uluslararası Şeffaflık Derneği ülkenin demokratik, sosyal ve ekonomik yönden gelişimi için toplumun tüm

2008 yılında gönüllü çabalarla kurulan Uluslararası Şeffaflık Derneği ülkenin demokratik, sosyal ve ekonomik yönden gelişimi için toplumun tüm 2008 yılında gönüllü çabalarla kurulan Uluslararası Şeffaflık Derneği ülkenin demokratik, sosyal ve ekonomik yönden gelişimi için toplumun tüm kesimlerinde şeffaflık, dürüstlük ve hesap verebilirlik ilkelerini

Detaylı

İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLERDE OTORİTE KAYNAK: SourceOECD

İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLERDE OTORİTE KAYNAK: SourceOECD İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLERDE OTORİTE KAYNAK: SourceOECD Metin TUNÇ Ekonomik İşbirliği ve Gelişme Örgütü, 1948 yılında aralarında kurucu üye olarak Türkiye nin de bulunduğu Avrupa ülkeleri tarafından Organization

Detaylı

ŞUBAT 2013 FAALİYET RAPORU. Prof. Dr. Aytuğ ATICI Mersin Milletvekili

ŞUBAT 2013 FAALİYET RAPORU. Prof. Dr. Aytuğ ATICI Mersin Milletvekili ŞUBAT 2013 FAALİYET RAPORU Prof. Dr. Aytuğ ATICI Mersin Milletvekili CHP MERSİN İL-İLÇE ÖRGÜTLERİ, BELEDİYELER VE KÖYLERE YÖNELİK YAPILAN ÇALIŞMALAR 1. CHP Mersin/Mezitli Gençlik Kolları ile TBMM de bir

Detaylı

Türkiye nin Yeni AB Stratejisi ve Ulusal Eylem Planları

Türkiye nin Yeni AB Stratejisi ve Ulusal Eylem Planları T.C. AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI Türkiye nin Yeni AB Stratejisi ve Özlen Kavalalı Müsteşar Yardımcısı V. 50 yıldan fazla bir geçmişe sahip Türkiye-AB ilişkileri günümüzde her iki tarafın da yararına olan

Detaylı

İktisadi Kalkınma Vakfı

İktisadi Kalkınma Vakfı İktisadi Kalkınma Vakfı Türkiye-AB ilişkilerinin tarihi kadar eski ve köklü bir kurum olan İktisadi Kalkınma Vakfı, Türkiye ile AB arasındaki ortaklık ilişkisini başlatan Ankara Anlaşması nın imzalanmasından

Detaylı

HUKUK. Soru Bankası İÇTİHAT

HUKUK. Soru Bankası İÇTİHAT HUKUK Soru Bankası ÇTHT G SS - TÜK. TH VT TM T.- 1 SOU G SS - TÜK. TH VT TM T.- 1 SOU 1.. Federal devletin tüzel kişiliği yoktur.. Federe devletlerin ayrılma hakkı yoktur.. Federe devletlerin uluslararası

Detaylı

ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER

ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası FĐNANSAL EĞĐTĐM VE FĐNANSAL FARKINDALIK: ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER Durmuş YILMAZ Başkan Mart 2011 Đstanbul Sayın Bakanım, Saygıdeğer Katılımcılar, Değerli Konuklar

Detaylı

SİVİL DÜŞÜN AB PROGRAMI

SİVİL DÜŞÜN AB PROGRAMI SİVİL DÜŞÜN AB PROGRAMI VAKA ANALIZI S İ V İ L TOPLUM İZLEME RAPORU 2 0 1 3 TÜSEV in hazırladığı Sivil Toplum İzleme Raporu 2013 Hollanda Başkonsolosluğu nun Matra Programı kapsamında sağlanan finansman

Detaylı

RAPOR TPS-OIC TİCARET MÜZAKERELERİ KOMİTESİ (TMK) GÖZDEN GEÇİRME TOPLANTISI. (Ankara, 17-19 Haziran 2008)

RAPOR TPS-OIC TİCARET MÜZAKERELERİ KOMİTESİ (TMK) GÖZDEN GEÇİRME TOPLANTISI. (Ankara, 17-19 Haziran 2008) Aslı: İngilizce RAPOR TPS-OIC TİCARET MÜZAKERELERİ KOMİTESİ (TMK) GÖZDEN GEÇİRME TOPLANTISI (Ankara, 17-19 Haziran 2008) 1. TMK Gözden Geçirme Toplantısı 17-19 Haziran 2008 tarihleri arasında Ankara da

Detaylı