PRINCIPLES OF A HEALTHY KITCHEN

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "PRINCIPLES OF A HEALTHY KITCHEN"

Transkript

1 Oral Sessions SAĞLIKLI MUTFAK ĠLKELERĠ Mustafa TAYAR Uludağ Üniversitesi, Veteriner Fakültesi, Gıda Hijyeni ve Teknolojisi Anabilim Dalı, BURSA E-posta: ÖZET Günümüzde gıda zehirlenmelerinin azalması için gıda hijyeni konularına dikkat edilmesi gerekmektedir. Güvenli gıda üretimi gıdaların fiziksel, kimyasal ve biyolojik olarak değerlendirilen etmenlerden arındırılarak, üretim sırasında belirli kontrollerin yapıldığı uygulamalardır. Gıda hijyeni ise, herhangi bir gıdanın temiz, bozulmamıģ yani içerisinde sağlığa zarar verecek herhangi bir madde bulundurmaması ve hastalık etmenlerinden arındırılmıģ olması demektir. Gıda hijyeninin sağlanması hazırlanacak yiyeceklerin ham maddelerinin satın alınmasından baģlayarak dikkat edilmesi gereken bir süreçtir. Son yıllarda tüketiciler gıda konusunda bilinçlenerek sağlıklı ve güvenli gıda arayıģı içerisine girmiģtir. Bu nedenle, üreticilerin bu durumu dikkate alarak üretim yapmaları zorunluluk haline gelmiģtir. Anahtar Sözcükler: Gıda zehirlenmeleri, gıda güvenliği, gıda hijyeni PRINCIPLES OF A HEALTHY KITCHEN Mustafa TAYAR Uludağ Üniversitesi, Veteriner Fakültesi, Gıda Hijyeni ve Teknolojisi Anabilim Dalı, BURSA ABSTRACT In today s world, extreme precautions must be taken for food hygiene issues in order to decrease food poisoning cases. Secure food processing is the process of purification of food from physical, chemical and biological artifacts, with certain controlling steps involved during the production. Food hygiene is defined as the state of a food being clean, or in other words in a condition that is not unhealthy, purified from artifacts that may have caused illness. Providing food hygiene is a process that starts with the acquisition of raw ingredients for food to be prepared. In recent years consumers became more and more conscious for looking after healthy and trusted food items. Therefore, it has become mandatory for manufacturers to take into consideration this case and provide manufacturing accordingly. Keywords: Food poisioning, food safety, food hygiene GiriĢ Ġnsanlık tarihinin her aģamasında, giyinme, barınma ve beslenme temel ihtiyaç olarak ön plana çıkmıģtır. Bunların içerisinde en önemli yeri beslenme almaktadır. Beslenme sağlıklı yaģamın temel bir öğesi olup, gıda zincirinde yer alan herkes, gıdaların güvenilir ve tüketim için uygun olmasından sorumludur. Son yıllarda günlük görsel ya da yazılı basın organlarını izleyenler artık beslenmenin sadece karın doyurmak anlamına gelmediğinin, güvenli gıda tüketmenin öneminin farkındadır. Sağlıklı ve 415

2 Sözlü Bildiriler güvenilir gıda üretebilmek için, satın almadan tüketilinceye kadar geçen safhalarda alınması gereken hijyen ve sanitasyon önlemleri bulunmaktadır. Ġnsanoğlunun fiziksel bir ihtiyacı olan beslenme; büyüme, yaģamın sürdürülmesi ve sağlığın korunması amacıyla çeģitli gıdaların tüketilmesi olarak tanımlanabilir. Ġnsanların sağlıklarını koruyabilmeleri için sadece yeterli ve dengeli beslenmesi yeterli olmamakta, alınan gıdaların güvenli olması da gerekmektedir. Bu bağlamda, gıda güvenliği ve hijyen gibi konuların önemi günümüzde giderek artmaktadır. YaĢamın sürdürebilmesi ve sağlığın korunması için yeterli ve dengeli beslenme gereklidir. Bu gereksinimin besinlerle karģılanması açısından güvenli gıda tüketime zorunludur. Günümüzde kadınların iģ yaģamına atılması, iç ve dıģ turizmin artması gibi çeģitli nedenlerle yemek yeme alıģkanlıkları giderek değiģmiģtir. Bu duruma paralel olarak da gıda zehirlenmesi olayları da giderek artmaktadır. Gıdalarda bozulma, gıdanın yapısında bulunan protein, karbohidrat ve yağlarla, çeģitli organik asitler, alkoller, aldehitler, selüloz ve pektin gibi bileģiklerin yıkılması sonucu gıdada istenmeyen bir görünüģ, tat ve kokunun ortaya çıkması olarak genel anlamda tanımlanabilir. Günümüzde, hijyen ve sanitasyon konusu, gıda üretiminde olduğu gibi insanların yaģadığı her türlü mekânlarda sağlıklı bir ortamın sunulmasında büyük önem taģımaktadır. Hijyen ve sanitasyon, kurumları, bireyleri ve toplumun tamamını ilgilendiren, her düzeyde dikkate alınması gereken modern toplumların vazgeçilmezi olan kavramlardır. Bu konunun yaģamın her alanında benimsenmesinde, toplumsal temizlik bilinci, ahlaki sorumluk yanında, bireysel özen ve dikkat gösterilmesi gerekir. Özellikle kiģisel hijyen, sosyal hayatın devamı, bireysel imaj ve sosyal iletiģim için son derece önemlidir. Gıda güvenliği Beslenme ve güvenli gıda temini, toplum sağlığının korunmasının önemli konularından biridir. Gıda konusunda yakın zamanda ortaya çıkan ciddi sorunlar, gıda konusunda tüketicilerin güvenini büyük ölçüde zedelemiģ bulunmaktadır. Bu güven eksikliği; sağlığın korunması için, uygulanmakta olan gıda denetim yaklaģımının, modernleģtirilmesi ve daha etkin ve kolay anlaģılır Ģekle dönüģtürülmesini zorunlu kılmaktadır. Bu yeni yaklaģım, sadece tüketiciye değil, toplumun bütününe güvence getirmeyi hedeflemektedir. Bu amaçla, halk sağlığı ile hayvan sağlığı ve refahı birlikte düģünülmektedir; çünkü hayvan sağlığı ve refahı doğrudan genel halk sağlığını ve özellikle de gıdaların güvenliğini etkilemektedir. Son yıllarda, tüketicinin bilinçlenmesi ve ülkelerin gıda yasalarının daha sağlıklı ve güvenli gıda üretimi doğrultusunda güncellenmesi, gıda güvenliği konusunu günümüzün en önemli toplumsal konularından biri haline getirmiģtir. Gıda güvenliği; gıdada tüketim anında veya (tüketici tarafından kullanıldığında) gıda kaynaklı tehlikelerin bulunması ile ilgilidir. Gıda güvenliği tehlikelerinin giriģi, gıda zincirinin herhangi bir basamağında ortaya çıkabilir, bu nedenle gıda zinciri boyunca etkin bir kontrolün gerçekleģtirilmesi önemlidir. Dolayısıyla, gıda zincirinde yer alan tüm birimlerin katkısıyla sağlanan bir olgudur ve gıdalarda olabilecek fiziksel, kimyasal, biyolojik ve her türlü zararların bertaraf edilmesi için alınan tedbirler bütününü ifade eder. Güvenli gıda kavramına dar bir çerçeveden bakıldığında; 416

3 Oral Sessions Amaçlandığı biçimde hazırlandığında; fiziksel, kimyasal ve mikrobiyolojik özellikleri yönünden tüketime uygun ve gıda değerini kaybetmemiş gıda maddesi anlamında kullanılan bir kavram olmakla beraber; daha geniģ anlamda gıdaların, gıda kaynaklı hastalıklara neden olan biyolojik, fiziksel ve kimyasal etkenleri önleyecek Ģekilde iģlenmesi, hazırlanması, depolanması ve son tüketiciye sunulmasını tanımlayan bilimsel bir sistem döngüsüdür. Kısaca, güvenli gıda, her türlü bozulma ve bulaģmaya yol açan etkenden arındırılarak tüketime uygun hâle getirilmiģ gıdadır. Gıda güvenliği kavramında insan sağlığına zararlı olma durumu büyük önem taģır. Bu prensip, düzenlemelerde, "sağlığa uygun" veya "insan sağlığına zararlı" olarak ifade edilmektedir. Bir gıda maddesinin insan sağlığına zararlı olması; yenildiği zaman insan vücudunda hastalık semptomları meydana getirmesi veya mevcut bozuklukları artırması ile ve doğrudan yenilebilecek bir hâlde ve normal miktarda yendiğinde hastalık meydana getirmesi ile belirir. Gıda maddesinin normal olmayan Ģekilde, -örneğin çiğ olarak- yenmesi veya usulüne uygun olarak hazırlanmaması durumunda oluģabilecek semptomlar, sağlığa zararlı sayılmaz. Bunun gibi, normalden çok fazla yenmesi sonucunda rahatsızlık duyulması da o gıda maddesinin sağlığa zararlı olduğuna iģaret etmez. Gıdanın insan sağlığını etkilemeyecek, çevre sorunları yaratmayacak ortamlarda elde edilmesi, iģlenmesi ve korunması gerekir. Genel olarak, uluslararası platformlarda, üzerinde uzlaģılmıģ ve kabul edilmiģ bir kuruluģ tarafından onaylanmıģ, asgari teknik ve sağlık kriterlerini içeren ürünler güvenli gıda olarak kabul edilir. Günümüzde; endüstrileģme ve kitlesel üretim, daha uzun ve daha kompleks gıda zincirlerinin oluģumu, fast-food tüketimi, sokak satıcıları, ihraç artığı gıdalar ve uluslararası ticaret ve turizm iliģkilerindeki artıģ gıda güvenliğini etkileyen pek çok tehlikeyi de birlikte getirmektedir. "Tehlike" kelimesi Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından; "kabul edilmeyen bir düzeyde bulunduğunda, sağlık üzerine olumsuz etki yapan biyolojik, kimyasal veya fiziksel ajan" olarak ifade edilmektedir. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve Gıda Tarım Örgütü (FAO) Codeks Alimentarius Uzmanlar Komisyonu gıda güvenliğini; "sağlıklı ve kusursuz gıda üretimini sağlamak amacıyla; gıdaların üretim, iģleme, muhafaza, taģıma ve dağıtım aģamalarında gerekli kurallara uyulması ve önlemlerin alınması" olarak, tanımlanmıģtır. Gıda güvenliği, gıdaların tüketim için uygunluğu ve tüketicilerin gıda kaynaklı sağlık risklerine karģı korunmasıdır. Gıda güvenliğini etkileyen tüm tehlikeler, biyolojik, kimyasal, fiziksel bulaģmalardan ve üretim sırasındaki bazı hatalı uygulamalardan kaynaklanmaktadır. Bu nedenle, gıda güvenliği gıda zincirinde görev alan herkesin üzerine düģen sorumluluğu yerine getirmesiyle sağlanabilir. Gıda güvenliği ve kalitesi, gıda endüstrisinde gıda güvenliği ve kalite programları uygulanarak düzenlenebilir. Temel Gıda Tehlikeleri Ġnsanların gıdalarla karģı karģıya bulunduğu sorunların tümü gıda gü-vencesi (food securty), gıda güvenliği (food safety) baģlıkları altında toplanmaktadır. Gıda güvencesi her insanın ruhsal ve bedensel sağlığı için gereken, yeterli ve dengeli gıdaya eriģme hakkı olarak tanımlanmaktadır. 417

4 Sözlü Bildiriler Gıda güvenliği ve halk sağlığı tüm ülkelerin stratejik öneme sahip konularının baģında yer almaktadır. Gıda kaynaklı hastalıkların yol açtığı insan kayıpları yanında iģgücü ve tedavi masraflarının ulusal ekonomiye getirdiği maddi yük göz ardı edilmemelidir. Gıdalarda hammaddeden, üretim yöntem ve tekniğinden, ve kullanılmıģ çalıģan hijyen uygulamalarından kaynaklanabilecek tehlikeler yanında çeģitli yabancı maddelerin (boya, makine yağları) gıdalara bulaģmasından kaynaklanabilecek tehlikeler söz konusudur. Bütün bu olası tehlikeler üretim, satın alma, iģleme, dağıtım ve satıģ sırasında yönetimin kontrolü altında bulunmalıdır. Gıdaların üretiminden tüketimine kadar uygulanan bütün iģlemler, gıdanın niteliğine göre uygun bir üretim sistemi kurulmadığı taktirde mikrobiyolojik, kimyasal ve fiziksel bozulmalar için elveriģli bir ortam oluģturabilmektedir. Gıda güvenliğini etkileyen tüm tehlikeler, biyolojik, kimyasal, fiziksel bulaģmalardan ve üretim sırasındaki bazı hatalı uygulamalardan kaynaklan-maktadır. Tehlike tüketiciye zarar verebilecek her Ģeydir. Ancak Sınıflaması HACCP Literatüründe Ģöyle yapılmaktadır: Mikrobiyal tehlikeler Fiziksel tehlikeler Kimyasal tehlikeler Allerjenler Mikrobiyolojik tehlikeler YetiĢtirme, ekim, hasat, depolama ve/veya iģlem sırasında materyal ve/veya ürünü kontamine edebilen biyolojik kaynaklı diğer olası tehlikeler algler, virüsler, parazitler, böcekler, kemirgenler ve diğer haģaratlardır. Gıda güvenliği açısında bizi ilgilendiren biyolojik tehlike unsurları makro ve mikro düzeyde incelenebilir. Makro düzeyde ele alınan tehlike unsurları gözle görülen sinek, böcek gibi etkenlerdir. Diğer etkenler ise gözle görülmeyen seviyede olan mikrobiyolojik tehlike faktörleridir. Bakterilere bağlı olarak Ģekillenen bulaģma unsurları kimyasal ve fiziksel unsurlarda dahil olmak üzere tüm bulaģma faktörlerinin % 90 ını oluģturmaktadır. Bu açıdan bakteriler, gıdalardaki tehlike unsurları içerisinde birinci sırada yer almaktadır. Virüslerin bulaģmadaki paylarının % 6, kimyasal ajanların % 3 ve paraziter etkenlerin ve fiziksel etkenlerinde yaklaģık % 1 dolaylarında etki payları bulunmaktadır. Gıdalarda mikroorganizmalara bağlı olarak ortaya çıkan hastalık belirtileri genellikle bulantı, kusma, karın ağrısı, ishal, dehidrasyon, ateģ, bas ağrısı, baģ dönmesi ve bazen de sinirsel bozukluklarla kendini göstermektedir. Bu semptomlar vakaların çoğunda kendiliğinden iyileģme ile sonuçlanmakta ancak hamile bayanlar, yaģlılar, bebekler ve küçük çocuklar ile kanser, AIDS ve diyabet gibi hastalıklara bağlı olarak immun sistemleri zayıflamıģ olan kimseler hastalıklara karģı daha duyarlı olan kimseler bazen etkenin tipine ve tüketici kitlesine göre ölümlere kadar varabilen sonuçlar oluģabilmektedir. Mikroorganizmalar gıda maddesinde ürediklerinde tat, görünüm ve koku gibi duyusal niteliklerinde herhangi bir değiģiklik Ģekillenmeyebilir. Toplum sağlığı açısından tehlikeli birçok bakteri genellikle yiyeceklerin yapısını değiģtirmeksizin üreyebilmektedir. Genel kural olarak içerisinde yeteri derecede su içeren ve 418

5 Oral Sessions dondurulmadan saklanan tüm yiyecekler bozulabilir yiyecekler olarak nitelendirilmektedir. Gıdalarda üreyen mikroorganizmalar o besinin normal florasında olabildiği gibi, gıdaların hazırlanması, iģlemesi, taģınması, depolanması, hazırlanması ve sunulması sırasında karıģabilirler. Gıda Hijyeni YaĢamın her alanında önemli olan hijyen, mutfaklarda da yaģamsal bir nitelik taģır. Sağlıksız gıdaların tüketimine bağlı olarak dünyada her yıl bu nedenle birçok insanın yaģamını yitirdiği, istatistiklerin ortaya koyduğu acı bir gerçektir. Ġnsan yaģamını devam ettirebilmesi için gerekli olan gıdalar iyi koģullarda hazırlanmazsa, saklanmazsa veya korunmazsa sağlık için zararlı olan mikroorganizmalar çoğalarak gıda kirliliğini meydana getirir. Gıdaların çeģitli nedenlerle insan tüketimine elveriģli olmaktan çıkmasına gıda kirliliği denir. KirlenmiĢ gıdaların tüketilmesi çeģitli enfeksiyonlara ve zehirlenmelere yol açar. Gıda kaynaklı bu hastalık ve zehirlenmelerin ortadan kalkması için bazı önlemlerin alınarak gıda hijyeninin sağlanması gerekmektedir. Gıda hijyeni; Gıdaların her türlü bozulma veya bulaģma etkeninden uzaklaģtırılarak tüketime uygun olması için alınması gerekli önlemleri kapsayan bir kavramdır. Kısaca, gıdaların sağlıklı olması için alınan tüm önlemlerdir denilebilir. Gıda hijyeninin dört temel amacı vardır. Bunlar Ģu Ģekilde belirtilebilir: Mikroorganizmaların gıda ile temasını engellemek, Mikroorganizmaların yayılmasını engellemek, Mikroorganizmaların çoğalmasını engellemek, Mikroorganizmaları yok etmek. Gıda kaynaklı enfeksiyonlar tüm dünyada önemli bir halk sağlığı sorunu olmaya devam etmektedir. Gıda güvenliği; gıdada tüketim anında veya (tüketici tarafından kullanıldığında) gıda kaynaklı tehlikelerin bulunması ile ilgilidir. Gıda güvenliği tehlikelerine giriģ gıda zincirinin herhangi bir basamağında ortaya çıkabilir, bu nedenle de gıda zinciri boyunca etkin bir kontrolün gerçekleģtirilmesi önemlidir. Gıda hijyeni Ġnsan tüketimine uygun gıda üretebilmek için, gıdanın kullanım amacı da dikkate alınarak; gıda kaynaklı tehlikelerin kontrol altına alınması ve üretim aģamalarında gerekli kurallara uyulması ve önlemlerin alınması olarak tanımlanır. Gıda hijyeni herhangi bir gıdanın temizliği ve hastalık yapan etmenlerden tümüyle arınmıģ olması anlamına gelir. Bir baģka ifadeyle tüketilen gıdalar, kiģileri hasta etmemelidir. Gıda hijyeni, patojen mikroorganizmalardan kaynaklanan gıda infeksiyon ve intoksikasyonlarının önlenmesi yoluyla halk sağlığının korunmasına ve dolayısıyla gıda kaynaklı hastalıklara iliģkin tedavi ve iģgücü kayıplarının en az düzeye indirgenmesine, diğer taraftan gıdaların bozulmasına ve kalite düģüklüklerine yol açan faktörlerin kontrol altına alınması, önlenmesi ve bu amaca yönelik tekniklerin geliģtirilmesi yoluyla da kalite güvenliğinin sağlanmasına ve kayıpların önlenmesine hizmet eder. Hijyen sağlıklı ortamın korunması ve her türlü hastalık etmeninden arındırılması bilgisidir. Çoğu kez hijyenle eģanlamlı olarak kullanılan sanitasyon ise, sağlıklı 419

6 Sözlü Bildiriler temizlik, hijyenik koģulların oluģturulması ve bunların sürekliliğinin sağlanması demektir. Hijyene önem verilmediği takdirde halk sağlığı açısından kötü sonuçlar doğurabilme potansiyeline sahiptir. Özellikle risk gruplarda ( yaģlı, çocuk, hasta, gebe ve emzikliler ) gıda zehirlenmeleri çok daha fazla görülmekte, bunun dıģında genel olarak kabul edildiği Ģekli ile basit bir nezle dahi bu tip hastalıkların etkisinin artmasına neden olabilmektedir. Gıda; sağlığa zararlı olması, tüketime uygun olmaması durumlarında, güvenli sayılmaz. Herhangi bir gıdanın güvenli olup olmadığının saptanmasında; 1. Gıdanın tüketici açısından; üretim, iģleme, depolama, dağıtım ve satıģ aģamalarının her birinde normal kullanım koģullarına uygun olup olmadığına, 2. Etiket bilgilerine ve/veya gıdanın içeriğinin sağlığa zararlı olabilecek etkilerine dair tüketiciye verilen bilgiye, bakılır. Gıda güvenliğinin sağlanması ve gıda kaynaklı hastalıların önlenmesinde gıdaların satın alma, depolama, hazırlama ve piģirme ve servisi esnasında da hijyen kurallarına uyulmalıdır. Gıdalar güvenilir kaynaklardan satın alınmalıdır. Ambalajlı ürünler satın alırken etiket bilgilerinin tam olmasına, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı ndan üretim/ithalat iznini bulunmasın dikkat edilmelidir. Gıdaların satın alındıktan sonra mutfakta evde muhafazaları, depolanmaları, bozulmalarını ve zararlı hale gelmelerini önleme önemli bir prosestir. Yiyecekler depolanma sürecinde su kaybı, metabolik faaliyetler, zedelenmeler gibi fiziksel ve bakteri, küf, maya, enzim gibi biyolojik etkenler nedeniyle bozulabilir. Gıdaların bozulmasında önemli bir faktör olan ısı ve nemin denetimi uygun depolama koģulları ile sağlanabilir. Çabuk bozulabilen özellikle potansiyel tehlikeli gıdalar (protein içeriği yüksek, et, süt, balık vb) belli sıcaklıkta ve belli süre saklanabilir. Depolamada bu kriterler göz önünde bulundurulmalıdır. Gıdalar hazırlanırken, kesme, doğrama, dilimleme, karıģtırma gibi pek çok değiģik iģlemden geçer. Çiğ yiyecekler ve piģmiģ yiyeceklerin birbiri ile teması engellenmelidir. PiĢirilmek üzere hazır hale getirilmiģ özellikle et, süt, yumurta içeren yiyecekler mutfak sıcaklığında bekletilmeden hemen piģirme iģlemine geçilmeli ya da buzdolabına kaldırılmalıdır. 420

7 Oral Sessions PiĢirme, özellikle güvenli tüketim için besinleri korumanın bir yoludur. PiĢirme süresince ulaģılan sıcaklık birçok patojenin yok edilmesinde etkindir. PiĢirme süresince iç sıcaklığının 75 o C ve üzerine ulaģması bakteriyolojik olarak güvenliğini sağlar. Özellikle et ve et ürünlerinin piģirilmesinde sıcaklık son derece önemlidir. Gıdaların güvenliğinin sağlanması için sıcaklık kontrolünün iyi olması gerekir. Örneğin yenmeye hazır, piģmiģ gıdalar ve süt ürünleri, servis yapılıncaya kadar sıcak ya da soğuk tutulmalıdırlar. Bu yapılmazsa gıdalarda zararlı bakteriler üreyebilir veya toksinler (zehirler) oluģabilir ve hastalıklara yol açabilir. Soğutulması gereken gıdaların 5 C de veya daha düģük derecelerde tutulması gerekir. Servisten önce sıcak tutulması gereken yiyeceklerse 63 C de veya daha yüksek sıcaklıkta tutulmalıdır. Sanitasyon-Hijyen Kavramları Gıda ve çevre sanitasyonunun bir bütün olarak ele alınması, satın almadan baģlayarak yemek piģirmenin her aģamasında ihmal edilmeden sağlanması gerekmektedir. Halk sağlığının korunumu açısından olduğu kadar, mikrobiyel bozulmaların önüne geçilebilmesi ve ekonomik açıdan da sanitasyon uygulamalarının önemi büyüktür. Hijyen ile sanitasyon iç içe kavramlar olup her ikisi de birbirini tamamlayan kavramlardır. Güvenli gıda üretimi amacıyla, satın almadan -tüketime kadar her aģamada uygun koģulların temini için yapılan tüm çalıģmalar hijyen kapsamı içindedir. Böylece güvenli ve uzun raf ömürlü gıdaların eldesi mümkün olabilecektir. Hijyen; Hijyen: Tehlikelerin kontrolü ve amaçlanan kullanımını hesaba katarak, bir gıda maddesinin insan tüketimine uygunluğunun sağlanması için gerekli önlemler ve koģullarıdır. Mutfakta hijyen demek, yiyecek maddelerini alıp, hazırlayıp, müģteri masasına taģıyana kadar geçen zamanda, mümkün olduğu kadar mikroorganizmaların çoğalmasını önlemek ve onlardan uzak durmaya çalıģmaktır. Gıda hijyeni ise herhangi bir besinin hastalık yapan etmenlerden arınmıģ olmasıdır. Gıda hijyeninin temel prensibi ise tüketici sağlığını korumaktır. Gıda zehirlenmesi terimi; herhangi bir gıda ya da içeceğin tüketimi sonucu meydana gelen enfeksiyon veya intoksikasyon durumuna verilen genel bir tanımlamadır. Bakteriler, virüsler, küfler, mayalar, parazitler, hayvanlar, bitkiler ve kimyasal maddelerle kontamine olmuģ gıdaların alımı sonucu meydana gelen hastalıklar gıda zehirlenmesi kapsamında değerlendirilir. Genellikle, mikroorganizmaların kendi varlığı nedeniyle yarattığı zehirlenmeler enfeksiyon, oluģturdukları toksin nedeniyle meydana gelen zehirlenmeler intoksikasyon olarak tanımlanır. Gıda Tarım Örgütü (FAO) ve Dünya Sağlık Örgütü (WHO) Gıda Güvenliği Uzaman Komitesi,kontamine gıda tüketiminden doğan gıda kaynaklı hastalıkların dünyadaki en sık görülen sağlık sorunu olduğuna iģaret etmektedir. Avrupa ülkelerinde yapılan çalıģmada gıda zehirlenmelerinin en çok görüldüğü yerler sırasıyla ; evler (% 42), restaurant, motel ve barlar (% 19) olarak bildirilmiģ olup, hastaneler için bu oran (% 3 ) olarak rapor edilmiģtir. 421

8 Sözlü Bildiriler Raporda Salmonella (% 36 ) en sık gıda zehirlenmesine neden olan bakteri olarak görülmektedir. S.enteritiditis ise % 35 gibi bir oranla Salmonella dan sonra gıda zehirlenmelerine en sık neden olan bakteri olarak belirtilmiģtir. Gıdalar kanalıyla insanlara taģınabilen virüsler baģlıca ;Hepatit A. Poliovirüs ile Rotavirüs Norwalk vb. virüslerdir. Besinlere genellikle fekal oral yolla insanlar veya kontamine olmuģ sular vasıtası ile bulaģırlar. Gıda kaynaklı zehirlenme vakalarının en yaygın nedenleri; yetersiz soğutma (% 46), hazırlama ve tüketim arasında bir veya daha fazla gün olması (% 21), enfekte personel (% 20), yanlıģ ısı uygulaması (% 16), yetersiz piģirme (%16), yetersiz ısıtma (%16), kontamine malzeme kullanımı (% 11), kros kontaminasyon (% 7), araç gereçlerin yetersiz temizlenmesi (% 7), kötü yiyecek malzemelerinin kullanılması (% 5) ve artan yemeklerin kullanımı (% 4 ) olarak rapor edilmektedir. Güvenilir gıda hazırlama aģamalarında, hijyeni sağlamak için üç faktöre dikkat edilmelidir, bunlar: mutfak ve mutfakta kullanılan araç gereç temizliği ile ilgili fiziksel faktörler, besinin ve kiģisel hijyenin sağlanması ile ilgili üretim sürecine ait faktörler, kiģisel hijyendir. Bakterilerin bulunduğu yerler Evlerde ve hemen her yerde çok sayıda bakteri vardır.gıda zehirlenmesine neden olan bakterilerin baģlıca kaynağı insandır. Ġnsanların boğaz, burun, el, deri, barsak ve dıģkısı bakteri yüklüdür. Bakterilerin diğer bir kaynağı da hayvanlardır. Tüketilen hayvansal kaynaklı Gıdaların kendisi kaynak olduğu gibi, bakteri taģıyıcısı olarak kedi, köpek vb. evcil hayvanlar ile sinek, böcek, haģere ve kemirgenler de bu yönden risklidir.toz, toprak, çamur, kirli sular, kanalizasyon, çöp ve atıklar bakterilerin mutfaklara taģınmasında önemli kaynaklardır. Gıdaların bulaģma yolları Gıdalara mutfağa gelmeden önce ve üretim sırasında çeģitli kaynaklardan zararlı maddeler bulaģabilir. BaĢlıca bulaģma kaynakları Ģunlardır: Toz /Toprak: Gıda zehirlenmesine yol açan bakteriler toz ve topraklarda çok yaygın olarak bulunur. Tozlu ortamda bakteriler güneģ ıģığı olmayan yerlerde günlerce hatta haftalarca canlı kalabilirler. HaĢere, kemirgen ve diğer hayvanlar: Hayvanlar hem kendi salgıları hem de gezindikleri ortamlar nedeniyle besinlere zararlı maddeleri bulaģtırabilirler. Su: Mutfakta temizlikte ve tüketimde kullanılan sular temiz ve hijyenik değilse bakteri, parazit, virüs vb. zararlıların kaynağı olabilir. Potansiyel Riskli Besinler: Daha önce de belirtildiği gibi, tehlikeli sıcaklık sınırları içinde (5-60 0C ler arasında) bakterilerin çoğalmasına uygun olan ve bu nedenle gıda zehirlenmelerine neden olan besinlere potansiyel riskli/yüksek riskli gıdalar denir. Potansiyel riskli gıdalar diğer gıdalar için bakteriyel tehlike oluģturur. Bu nedenle mutfakta bu besinlerle, diğer Gıdaların ayrı alan ve tezgahlarda hazırlanması, bu besinlere temas eden eller ve yüzeylerin hijyenik temizliklerinin sağlanması gerekir. 422

9 Oral Sessions Çöpler:Çöpler mutfak ortamında önemli bir bulaģma kaynağıdır. Zamanında kaldırılmayan ve yönetimine uygun olarak toplanmayan çöpler böcek ve kemirgenler aracılığı ile besinlere bakteri bulaģtırılabilirler. Ġnsan: Ġnsanlar bir çok zararlı bakterilerin kaynağıdırlar. Ġnsanın boğaz, burun, el, deri, barsak ve dıģkısı bakterilerle yüklüdür. Ayrıca: *Derideki ufak yara, kesik ve çatlaklarda milyonlarca bakteri bulunabilir. *Tuvalet sonrası temizlenmemiģ ellere dıģkıdan bakteri bulaģabilir. *Ġnsanların % sinin burunlarında gıda zehirlenmesi yapan bir bakteri türünü taģıdıkları bilinmektedir. *Normalde ağız, burun ve solunum yollarında bulunan bakteriler solunum sırasında havaya dağılır. Normal koģullarda bu dağılım azdır. Yüksek sesle konuģma ve hapģırma, öksürme ve aksırma ile dağılan bakteri sayısı çok artar. Kuvvetli bir öksürme ile ağızdan 5000 damlacık çıktığı tahmin edilmektedir. HapĢırmada ise bu damlacıkların sayısı dan fazladır. BulaĢma Yolları Bakteriler kendi baģlarına hareket edemezler. Besinlere bulaģabilmeleri için mutlaka bir aracıya gereksinimleri vardır. Bakteriler besinlere hasta ya da taģıyıcı insan ve hayvanlar aracılığı ile bulaģabildiği gibi, çapraz bulaģma denilen yolla da bulaģabilir. Çapraz bulaģma denilen yolla da bulaģabilir. Çapraz bulaģma hijyenik yiyeceklere gıda olmayan ve bakteri içeren etmenlerden bakteri bulaģmasına denir. Bunlar: *Eller, *Araç gereç, *Doğrama tahtaları, *ÇalıĢma tezgahları, *Giysiler, *Öksürme, hapģırmadan kaynaklanan damlacıklar, *Bakteri bulaģmıģ ya da potansiyel riskli besinlerden sızan sıvılar. Mutfaklarda çapraz bulaģmayı önleyebilmek için farklı Gıdaların hazırlanmasında kullanılan araç gerecin ve tezgahların renkli kodlama sistemi ile birbirinden ayırt edilebilmesi sağlanmalı ve her gıda özel ve ayrı tezgahlarda hazırlanmalıdır. Gıdaların Satın Alınmasında Hijyen Toplu beslenme sistemlerinde menü planlamayı izleyen bir sonraki aģama yiyeceklerin satın alınmasıdır. Satın alma, toplu beslenme sistemlerinde kalite ve miktar standartlarının gerçekleģtirilme aģamasının baģlangıç noktasını oluģturur. Burada temel amaç, mevcut bütçe olanakları ile en ekonomik ve en kaliteli Gıdaların satın alınmasıdır. Uygun bir satın alma daha iģin baģında mutfağa zararlıların girmesini ve gıda zehirlenmelerini önleyeceği gibi, artık ve kayıplar da en az düzeyde olacağından ekonomik yönden de olumlu sonuçlar verir. 423

10 Sözlü Bildiriler Gıdaların satın alınmasında dikkat edilmesi gereken noktalar Gıdalar güvenilir kaynaklardan satın alınmalıdır. Tüm gıda maddelerinin kalite kriterlerinin belirlendiği yiyecek spesifikasyonları (hammadde tanımları/yiyecek teknik Ģartnamesi) hazırlanmalı ve satın alma iģlemlerinde bu kriterlere uygunluk aranmalıdır. Et, tavuk, süt, balık gibi potansiyel riskli gıdalar satın alınırken 4-4,5 C de satın alınmalı, gıda iç sıcaklığı yemek termometresi (probe termometre) aracılığıyla kontrol edilmelidir. DondurulmuĢ gıdalar satın alınırken -18 C de olmasına dikkat edilmeli ve satın alındıktan hemen sonra uygun depolara kaldırılmalıdır. Etlerin yapısının elastik olmasına, renk koku ve görünümünün normal olmasına ve damgalı olmasına dikkat edilmelidir. Hazır kıyma yerine parça etler, parça tavuk yerine bütün tavuk tercih edilmelidir. Balık alırken; kendine has kokusunun olmasına, pullarının parlak, gözlerinin berrak ve hafif kabarık, solungaçlarının kapalı ve koyu kırmızı renkte olmasına dikkat edilmelidir. Çatlak, kirli, kırık yumurta satın alınmamalıdır. Ambalajlı gıdaları satın alırken etiket bilgilerinin tam olmasına, Tarım ve KöyiĢleri Bakanlığı ndan üretim/ithalat izninin bulunmasına dikkat edilmelidir. Etiket üzerinde bulunan üretim tarihi ve son kullanma tarihi mutlaka kontrol edilmelidir. Ezik, çürük, çamurlu, böcek yeniği olan sebze ve meyveler satın alınmamalıdır. Mevsimine uygun sebze ve meyveler tercih edilmelidir. Tahıl ve kurubaklagillerin, küflü, böcek yenikli, kırık taneli olmamasına özen gösterilmelidir. Konserve gıda satın alırken, alt ve üst kapakları ĢiĢkin, kutusu hasar görmüģ, kapağı gevģemiģ, zedelenmiģ olan kutular kesinlikle satın alınmalıdır.(konserveler uygun koģullarda yapılmamıģlarsa içlerinde havasız ortamda üreyen bakteri (Clostridium botilinum) üremesi olabilir. Bu durumda bakterinin yarattığı gazdan dolayı konserve kutusunda bombeleģme oluģur). Gıdaların Muhafazasında Hijyen Gıdaların satın alındıktan sonra muhafazaları, bozulmalarını ve zararlı hale gelmelerini önleme ve kontrolleri açısından büyük önem taģır. Uygun koģullarda depolanmayan gıdalar bozulur, gıda öğesi kayıpları oluģur ve gıdalar sağlığı bozucu hale gelebilir. Mutfaklarda depolanacak yiyecekler uzun süre dayanabilen (dayanıklı yiyecekler) ve kısa süre dayanabilen (çabuk bozulan yiyecekler) olmak üzere ikiye ayrılır. KiĢisel Hijyeni Mutfakta çalıģırken ; gıda zehirlenmesine neden olan mikroorganizmalar ve diğer kontamine edici ajanların, yiyecekler içerisine karıģmaması için çaba göstermek önemli bir sorumluluktur. KiĢisel hijyen, ellerin ve gıdayla teması mümkün olabilen diğer vücut bölgelerinin temizliğinin tümünü içerir. Gıdaların mikrobiyolojik kalitesi, yemeği hazırlayan kiģinin hijyeniyle yakından ilgilidir. Çünkü insan gıdalardaki hem saprofit ve hem de patojen mikroorganizmaların potansiyel kaynağını teģkil eder. 424

11 Oral Sessions Ġnsanlar özellikle solunum ve sindirim sistemi hastalıklarına neden olan etkenlerin gıdalara bulaģmasında önemli rol oynarlar. Bazı uygun olmayan alıģkanlıkları sağlıksız gıda üretimine yol açabilir. Bu alıģkanlıklar, özellikle nazofarenks ve ağız boģluğundaki mikroorganizmaların (örn., Staphylococcus, Micrococcus, Lactobacillus, Morexella) gıdaya bulaģmasına neden olabilir. Elle gıdaların kontaminasyonu, gıda kaynaklı hastalıkların oluģma riskini oldukça arttırır.bazı bakteriler, özellikle Staphylococcus ve Micrococcus türleri, gözenek, çizik, çatlak, kir ve kıllara sıkıca yapıģmıģ vaziyette bulunurlar. Deri döküntüleri, yağ ve ter salgıları, özellikle toz ve kirle karıģarak bakterilerin geliģmesi için uygun bir ortam oluģtururlar. Eller, tuvaletten sonra, mutfağa girince, besinlere ve araçlara temastan önce, çiğ et, tavuk eti, sebzeler ve yumurtalara dokunduktan sonra, gıda hazırlama sonrası, artık gıdalar ve çöplere dokunduktan sonra, ellere öksürme, aksırma ve el mendili kullandıktan sonra, sigara içtikten ve yemek yedikten sonra, saçlara dokunup, taradıktan sonra, bir eģyanın taģınması ve temizlenmesinden sonra yıkanmalıdır. Staphylococcus aureus gibi patojenik bakterileri sıklıkla barındıran kafa derisi, bu kaynaktan kontaminasyonu engellemek için tedbir alınması gereken bir bölgedir. Mutfak ve Araç Gereç Hijyeni Bir gıdanın satın alınmasından tüketimine kadar geçen her aģamanın gerçekleģtiği,mutfak ve kullanılan araç gerecin hijyenik durumu gıda güvenliği açısından büyük önem taģımaktadır. Mutfak için araç gereç satın alırken özellikle temizleme kolaylığı ve hijyene büyük önem verilmelidir. Araç gereç üretiminde kullanılan ve gıda ile temas eden yüzeylerin toksik olmayan maddelerden yapılmıģ olmasına dikkat edilmelidir. Araç gereçler ve çalıģma yüzeyleri çiğ gıdaların hazırlanması için kullanıldıktan hemen sonra mutlaka temizlenmeli ve piģmiģ yiyeceklerle temas etmesine asla izin verilmemelidir. Özellikle potansiyel riskli yumurta,çiğ et gibi gıdalar ile temas eden araç ve yüzeyle mutlaka iyice yıkanmalıdır. Mutfak zemini her kirlenmede, mutlaka temizlenmelidir. Mutfak zemini daima kuru ve temiz olmalıdır. GÜVENLĠ GIDA SEÇĠMĠNDE TÜKETĠCĠYE YÖNELĠK GELĠġTĠRĠLEN TEMEL KURALLAR Dünyada en yaygın sağlık sorunlarından birinin kontamine gıdalardan kaynaklanan hastalıklar olduğunu kabul eden Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), bu sorunların bebek ve yaģlılarda ölümle dahi sonuçlanabildiğini açıklamaktadır. Gıda kökenli hastalık risklerini önemli ölçüde azaltmak ve aile ve toplum sağlığını korumak açısından DSÖ tarafından Altın Kurallar olarak tanımlanan bazı basit önlemlerin tüketiciler tarafından uygulanması önerilmektedir. Bu kurallar aģağıda özetlenmiģtir. 1. Güvenli tüketim için iģlenmiģ gıdalar seçilmelidir: Meyve sebze gibi gıdaların doğal hali ile tüketilmesi önerilirken, sütün seçiminde çiğ süt yerine pastörize sütün tercih edilmesi ürün güvenilirliği açısından önemlidir. 425

12 Sözlü Bildiriler 2.PiĢirilecek gıdalarda piģirme iģlemi tam ve kusursuz uygulanmalıdır: Çiğ et, çiğ tavuk ve çiğ süt gibi gıdalar, pek çok patojen mikroorganizmanın bulaģı sonucu rahatlıkla üreyebileceği gıda grubudur. Bu nedenle bu tip gıdaların en az 70 C ye ulaģan homojen bir sıcaklıkta piģirilmesi gereklidir. DondurulmuĢ et, tavuk ve balığın ise piģirilmeden önce tamamen çözünmesi sağlanmalıdır. 3. PiĢirme sonrası gıdalar bekletilmeden tüketilmelidir: PiĢirilmiĢ gıda oda sıcaklığında bekletildiğinde mevcut mikroorganizma sayısı artmaya baģlar. Uzun süre beklemelerde risk daha da artar. Güvenli tüketimi sağlamak açısından gıda piģirme sonrası yenilebilecek sıcaklığa geldiğinde hemen tüketilmelidir. 4. PiĢirilmiĢ gıdaların korunmasına özen gösterilmelidir: PiĢirme sonrası gıdalar hemen tüketilmeyecekse, ya 60oC nin üzerinde ya da 10oC nin altındaki koģullarda tutulmalıdır. Bebek gıdalarının piģirme sonrası hiç bekletilmemesi tercih edilmelidir. Sıklıkla yapılan bir hata da, fazla miktarda hazırlanan gıdanın sıcakken buzdolabına konmasıdır. Böylelikle gıda hızla soğutulamaz ve mikroorganizmalar için uygun üreme koģulları oluģur. 5.Gıdaların yeniden ısıtılması tam ve kusursuz uygulanmalıdır: Gıdanın muhafazası sırasında hızla artan mikrobiyal yük, gıdanın 70 C nin üzerinde homojen olarak ısıtılması ile azaltılabilir. 6. Çiğ ve piģmiģ gıdaların birbiriyle temasından sakınılmalıdır: PiĢirilmiĢ bir gıda çiğ gıda ile temas ederse, çiğ gıdada bulunan mikroorganizmalar piģmiģ gıdaya bulaģarak çapraz bulaģ a neden olur. Çapraz bulaģmanın engellenebilmesi için çiğ gıda ile temas eden yüzeyler, bıçak ve diğer yardımcı ekipmanlar yıkanıp temizlendikten sonra piģmiģ gıda için kullanılmalıdır. Örneğin; Çiğ tavuk hazırlarken kullanılan bıçak ve kesme tahtası aynen yıkanmaksızın piģmiģ tavuğun parçalanmasında kullanılmaz. Böyle yapmakla, mikrop üremesi ve piģirme öncesi mevcut olan hastalıklar için tüm potansiyel riskleri tekrardan oluģturabilir. 7. El temizliği kesinlikle ihmal edilmemelidir: Gıda hazırlama iģlemine baģlamadan önce, çiğ gıda ile çalıģıldıktan sonra ve özellikle tuvalet sonrası eller mutlaka yıkanmalıdır. Balık, et, veya tavuk gibi çiğ gıdaların hazırlanmasından sonra diğer gıdaların iģlemine baģlamadan önce eller tekrar yıkanmalıdır. Ve eğer ellerde her hangi bir yara varsa gıdayı hazırlamadan önce, elleri bandajlanmalıdır. 8. Mutfaktaki yüzeyler temiz tutulmalıdır: Gıda hazırlamada kullanılan yüzeyler, gıda artık ve kırıntıları, tabak ve diğer mutfak gereçleriyle temas eden bezler sürekli bulaģ kaynağı olabileceğinden sıklıkla yıkanarak temizlenmelidir. 9.Gıdalar kemirgen ve haģerelerden korunmalıdır: Bu hayvanlar sıklıkla gıda kökenli hastalık etmeni patojenleri taģıyabilmektedirler. Gıdaların ağzı kapalı kaplarda muhafaza edilmesi en iyi koruma yoludur. 10.Temiz su kullanımı gerekliliği unutulmamalıdır: Gıda hazırlamada içme suyu niteliğinde su kullanılmalıdır. Sağlıklı su gıda hazırlanması için önemli olduğu gibi içme amacı için de çok önemlidir. Eğer kullandığınız su hakkında herhangi bir Ģüpheniz varsa, gıdayı ilave etmeden önce suları kaynatın. Özellikle çocukların içecekleri sular konusunda çok dikkatli olunmalıdır. 426

13 KAYNAKLAR Oral Sessions 1. Aran, N. Gıda Kaynaklı Mikrobiyel Toksinler. Gıda Sanayi. Cilt: 7,1: Aran, N., Topal, ġ. (1993). Gıda sanayiinde mikrobiyoloji ve uygulamaları, TÜBĠTAK MAM, Yayın no: 124, Gebze. 3. Arıkbay, C. (2002). Gıda Sektöründe Kalite Yönetim Sistemleri ve HACCP, MPM Yayınları No: 660, Ankara. 4. Atasever, M. (2000). Gıda ĠĢyerlerinde: Hijyen, Gıdaların Hazırlanması ve Muhafazası. Y. Y. Ü. Vet. Fak. Dergisi, 11: (2). 5. Baraban, R. S., Duracher, J. F. (1989). Successful Restoran Design. New York: John Wiley&Sons, Inc. 6. BaĢ, M. (2004). Besin Hijyeni, Güvenliği ve HACCP. Ankara: Sim Matbaacılık, 1. Baskı. 7. Bilici, S. (2008). Toplu Beslenme Sistemleri ÇalıĢanları Ġçin Hijyen El Kitabı. T.C. Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Beslenme Bilgi Serisi 1, Ankara. 8. Ciğerim, N.,Beyhan, Y. (2002). Toplu Beslenme Sistemlerinde Hijyen, Kök Yayıncılık, Ankara. 9. Gülegül, H. Ġ., Sunar, F., Uygur, F. (2003). Toplu Beslenme Sektörü AraĢtırması (Merkezi Mutfaklar). Milli Eğitim Basımevi, Ankara. 10. Günaydın, S. (1993). Toplu Tüketim Yerlerine Yemek Servisi Yapan Yemek Fabrikalarındaki Üretim KoĢullarının ve Yemeklerin Organoleptik, Mikrobiyolojik ve Kimyasal Kalitelerinin Değerlendirilmesi, U. Ü. Sağlık Bilimleri Enstitüsü Gıda Hijyeni ve Teknolojisi A. B. D. Yüksek Lisans Tezi. 11. Harrıgan W. F., Park R. W. A. (1991). Making Safe Food, academicpressinc.,san Diego. 12. Hayes, P.R. Food Microbiology and Hygenie, Second Edition, Chapman & Hall, Hayter,Roy. (2002). Food Preparation and Cooking. Hotel & Catering Company. 14. Loken, J. K. (1995). The Haccp, food safety manual, JahnWiley&Sons, Inc. 15. Marriott NG Principles of Food Sanitation, 4 nd Ed, An Aspen Publication, Maryland Sökmen, A. (2011). Yiyecek Ġçecek Hizmetleri Yönetimi ve ĠĢletmeciliği, s , Detay yayıncılık, Ankara. 17. Tayar, M. (1996). Et Endüstrisinde Kalite Güvenliği, Ġ. Ü. Veteriner Fakültesi Et ve Ürünleri Sempozyumu. 18. Tayar, M. (1998). Gıda Endüstrisinde Kalite Güvenliği, Gemlik TSK1. Gıda Kontrol Sempozyumu. 19. Tayar, M., HıĢıl, Korkmaz, N. (2007).Beslenme-Sağlıklı YaĢam, Nobel Yayıncılık, Ankara. 427

14 Sözlü Bildiriler 20. Tayar,M.,Dokuzlu C., Toplu Beslenme Teknolojisi, Dora yayınevi, Bursa, Tayfur, M. KiĢisel Hijyen ve El yıkamanın Önemi. TC Sağlık Bakanlığı EriĢim Adresi: 22. Topal, ġ. (1996) Gıda Güvenliği ve Kalite Yönetim Sistemleri, TÜBĠTAK MAM Matbaası, Kocaeli. 23. Topal, ġ. Gıda Endüstrisinde Risk Yönetimi Sistemi: HACCP ve Uygulamaları. Taç Ofset Matbaacılık, 172s. Ġstanbul Türkan, C.(2003) Mutfak Teknolojisi. UBF Food Solutions, Ġstanbul. 25. Türksoy, A. (2002). Yiyecek ve Ġçecek Hizmetleri Yönetimi. Ankara: Turhan kitabevi, 2. baskı, 26. Uğur, M., Nazlı, B, Bostan, K. Gıda hijyeni, Ġstanbul Teknik Yayınları, Ġstanbul, Ünlütürk A., TurantaĢ, F. Gıda Mikrobiyolojisi 3. baskı. Mengi Tan Basımevi, Çınarlı, Ġzmir, 606 sayfa Varnam, A.H., Evans, M.G.: Foodborne Pathogens, Wolfe Pub. Ltd., BPCC Hazell Books, Aylesbury, England, Yiğit, V., Duran, T. (1997). Toplu Beslenme Teknolojisi 1. Ġstanbul: Ekin Yayıncılık. 428

HİJYEN VE SANİTASYON

HİJYEN VE SANİTASYON HİJYEN VE SANİTASYON TEMİZLİK+ HİJYEN= SANİTASYON Bulunduğumuz ortamda hastalık yapan mikroorganizmaların hastalık yapamayacak seviyede bulunma durumuna hijyen denir. Sağlıklı (temiz ve hijyenik) bir ortamın

Detaylı

DEPOLAMA UYGULAMALARI. Fırat ÖZEL, Gıda Mühendisi 2006

DEPOLAMA UYGULAMALARI. Fırat ÖZEL, Gıda Mühendisi 2006 DEPOLAMA UYGULAMALARI Fırat ÖZEL, Gıda Mühendisi 2006 1 Gıda Maddelerinin Depolanması Gıda maddeleri canlı kaynaklı maddelerdir. Bu nedenle özel olarak saklanması gerekir. Aksi durumda büyük miktarlarda

Detaylı

HİJYEN VE SANİTASYON (LBV104U)

HİJYEN VE SANİTASYON (LBV104U) DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. HİJYEN VE SANİTASYON (LBV104U) DERS

Detaylı

Gıda Zehirlenmesi ve Önlenmesi

Gıda Zehirlenmesi ve Önlenmesi (16.12.2001) İçindekiler... 1 Gıda Zehirlenmesi Nasıl Oluşur?... 1 Gıdalara Nasıl Bulaşma Olur?... 2 Gıda Zehirlenmesi Nasıl Önlenir?... 3 Bazı Yaygın Gıda Zehirleyen Bakteriler... 3 Salmonella... 3 Bacillus...

Detaylı

YENĠ NESĠL ORTAM ve YÜZEY DEZENFEKSĠYONU (akacid plus )

YENĠ NESĠL ORTAM ve YÜZEY DEZENFEKSĠYONU (akacid plus ) YENĠ NESĠL ORTAM ve YÜZEY DEZENFEKSĠYONU (akacid plus ) MANTAR, VĠRÜS, KÜF VE BAKTERĠLERĠ YOK EDER, SAĞLIKLI YAġAM ALANLARI OLUġTURUR. % 100 EKOLOJĠK DEZENFEKSĠYONU SAĞLIYOR ve KÖTÜ KOKUKULARA SON VERĠYORUZ

Detaylı

GÜNLÜK HĠJYEN ALIġKANLIKLARI

GÜNLÜK HĠJYEN ALIġKANLIKLARI GÜNLÜK HĠJYEN ALIġKANLIKLARI HĠJYEN NEDĠR? Bir sağlık bilimi olup,temel ilgi alanı sağlığın korunması ve sürdürülmesidi r. KĠġĠSEL HĠJYEN Kişilerin kendi sağlığını korudukları ve devam ettirdikleri öz

Detaylı

HİJYEN. Sağlıklı yaşama şartlarını öğreten bir bilim dalıdır.

HİJYEN. Sağlıklı yaşama şartlarını öğreten bir bilim dalıdır. HİJYEN HİJYEN Sağlıklı yaşama şartlarını öğreten bir bilim dalıdır. Aynı zamanda birey ve toplum olarak insan sağlığının korunması ve geliştirilmesini hedefler. Yaşamın verimli, sağlıklı düzeyde uzun süre

Detaylı

1. Buzdolabı Kullanımı 6. Ellerin Yıkanması

1. Buzdolabı Kullanımı 6. Ellerin Yıkanması ON DOĞRU MUTFAK UYGULAMASI 1. Buzdolabı Kullanımı 6. Ellerin Yıkanması 2. Donmuş Etlerin Çözündürülmesi 7. Mutfak Bez ve Süngerlerinin Temizliği 3. Etlerin Pişirilmesi 8. Kesme Tahtasının Temizliği 4.

Detaylı

bekletilme ünitesi Sebze yıkama ünitesi Bulaşık yıkama ünitesi

bekletilme ünitesi Sebze yıkama ünitesi Bulaşık yıkama ünitesi MUTFAK HİJYENİ VE KİŞİSEL HİJYEN ENFEKSİYON KONTROL KURULU MUTFAK HİJYENİ Mutfakta fiziki iki alanlar; l Yemek pişirilme ünitesi Hazırlanan yemeklerin bekletilme ünitesi Sebze yıkama ünitesi Bulaşık yıkama

Detaylı

KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ

KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ BAĞIRSAK PARAZİTLERİ VE KORUNMA YOLLARI BU EĞİTİMDE NELER PAYLAŞACAĞIZ?

Detaylı

ÇİFTLİKTEN SOFRAYA GIDA GÜVENLİĞİ

ÇİFTLİKTEN SOFRAYA GIDA GÜVENLİĞİ ÇİFTLİKTEN SOFRAYA GIDA GÜVENLİĞİ Besinlerin üretiminden tüketimine kadar uygulanan bütün işlemler, besinin niteliğine göre uygun bir üretim sistemi kurulmadığı taktirde fiziksel, kimyasal ve mikrobiyel

Detaylı

Gıda zehirlenmeleri neden önemlidir?

Gıda zehirlenmeleri neden önemlidir? GIDA KAYNAKLI İNTOKSİKASYON VE ENFEKSİYONLAR Gıda zehirlenmesi nedir? 1 2 İNTOKSİKASYON TİPİ GIDA ZEHİRLENMESİ Bazı bakteriler gıda üzerinde gelişerek toksin üretirler ve toksin içeren gıdanın tüketilmesi

Detaylı

Öğretim planındaki AKTS Gıda ve Personel Hijyeni 811072000002108 1 2 0 2 5

Öğretim planındaki AKTS Gıda ve Personel Hijyeni 811072000002108 1 2 0 2 5 Ders Kodu Teok Uygulama Lab. Ulusal Kredi Öğretim planındaki AKTS Gıda ve Personel Hijyeni 811072000002108 1 2 0 2 5 Ön Koşullar : Bu dersin ön koşulu ya da yan koşulu bulunmamaktadır. Önelen Dersler :

Detaylı

MADDE 2 (1) Bu Yönetmelik, gıdaların mikrobiyolojik kriterleri ile gıda işletmecilerinin uyması ve uygulaması gereken kuralları kapsar.

MADDE 2 (1) Bu Yönetmelik, gıdaların mikrobiyolojik kriterleri ile gıda işletmecilerinin uyması ve uygulaması gereken kuralları kapsar. TÜRK GIDA KODEKSİ MİKROBİYOLOJİK KRİTERLER YÖNETMELİĞİ Yetki Kanunu: 5996 Yayımlandığı R.Gazete: 29.12.2011-28157 BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı;

Detaylı

Teori (saat/hafta) Laboratuar (saat/hafta) BESĠN GÜVENLĠĞĠ. BES-337 5.güz 2 0 0 4 Önkoşullar Yok Dersin dili Türkçe Dersin Türü Zorunlu

Teori (saat/hafta) Laboratuar (saat/hafta) BESĠN GÜVENLĠĞĠ. BES-337 5.güz 2 0 0 4 Önkoşullar Yok Dersin dili Türkçe Dersin Türü Zorunlu Dersin Adı Kodu Yarıyıl Teori Laboratuar BESĠN GÜVENLĠĞĠ BES-337 5.güz 2 0 0 4 Önkoşullar Yok Dersin dili Türkçe Dersin Türü Zorunlu Dersin öğrenme ve Tartışma öğretme teknikleri Anlatım Dersin sorumlusu(ları)

Detaylı

T.C KONYAALTI KAYMAKAMLIĞI. İlçe Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü

T.C KONYAALTI KAYMAKAMLIĞI. İlçe Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü T.C KONYAALTI KAYMAKAMLIĞI İlçe Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü GIDA GÜVENLİĞİ Gıdalarda oluşabilecek fiziksel, kimyasal ve biyolojik her türlü zararın ortadan kaldırılması için alınan tedbirlerin

Detaylı

Satın Alma Depolama Hazırlama Pişirme Servis Hijyeni. Arş.Gör.Reha KILIÇHAN Erciyes Üniversitesi Turizm Fakültesi

Satın Alma Depolama Hazırlama Pişirme Servis Hijyeni. Arş.Gör.Reha KILIÇHAN Erciyes Üniversitesi Turizm Fakültesi Satın Alma Depolama Hazırlama Pişirme Servis Hijyeni Arş.Gör.Reha KILIÇHAN Erciyes Üniversitesi Turizm Fakültesi SATINALMADA HİJYENİN SAĞLANMASI Menü planlamayı izleyen aşama, menülerde yer alan yemeklerin

Detaylı

OKUL ÇOCUKLARI İÇİN BESLENME VE GIDA HİJYENİ EL KİTABI

OKUL ÇOCUKLARI İÇİN BESLENME VE GIDA HİJYENİ EL KİTABI OKUL ÇOCUKLARI İÇİN BESLENME VE GIDA HİJYENİ EL KİTABI SANİTER 2010 GİRİŞ Yaşamımızı sürdürebilmek, büyümek, gelişmek ve birer sağlıklı yetişkin olabilmek için yeterli ve dengeli beslenme şarttır. İçinde

Detaylı

İŞ YERİ HİJYENİ. Arş. Gör. Reha KILIÇHAN Erciyes Üniversitesi Turizm Fakültesi

İŞ YERİ HİJYENİ. Arş. Gör. Reha KILIÇHAN Erciyes Üniversitesi Turizm Fakültesi İŞ YERİ HİJYENİ Arş. Gör. Reha KILIÇHAN Erciyes Üniversitesi Turizm Fakültesi Gıda işletmelerinde; üretilen gıda maddelerinde kalite ve güvenliği sağlamak, üretilen ürünlerin planlanan özelliklere uygun

Detaylı

Gıda Güvenliğinin Gerekliliği ve Sağlanması. Gıda Güvenliğinin Gerekliliği ve Sağlanması

Gıda Güvenliğinin Gerekliliği ve Sağlanması. Gıda Güvenliğinin Gerekliliği ve Sağlanması Murat Özdemir (2.2.2001) İçindekiler Gıda Üretiminin Ahlaki ve Yasal Sorumlulukları... 1 Gıda Güvenliği Yönetimi... 2 Gıda Güvenliğinin Sağlanmasında Kalite Güvencenin Görevleri... 2 Temel Gıda Tehlikeleri...

Detaylı

TÜRKİYE İLAÇ VE TIBBİ CİHAZ KURUMU KOZMETİK ÜRÜNLERİN İMALATTAN SONRA KALİTESİNİN SÜRDÜRÜLMESİNE İLİŞKİN KILAVUZ SÜRÜM 1.0

TÜRKİYE İLAÇ VE TIBBİ CİHAZ KURUMU KOZMETİK ÜRÜNLERİN İMALATTAN SONRA KALİTESİNİN SÜRDÜRÜLMESİNE İLİŞKİN KILAVUZ SÜRÜM 1.0 TÜRKİYE İLAÇ VE TIBBİ CİHAZ KURUMU KOZMETİK ÜRÜNLERİN İMALATTAN SONRA KALİTESİNİN SÜRDÜRÜLMESİNE İLİŞKİN KILAVUZ SÜRÜM 1.0 Amaç MADDE 1- (1) Bu Kılavuz, piyasada bulunan kozmetik ürünlerin imalatından

Detaylı

NORMAL ÖĞRETİM DERS PROGRAMI

NORMAL ÖĞRETİM DERS PROGRAMI NORMAL ÖĞRETİM DERS PROGRAMI 1. Yarıyıl 1. Hafta ( 19.09.2011-23.09.2011 ) Gıda maddelerinin kalite kriterleri Beslenmeyle ilgili genel bilgilerin verilmesi Gıda güvenliği Halk Sağlığı Zoonoz enfeksiyonlarla

Detaylı

Gıda Servislerinde Enfeksiyon Kontrol Talimatı

Gıda Servislerinde Enfeksiyon Kontrol Talimatı 1. AMAÇ Hastane içerisinde tüketilen gıdaların hijyen kurallarına uygun şekilde hazırlanması, muhafazası ve dağıtımının sağlanması; bu hususlarla ilgili ortam, araç-gereç ve personelin sahip olması gereken

Detaylı

ÇİĞ SÜT KALİTE KRİTERLERİ

ÇİĞ SÜT KALİTE KRİTERLERİ ÇİĞ SÜT KALİTE KRİTERLERİ ÖĞR.GÖR.CUMHUR BERBEROĞLU U.ÜNİVERSİTESİ KARACABEY MYO 2010 1 BİR ÜRÜNÜN BELİRLİ BİR İHTİYACI KARŞILAMAK ÜZERE BİLEŞİMİNDE TAŞIDIĞI TÜM ÖZELLİKLER KALİTE OLARAK TANIMLANIR. 2

Detaylı

İÇİNDEKİLER Birinci Bölüm HİJYEN ve SANİTASYON İkinci Bölüm GIDA HİJYENİ, TANIMI ve ÖNEMİ Üçüncü Bölüm PERSONEL HİJYENİ

İÇİNDEKİLER Birinci Bölüm HİJYEN ve SANİTASYON İkinci Bölüm GIDA HİJYENİ, TANIMI ve ÖNEMİ Üçüncü Bölüm PERSONEL HİJYENİ İÇİNDEKİLER Birinci Bölüm HİJYEN ve SANİTASYON Hijyenin Tanımı ve Önemi... 1 Sanitasyon Tanımı ve Önemi... 1 Kişisel Hijyen... 2 Toplu Beslenme Sistemlerinde (TBS) Hijyenin Önemi... 3 Toplu Beslenme Sistemlerinde

Detaylı

OPERASYONEL ÖN GEREKSİNİM PROGRAMI

OPERASYONEL ÖN GEREKSİNİM PROGRAMI Alınan mutfak malzemeleri, kuru gıda, sebze, donmus ürünler üzerinde ciddi hasar olması sonucu gıdalarda kontaminasyon oluşması satın SatınAlma Şartnameleri ve SATIN ALINAN MALZEME- HAMMADDE LER Ambalaj

Detaylı

En Yakın ve En Güvenilir Gıda Hijyeni Danışmanınız

En Yakın ve En Güvenilir Gıda Hijyeni Danışmanınız En Yakın ve En Güvenilir Gıda Hijyeni Danışmanınız FİRMA PROFİLİ Akademik Hijyen Ltd. Şti., İstanbul Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Özer Ergün ün başkanlığında bir grup akademisyen tarafından, her

Detaylı

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Yaşlı Bakım-Ebelik 2. Ders YB 205 Beslenme İkeleri 2015 Uzm. Dyt. Emine Ömerağa emine.omeraga@neu.edu.tr BESLENME Dünya Sağlık Örgütü (WHO-DSÖ)

Detaylı

Güvenli Gıda ve Gıda Güvenliği

Güvenli Gıda ve Gıda Güvenliği Güvenli Gıda ve Gıda Güvenliği Mikroorganizma Nedir? Dünyamızda bizimle birlikte binlerce tür canlı yaşar. Gözle görülen (makroskobik) Gözle görülemeyen (mikroskobik) Bunlara mikroorganizma (m.o.)denilmektedir.

Detaylı

ŞARAP ENDÜSTRİSİNDE HİJYEN UYGULAMALARI

ŞARAP ENDÜSTRİSİNDE HİJYEN UYGULAMALARI ŞARAP ENDÜSTRİSİNDE HİJYEN UYGULAMALARI İÇERİK Öğretim Görevlisi Burcu ÖZTÜRK 06.11.2013 Sağlıklı bir yaşam için yapılan faaliyetlerin tümü, sağlık bilgisi HIFZISIHHA HİJYEN NEDİR? Sağlıklı yaşama ve sağlığı

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Demet KOCATEPE Turizm İşletmeciliği ve Otelcilik Yüksekokulu, Yiyecek İçecek İşletmeciliği Bölümü TURİZİMCİNİN MUTFAĞI

Yrd. Doç. Dr. Demet KOCATEPE Turizm İşletmeciliği ve Otelcilik Yüksekokulu, Yiyecek İçecek İşletmeciliği Bölümü TURİZİMCİNİN MUTFAĞI Yrd. Doç. Dr. Demet KOCATEPE Turizm İşletmeciliği ve Otelcilik Yüksekokulu, Yiyecek İçecek İşletmeciliği Bölümü TURİZİMCİNİN MUTFAĞI Tüketirken ne yediğimizi düşünüyoruz? Gerçekte ne yiyoruz! SAĞLIK RİSKİ?

Detaylı

VÜCUT BAKIMI VE TEMĠZLĠĞĠ

VÜCUT BAKIMI VE TEMĠZLĠĞĠ VÜCUT BAKIMI VE TEMĠZLĠĞĠ Sağlıklı bir yaşam için vücudun deri, saç, el ayak, ağız ve diş gibi kısımlarının bakımı ve temizliğine önem verilmesi gerekir. Derinin sağlıklı bir şekilde çalışabilmesi ve vücuda

Detaylı

Farklı Bir Pişirme ve Gıda Saklama Yöntemi: Sous Vide

Farklı Bir Pişirme ve Gıda Saklama Yöntemi: Sous Vide Farklı Bir Pişirme ve Gıda Saklama Yöntemi: Sous Vide Günümüzde tüketicilerin yemek yeme ve yemek hazırlama faaliyetleri için ayırabildikleri zaman iyice kısıtlanmıştır. İş hayatının yoğun temposu çalışanları

Detaylı

Kaynak: Forum Media Yayıncılık; İş Sağlığı ve Güvenliği için Eğitim Seti

Kaynak: Forum Media Yayıncılık; İş Sağlığı ve Güvenliği için Eğitim Seti Kaynak: Forum Media Yayıncılık; İş Sağlığı ve Güvenliği için Eğitim Seti Ruhen, bedenen ve sosyal bakımdan tam bir iyilik halidir. Sağlığa zarar verecek ortamlardan korunmak için yapılacak uygulamalar

Detaylı

SAĞLIKLI BESLENMEDE SÜTÜN ÖNEMİ VE SAĞLIKLI SÜT

SAĞLIKLI BESLENMEDE SÜTÜN ÖNEMİ VE SAĞLIKLI SÜT SAĞLIKLI BESLENMEDE SÜTÜN ÖNEMİ VE SAĞLIKLI SÜT SAĞLIK Dünya Sağlık Örgütü tanımına göre sağlık ; bedensel ve ruhsal olarak tam iyi olma halidir. BESLENME Bir insanın büyümesi, gelişmesi, sağlıklı ve üretken

Detaylı

SAĞLIK ORTAMINDA ÇALIġANLARDA GÜVENLĠĞĠ TEHDĠT EDEN STRES ETKENLERĠ VE BAġ ETME YÖNTEMLERĠ. MANĠSA ĠL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ HEMġĠRE AYLĠN AY

SAĞLIK ORTAMINDA ÇALIġANLARDA GÜVENLĠĞĠ TEHDĠT EDEN STRES ETKENLERĠ VE BAġ ETME YÖNTEMLERĠ. MANĠSA ĠL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ HEMġĠRE AYLĠN AY SAĞLIK ORTAMINDA ÇALIġANLARDA GÜVENLĠĞĠ TEHDĠT EDEN STRES ETKENLERĠ VE BAġ ETME YÖNTEMLERĠ MANĠSA ĠL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ HEMġĠRE AYLĠN AY GİRİŞ ÇalıĢmak yaģamın bir parçasıdır. YaĢamak nasıl bir insan hakkı

Detaylı

Risk Değerlendirmesi ve Kritik Kontrol Noktaları (TEHLİKE ANALİZİ VE KRİTİK KONTROL NOKTALARI- HACCP)

Risk Değerlendirmesi ve Kritik Kontrol Noktaları (TEHLİKE ANALİZİ VE KRİTİK KONTROL NOKTALARI- HACCP) Risk Değerlendirmesi ve Kritik Kontrol Noktaları (TEHLİKE ANALİZİ VE KRİTİK KONTROL NOKTALARI- HACCP) 1 Ocak 2006 tarihinden itibaren yeni Avrupa Topluluğu Hijyen Yönetmelikleri yürürlükteki 1995 tarihli

Detaylı

Süt ve Süt Ürünlerinde Hijyen ve Kontroller (27-31 Mayıs 2013, Brescia, İTALYA)

Süt ve Süt Ürünlerinde Hijyen ve Kontroller (27-31 Mayıs 2013, Brescia, İTALYA) Süt ve Süt Ürünlerinde Hijyen ve Kontroller (27-31 Mayıs 2013, Brescia, İTALYA) Dr. İLKNUR GÖNENÇ Gıda Mühendisi 30 EKİM 2013 ANKARA SUNU AKIŞI Eğitim; Amaç Yer Ġçerik Değerlendirme Eğitimle İlgili Bilgiler

Detaylı

DETERJAN VE DEZENFEKTANLAR. Fırat ÖZEL, Gıda Mühendisi 2006

DETERJAN VE DEZENFEKTANLAR. Fırat ÖZEL, Gıda Mühendisi 2006 DETERJAN VE DEZENFEKTANLAR Fırat ÖZEL, Gıda Mühendisi 2006 ÖNEMLİ! Gıdaları insanların sağlıklarını çok ciddi şekilde etkiler. Bu nedenle, gıda üreten kişilerin temizlik kurallarına uyması çok önemlidir.

Detaylı

SINCAN İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

SINCAN İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ SINCAN İLÇE MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ Bu sunu Sincan İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü Hayatboyu Öğrenme Programı Grundtvig Öğrenme Ortaklığı Projesi kapsamında düzenlenen Eğitim Toplantıları için hazırlanmıştır.

Detaylı

GIDA KONTROLÜNDE HIFZISSIHHANIN ROLÜ. Mustafa ERTEK

GIDA KONTROLÜNDE HIFZISSIHHANIN ROLÜ. Mustafa ERTEK GIDA KONTROLÜNDE HIFZISSIHHANIN ROLÜ Mustafa ERTEK Gıda Güvenliği İnsanların sağlıklı yaşaması için yeterli miktarda gıda alabilmesi ve bu gıdaların sağlık yönünden güvenli olması gerekmektedir. FAO/WHO

Detaylı

ĠġÇĠ SAĞLIĞI VE GÜVENLĠĞĠ DERSĠ

ĠġÇĠ SAĞLIĞI VE GÜVENLĠĞĠ DERSĠ 15.11.2013 ĠġÇĠ SAĞLIĞI VE GÜVENLĠĞĠ DERSĠ Egemen Avcu Dr. Makine Mühendisi Ford Otosan İhsaniye Otomotiv Meslek Yüksek Okulu Makine Resim ve Konstrüksiyon Programı Ders içeriği GiriĢ ĠĢ Kazaları ĠĢ yerinde

Detaylı

MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; çalıģanlara verilecek iģ sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin usul ve esaslarını düzenlemektir.

MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; çalıģanlara verilecek iģ sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin usul ve esaslarını düzenlemektir. ÇALIġANLARIN Ġġ SAĞLIĞI VE GÜVENLĠĞĠ EĞĠTĠMLERĠNĠN USUL VE ESASLARI HAKKINDA YÖNETMELĠK BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; çalıģanlara verilecek iģ

Detaylı

Türk Gıda Güvenliği Gereklilikleri

Türk Gıda Güvenliği Gereklilikleri Türk Gıda Güvenliği Gereklilikleri Temmuz 2013 İşbu belge ServSafe Gıda Güvenliği Online Kursu nun bölümlerinden organize edilmiştir. Kurs içeriği ve Türkiye deki gıda güvenliği gereklilikleri arasındaki

Detaylı

Dengeli Beslenme. Efe Kaan Fidancı

Dengeli Beslenme. Efe Kaan Fidancı Dengeli Beslenme Yaşamımız boyunca sürekli büyürüz. Bebeklikten itibaren sağlıklı bir şekilde büyümek ve gelişmek için düzenli, dengeli ve yeterli beslenmemiz gerekir. Beslenmek yani yemek yemek günlük

Detaylı

HASTA DOSYASI VE ARŞİV HİZMETLERİ

HASTA DOSYASI VE ARŞİV HİZMETLERİ HASTA DOSYASI VE ARŞİV HİZMETLERİ Hasta dosyalarına yönelik düzenleme yapılmalıdır. Hasta dosyaları için standart bir dosya içeriği belirlenmeli, o Dosyalarda bulunması gereken bilgi ve dokümanlar belirlenmeli,

Detaylı

SU HALDEN HALE GĠRER

SU HALDEN HALE GĠRER SU HALDEN HALE GĠRER SU DÖNGÜSÜ Yeryüzündeki suyun buharlaģıp havaya karıģması, bulutları oluģturması ve yağıģ olarak yeryüzüne dönmesi sürecinde izlediği yola su döngüsü denir. Su buharı soğuduğunda ise

Detaylı

TEBLİĞ VE STANDARTLARDA MİKROBİYOLOJİK KRİTERLER

TEBLİĞ VE STANDARTLARDA MİKROBİYOLOJİK KRİTERLER TEBLİĞ VE STANDARTLARDA MİKROBİYOLOJİK KRİTERLER P R O F. D R. M Ü K E R R E M K AYA A T A T Ü R K Ü N İ V E R S İ T E S İ Z İ R A A T F A K Ü L T E S İ G I D A M Ü H E N D İ S L İ Ğ İ B Ö L Ü M Ü E R

Detaylı

Gıda Hijyeni Gıda Hijyeni

Gıda Hijyeni Gıda Hijyeni BURSA 2006 İçindekil er T abl osu Sayfa 2 Sayfa 19 SON SÖZ Hazırlayan Prof.Dr.Mustaf TAYAR Uludağ Üniversitesi Veteriner Fakültesi Görükle /BURSA mtayar@uludag.edu.tr http://www.mustafatayar.cjb.net Bilgi

Detaylı

BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK

BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK Beslenme İle İlgili Temel Kavramlar Beslenme: İnsanın büyümesi, gelişmesi, sağlıklı ve üretken olarak uzun süre yaşaması, Yaşam kalitesini artırması için

Detaylı

ISO 22000 TEHLİKE VE RİSK ANALİZİ TALİMATI

ISO 22000 TEHLİKE VE RİSK ANALİZİ TALİMATI SAYFA NO 1/5 1. AMAÇ Bu talimatta; - ISO 22000 Gıda Güvenliği Yönetim Sistemi içerisinde işletmede muhtemel olan bütün tehlikelerin veya risklerin tespit edilmesi, - Mevcut tehlike ve/veya risklerin tanımlanması,

Detaylı

ÜRÜN GÜVENLİK BİLGİ FORMU

ÜRÜN GÜVENLİK BİLGİ FORMU 91 / 155 / EEC ve Güvenlik Bilgi Formu Hazırlama Usul ve Esaslarına (11 / 03 / 2002 24692) göre hazırlanmıştır. 1. Madde / Müstahzar ve Şirket/ İş Sahibinin Tanımı: Ürünün Ticari İsmi : VP SITROMAT Ürün

Detaylı

Sami EROL Gıda Mühendisi Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü Gıda Kontrol ve Laboratuvarlar Dairesi

Sami EROL Gıda Mühendisi Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü Gıda Kontrol ve Laboratuvarlar Dairesi Sami EROL Gıda Mühendisi Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü Gıda Kontrol ve Laboratuvarlar Dairesi 1 24 Aralık 2012-22 Mart 2013 Maryland Üniversitesi Amerika Birleşik Devletleri 2 3 Maryland Üniversitesi

Detaylı

BİTKİSEL ATIK YAĞLARIN KONTROLÜ YÖNETMELİĞİ

BİTKİSEL ATIK YAĞLARIN KONTROLÜ YÖNETMELİĞİ T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI BİTKİSEL ATIK YAĞLARIN KONTROLÜ YÖNETMELİĞİ GülĢen ġahġn OLTULU Çevre ve ġehircilik Uzman Yardımcısı ÜLKEMĠZDE HER YIL YAKLAġIK 1,5 MĠLYON TON SIVI YAĞ TÜKETĠLMEKTEDĠR.

Detaylı

KALINTILARI. Pestisit nedir? GIDALARDAKİ PESTİSİT KALINTILARI 1. pestisit kalınt kaynağı. güvenilirmidir. ? Güvenilirlik nasıl l belirlenir?

KALINTILARI. Pestisit nedir? GIDALARDAKİ PESTİSİT KALINTILARI 1. pestisit kalınt kaynağı. güvenilirmidir. ? Güvenilirlik nasıl l belirlenir? Tükettiğimiz imiz gıdalarg daların n güvenilirlig venilirliği i hayati derecede önemlidir KALINTILARI Dr. K.Necdet Öngen Gıdalarımızdaki pestisit kalıntıları konusunda neyi ne kadar biliyoruz? Tükettiğimiz

Detaylı

DERS BİLGİ FORMU Hijyen ve Sanitasyon Satış Elemanlığı Kantin İşletmeciliği. 2. Yıl 4. Dönem

DERS BİLGİ FORMU Hijyen ve Sanitasyon Satış Elemanlığı Kantin İşletmeciliği. 2. Yıl 4. Dönem Dersin Adı Alan Meslek/Dal Dersin Okutulacağı Sınıf/Dönem/Yıl Süre Dersin Amacı Dersin Tanımı Dersin Ön Koşulları Ders İle Kazandırılacak Yeterlikler Dersin İçeriği Yöntem ve Teknikler Eğitim Öğretim Ortamı

Detaylı

Prof. Dr. Sedat BOYACIOĞLU

Prof. Dr. Sedat BOYACIOĞLU Prof. Dr. Sedat BOYACIOĞLU 173 Prof. Dr. Sedat BOYACIOĞLU Hiçbir canlının beslenmeden yaşamını sürdürmesi mümkün değildir. Bu, her yaşta olmak üzere, insanlar için de geçerlidir. Özellikle bebekler ve

Detaylı

HACCP. Fırat ÖZEL, Gıda Mühendisi

HACCP. Fırat ÖZEL, Gıda Mühendisi HACCP Fırat ÖZEL, Gıda Mühendisi HACCP HACCP teriminin çıkış noktası Hazard Analysis Critical Control Points Kritik Kontrol Noktalarında Tehlike Analizi HACCP nedir? Gıda güvenliği ve tüketici sağlığı

Detaylı

MUTFAK VE DEPOLAMA YAPILAN BİRİMLERDE YAPILACAK ANA KONTROL FORMU (AYLIK RUTİN KONTROLLERDE KULLANILACAKTIR)

MUTFAK VE DEPOLAMA YAPILAN BİRİMLERDE YAPILACAK ANA KONTROL FORMU (AYLIK RUTİN KONTROLLERDE KULLANILACAKTIR) MUTFAK VE DEPOLAMA YAPILAN BİRİMLERDE YAPILACAK ANA KONTROL FORMU (AYLIK RUTİN KONTROLLERDE KULLANILACAKTIR) A.DEPOLAMA ALANLARI TARİH: I.SOĞUK DEPOLAMA EVET HAYIR 1- Soğuk depo ve / veya buzdolabı var.

Detaylı

1- Süt ve Sütten Yapılan Besinler

1- Süt ve Sütten Yapılan Besinler Besin Grupları Doğada çok çeşitli besinler bulunmakta ve her besinin besin öğesi bileşimi farklılık göstermektedir. Besin öğelerini tek bir besinle vücudumuza almamız imkansızdır. Besin öğelerinin dengeli

Detaylı

MSS GRUP Ölçülebilir Hijyen BİLGİYİ PAYLAŞMAYA HOŞGELDİNİZ. Copyright MSS Grup Ltd Şti. ZİNCİRİN GÜÇLÜ HALKASIYIZ

MSS GRUP Ölçülebilir Hijyen BİLGİYİ PAYLAŞMAYA HOŞGELDİNİZ. Copyright MSS Grup Ltd Şti. ZİNCİRİN GÜÇLÜ HALKASIYIZ MSS GRUP Ölçülebilir Hijyen BİLGİYİ PAYLAŞMAYA HOŞGELDİNİZ MSS Hedef Pazarımız Uluslararası Endüstriyel ve Kurumsal Pazarın Temizleme ve Hijyen Sistemleri Alanında Kimyasal Üretimi, Malzeme Tedariki, Lojistik

Detaylı

www.zaferkimya.com info@zaferkimya.com TEL: 0216 417 59 49(PBX) FAX: 0216 417 84 74

www.zaferkimya.com info@zaferkimya.com TEL: 0216 417 59 49(PBX) FAX: 0216 417 84 74 www.zaferkimya.com info@zaferkimya.com TEL: 0216 417 59 49(PBX) FAX: 0216 417 84 74 DİKKAT Meyve ve sebzelerinizi tüketmeden önce dezenfekte edeceğinizi biliyor musunuz? Sadece YIKAMAK zararlı bakterileri

Detaylı

SAĞLIKLI BESLENME VE MENÜ PLANLAMA BİLKENT ÜNİVERSİTESİ KAFETERYALAR İŞLETMESİ MÜDÜRLÜĞÜ

SAĞLIKLI BESLENME VE MENÜ PLANLAMA BİLKENT ÜNİVERSİTESİ KAFETERYALAR İŞLETMESİ MÜDÜRLÜĞÜ SAĞLIKLI BESLENME VE MENÜ PLANLAMA BİLKENT ÜNİVERSİTESİ KAFETERYALAR İŞLETMESİ MÜDÜRLÜĞÜ SAĞLIK; Fiziksel, zihinsel ve sosyal yönden tam bir iyilik halidir. BESLENME; Büyüme, gelişme, sağlıklı ve üretken

Detaylı

KANALİZASYONLARDA HİDROJEN SÜLFÜR GAZI OLUŞUMU SAĞLIK ÜZERİNE ETKİLERİ

KANALİZASYONLARDA HİDROJEN SÜLFÜR GAZI OLUŞUMU SAĞLIK ÜZERİNE ETKİLERİ KANALİZASYONLARDA HİDROJEN SÜLFÜR GAZI OLUŞUMU SAĞLIK ÜZERİNE ETKİLERİ Bu Çalışma Çevre Orman Bakanlığı Müsteşar Yardımcısı Sayın Prof. Dr. Mustafa Öztürk tarafından 2006 yılında yapılmıştır. Orijinal

Detaylı

Kan Yoluyla BulaĢan Enfeksiyonlar ve Korunma

Kan Yoluyla BulaĢan Enfeksiyonlar ve Korunma Kan Yoluyla BulaĢan Enfeksiyonlar ve Korunma Prof. Dr. Ayper Somer Ġstanbul Tıp Fakültesi Pediatrik Ġnfeksiyon Hastalıkları Bilim Dalı Sağlık ÇalıĢanlarında Enfeksiyon Riski Kan yoluyla bulaģan hastalıklar

Detaylı

GIDA ÜRETİMİNDE TEHLİKELER. Fırat ÖZEL, Gıda Mühendisi 2006

GIDA ÜRETİMİNDE TEHLİKELER. Fırat ÖZEL, Gıda Mühendisi 2006 GIDA ÜRETİMİNDE TEHLİKELER Fırat ÖZEL, Gıda Mühendisi 2006 Gıda Güvenliği Tehlikesi Gıdanın kendisi yada gıda da bulunan biyolojik, kimyasal yada fiziksel etmenler vasıtasıyla olumsuz sağlık etkisine yol

Detaylı

Ekmek Fırıncılarına Yönelik Temel Hijyen Eğitimi

Ekmek Fırıncılarına Yönelik Temel Hijyen Eğitimi T.C. Fethiye Ticaret ve Sanayi Odası Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı ile TOBB Ġşbirliği Ekmek Fırıncılarına Yönelik Temel Hijyen Eğitimi Sunumu Yapan Eğitmen: y Sezgin Gündüz - Fethiye Otelcilik ve

Detaylı

SİVİL SAVUNMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

SİVİL SAVUNMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İnsan, evcil hayvan ve faydalanılan bitkilerde ölüm veya zarar meydana getirmek, malzemeyi hasara uğratmak amacıyla mikroorganizmaların veya bunların toksinlerinin (zehirlerinin) kasten kullanılmasıdır.

Detaylı

Sütlü tatlıların ana malzemesi olan sütün temizliği son derece önemlidir. Hastalık yapıcı mikroorganizmalardan arındırılmış olmalıdır. Sektörde kullanılan açık sütler süzülerek kaynatılır. Sütlü tatlılar

Detaylı

Kremalar; pastacılıkta hemen hemen tüm çeşitlerde lezzet vermek, dolgu yapmak, süslemek ve pastanın kurumasına karşı koruyucu bir tabaka oluşturmak

Kremalar; pastacılıkta hemen hemen tüm çeşitlerde lezzet vermek, dolgu yapmak, süslemek ve pastanın kurumasına karşı koruyucu bir tabaka oluşturmak Kremalar; pastacılıkta hemen hemen tüm çeşitlerde lezzet vermek, dolgu yapmak, süslemek ve pastanın kurumasına karşı koruyucu bir tabaka oluşturmak için kullanılan temel ürünlerden birisidir. Pastacı kreması,

Detaylı

Yiyecek hijyeni nedir?

Yiyecek hijyeni nedir? GIDA GÜVENLİĞİ Yiyecek hijyeni nedir? Gıda güvenliği yiyecek kirliliğini ve yiyecek zehirlenmelerini önlemek için yapılan uygulamalardır. Yiyeceklerin hazırlama,pişirme ve saklama sırasındaki güvenliğini

Detaylı

NUMUNE KABUL KRĠTERLERĠ TALĠMATI

NUMUNE KABUL KRĠTERLERĠ TALĠMATI Yürürlük Tarihi: 00.00.2015 Sayfa No: 1/7 1. AMAÇ VE KAPSAM Ġstanbul 2 No lu Halk Sağlığı Laboratuvarı na, müģteriler tarafından getirilen klinik dıģı numunelerin; miktarlarını, kap/ambalaj özelliğini

Detaylı

Tarımsal Meteoroloji. Prof. Dr. F. Kemal SÖNMEZ 23 EKİM 2013

Tarımsal Meteoroloji. Prof. Dr. F. Kemal SÖNMEZ 23 EKİM 2013 Tarımsal Meteoroloji Prof. Dr. F. Kemal SÖNMEZ 2 EKİM 201 Prof. Dr. Mustafa Özgürel ve Öğr. Gör. Gülay Pamuk Mengü tarafından yazılan Tarımsal Meteoroloji kitabından faydalanılmıştır. Hava ve İklim ile

Detaylı

2013-2014 ÖĞRETİM YILI LABORATUVAR DERSLERİ BAŞLAMA, BİTİŞ VE SINAV TARİHLERİ

2013-2014 ÖĞRETİM YILI LABORATUVAR DERSLERİ BAŞLAMA, BİTİŞ VE SINAV TARİHLERİ AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ UZAKTAN EĞİTİM ÖNLİSANS PROGRAMLARI 2013-2014 ÖĞRETİM YILI LABORATUVAR DERSLERİ KAYIT DUYURUSU ÖNEMLİ UYARILAR LABORATUVAR DERSLERİNE KAYIT İŞLEMLERİ 05-09 MAYIS 2014 TARİHLERİ ARASINDA

Detaylı

GGYS TEHLİKELERİN TANIMLANMASI VE DEĞERLENDİRİLMESİ

GGYS TEHLİKELERİN TANIMLANMASI VE DEĞERLENDİRİLMESİ Sayfa No 1/8 B:Özellikle baharatlar, bakliyatlarda (Un,ceviz, fasulye vb) küf ve aflotoksin üreme ihtimali 1 4 4 Güvenilir kaynaklardan tedarik, teslimatta ve kullanım öncesi kont. HAYIR 1 HAMMADDELER

Detaylı

CERRAHİ ALETLERİN ÖN YIKAMA VE PAKETLEME TALİMATI Doküman No:ENF-TL-19 Yayın Tarihi:01.04.2013 Revizyon No:00 Revizyon Tarihi:00 Sayfa No: 1 / 5

CERRAHİ ALETLERİN ÖN YIKAMA VE PAKETLEME TALİMATI Doküman No:ENF-TL-19 Yayın Tarihi:01.04.2013 Revizyon No:00 Revizyon Tarihi:00 Sayfa No: 1 / 5 Doküman No:ENF-TL-19 Yayın Tarihi:01.04.2013 Revizyon No:00 Revizyon Tarihi:00 Sayfa No: 1 / 5 1. AMAÇ Dezenfeksiyon ya da sterilizasyon öncesinde cerrahi aletlerin ön yıkama ve paketlenmesinde standart

Detaylı

Buzağı İshalleri ve Koruma Yöntemleri. Dengeli ve Ekonomik Besleme

Buzağı İshalleri ve Koruma Yöntemleri. Dengeli ve Ekonomik Besleme Buzağı İshalleri ve Koruma Yöntemleri Buzağılar Sürünün Geleceğidir. Buzağı yetiştiriciliğinde anahtar noktalar! Doğum Kolostrum (Ağız Sütü) Besleme Sistemi Sindirim Sağlık Doğum ile ilgili anahtar noktalar

Detaylı

FIRAT ÜNİVERSİTESİ DENEYSEL ARAŞTIRMALAR MERKEZİ KURULUŞ VE İŞLEYİŞ YÖNERGESİ

FIRAT ÜNİVERSİTESİ DENEYSEL ARAŞTIRMALAR MERKEZİ KURULUŞ VE İŞLEYİŞ YÖNERGESİ FIRAT ÜNİVERSİTESİ DENEYSEL ARAŞTIRMALAR MERKEZİ KURULUŞ VE İŞLEYİŞ YÖNERGESİ 1. BÖLÜM: Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar AMAÇ Madde 1. Bu Yönergenin amacı, Tarım ve KöyiĢleri Bakanlığının 16 Mayıs 2004

Detaylı

KANSERDE BESLENME. Önce-esnasında-sonra

KANSERDE BESLENME. Önce-esnasında-sonra KANSERDE BESLENME Önce-esnasında-sonra İYİ BESLENMENİN YARARLARI Kanser hastalığı ile savaşanlarda doğru beslenme çok önemlidir.çünkü hastalığın kendisi ve tedavi şekli iştahı çok olumsuz etkiler.kanser

Detaylı

TEMEL MUTFAK EĞİTİMİ (30 SAAT ) Konu: İçerik Eğitim Çıktıları / Öğrenim sonuçları Notlar

TEMEL MUTFAK EĞİTİMİ (30 SAAT ) Konu: İçerik Eğitim Çıktıları / Öğrenim sonuçları Notlar TEMEL MUTFAK EĞİTİMİ (30 SAAT ) Eğitim Günü ve konulara ayrılan süreler Konu: İçerik Eğitim Çıktıları / Öğrenim sonuçları Notlar 1. Gün Mutfak Temel Kavramları Mutfağın tanımı ve farklı mutfak kültürlerinin

Detaylı

ÖZEL YALOVA HASTANESİ AMELİYATHANE ENFEKSİYON KONTROL TALİMATI

ÖZEL YALOVA HASTANESİ AMELİYATHANE ENFEKSİYON KONTROL TALİMATI 1. AMAÇ:Ameliyathanede mikroorganizmaların yayılımının engellenmesi, enfeksiyonlar açısından hasta ve personelin güvenliğinin azami ölçüde sağlanması. 2. KAPSAM:Ameliyathane birimini kapsar. 3.KISALTMALAR:

Detaylı

ADIM ADIM TEMİZLİK İSTANBUL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBE 2008

ADIM ADIM TEMİZLİK İSTANBUL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBE 2008 ADIM ADIM TEMİZLİK İSTANBUL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBE 2008 ADIM ADIM TEMİZLİK EL YIKAMA AĞIZ VE DİŞ TEMİZLİĞİ VÜCUT TEMİZLİĞİ EL YIKAMA ELLERİMİZİ NİÇİN YIKARIZ? Ellerimizdeki mikropları uzaklaştırmak

Detaylı

GIDA KAYNAKLI HASTALIKLAR. Fırat ÖZEL, Gıda Mühendisi 2006

GIDA KAYNAKLI HASTALIKLAR. Fırat ÖZEL, Gıda Mühendisi 2006 GIDA KAYNAKLI HASTALIKLAR Fırat ÖZEL, Gıda Mühendisi 2006 1 Amaç Eğitimin amacı : Gıda sanayinde hataların sonuçlarını belirtmek. Yaptığımız işin ciddiyetini göstermek. Dikkatli olunmaması durumunda gıdaların

Detaylı

OTEL, ALIŞVERİŞ MERKEZİ, HASTANE, TEMİZLİK İŞLETMELERİ, OKUL VE OFİSLER, SOSYAL İŞLETMELERİN TEMİZLİK, KOKU VE DEZENFEKSİYON UYGULAMALARINDA

OTEL, ALIŞVERİŞ MERKEZİ, HASTANE, TEMİZLİK İŞLETMELERİ, OKUL VE OFİSLER, SOSYAL İŞLETMELERİN TEMİZLİK, KOKU VE DEZENFEKSİYON UYGULAMALARINDA OTEL, ALIŞVERİŞ MERKEZİ, HASTANE, TEMİZLİK İŞLETMELERİ, OKUL VE OFİSLER, SOSYAL İŞLETMELERİN TEMİZLİK, KOKU VE DEZENFEKSİYON UYGULAMALARINDA EM ETKİN MİKROORGANİZMA KULLANIMI 1 ***KOKU GİDERİMİ Kötü kokular

Detaylı

Gıda işletmeleri diğer işletmelerden farklıdır. Bu nedenle belli kurallara uymak ve bu kuralları sürekli işletmek zorundadırlar.

Gıda işletmeleri diğer işletmelerden farklıdır. Bu nedenle belli kurallara uymak ve bu kuralları sürekli işletmek zorundadırlar. Biyolog Bahattin Karlankuş 1 Gıda işletmeleri diğer işletmelerden farklıdır. Bu nedenle belli kurallara uymak ve bu kuralları sürekli işletmek zorundadırlar. Bu eğitimde hjyen olarak tanımlanan sağlık

Detaylı

5. Sınıf Fen ve Teknoloji

5. Sınıf Fen ve Teknoloji KONU: Besinler ve Dengeli Beslenme Besinlerin gerekliliği Bütün canlılar büyümek, gelişmek, ve yaşamını sağlıklı bir şekilde devam ettirebilmek için beslenmeye ihtiyaç vardır. Canlılar koşmak, yürümek

Detaylı

Çevremizdeki Kimyasal Maddeler

Çevremizdeki Kimyasal Maddeler Çevremizdeki Kimyasal Maddeler Ana Tema Önerilen Süre Kazanımlar Öğrenciye Kazandırılacak Beceriler Yöntem ve Teknikler Araç ve Gereçler Kimyasal maddeler, çevreyi ve insan sağlığını olumsuz yönde etkileyebilir.

Detaylı

IMPLEMENTATION OF TS OIC / SMIIC HALAL FOOD GENERAL GUIDELINES

IMPLEMENTATION OF TS OIC / SMIIC HALAL FOOD GENERAL GUIDELINES TS OIC / SMIIC 1 HELAL GIDA GENEL KILAVUZUNUN UYGULANMASI Muhammet Özhan GÜNDÜZ Türk Standardları Enstitüsü, Belgelendirme Merkezi BaĢkanlığı, Gıda Sektörü Müdürlüğü, Belgelendirme Uzmanı Ankara E-posta:

Detaylı

MESLEK HASTALIKLARINDAN KORUNMA İLKELERİ

MESLEK HASTALIKLARINDAN KORUNMA İLKELERİ MESLEK HASTALIKLARINDAN KORUNMA İLKELERİ İşyerlerinde meslek hastalıklarına sebep olabilecek faktörleri her zaman tamamen ortadan kaldırmak mümkün değildir. Bu sebeple, meslek hastalıklarından korunmak

Detaylı

9-ZEHİRLENMELERDE İLKYARDIM

9-ZEHİRLENMELERDE İLKYARDIM 9-ZEHİRLENMELERDE İLKYARDIM ZEHİRLENMELER Zehirlenme nedir? Vücuda zehirli (toksik) bir maddenin girmesi sonucu normal fonksiyonların bozulmasıdır. Vücuda dışarıdan giren bazı yabancı maddeler, vücudun

Detaylı

KİMYASAL DEPOLAMA ve TEHLİKELİ ATIK İŞLEMLERİ

KİMYASAL DEPOLAMA ve TEHLİKELİ ATIK İŞLEMLERİ KİMYASAL DEPOLAMA ve TEHLİKELİ ATIK İŞLEMLERİ Fakültemizde hasta muayenesi, bilimsel çalışma ve laboratuvar çalışmaları sonucu oluşan, üretilen bazı maddeler tehlikeli ve tıbbi atık olarak nitelendirilmektedir.

Detaylı

ÜRÜN GÜVENLİK BİLGİ FORMU 91/155/EC

ÜRÜN GÜVENLİK BİLGİ FORMU 91/155/EC 91/155/EC ve ve Müstahzarlara İlişkin Güvenlik Bilgi Formlarının Hazırlanması ve Dağıtılması Hakkında Yönetmelik Yayın Tarihi 01/12/2012 1. Ürün ve Firma Tanıtımı Ürün Adı FAGOR KT-34 L Ürün Tanımı Sebze

Detaylı

LABORATUVAR YÖNETİMİNİN TEMEL UNSURLARI

LABORATUVAR YÖNETİMİNİN TEMEL UNSURLARI LABORATUVAR YÖNETİMİNİN TEMEL UNSURLARI Dr. Tuncer ÖZEKİNCİ DİCLE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ TIBBİ MİKROBİYOLOJİ A.D. 14 KASIM 2011 ANTALYA 1 İyi Laboratuvar Yönetimi İyi tanımlanmış, uluslararası kabul

Detaylı

ERGENLİKTE HİJYEN SAĞLIK VE KİŞİSEL BAKIM. Hazırlayan Okul Rehber Öğretmeni İrem YILDIRIM

ERGENLİKTE HİJYEN SAĞLIK VE KİŞİSEL BAKIM. Hazırlayan Okul Rehber Öğretmeni İrem YILDIRIM ERGENLİKTE HİJYEN SAĞLIK VE KİŞİSEL BAKIM Hazırlayan Okul Rehber Öğretmeni İrem YILDIRIM SAĞLIK VE HİJYEN NEDİR? Sağlık; kişinin doğuştan getirdiği kalıtsal özellikleri ile fiziksel, biyolojik ve sosyal

Detaylı

Bilimsel Projeler. Projenin amacı: Öğrencileri okul tuvaletlerinde mikroorganizmaların bulaşarak hasta olmalarını engellemek,

Bilimsel Projeler. Projenin amacı: Öğrencileri okul tuvaletlerinde mikroorganizmaların bulaşarak hasta olmalarını engellemek, Bilimsel Projeler PROJENİN ADI: Mikroorganizmaları Işınlayalım Öğrenciler: Rumeysa ŞAHİN Okul: Amasya Bilim ve Sanat Merkezi - 2012 Danışman: Hidayet TERECİ www.fencebilim.com Projenin amacı: Öğrencileri

Detaylı

ANTALYA ESNAF VE SANATKARLAR ODALARı BiRLiCii THE ANTALYA UNION OF TRADESMEN AND (RAFTSMEN www.aesob.org.tr

ANTALYA ESNAF VE SANATKARLAR ODALARı BiRLiCii THE ANTALYA UNION OF TRADESMEN AND (RAFTSMEN www.aesob.org.tr ANTALYA ESNAF VE SANATKARLAR ODALARı BiRLiCii THE ANTALYA UNION OF TRADESMEN AND (RAFTSMEN www.aesob.org.tr SAYı : 2012-MlOl-21-145 TARİH: 13/02/2012 KONU : Gıda leri Hk. ODALARA 2012/21 SA YILI GENELGE

Detaylı

ÜRÜN GÜVENLİK BİLGİ FORMU 91/155/EC

ÜRÜN GÜVENLİK BİLGİ FORMU 91/155/EC 91/155/EC ve Maddeler ve Müstahzarlara İlişkin Güvenlik Bilgi Formlarının Hazırlanması ve Dağıtılması Hakkında Yönetmelik Düzenleme tarihi 01/12/2012 1. Ürün ve Firma Tanıtımı Ürün Adı FAGOR FİNAL-L Ürün

Detaylı

GRİP İSTANBUL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBESİ 2008

GRİP İSTANBUL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBESİ 2008 GRİP İSTANBUL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBESİ 2008 GRİP HAKKINDA BİLMEMİZ GEREKENLER Gribin nasıl bir hastalık olduğunu, Gripten korunmak için neler yapmamız gerektiğini, Grip aşısını ve ne zaman aşı olmamız

Detaylı

FİBRO GEL YayınTarihi: 01.08.2009

FİBRO GEL YayınTarihi: 01.08.2009 1. ÜRÜN ve ŞİRKET TANITIMI Ürün Adı : Kullanım Amacı : İnsektisit Kimyasal Grubu : phenylpyrazole Üretici ve Ruhsat Sahibi: Koru -San Çevre Koruma Kimyasalları San.ve Tic.Ltd.Şti Adres: : 104.Cadde No:138

Detaylı