Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download ""

Transkript

1 TÜRKİYE KALKINMA BANKASI A.Ş. ZEYTİNYAĞI SEKTÖR ARAŞTIRMASI Ömür GENÇ Kd.Uzman ARAŞTIRMA MÜDÜRLÜĞÜ Ocak 2004 ANKARA

2 İÇİNDEKİLER Sayfa No TABLOLAR LİSTESİ... ii GRAFİKLER LİSTESİ... iii GİRİŞ SEKTÖRÜN VE ÜRÜNÜN TANIMI TÜRKİYE DE ZEYTİNYAĞI ÜRETİM VE TÜKETİM DURUMU Zeytin Üretimi Zeytinyağı Üretimi Kurulu Kapasite Kurulu Kapasitede Beklenen Gelişmeler Zeytinyağı Üretimi ve Kapasite Kullanım Oranı Talep Yurtiçi Talep Yurtiçi Talep Tahmini Dış Ticaret İhracat İthalat DÜNYADA ZEYTİNYAĞI ÜRETİM VE TÜKETİM DURUMU Üretim Tüketim Dış Ticaret İhracat İthalat GENEL DEĞERLENDİRME VE SONUÇ YARARLANILAN KAYNAKLAR i

3 TABLOLAR LİSTESİ Tablo 1 : Zeytin Ağaçları Sayısı ve Kapladığı Alan... 7 Tablo 2 : Zeytin Ağacı Sayısının Bölgeler İtibariyle Dağılımı... 7 Tablo 3 : Türkiye Zeytin Üretimi... 9 Tablo 4 : Türkiye de Zeytin Üretiminde Verim Durumu Tablo 5 : Türkiye Zeytinyağı Fabrika Sayısı ve Kurulu Kapasiteleri Tablo 6 : Türkiye de Yıllar İtibariyle Zeytinyağı Üretimi Tablo 7 : Zeytinyağı Sektöründe Kapasite Kullanım Oranları Tablo 8 : Türkiye de Zeytinyağı Tüketimi ve Kişi Başına Tüketim Miktarları Tablo 9 : Zeytinyağı Yurtiçi Talep Projeksiyonu Tablo 10 : Türkiye nin Sezonlar İtibariyle Zeytinyağı İhracatı Sayfa No Tablo 11 : Zeytinyağı İhracatımızın Ambalaj Şekillerine Göre Dağılımı Tablo 12 : Türkiye nin Yıllar İtibariyle Çeşitlere Göre Zeytinyağı İhracatı Tablo 13 : Türkiye nin Yıllar İtibariyle Ülkelere Göre Zeytinyağı İhracatı Tablo 14 : Zeytinyağı İhracatının Üretime Oranı Tablo 15 : Türkiye nin Yıllar İtibariyle Zeytinyağı İthalatı Tablo 16 : Sezonlar İtibariyle Dünya Zeytinyağı Üretimi Tablo 17 : Ülkelere Göre Zeytinyağı Üretimi Tablo 18 : AB Ülkelerinde Zeytinyağı Üretimi Tablo 19 : Sezonlar İtibariyle Dünya Zeytinyağı Tüketimi Tablo 20 : Ülkelere Göre Zeytinyağı Tüketimi Tablo 21 : AB Ülkelerinde Zeytinyağı Tüketimi Tablo 22 : Ülkelere Göre Zeytinyağı İhracatı Tablo 23 : AB Ülkelerinin Zeytinyağı İhracatı Tablo 24 : Ülkelere Göre Zeytinyağı İthalatı Tablo 25 : AB Ülkelerinin Zeytinyağı İthalatı ii

4 GRAFİKLER LİSTESİ Grafik 1 : Bölgeler İtibariyle Zeytin Ağacı Dağılımı... 8 Grafik 2 : Yıllar İtibariyle Zeytin Üretimi Grafik 3 : Türkiye Zeytinyağı Sektörü Kurulu Kapasitesi Grafik 4 : Sezonlar İtibariyle Zeytinyağı Üretimi Grafik 5 : Zeytinyağı Sektörü Kapasite Kullanım Oranları Grafik 6 : Sezonlar İtibariyle Türkiye Zeytinyağı Tüketimi Grafik 7 : Sezonlara Göre Türkiye nin Zeytinyağı İhracatı Grafik 8 : Türkiye nin Zeytinyağı İhracatının Ambalaj Türlerine Göre Dağılımı. 22 Grafik 9 : Sezonlar İtibariyle Dünya Zeytinyağı Üretimi Grafik 10 : Ülkelere Göre Zeytinyağı Üretimi Grafik 11 : AB Ülkeleri Zeytinyağı Üretimi Grafik 12 : Sezonlar İtibariyle Dünya Zeytinyağı Tüketimi Grafik 13 : AB Ülkeleri Zeytinyağı Tüketimi Grafik 14 : Sezonlar İtibariyle Dünya Zeytinyağı İhracatı Grafik 15 : AB Ülkelerinin Zeytinyağı İhracatı Grafik 16 : Sezonlar İtibariyle Dünya Zeytinyağı İthalatı Sayfa No Grafik 17 : AB Ülkelerinin Zeytinyağı İthalatı iii

5 GİRİŞ İnsanlık tarihinin başlangıcına kadar uzanan daha uzun ve daha sağlıklı bir yaşam arzusu, geçtiğimiz yüzyılda sağlanan hızlı ekonomik gelişme ile toplumun hemen her kesiminin doğal bir talebi haline gelmiştir. Tıp alanında yapılan çalışmalarla beslenmenin insan sağlığı üzerindeki önemi ortaya çıkarken, sanılanın aksine sağlıklı beslenme kavramının, gelir düzeyi ile direkt ilişkili olmadığı da görülmüştür. Bu çalışmalar sonucunda, hayvansal ürünlere dayalı beslenme alışkanlıklarının, insan sağlığı üzerinde yarattığı çeşitli olumsuzlukların ortaya konulması, tüketim kalıpları içinde, eşdeğer besinlerin daha sağlıklı ve daha ucuza alınabileceği bitkisel ürünlerin payını arttırmıştır. Dünyada yaşanan gelişmeler, lezzetin ön planda tutulduğu ülkemiz beslenme alışkanlıklarında da önemli değişikliklerin yaşanmasına imkan sağlamıştır. Sağlıklı beslenme talebinin Türkiye de de kendini hissettirmesi sonucunda özellikle 1980 li yıllardan itibaren ülkemiz tarımsal sanayi sektöründe önemli gelişmeler yaşanmıştır. Böylece yurtiçi ve yurtdışı taleplerin karşılanmasına çalışılırken, diğer taraftan da ülkemizde yetiştirilen tarımsal ürünlerin katma değerinin arttırılması imkanına kavuşulmuştur. Söz konusu gelişmeler, ülkemiz tarımsal sanayinin önemli bir alt kolu olan bitkisel yağ sektöründe de hissedilmiş ve bu süreçte sektörün önemli bir yol aldığı görülmüştür. Ancak Türkiye nin bir tarım ülkesi olarak nitelendirilmesine rağmen yağlı tohumlar üretiminde ciddi düzeyde bir açığımızın bulunması, sektörü hammadde temini konusunda dışa bağımlı bir hale getirmektedir. Diğer taraftan ülkemiz tarımının doğal koşullara bağlı olması, tarımsal ürünlerde rekoltenin, yıldan yıla önemli oranlarda değişkenlik göstermesine neden olmaktadır. Bu nedenle sektör, gerek tarımda gerekse de yurtdışında yaşanan gelişmelerin etkisine açık halde bulunmaktadır. Bitkisel yağların bir alt kolu olan zeytinyağının durumu incelendiğinde ise, insan bünyesindeki fizyolojik etkileri ve biyolojik değeri itibariyle insan sağlığı yönünden zeytinyağının bilimsel verilere dayalı üstünlüğünün diğer bitkisel yağlara (ayçiçek, soya, fındık, pamuk vs) oranla daha etkili olduğunun kabul edilmesi, dünyada 1

6 zeytinyağının giderek artan oranda tüketildiğini görmekteyiz. Nitekim, 1980 li yılların başında 1,5 milyon ton seviyesinde olan dünya zeytinyağı tüketimi, zeytinyağının tıbbi açıdan faydalarının yoğun tanıtım faaliyetlerinin neticesinde kamuoyuna yansımasının da etkisiyle bugün 2,6 milyon ton düzeylerine yükselmiştir. Bölgesel nitelikli bir ürün olan zeytinyağının tüketimi de üretici bölgelerde (başta Akdeniz ülkelerinde olmak üzere) yoğunluk kazanmakla birlikte, son yıllarda dünya genelinde zeytinyağı tüketimine yönelik yapılan tanıtım faaliyetleri neticesinde diğer ülkelerde de tüketimin arttığı görülmektedir. Özellikle AB üyesi ülkelerden İspanya, İtalya ve Yunanistan ile ABD, zeytinyağı tüketiminin yüksek olduğu önemli ülkeler arasında yer almaktadır. Türkiye nin zeytinyağı tüketim miktarına baktığımızda ise; ülkemizin zeytinyağı üretiminde, ortalama 100 bin ton üretim (son 13 yılın ortalama üretim düzeyi) ile AB ülkelerinden (İspanya, Yunanistan ve İtalya) ve Tunus dan sonra beşinci sırada gelmesi ve dünya üretiminin %4,6 sını oluşturmasına rağmen, yıllık ortalama olarak 63 bin ton tüketim miktarı ile dünya tüketiminin %2,9 unu oluşturduğu dikkati çekmektedir. Bu verilerden de anlaşılacağı üzere önemli zeytinyağı üreticilerinden biri olan Türkiye'de tüketimin pek fazla artırılamaması sektörde önemli bir sorun olarak görülmektedir. Kişi başına zeytinyağı tüketiminin, Yunanistan da 20 kg, İtalya da 12 kg, İspanya da 10 kg, Tunus ta 10 kg, Suriye de 6,2 kg, Portekiz de 5 kg ve ülkemizde 1 kg olduğu dikkate alındığında ülkemiz kişi başına zeytinyağı tüketim miktarının çok düşük bir düzeyde olduğu daha da çarpıcı bir şekilde anlaşılacaktır. Nitekim, Türkiye; kişi başına yıllık 1 kilogramlık zeytinyağı tüketimi ile zeytinyağı üreticileri arasında, son sırada yer almaktadır. Zeytinyağı sektörünün mevcut durumu ve gelişme potansiyeli ile, sorunlarının ele alındığı bu çalışmada; zeytinyağı sektörünün yapısı ve Türkiye zeytinyağı sektörünün dünya geneli içindeki durumunun ortaya konulması birincil amaç olarak ele alınmıştır. Ayrıca, Bankamızda bu konuda yapılacak yapılabilirlik etüdü ve proje değerlendirme raporlarına bir temel teşkil etmesi; yöresel uygun yatırım alanları araştırmalarında ise önerilecek yatırım konularının tespit edilmesine yönelik çalışmalara da bir fikir vermesi bu çalışmanın bir diğer amacını teşkil etmektedir. 2

7 1. SEKTÖRÜN VE ÜRÜNÜN TANIMI Zeytinyağı, sadece zeytin ağacının olgun meyvelerinden elde edilen, hiçbir kimyasal işlem görmeden doğal hali ile tüketilebilen, oda sıcaklığında sıvı olan bir yağdır. Zeytinyağı sektörü; zeytinin ağacından hasat edilip zeytinyağı üretim tesisinde nihai ürün olan zeytinyağına dönüştürülmesi sürecindeki işlemler ile yurtiçi ve yurtdışına dökme ya da ambalajlı şekilde pazarlanması işlemlerinin bütününü kapsamaktadır. Zeytinyağı üretimi, Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) sınıflandırmasına göre, imalat sanayii alt sektörlerinden gıda sanayii içerisinde bitkisel yağ ve mamulleri sanayii alt başlığı altında yer almaktadır. Söz konusu üretim kolu, zeytinyağı ile birlikte çok sayıda bitkisel kökenli yağ türünü de kapsamaktadır. Zeytinin yağa dönüşmesi kısaca şöyle özetlenebilir: zeytin, parçalanmak suretiyle macun haline getirilir, sıcak su yardımıyla yumuşatılan hücre duvarları bir pres ile parçalanır ve yağ+su olmak üzere posasından ayrılır. Suyun yağdan uzaklaştırılması ile de natürel yağ elde edilmiş olur. Asitlik derecesine göre bunlar farklı isimlerde gruplandırılır. Zeytinyağı üretiminde zeytinlerin sıkılması işlemi; geleneksel ya da klasik sistem olarak adlandırılan hidrolik presler (sulu sistem) ve süper presler (kuru sistem) ile modern sistem olarak adlandırılan santrifüjlü preslerde (kontinu sistem) yapılmaktadır. Üretimde kullanılan zeytinin cinsine bağlı olarak değişmekle birlikte modern kontinu sistemlerle üretim yapan yağ tesisleri, diğer sistemlerle (hidrolik veya süper preslerle) üretim yapan yağ tesislerine göre daha fazla verim ve daha kaliteli yağ elde etmektedirler. Zeytinyağı üretim sürecinde, zeytinin sıkılması sonucunda elde edilen yağın dışında geriye pirina ve karasu kalmaktadır. Zeytin yağı üretimi esnasında elde edilen pirinada, yağın sıkılması esnasında kullanılan sisteme göre değişen oranda yağ kalmakta olup, pirinanın işlenmesinden elde edilen yağ da pirina yağı adı ile kalitesine göre, rafine edildikten sonra tüketime sunulabilmekte ya da düşük kaliteli ise sanayi amaçlı olarak sabun vs yapımında kullanılmaktadır. 3

8 Zeytinyağı, ham maddenin yapısı ve kalitesi ile işleme tekniği sonrası elde edilen ürünün oleik asit içeriğine bağlı olarak farklı gruplara ayrılır. Uluslararası Zeytinyağı Konseyi (UZK) ve Türk Standartları Enstitüsü (TSE) nin tanımlamalarına göre 3 tip zeytinyağı bulunmaktadır: a) Natürel zeytinyağı b) Rafine zeytinyağı c) Riviera tip zeytinyağı 1. Natürel Zeytinyağı: Zeytin ağacı meyvesinden, doğal özelliklerini değiştirmeyecek bir sıcaklıkta sadece mekanik veya fiziksel işlemler uygulanarak elde edilen, berrak, yeşilden sarıya değişebilen renkte, kendine özgü tat ve kokuda olan doğal halinde gıda olarak tüketilebilen yağlardır. Süper kalite için gerekli tüm koşulları içermesinden dolayı en yüksek biyolojik değere sahiptir. Oleik asit cinsinden serbest asitlik derecesi % 3,3 ten az olduğunda tüketim için uygun kabul edilmektedir. Asitlik derecesine göre, natürel zeytinyağları kendi içinde üç grup altında piyasaya verilir: a) Natürel Sızma Zeytinyağı: Kokusu ve tadında kusur olmayan, serbest asitlik derecesi (oleik asit cinsinden) en çok % 1 olan natürel zeytin yağıdır. Natürel sızma zeytinyağı her tür yemeklere uygun olmakla beraber salatalar için idealdir. b) Natürel Birinci Zeytinyağı: Kokusu veya tadında çok hafif kusurları bulunabilen, serbest asitlik derecesi (oleik asit cinsinden) en çok % 2 olan natürel zeytinyağıdır. c) Natürel İkinci Zeytinyağı: Kokusu veya tadında tolere edilebilen kusurları bulunan, serbest asitlik derecesi (oleik asit cinsinden) en çok % 3,3 olan natürel zeytinyağıdır. 2. Rafine Zeytinyağı: Zeytin ham yağının yapısında değişikliğe yol açmayan metodlarla rafine edilmesi sonucu elde edilen, sarının değişik tonlarında rengi olan kendine özgü tat ve kokuda bir yağdır. Oleik asit cinsinden serbest asitlik derecesi %0-0,3 arasında değişen ve aroması olmayan bir zeytinyağıdır. Rafine zeytinyağı 4

9 elde edebilmek için yağlar, asiditenin giderilmesi (nötralizasyon), renginin açılması (ağartma) ve kokusunun giderilmesi (deodorizasyon) olarak bilinen üç değişik aşama ve türde işleme tabi tutulur. 3. Riviera tip zeytinyağı: Rafine ve natürel zeytinyağlarının belli oranlarda (%10-20 natürel, % rafine) karışımından elde edilir. Kullanılan yağların türü ve karışım oranlarına bağlı olarak bu yağların asitlik dereceleri, renkleri ve organoleptik özellikleri ( tat ve aromaları ) farklılık gösterir. İyi kalitede riviera zeytinyağı elde edebilmek için, iyi kalitede rafine edilmiş "rafine zeytinyağı" ile özellikle keskin tada sahip "natürel zeytinyağı" kullanılır. Karışım için kullanılan natürel zeytinyağının asitlik derecesinin % 3'ü geçmemesi istenir. Riviera tip zeytinyağının serbest asitlik derecesi (oleik asit cinsinden) en çok % 1,5 tur. Zeytinyağının canlı ve kuvvetli kokusuna pek alışık olmayanlar bu tip zeytinyağını tercih edebilirler. Zeytinyağı türlerine ait armonize sistem numaraları ise aşağıda verilmektedir: Armonize Sistem No. Ürün Adı 1509 Zeytinyağı ve Fraksiyonları Saf Zeytin Yağı Saf Lampant Zeytinyağı Ekstra Natürel Zeytinyağı İnce Natürel Zeytinyağı Diğerleri (Karma Zeytinyağı) Diğerleri Rafine Zeytinyağı Diğerleri 5

10 2. TÜRKİYE DE ZEYTİNYAĞI ÜRETİM VE TÜKETİM DURUMU Türkiye, bulunduğu coğrafi konum ve sahip olduğu Akdeniz iklimi özellikleriyle İtalya, İspanya, Yunanistan ve Tunus gibi diğer Akdeniz ülkeleriyle birlikte dünyanın önde gelen zeytin ve zeytin yağı üreticilerindendir. Türkiye, dünya sofralık zeytin üretiminde ikinci, yağlık zeytin ile zeytinyağı üretiminde ise dördüncü büyük üretici ülke konumundadır. Ülkemizde zeytin Ege, Akdeniz, Marmara ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde yetiştirilmekte olup, toplam zeytin üretimi, var yıllarında ortalama olarak 1,8 milyon ton, yok yıllarında ise ortalama 300 bin ton civarındadır. Türkiye zeytin üretiminin ise ortalama olarak %30 u sofralık zeytin, %70 i de zeytinyağı üretimi için yağlık zeytin olarak ayrılmaktadır Zeytin Üretimi Türkiye nin özellikle Ege, Marmara ve Akdeniz bölgelerinde yetiştirilen zeytin, fazla olmamakla beraber Kilis ve Gaziantep in Nizip ilçesinde de önemli bir tarımsal faaliyet alanıdır. Türkiye de yaklaşık 26 milyon hektar olan tarım alanları toplamının %2,3 ünü zeytin ağaçları kaplamaktadır. Devlet İstatistik Enstitüsü nün (DİE) 2001 yılı verilerine göre 600 bin hektar kapalı alanda 90 milyonu meyve veren, 9 milyonu ise meyve vermeyen olmak üzere toplam 99 milyon zeytin ağacı bulunmaktadır. Bu rakam dünyadaki zeytin ağacı sayısının yaklaşık %10 unu oluşturmaktadır (İspanya da zeytin ağacı sayısı 185 milyon iken, İtalya da 160 milyon, Yunanistan da ise 120 milyon zeytin ağacı bulunmaktadır). Ülkemizdeki toplam zeytin ağaçlarının yaklaşık olarak %91 i meyve veren yaşta olup, %9 u da meyve vermeyen yaştadır (meyve veren ağaçların oranı 1990 lı yılların başında %86-88 civarında bulunmaktaydı). Tablo 1 de ülkemizdeki zeytin ağaçlarının sayısı ve kapladığı alan miktarı verilmektedir. 6

11 TABLO 1: ZEYTİN AĞAÇLARI SAYISI VE KAPLADIĞI ALAN. Yıllar Zeytin Ağacı Sayısı (Bin Adet) Kapladığı Alan Meyve Meyve Toplam (Ha) Veren Yaşta Vermeyen Yaşta (*) (*): 1995 yılından itibaren sadece zeytin kapalı alanları verilmiş olup, dağınık ağaçların kapladığı alan dahil edilmemiştir. Kaynak: DİE Zeytin ağaçlarının sayısı bölgeler itibariyle incelendiğinde, en fazla ağaç sayısının Ege Bölgesi nde olduğu görülmektedir (Tablo 2) yılı itibariyle Ege Bölgesi ndeki toplam zeytin ağacı (meyve veren yaşta ve vermeyen yaşta olmak üzere) sayısı 55,8 milyon adet olup, Türkiye toplamının %56,3 ünü oluştururken, Marmara Bölgesi %26 sını, Akdeniz Bölgesi ise %12,3 ünü oluşturmaktadır (Tablo 2). TABLO 2: ZEYTİN AĞACI SAYISININ BÖLGELER İTİBARİYLE DAĞILIMI (2001) Yıllar Meyve Veren Yaşta Zeytin Ağacı Sayısı (Adet) Meyve Vermeyen Yaşta Toplam Türkiye İçindeki Yeri (%) Ege Bölgesi ,3 Marmara Bölgesi ,0 Akdeniz Bölgesi ,3 Güneydoğu Anadolu Bölgesi ,9 Karadeniz Bölgesi ,4 İç Anadolu Bölgesi ,2 Doğu Anadolu Bölgesi ,0 Türkiye Toplamı ,0 Kaynak: DİE 7

12 GRAFİK 1: BÖLGELER İTİBARİYLE ZEYTİN AĞACI DAĞILIMI (2001) Akdeniz Bölgesi %12 Marmara Bölgesi %26 Ege Bölgesi %57 Diğer %5 Türkiye de zeytin üretimini incelediğimiz zaman; zeytin ağacının özelliğinden kaynaklanan periyodisiteden dolayı zeytin üretiminin yıllara göre inişli çıkışlı bir grafik izlediği görülür. Başka bir ifadeyle zeytinde, üretime bağlı olarak bir yıl düşük (yok yılı), bir yıl yüksek (var yılı) ürün alınmaktadır yılına kadar kuraklık ve don zararı gibi iklim etkilerinin yanı sıra ekonomik sebepler nedeniyle üretim düşük seyretmiştir. Ancak son 7-8 sezonda iklim koşullarının düzelmesi, yeni zeytin fidanlarının dikimi ve üreticinin zeytin üretimine özendirilmesi ile birlikte uygun bakım, hasat ve sulama konusunda eğitilmesine yönelik çalışmalar sonucunda zeytin üretimi artış göstermiştir. Yine de var yıllarında ağaçların çok mahsullü bir yıl geçirmelerinden dolayı hasatın uzaması sebebiyle zeytin ağaçlarındaki yeni ürün verecek olan sürgünlerin zarar görmesi gibi nedenlerden dolayı var ve yok yılları arasındaki makas büyük olmaktadır sonrası dönemde zeytin üretimi bazı yıllar 500 bin tona düşerken, bazı yıllar da 1,8 milyon tona kadar çıkmaktadır. Yani üretimde çok şiddetli bir periyodisite vardır. Zeytin üretiminde bu kadar iniş ve çıkışlar görülmesine rağmen ikişer yılın ortalaması alınarak yapılan hesaplamada Türkiye zeytin üretiminin döneminde genelde artan bir seyir izlediği görülmektedir. (Tablo 3). 8

13 Yıllar TABLO 3: TÜRKİYE ZEYTİN ÜRETİMİ Zeytin Üretimi (Ton) Toplam Sofralık Yağlık İki dönemin Ortalaması Olarak Zeytin Üretimi (Ton) Kaynak: DİE Zeytin üretiminde verim düzeyi incelendiğinde ise, ülkemizde ağaç başına verim düzeyinin diğer ülkelere göre daha düşük düzeyde olduğu dikkati çekmektedir. Türkiye de zeytin ağaçlarına genellikle var yıllarına girerken bakım çalışması yapılmakta ve bu durum ise periyodisitenin şiddetini artırmaktadır. Oysa düzenli bir verim elde etmek için yok yıllarında da bakım çalışmalarının yapılması gerekmektedir. Bunun yanı sıra özellikle geleneksel yöntemlerle budama ve hasat çalışmalarının yapıldığı bölgelerde yok yıllarındaki verim düşüklüğü kendini daha çok hissettirmekte ve yok yıllarında sıfıra yakın bir verim alınmaktadır. Türkiye de zeytin üretiminde verim düzeyi yok yıllarında hektar başına ortalama olarak kg iken, var yıllarında kg a kadar çıkmaktadır. Verim düzeyi ağaç başına göre değerlendirildiğinde ise yok yıllarında 5 kg a, var yıllarında 20 kg a çıktığı dikkati çekmektedir (verim düzeyi var ve yok yıllarında yaklaşık olarak %75 oranında değişiklik göstermektedir). Zeytin üreticisi diğer ülkelerde verim miktarı ise, sezonlara göre, Yunanistan da ortalama 18 ile 20 kg, İtalya da 15 ile 25 kg, İspanya da da 20 ile 30 kg arasında 9

14 dalgalanmaktadır. Bu ülkelerde periyodisiteden dolayı verim sezonsal olarak %20-30 civarında dalgalanma göstermektedir Bin Ton GRAFİK 2: YILLAR İTİBARİYLE ZEYTİN ÜRETİMİ Yıllar Tablo 4 te ülkemiz zeytin yetiştiriciliğindeki verim düzeyi yıllar itibariyle verilmektedir. TABLO 4: TÜRKİYE DE ZEYTİN ÜRETİMİNDE VERİM DURUMU Yıllar Zeytin Üretimi (Ton) Ağaç Sayısı (Bin Adet) Ağaç Başına Verim (Kg/Ağaç) Zeytinlik Alan (Ha) Alan İtibariyle Verim (Kg/Ha) , , , , , , , Kaynak: DİE istatistiklerinden yararlanılarak hazırlanmıştır 2.2. Zeytinyağı Üretimi Zeytin ağacında görülen periyodisiteden doğal olarak zeytinyağı üretimi de etkilenmektedir. Zeytinyağı üretiminde büyük yükseliş ve düşüşler olmasına rağmen, var ve yok yılları ayrı ayrı incelendiğinde, zeytinyağı üretiminde de son 7-8 sezonda 10

15 artan bir seyir olduğu göze çarpmaktadır. Zeytin üretimindeki olumlu gelişmelere paralel olarak son yıllarda zeytin sıkma tesislerinin modernleşmesi, kapasitelerinin artması ve modern rafine zeytinyağı işleme tesislerinin devreye girmesi ile zeytinyağı üretimi ve kalitesinde de ilerleme kaydedilmiştir Kurulu Kapasite Daha önce de belirtildiği gibi, Türkiye de zeytin üretimi daha ziyade Ege Bölgesi nde yoğunlaşmış olup, bunun sonucunda doğal olarak zeytinyağı üretim tesisleri de yoğun olarak Ege Bölgesi nde bulunmaktadır. Bin Ton 350 GRAFİK 3: TÜRKİYE ZEYTİNYAĞI SEKTÖRÜ KURULU KAPASİTESİ / / / / / / / / / / / /02 Türkiye de zeytinyağı üreten tesislerin yapısına bakıldığında, son yıllarda yağhanelerin kapasitelerinin artması ve modernleşmesi ile kontinu sistemle çalışan yağhanelerin sayısında da artış olduğu dikkati çekmektedir. Başka bir ifadeyle sektörün kendini yenileme ve geliştirme çabasında olduğu ve kaliteli zeytinyağı üretimi için yeni yatırımların yapıldığı gözlenmektedir. Bununla birlikte, halihazırda yağhanelerin yaklaşık olarak yarısında hidrolik preslerle üretim yapılmaktadır. Hidrolik presler ile yapılan zeytinyağı üretiminde ise kalite önemli ölçüde olumsuz etkilenmekte olup, natürel zeytinyağı üretiminin az olmasına neden olmaktadır. Ayrıca bu sistem ile üretilen zeytinyağından arta kalan karasu ve pirinada fazla oranda yağ kalması nedeniyle çıktı (yağ) miktarında da kayıplar olmaktadır. 11

16 Türkiye de zeytinyağı üretiminde kontinu sistemle çalışan tesislerin sayısı ise %50 civarındadır (Tablo 5). Zeytincilik Araştırma Enstitüsü nün kayıtlarına göre zeytinyağı sektöründe faaliyet gösteren işletme sayısı 2001/2002 sezonu itibariyle 980 adettir. Bu işletmelerin yarısı (450 adet) modern sistem ile üretim yapan tesislerden oluşmakta iken, geriye kalan yarısı da klasik sistemle (hidrolik ve süper preslerle) üretim yapan tesislerden oluşmaktadır. Klasik sistemle çalışan yağhanelerin ise %85 i sulu sistem (hidrolik presler), %15 i de kuru sistem (süper presler) ile üretimde bulunmaktadır. TABLO 5: TÜRKİYE ZEYTİNYAĞI FABRİKA SAYISI VE KURULU KAPASİTELERİ Sezon Kurulu Kapasite (Ton) Klasik Sistemler (Pres Sayısı) (Adet) Hidrolik pres (sulu) Süper pres (kuru) Modern Sistem (Adet) Kontinu (santrifüj) Fabrika Sayısı (adet) 1982/ / / / / / / / / / / Kaynak: Zeytincilik Araştırma Enstitüsü, Ekonomi ve İstatistik Şubesi, Bornova/İzmir Tablodan da görüldüğü gibi, son yıllarda klasik sistemle üretim yapan işletme sayısı azalırken, modern sistem olarak adlandırılan kontinu sistemle çalışan tesislerin sayısı önemli oranda artış göstermiştir yılında adet işletmeden yalnızca bir tanesi kontinu sistemle çalışırken, bugün 980 işletmede yaklaşık 490 adet kontinu sistem bulunmaktadır. Modern sistemle çalışan zeytinyağı tesislerinin hemen hepsinde dolum ünitesi de bulunmakta ve bu tesisler hem iç tüketime hem de ihracata yönelik üretim yapmaktadırlar. 12

17 Kurulu Kapasitede Beklenen Gelişmeler Daha önce de belirtildiği gibi, hali hazırda, ülkemizdeki zeytinyağı tesislerinin %50 si klasik sistemle (hidrolik ve süper preslerle) çalışan tesislerden oluşmakta iken, geriye kalan %50 si de modern sistem olarak adlandırılan kontinu sistemle çalışmaktadır. Hidrolik presler ile yapılan zeytinyağı üretiminde kalite (kontinu sisteme göre) önemli ölçüde olumsuz etkilenmekte olup, natürel zeytinyağı üretiminin az olmasına neden olmaktadır. Ayrıca bu sistem ile üretilen zeytinyağından arta kalan karasu ve pirinada fazla oranda yağ kalması nedeniyle çıktı (yağ) miktarında da kayıplar olmaktadır. Bu gibi nedenlerden ötürü, klasik sistemle zeytinyağı üreten firmalar tesislerini modernize ederek kontinu sistemle üretim yapabilecek hale getirmektedirler. Nitekim, 1980 li yılların başına kadar yalnızca klasik sistemle üretimin yapıldığı ülkemizde, modern sistemle üretim yapan firmaların sayısı 1990 lı yılların başından itibaren artmaya başlamıştır. 1992/93 sezonunda Türkiye de modern sistemle çalışan tesis sayısı 150 iken, bu rakam 1996/97 sezonunda 375 e, 2001/02 sezonunda da 490 a yükselmiştir. Türkiye zeytinyağı kurulu kapasitesinde önümüzdeki dönemde yaşanabilecek gelişmeler, Hazine Müsteşarlığı, Teşvik ve Uygulama Genel Müdürlüğü tarafından verilen Yatırım Teşvik Belgeleri çerçevesinde ortaya konulmaya çalışılmıştır. Teşvik ve Uygulama Genel Müdürlüğü, Bilgi İşlem Merkezi nden alınan istatistiklere göre, 2001 yılında toplam 10 firmaya ton/yıl kapasiteli yatırım teşvik belgesi verilirken, 2002 yılında 15 firmaya ton/yıl ve 2003 de de toplam 11 firmaya ton/yıl kapasiteli yatırım teşvik belgesi verilmiştir. Sektördeki firma yetkilileri ile yapılan görüşmelerden de yararlanılarak, yatırım teşvik belgesi almış yatırımların iki yıl sonra faaliyete geçeceği, başka bir ifadeyle, sektör kurulu kapasitesinde artış yaratacağı varsayılmıştır. Bu varsayımlar altında, Türkiye nin zeytinyağı üretim kapasitesinin 2003/04 sezonunda ton, 2004/05 sezonunda ton ve 2005/06 sezonunda da ton olacağı tahmin edilmektedir. 13

18 Zeytinyağı Üretimi ve Kapasite Kullanım Oranı Türkiye de zeytinyağı üretimi, zeytin üretimine paralel olarak Ege Bölgesi, Marmara ve Akdeniz Bölgesinde yoğunlaşmıştır. Ancak, zeytinyağı üretiminin büyük bir kısmı Ege Bölgesi nde gerçekleştirilmektedir. Aydın, İzmir, Muğla, Balıkesir, Manisa ve Çanakkale zeytin üretiminin ve dolayısıyla zeytinyağı üretimin yoğun olarak gerçekleştiği başlıca illerimizdir. Daha öncede belirtildiği gibi ülkemizde zeytin üretimi yıllar itibariyle periyodisite nedeniyle dalgalı bir seyir izlemektedir. Zeytin ağacında görülen periyodisiteden doğal olarak zeytinyağı üretimi de etkilenmektedir. Aynı dalgalanmanın ikişer yıllık (var ve yok yılı) üretim ortalaması alındığında da 1994/95 sezonuna kadar devam ettiği görülürken, 1996/97 sezonundan sonra ise var yılı ve yok yılı ortalamaları 120 bin ton olarak aynı seviyede gerçekleşmiştir. Bununla birlikte zeytinyağı üretiminde büyük yükselişler ve düşüşler olmasına rağmen, var ve yok yılları ayrı ayrı incelendiğinde üretimde artan bir seyir olduğu da ayrıca dikkati çekmektedir (Tablo 6). TABLO 6: TÜRKİYE DE YILLAR İTİBARİYLE ZEYTİNYAĞI ÜRETİMİ Sezon İki Dönemin Zeytinyağı Üretimi Ortalaması Olarak Zeytinyağı Üretimi Miktar (Ton) Değişim (%) Miktar (Ton) Değişim (%) 1990/ / , / ,7 1993/ , ,7 1994/ ,3 1995/ , ,3 1996/ ,0 1997/ , ,0 1998/ ,0 1999/ , ,0 2000/01(*) ,0 2001/02(**) , ,0 (*): Gerçekleşme Tahmini (**): Tahmin Kaynak: Uluslararası Zeytinyağı Konseyi İstatistikleri (UZK) Türkiye nin 1994/95 sezonu öncesindeki dört sezonda ortalama zeytinyağı üretimi 61 bin ton iken bu sezondan sonra ortalama 115 bin ton olmuş ve dünya üretimindeki 14

19 payı %5 e yaklaşmıştır. Türkiye nin zeytinyağı üretiminde var yıllarında dünya üretiminden aldığı pay %8 lere çıkarken, yok yıllarında %2-3 ler olmaktadır. Uluslararası Zeytinyağı Konseyi nin raporlarına göre var sezonu olan 2002/2003 sezonunda Türkiye nin zeytinyağı üretim miktarı 140 bin ton olarak tahmin edilmektedir. Bin Ton GRAFİK 4: SEZONLAR İTİBARİYLE ZEYTİNYAĞI ÜRETİMİ / / / / / / / / / / / /02 Yıllar Zeytin işleme tesisleri zeytinin doğal yapısından kaynaklanan periyodisite nedeniyle kapasite kullanımı yönünden oldukça büyük sorunlarla karşı karşıya kalmaktadır. İşletmelerin kapasite kullanım oranı ürünün var yıllarında bile %68 leri geçmezken, yok yıllarında bu oran %13 e kadar düşmektedir (Tablo 7). Hatta ürünün az olduğu sezonlarda bir çok işletme tesislerini bile açmamaktadır. TABLO 7: ZEYTİNYAĞI SEKTÖRÜNDE KAPASİTE KULLANIM ORANLARI Sezon Toplam Kapasite Üretim Miktarı Kapasite Kullanım (Ton) (Ton) Oranı (%) 1990/ / / / / / / / / / / /

20 % GRAFİK 5: ZEYTİNYAĞI SEKTÖRÜ KAPASİTE KULLANIM ORANLARI / / / / / / / / / / / / Talep Yurtiçi Talep Ülkemizde yağ tüketimi ağırlıklı olarak bitkisel yağlardan oluşmaktadır. Hayvansal yağ ürünlerinin pahalı olması nedeniyle, bu ürünlere karşı olan talep oldukça düşüktür. Bitkisel yağlarda ise ağırlıklı olarak tüketim, zeytinyağı dışındaki diğer rafine sıvı yağlarda (ayçiçek, pamuk, mısır, soya, fındık yağları vs) yoğunlaşmıştır. Bu yağların fiyat olarak zeytinyağının oldukça altında olması, zeytinyağı tüketim miktarının düşük olmasını etkileyen temel faktördür. Halihazırda markalara göre çok az değişmekle beraber bir litrelik çiçek yağının perakende fiyatı TL civarında iken, zeytinyağının fiyatı TL dolaylarındadır. Dolayısıyla aralarındaki 2,3 lük parite özellikle orta ve düşük gelir grubundaki tüketicileri zeytinyağından diğer bitkisel yağlara kaydırmaktadır (hesaplanan paritede, riviera tip zeytinyağının perakende satış fiyatı alınmıştır, dolayısıyla sızma zeytinyağı fiyatları dikkate alındığında parite 3 ün üzerine çıkmaktadır). 16

21 TABLO 8: TÜRKİYE DE ZEYTİNYAĞI TÜKETİMİ VE KİŞİ BAŞINA TÜKETİM MİKTARLARI Sezonlar Zeytinyağı Tüketimi Miktar (Ton) Değişim (%) Kişi Başına Tüketim Kg 1990/ ,0 1991/ ,1 0,9 1992/ ,0 0,9 1993/ ,0 0,9 1994/ ,9 0,9 1995/ ,5 1,0 1996/ ,0 1,2 1997/ ,0 1,3 1998/ ,6 1,3 1999/ ,4 0,9 2000/ ,8 1,1 2001/02(*) ,1 0,8 2002/03(**) ,1 0,9 (*): Gerçekleşme Tahmini (**): Tahmin Not: Kişi başına düşen zeytinyağı tüketim rakamları hesaplanırken, DİE yıl ortası Nüfus tahmini kullanılmıştır. Kaynak: Uluslararası Zeytinyağı Konseyi İstatistikleri (UZK) Tablodan da görüldüğü gibi, 1990/ /95 sezonları arasında zeytinyağı tüketimi ortalama 53 bin ton iken, rekor üretim ve yok sezonlarına devreden stoklar sonucu toplam arzda görülen artışlar ve bunun neticesinde düşen fiyatlar, tüketimi de artırmış, 1995/96 sezonundan sonra tüketim ortalaması 70 bin ton olmuştur. Türkiye nin 1990/ /2000 sezonları arasında ortalama 64 bin tonluk tüketimi ile dünya tüketiminden aldığı pay %3 civarındadır. Türkiye de kişi başına düşen zeytinyağı tüketim miktarı incelendiğinde ise, tüketim düzeyinin bir kilogram gibi oldukça düşük bir seviyede olduğu dikkati çekmektedir. Tablo 8 den görüleceği üzere, kişi başına tüketimin en yüksek olduğu yıllar 1,3 kilogram ile 1997 ve 1998 yılları iken, en düşük tüketim ise 0,8 kilogram ile 2001 yılında gerçekleşmiştir. Dünyada kişi başına zeytinyağı tüketimine baktığımızda en yüksek tüketimin 20 kg/yıl ile Yunanistan a ait olduğu görülürken, bu rakam İtalya da 12 kg, İspanya da 10 kg, Tunus ta 10 kg, Suriye de 6,2 kg ve Portekiz de ise 5 kg/yıl dır. 17

22 Bin Ton GRAFİK 6: SEZONLAR İTİBARİYLE TÜRKİYE ZEYTİNYAĞI TÜKETİMİ / / / / / / / / / / / / /03 Türkiye de kişi başına düşen zeytinyağı tüketiminin düşük olmasının en önemli nedeni, daha öncede belirttiğimiz gibi, zeytinyağı fiyatlarının ikame ürünlerin (bitkisel yağlar) fiyatlarından yaklaşık olarak 2,5-3 kat daha yüksek oluşudur. Ürünler arasındaki bu fiyat farkı, özellikle orta ve düşük gelirli nüfusun yağ talebini bitkisel yağlara kaydırmaktadır. Ayrıca, zeytinyağının değerinin tüketici tarafından yeterince anlaşılamaması ve genel olarak tüketicinin gelir ve alım gücünün düşük olması gibi nedenlerle talebin doğal olarak ikame ürün olan diğer yağlara kayması da zeytinyağı tüketimini olumsuz etkilemektedir. Bitkisel yağlar (ayçiçek, pamuk, mısır, soya vs) için yapılan yoğun tanıtım faaliyetleri de tüketici talebini bu yağlara çekmekte önemli etkide bulunmaktadır (özellikle ayçiçeği yağındaki yoğun reklam kampanyaları ve düşük fiyat, zeytinyağı tüketiminin, bilinçli tüketicilerin dışına çıkamamasına neden olmuştur). Türkiye de zeytinyağı tüketimi daha ziyade üretim bölgeleri olan Ege ve Akdeniz de yoğunlaşmıştır. Özellikle Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde hayvansal yağ tüketimi fazla olduğundan bu bölgelerin kişi başına düşen tüketime olan katkısı da çok az olmaktadır Yurtiçi Talep Tahmini Ülkemizde zeytinyağı, daha ziyade üretimin yoğun olarak yapıldığı başta Ege Bölgesi olmak üzere Marmara ve Akdeniz bölgelerinde yaygın biçimde tüketilmektedir. 18

23 Özellikle Ege Bölgesi ndeki zeytinyağı tüketimi, diğer bölgelerden ve özellikle de Türkiye genelinden oldukça yüksek seviyede olup, AB ülkeleri seviyesinin yarısı düzeyindedir (kişi başına 5-6 kg). Ancak, Türkiye genelinde zeytinyağı tüketimine bakıldığında ise tüketimin 0,8 kg ile bir kg arasında olduğu dikkati çekmektedir. Sektörde faaliyet gösteren firma yetkilileri ile yapılan görüşmelerde, önümüzdeki dönemlerde de bu tüketim miktarlarının pek değişmeyeceği tahmin edilmektedir. Zeytinyağı tüketimine yönelik talep tahmini yapılırken, kişi başına düşen tüketim miktarları esas alınmıştır. Bu amaçla nüfus projeksiyonu rakamları ile önümüzdeki yıllara yönelik beklenen kişi başına tüketim miktarları çarpılarak, gelecek yıllar için yurtiçi zeytinyağı tüketim miktarları tespit edilmeye çalışılmıştır Genel Nüfus Sayımı sonuçlarına göre Türkiye nin toplam nüfusu olup, yılları arasında ülke nüfusu yıllık binde 18,28 oranında artış hızı gerçekleştirmiştir. Bu nüfus artış hızının önümüzdeki yıllarda da geçerli olacağı varsayımıyla, Türkiye nüfusunun 2007 de a ulaşacağı tahmin edilmektedir. Tablo 9 da kişi başına düşen zeytinyağı tüketim miktarları ve nüfus projeksiyonu rakamları kullanılarak tahmin edilen zeytinyağı yurtiçi talep miktarları verilmektedir. TABLO 9: ZEYTİNYAĞI YURTİÇİ TALEP PROJEKSİYONU Yıllar Nüfus Tahmini Kişi Başına Zeytinyağı Tüketimi (Kg) Zeytinyağı Yurtiçi Talep Tahmini (Ton) , , , , , Tablodan da görüldüğü gibi, nüfus projeksiyonları dikkate alınarak yapılan yurtiçi talep tahmini çalışmasında, zeytinyağı yurtiçi talebinin 65 bin ile 75 bin ton arasında olacağı beklenmektedir. Ancak, bu talep miktarı var yılı ve yok yılını içeren sezonlarda çok fazla değişmemekle birlikte (özellikle üretimde yaşandığı gibi), %15-20 oranında bir değişim gösterebilmektedir. 19

24 2.4. Dış Ticaret Türkiye, zeytinyağı dış ticaretinde net zeytinyağı ihracatçısı ülkeler arasında yer almaktadır. Ancak, bu ihracat üretimimizin yeterli seviyede oluşundan değil, tüketimin, ülke içi talep darlığından dolayı yetersiz oluşundan kaynaklanmaktadır. Daha öncede açıklandığı üzere, ülkemizde kişi başına yılda 0,8 ila 1 kg arasında zeytinyağı tüketilmektedir. Halbuki gelişmiş AB üyesi ülkelerde bu miktar çok yüksek seviyede bulunmaktadır. Bu itibarla, ülkemizde her yıl arz fazlası ihracata yönelik ürün söz konusu olmaktadır İhracat Türkiye nin zeytinyağı ihracatı yıldan yıla zeytin ve buna bağlı olarak zeytinyağı üretiminde meydana gelen dalgalanmalar sebebiyle keskin artışlar ve düşüşler göstermektedir. İşleme teknolojisi, pazarlama politikaları ve diğer zeytinyağı üreticisi rakiplerimizin (İtalya, İspanya, Yunanistan, Tunus vs) zeytinyağı üretimindeki artış ve düşüşler de ihracatımızı etkileyen önemli etkenler arasında yer almaktadır. Tablo 10 da Türkiye nin yıllar itibariyle zeytinyağı ihracatı verilmektedir. TABLO 10: TÜRKİYE NİN SEZONLAR İTİBARİYLE ZEYTİNYAĞI İHRACATI Sezonlar Miktar Değer Kg Değişim (%) ABD $ Değişim (%) $/Kg 1992/ , / , ,5 1, / , ,5 1, / , ,6 3, / , ,0 2, / , ,7 1, / , ,3 1, / , ,7 2, / , ,0 1, / , ,6 1,78 Kaynak: Dış Ticaret Müsteşarlığı 20

25 Ülkemiz net zeytinyağı ihracatçısı ülkeler arasında bulunmaktadır yılları arasında ortalama zeytinyağı ihracatımız 8 bin ton iken, son yıllarda özellikle üretimde yaşanan artışlarla birlikte İhraç pazarlarımızın genişlemesi ve 1994 yılından itibaren dökme zeytinyağı ihracatına izin verilmesinin de etkisiyle son beş sezonda ihracatımız ortalama 60 bin ton ve 100 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. Zeytin üretimindeki var ve yok yıllarına bağlı olarak zeytinyağı üretimindeki dalgalanmalar ihracata da yansımaktadır. 1989/90 sezonunda üretimdeki azalmadan dolayı zeytinyağı ihracatımız 3 bin ton ile son on yılın en düşük seviyesinde kalırken, var sezonu olan 1998/99 sezonunda yüksek seviyedeki üretimle ihracatımız da 103 bin ton karşılığı 172 milyon dolarlık gelir ile tüm sezonların en büyük rakamlarına ulaşarak rekor kırmıştır. 2000/20001 sezonunda Türkiye nin zeytinyağı ihracatı 91 bin ton olup, yok sezonu olan 2001/20002 sezonunda ise ihracat 25 bin ton karşılığı 45 milyon dolar civarında gerçekleşmiştir. Bin Ton GRAFİK 7: SEZONLARA GÖRE TÜRKİYENİN ZEYTİNYAĞI İHRACATI / / / / / / / / / /02 İhracat fiyatlarımız incelendiğinde ise, Tablo 9 dan da görüldüğü dibi, ihraç fiyatlarında da dalgalanmalar olduğu göze çarpmaktadır. AB nin piyasa şartlarına göre oluşturduğu ihracat yardımları zaman zaman fiyatlarımızın dünya fiyatları üzerinde kalmasına ve ihracatımızın azalmasına neden olmaktadır. Bunun yanısıra 21

26 ihracatın daha çok katma değeri düşük olan dökme formda gerçekleşmesi de ihraç fiyatlarının ve gelirlerinin düşmesine neden olmaktadır. 2000/20001 sezonunda ihracatımızın yaklaşık %76 sı dökme, %12 si varilli ve %12 si kutu olarak ihraç edilmiştir (Tablo 11). Bu sezonda ortalama ihraç fiyatı $/ton olarak gerçekleşmiştir. TABLO 11: ZEYTİNYAĞI İHRACATIMIZIN AMBALAJ ŞEKİLLERİNE GÖRE DAĞILIMI Sezonlar Dökme (%) Varilli (%) Ambalajlı (%) 1994/95 58,1 20,1 21,8 1995/96 59,0 27,0 14,0 1996/97 56,7 27,2 16,0 1997/98 54,9 25,2 19,9 1998/99 77,8 12,6 9,5 1999/00 42,9 21,5 35,6 2000/01 76,1 11,9 12,1 Kaynak: Ege İhracatçı Birlikleri GRAFİK 8: TÜRKİYE'NİN ZEYTİNYAĞI İHRACATININ AMBALAJ TÜRLERİNE GÖRE DAĞILIMI (2000/2001) Ambalajlı %12 Varilli %12 Dökme %76 Zeytinyağı ihracatımız türlerine göre değerlendirildiğinde, daha önceleri rafine zeytinyağı ihracatı toplamda en büyük paya sahipken, son yıllarda ekstra natürel zeytinyağı ile riviera olarak adlandırılan karma zeytinyağı ihracatının toplam ihracat içindeki payının rafineye göre daha büyük bir paya sahip olduğu görülmektedir. Son 22

27 dört yılda toplam ihracatımızın ortalama %26 sı rafine iken, %32 si riviera, %23 ü ekstra natürel ve %12 si de natürel zeytinyağından oluşmaktadır. Son üç yılda ise özellikle ekstra natürel ve natürel zeytinyağı paylarının büyük artış sağladığı görülmektedir (Tablo 12). TABLO 12: TÜRKİYE NİN YILLAR İTİBARİYLE ÇEŞİTLERE GÖRE ZEYTİNYAĞI İHRACATI (M: Ton, D: Bin ABD$) Ürün Adı M D M D M D M D Ekstra natürel zeytinyağı İnce natürel zeytinyağı Rafine zeytinyağı Saf zeytinyağı,diğer (riviera) Diğer Toplam Kaynak: Dış Ticaret Müsteşarlığı Tablodan da izleneceği üzere, ekstra natürel zeytinyağının 1996 yılında toplam zeytinyağı ihracatındaki payı %5 iken, yıllar itibariyle artarak 1999 yılında %24 e, 2000 yılında %32 ye, 2001 yılında da %35 e ulaşmıştır. Dünyada zeytinyağına yönelik talebin artması Türkiye için yeni ihraç pazarlarının ortaya çıkmasını sağlamış ve son yıllarda, daha önce zeytinyağı ihracatı yapılmamış ülkeler Türkiye ye yeni olanaklar sunmuştur. Bugün, Türk zeytinyağı başta İspanya, İtalya, ABD olmak üzere Japonya, Kanada, Avustralya, BDT, Orta Doğu ve Güney Amerika Ülkeleri ile birlikte yaklaşık 70 ülkeye ihraç edilmektedir. Üretici-ihracatçı konumdaki İspanya ve İtalya ihracatımızdaki en önemli yere sahip pazarlardır. Zeytinyağı ihracatımız bu ülkelerin üretim ve talep durumları ile birlikte, belirleyici rol oynadıkları dış piyasa oluşumlarına bağlı bulunmaktadır. Bu nedenle AB ülkeleri, Türkiye için hem büyük bir pazar oluşturmakta, hem de diğer pazarlarda en büyük rakip olmaktadır. Üretimlerinin düşük gerçekleştiği yıllarda ihracatımız artmakta ancak bu ülkelere dökme formda ihraç ettiğimiz zeytinyağı daha sonra ambalajlanarak diğer pazarlarda İspanyol ve İtalyan markaları altında rakip olarak karşımıza çıkmaktadır. 23

28 Son yıllarda Türkiye açısından en önemli ve istikrarlı zeytinyağı ithalatçısı ABD olmuştur. ABD nin ihracatımızdaki payı son beş yıl itibariyle %23 olmuştur. Son üç yıl ortalamasına göre, ABD nin yanısıra Suudi Arabistan, Kanada, Arjantin, İsrail ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) diğer önemli ihraç pazarlarımızı oluşturmuştur (Tablo 13). TABLO 13: TÜRKİYE NİN YILLAR İTİBARİYLE ÜLKELERE GÖRE ZEYTİNYAĞI İHRACATI (M: Ton, D: Bin ABD$) Ülkeler M D M D M D İtalya A.B.D Suudi Arabistan Kanada Birleşik Arap Emirlikleri Fas Japonya Norveç Güney Kore Cumhuriyeti Almanya Kuveyt Fildişi Sahili İsrail Avustralya Rusya Federasyonu Diğer Toplam Kaynak: Dış Ticaret Müsteşarlığı Daha öncede belirtildiği gibi, Türkiye net zeytinyağı ihracatçısı ülke konumundadır. Bu ihracat ise daha ziyade ülke içi tüketimin yetersizliğinden kaynaklanmaktadır. Bu itibarla, ülkemiz her yıl arz fazlası zeytinyağını başta AB olmak üzere yurt dışı pazarlara ihraç etmektedir. Zeytinyağı ihracatımızın üretime oranı incelendiğinde bu oranın 1997/98 sezonunda en yüksek değeri olan %108,4 düzeyine çıktığı görülmektedir. Son on sezon itibariyle ise ihracatın üretime oranı %42 olmuştur (Tablo 14). 24

29 TABLO 14: ZEYTİNYAĞI İHRACATININ ÜRETİME ORANI Sezon Üretim (1) Ton İhracat (2) Ton (2) / (1) (%) 1992/ ,0 1993/ ,2 1994/ ,3 1995/ ,8 1996/ ,3 1997/ ,4 1998/ ,8 1999/ ,0 2000/ ,1 2001/ , İthalat Türkiye, zeytin üretiminde ve dolayısıyla zeytinyağı üretiminde kendi kendine yeterli olmasına karşın, düzenli olmamakla birlikte az miktarlarda zeytinyağı ithalatı da yapmaktadır. İthalat daha çok üretimin yetersiz olduğu yıllarda yapılmaktadır. Zeytinyağı ithalatının gerçekleştiği ülkeler arasında Tunus, İtalya, Suudi Arabistan ve Mısır bulunmaktadır. Zeytinyağı ithalatının yıllar itibariyle gelişimi Tablo 15 de verilmektedir. TABLO 15: TÜRKİYE NİN YILLAR İTİBARİYLE ZEYTİNYAĞI İTHALATI (M: Ton, D: Bin ABD$) Yıl M D Kaynak: Dış Ticaret Müsteşarlığı 25

30 3. DÜNYADA ZEYTİNYAĞI ÜRETİM VE TÜKETİM DURUMU 3.1. Üretim Daha önce de belirtildiği üzere zeytinin esas üretim bölgesinin Akdeniz havzası olması itibariyle, zeytinyağı da karakteristik olarak bu bölgenin ürünü olarak nitelendirilmektedir. Dünyada 8 milyon hektar alan üzerinde toplam 800 milyon adet zeytin ağacı bulunmakta olup, bu ağaçların %98 i Akdeniz havzasında yer almaktadır. Dünya zeytinyağı üretiminin ise %95 i Akdeniz ülkeleri tarafından gerçekleştirilmektedir li yılların başında 1,5 milyon ton seviyesinde olan dünya zeytinyağı üretimi, zeytinyağının sağlık yönünden faydalarının belirlenmesi ve bu yöndeki bilincin yaygınlaşması sonucu yapılan tanıtım faaliyetlerinin de etkisiyle tüketim talebi ile birlikte, üretimde gelişerek bugün ortalama 2,8 milyon ton düzeyine ulaşmıştır (Tablo 16). TABLO 16: SEZONLAR İTİBARİYLE DÜNYA ZEYTİNYAĞI ÜRETİMİ Sezon Üretim Bin Ton Değişim % 1990/ ,0-1991/ ,0 51,8 1992/ ,5-17,9 1993/ ,0 0,7 1994/ ,5 1,1 1995/ ,5-6,0 1996/ ,0 49,5 1997/ ,5-5,0 1998/ ,5-2,6 1999/ ,5-1,2 2000/ ,5 8,0 2001/02 (*) 2.825,5 10,1 2002/03 (**) 2.404,5-14,9 (*): Gerçekleşme Tahmini (**): Tahmin Kaynak: Uluslararası Zeytinyağı Konseyi İstatistikleri (UZK) 1990/ /2000 sezonları arasında dünya zeytinyağı üretimi ortalama bin ton olarak gerçekleşmiş olup, bunun %75,8 i AB ne, %8,3 ü Tunus a, %4,5 i de Türkiye ye aittir. 2002/03 sezonunda da dünyada toplam bin tonluk bir üretimin olacağı tahmin edilmektedir. Bu üretimde ise AB nin payının %77,5 olacağı beklenirken, Türkiye nin %5,8 ve Tunus un %2,9 luk bir pay alacağı tahmin 26

31 edilmektedir (Tablo 17). Son yıllarda üretimde önemli gelişmeler sağlayan Suriye nin dünya üretimindeki payı ise (2002/03 sezonu itibariyle) %6,9 olup, AB ülkelerinden sonra ikinci sıraya yükselmiştir. AB ye üye ülkeler içerisinde de Akdeniz ülkeleri olarak İspanya, İtalya ve Yunanistan başlıca üreticiler olarak dikkat çekerken, Türkiye, var yıllarında dünya üretiminde AB ülkelerinden sonra dördüncü sırada yer almaktadır. Ancak, 1990/ /2000 dönemini kapsayan 10 yıllık ortalamaya bakıldığında, Türkiye nin Tunus un da arkasından beşinci sırada bulunduğu görülür. Bin Ton GRAFİK 9: SEZONLAR İTİBARİYLE DÜNYA ZEYTİNYAĞI ÜRETİMİ / / / / / / / / / / / /02 (*) 2002/03 (**) (*) Gerçekleşme Tahmini (**): Tahmin TABLO 17: ÜLKELERE GÖRE ZEYTİNYAĞI ÜRETİMİ Ülkeler 1990/ / / /2002 (*) 2002/2003 (**) (10 Sezon Ort.) Bin Ton % Bin Ton % Bin Ton % Bin Ton % AB Ülkeleri 1.569,5 75, ,5 75, ,5 87, ,5 77,5 Tunus 172,8 8,3 130,0 5,1 35,0 1,2 70,0 2,9 Türkiye 92,4 4,5 175,0 6,8 65,0 2,3 140,0 5,8 Suriye 83,3 4,0 165,0 6,4 92,0 3,3 165,0 6,9 Fas 52,9 2,6 35,0 1,4 60,0 2,1 40,0 1,7 Cezayir 31,3 1,5 26,5 1,0 25,5 0,9 12,5 0,5 Diğer 69,0 3,3 93,5 3,6 84,5 3,0 113,5 4,7 Dünya 2.071,2 100, ,5 100, ,5 100, ,5 100,0 (*): Gerçekleşme Tahmini (**): Tahmin Kaynak: Uluslararası Zeytinyağı Konseyi İstatistikleri (UZK) 27

32 Avrupa Birliği ülkelerinde zeytinyağı üretimi başta İspanya olmak üzere İtalya, Yunanistan, Portekiz ve çok az miktarda olmakla beraber Fransa da yapılmaktadır. 1990/ /2000 sezonları arasını kapsayan 10 yıllık dönem içinde, İspanya yıllık ortalama 677 bin ton üretim ile dünya zeytinyağı üretiminin %32,7 sini karşılarken, AB üretiminin de %43,1 ini karşılamaktaydı. İspanya nın zeytinyağı üretimi periyodisitenin de etkisiyle bazı yıllar düşmekle birlikte, yine de artış göstermiş, 2000/01 sezonunda 974 bin ton seviyesine yükselmiştir. Uluslararası Zeytinyağı Konseyi nin istatistiklerine göre, İspanya nın 2001/02 sezonunda 1,4 milyon ton, 2002/03 sezonunda ise 865 bin ton zeytinyağı üreteceği tahmin edilmektedir. AB içinde İspanya dan sonra diğer önemli ülkeler arasında ise İtalya ve Yunanistan gelmektedir. 1990/ /2000 sezonları arasında bu üç ülkenin zeytinyağı üretimi yıllık ortalama olarak 1,5 milyon ton olup, bu üretim dünya zeytinyağı üretiminin % 73,8 ini, AB nin de %97,4 ünü oluşturmakta idi. 2000/01 sezonu itibariye ise bu üç ülkenin üretim miktarı toplamı 1,9 milyon ton gerçekleşmiş ve İspanya, İtalya ve Yunanistan a ait bu üretim, dünya üretiminin %74,6 sını, AB nin de %98,6 sını teşkil etmektedir (Tablo 18). Bin Ton 2500 GRAFİK 10: ÜLKELERE GÖRE ZEYTİNYAĞI ÜRETİMİ Dünya 2000 Dünya AB 1500 AB Tunus Türkiye Suriye Diğer Türkiye Suriye Diğer Tunus 1990/ /2000 Yıllık Ortalama 2002/2003 (*) (*): Tahmin 28

33 TABLO 18: AB ÜLKELERİNDE ZEYTİNYAĞI ÜRETİMİ Ülkeler 1990/ / / /2002 (*) 2002/2003 (**) (10 Sezon Ort.) Bin Ton % Bin Ton % Bin Ton % Bin Ton % İspanya 676,8 32,7 973,7 38, ,4 50,0 865,0 36,0 İtalya 498,9 24,1 509,0 19,8 656,7 23,2 590,0 24,5 Yunanistan 352,7 17,0 430,0 16,8 358,3 12,7 375,0 15,6 Portekiz 38,4 1,9 24,6 1,0 33,7 1,2 29,0 1,2 Fransa 2,6 0,1 3,2 0,1 3,6 0,1 4,7 0,2 AB Ülkeleri 1.569,5 75, ,5 75, ,5 87, ,5 77,5 Dünya 2.071,2 100, ,5 100, ,5 100, ,5 100,0 (*): Gerçekleşme Tahmini (**): Tahmin Kaynak: Uluslararası Zeytinyağı Konseyi İstatistikleri (UZK) Zeytin üreticisi ülkelerden, sadece AB ülkeleri, özellikle İtalya da ve İspanya da periyodisitenin üretime olan olumsuz etkisi minimuma indirilmiş olup, diğer ülkelerde Fas, Tunus, Suriye de ise ülkemizdeki gibi periyodisite, üretimi sınırlayan önemli etken olarak kendisini göstermektedir. Bin Ton 3000 GRAFİK 11: AB ÜLKELERİ ZEYTİNYAĞI ÜRETİMİ 2500 Dünya 2000 Dünya AB Top AB Top İtalya Yunanistan İspanya Yunanistan İtalya İspanya / /200 Yıllık Ortalama 2002/2003 (*) (*): Tahmin 3.2. Tüketim Bölgesel nitelikli bir ürün olan zeytinyağının tüketimi de üretici bölgelerde yoğunluk kazanmaktadır. Özellikle AB üyesi ülkelerden İspanya, İtalya ve ABD zeytinyağı 29

ZEYTİNYAĞI SEKTÖR RAPORU-2013

ZEYTİNYAĞI SEKTÖR RAPORU-2013 Türkiye de Üretim Zeytin ağacında periyodisiteden dolayı zeytin üretimi yıllara göre inişli çıkışlı bir grafik izlemekte ve üretime bağlı olarak bir yıl düşük (yok yılı) bir yıl yüksek (var yılı) ürün

Detaylı

Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2014 0

Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2014 0 Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2014 0 ZEYTİNYAĞI SEKTÖRÜN TANIMI SITC NO : 421.4 ARMONİZE NO : 1509 Türkiye bulunduğu coğrafi konum ve sahip olduğu Akdeniz iklimi özellikleriyle, İtalya, İspanya,

Detaylı

Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2013 0

Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2013 0 Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2013 0 ZEYTİNYAĞI SEKTÖRÜN TANIMI SITC NO : 421.4 ARMONİZE NO : 1509 Türkiye bulunduğu coğrafi konum ve sahip olduğu Akdeniz iklimi özellikleriyle, İtalya, İspanya,

Detaylı

AR& GE BÜLTEN ARAŞTIRMA VE MESLEKLERİ GELİŞTİRME MÜDÜRLÜĞÜ. Zeytinyağının Ülkemiz Ekonomisine Katkıları, Sorunları ve Beklentileri

AR& GE BÜLTEN ARAŞTIRMA VE MESLEKLERİ GELİŞTİRME MÜDÜRLÜĞÜ. Zeytinyağının Ülkemiz Ekonomisine Katkıları, Sorunları ve Beklentileri Zeytinyağının Ülkemiz Ekonomisine Katkıları, Sorunları ve Beklentileri Günnur BİNİCİ ALTINTAŞ Zeytin; tarih boyunca barışın sembolü kabul edilmiştir. Kutsal sayılmış ve bir çok efsaneye konu olmuştur.

Detaylı

Zeytin ve Zeytinyağı Sektörü Ulusal Kümelenme Stratejileri Literatür Araştırması Raporu

Zeytin ve Zeytinyağı Sektörü Ulusal Kümelenme Stratejileri Literatür Araştırması Raporu TÜBİTAK TÜRKİYE SANAYİ SEVK VE İDARE ENSTİTÜSÜ BİTKİSEL ÜRETİM GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Zeytin ve Zeytinyağı Sektörü Ulusal Kümelenme Stratejileri Literatür Araştırması Raporu Uluslararası Pazar Analizi 17 Aralık

Detaylı

Türkiye de ve Dünyada Makarnalık (Durum) Buğdayı Pazarı

Türkiye de ve Dünyada Makarnalık (Durum) Buğdayı Pazarı Türkiye de ve Dünyada Makarnalık (Durum) Buğdayı Pazarı Makarna ve bulgurun üretiminde ana hammadde olarak kullanılan durum buğdayına olan talep giderek artmaktadır. 2013/14 sezonunda dünya durum buğdayı

Detaylı

TR 71 BÖLGESİ 2013 YILI İHRACAT RAPORU AHİLER KALKINMA AJANSI

TR 71 BÖLGESİ 2013 YILI İHRACAT RAPORU AHİLER KALKINMA AJANSI TR 71 BÖLGESİ 2013 YILI İHRACAT RAPORU AHİLER KALKINMA AJANSI NİSAN 2014 İçindekiler 2013 YILI İHRACAT RAKAMLARI HAKKINDA GENEL DEĞERLENDİRME... 3 2013 YILI TR 71 BÖLGESİ İHRACAT PERFORMANSI... 4 AKSARAY...

Detaylı

ANTEP FISTIĞI DÜNYA ÜRETİMİ

ANTEP FISTIĞI DÜNYA ÜRETİMİ ANTEP FISTIĞI DÜNYA ÜRETİMİ Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) nün en güncel verileri olan 2010 yılı verilerine göre; dünyada Antep fıstığı üretiminde lider durumda bulunan ülke İran dır. Ancak

Detaylı

Dünya Mısır Pazarı ve Türkiye

Dünya Mısır Pazarı ve Türkiye Dünya Mısır Pazarı ve Türkiye Günümüzde çok amaçlı bir kullanım alanına sahip olan Mısır, Amerika Kıtası keşfedilene kadar dünya tarafından bilinmemekteydi. Amerika Kıtasının 15. yüzyıl sonlarında keşfedilmesiyle

Detaylı

FINDIK VE FINDIK MAMULLERİ SEKTÖRÜ

FINDIK VE FINDIK MAMULLERİ SEKTÖRÜ FINDIK VE FINDIK MAMULLERİ SEKTÖRÜ DÜNYA ÜRETİMİ Dünya Fındık Üretimi Dünya fındık üretimine ilişkin veriler incelendiğinde, son 15 yıllık süreçte dünya üretimi ortalama 800 bin ton civarında gerçekleştiği

Detaylı

ZEYTİN-ZEYTİNYAĞI ÜRETİM MALİYETLERİ ÜZERİNE UZMAN ÇALIŞMA GRUBU SONUÇLARI

ZEYTİN-ZEYTİNYAĞI ÜRETİM MALİYETLERİ ÜZERİNE UZMAN ÇALIŞMA GRUBU SONUÇLARI ZEYTİN-ZEYTİNYAĞI ÜRETİM MALİYETLERİ ÜZERİNE UZMAN ÇALIŞMA GRUBU SONUÇLARI Zir. Yük. Müh. Mine YALÇIN Tarım Ekonomisi Bölümü Zeytincilik Araştırma İstasyonu Bornova 26 Kasım 2014 Tablo 1. Dünya Tane Zeytin

Detaylı

KURU İNCİR. Hazırlayan Çağatay ÖZDEN 2005. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi

KURU İNCİR. Hazırlayan Çağatay ÖZDEN 2005. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi KURU İNCİR Hazırlayan Çağatay ÖZDEN 2005 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi KURU İNCİR Türkiye de Üretim İncir, ilk kültüre alınan meyvelerden birisi olarak, anavatanı

Detaylı

GRAFİK 1 : ÜRETİM ENDEKSİNDEKİ GELİŞMELER (Yıllık Ortalama) (1997=100) Endeks 160,0 140,0 120,0 100,0 80,0 60,0 40,0 20,0. İmalat Sanayii

GRAFİK 1 : ÜRETİM ENDEKSİNDEKİ GELİŞMELER (Yıllık Ortalama) (1997=100) Endeks 160,0 140,0 120,0 100,0 80,0 60,0 40,0 20,0. İmalat Sanayii TÜTÜN ÜRÜNLERİ İMALAT SANAYİİ Hazırlayan Ömür GENÇ ESAM Müdür Yardımcısı 78 1. SEKTÖRÜN TANIMI Tütün ürünleri imalatı ISIC Revize 3 sınıflandırmasına göre, imalat sanayii alt ayrımında 16 no lu gruplandırma

Detaylı

Zeytin ağacı (Olea europaea L.) en iyi yetişme şartlarını Akdeniz iklim kuşağında bulmuş ve bu bölgeye zeytin medeniyeti adı verilmiştir.

Zeytin ağacı (Olea europaea L.) en iyi yetişme şartlarını Akdeniz iklim kuşağında bulmuş ve bu bölgeye zeytin medeniyeti adı verilmiştir. 3. ZEYTİN İSTATİSTİKLERİ 4 ağacı (Olea europaea L.) en iyi yetişme şartlarını Akdeniz iklim kuşağında bulmuş ve bu bölgeye zeytin medeniyeti adı verilmiştir. Akdeniz ülkelerinde milyonlarca insanın geçim

Detaylı

Tablo 1: Dünya Çekirdeksiz Kuru Üzüm Üretimi ( Kuş üzümü ve diğer türler dahil, Bin Ton) Yunanis tan ABD

Tablo 1: Dünya Çekirdeksiz Kuru Üzüm Üretimi ( Kuş üzümü ve diğer türler dahil, Bin Ton) Yunanis tan ABD KURU ÜZÜM ÜRETİM Dünya Üretimi Dünyada, önde gelen üretici ülkeler tarafından üretilen üzümlerin belirli bir kısmı her yıl kurutularak 1,2 milyon tona yakın miktarda kurutulmuş üzüm elde edilmektedir.

Detaylı

AYDIN TİCARET BORSASI

AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE 2015 YILI PAMUK RAPORU Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211 63 15 www.aydinticaretborsasi.org.tr

Detaylı

KURU ÜZÜM ÜRETİM. Dünya Üretimi

KURU ÜZÜM ÜRETİM. Dünya Üretimi KURU ÜZÜM ÜRETİM Dünya Üretimi Dünyada, önde gelen üretici ülkeler tarafından üretilen üzümlerin belirli bir kısmı her yıl kurutularak 1,2 milyon tona yakın miktarda kurutulmuş üzüm elde edilmektedir.

Detaylı

MOTORLU KARA TAŞITI, RÖMORK VE YARI-RÖMORK İMALATI Hazırlayan Orkun Levent BOYA Kıdemli Uzman

MOTORLU KARA TAŞITI, RÖMORK VE YARI-RÖMORK İMALATI Hazırlayan Orkun Levent BOYA Kıdemli Uzman MOTORLU KARA TAŞITI, RÖMORK VE YARI-RÖMORK İMALATI Hazırlayan Orkun Levent BOYA Kıdemli Uzman 638 1. SEKTÖRÜN TANIMI Motorlu kara taşıtı, römork ve yarı-römork sektör ürünleri imalatı ISIC Revize 3 sınıflandırmasına

Detaylı

FINDIK VE FINDIK MAMULLERİ SEKTÖRÜ

FINDIK VE FINDIK MAMULLERİ SEKTÖRÜ FINDIK VE FINDIK MAMULLERİ SEKTÖRÜ DÜNYA ÜRETİMİ Dünya Fındık Üretimi Dünya kabuklu fındık üretimine ilişkin veriler incelendiğinde, son 10 yıllık süreçte dünya üretiminin ortalama 875 bin ton civarında

Detaylı

Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı,

Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2014 0 HUBUBAT ÜRÜNLERİN TANIMI Hububat grubu ürünler dünyada stratejik önemi en yüksek olan ürünler olup ilk çağlardan beri insanlar tarafından kültürü yapılarak

Detaylı

Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı,

Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2013 0 HUBUBAT ÜRÜNLERİN TANIMI Hububat grubu ürünler dünyada stratejik önemi en yüksek olan ürünler olup ilk çağlardan beri insanlar tarafından kültürü yapılarak

Detaylı

SEZONU EGE BÖLGESİ ZEYTİN VE ZEYTİNYAĞI REKOLTESİ TAHMİN HEYETİ RAPORU

SEZONU EGE BÖLGESİ ZEYTİN VE ZEYTİNYAĞI REKOLTESİ TAHMİN HEYETİ RAPORU 2004-2005 SEZONU EGE BÖLGESİ ZEYTİN VE ZEYTİNYAĞI REKOLTESİ TAHMİN HEYETİ RAPORU 2004 2005 sezonu zeytin ve zeytinyağı rekoltesini tespit etmekle görevlendirilen heyetimiz, çalışmalarına 06.09.2004 tarihinde

Detaylı

ANTEP FISTIĞI DÜNYA ÜRETİMİ

ANTEP FISTIĞI DÜNYA ÜRETİMİ ANTEP FISTIĞI DÜNYA ÜRETİMİ Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) nün en güncel verileri olan 2011 yılı verilerine göre; dünyada Antep fıstığı üretiminde lider durumda bulunan ülke İran dır. İkinci

Detaylı

BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman

BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman 516 1. SEKTÖRÜN TANIMI Büro, muhasebe ve bilgi işlem makineleri imalatı ISIC Revize 3 ve NACE Revize 1 sınıflandırmasına

Detaylı

zeytinist mucahit@zeytin.org.tr www.mucahitkivrak.com.tr

zeytinist mucahit@zeytin.org.tr www.mucahitkivrak.com.tr 1 T.C. BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ EDREMİT MESLEK YÜKSEKOKULU Zeytincilik ve Zeytin İşleme Teknolojisi Programı Öğr. Gör. Mücahit KIVRAK 0 505 772 44 46 kivrak@gmail.com www.mucahitkivrak.com.tr 2 3 4 Günümüzde

Detaylı

SEZONU ZEYTİN VE ZEYTİNYAĞI REKOLTESİ TAHMİN RAPORU

SEZONU ZEYTİN VE ZEYTİNYAĞI REKOLTESİ TAHMİN RAPORU 2008-2009 SEZONU ZEYTİN VE ZEYTİNYAĞI REKOLTESİ TAHMİN RAPORU 2008 2009 Türkiye zeytin ve zeytinyağı rekoltesi tespit çalışmaları İzmir Ticaret Borsası koordinatörlüğünde İzmir Ticaret Odası, Ege İhracatçı

Detaylı

SERAMİK SANAYİİ. Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi

SERAMİK SANAYİİ. Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi SERAMİK SANAYİİ Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi TÜRKİYE DE ÜRETİM Türkiye'de seramik ve çini yapımı, kökleri 8000 yıl öncesine uzanan

Detaylı

Ayakkabı Sektör Profili

Ayakkabı Sektör Profili Ayakkabı Sektör Profili Elif UĞUR Ayakkabı, çok eski çağlarda insanların zorlu coğrafya ve iklim koşullarında ayaklarını muhafaza etmek ve zarar görmelerini engellemek amacıyla kullanılırken günümüzde

Detaylı

DÜNYADA VE TÜRKİYE DE BEBEK GİYİM EŞYALARI VE AKSESUARLARI TİCARETİ ÜZERİNE GÜNCEL BİLGİLER

DÜNYADA VE TÜRKİYE DE BEBEK GİYİM EŞYALARI VE AKSESUARLARI TİCARETİ ÜZERİNE GÜNCEL BİLGİLER DÜNYADA VE TÜRKİYE DE BEBEK GİYİM EŞYALARI VE AKSESUARLARI TİCARETİ ÜZERİNE GÜNCEL BİLGİLER HAZIRGİYİM VE KONFEKSİYON ARGE ŞUBESİ OCAK 2017 i İÇİNDEKİLER Dünya Ticareti Dünya Ticaretinde Türkiye nin Yeri

Detaylı

STRATEJİK ÜRÜN PAMUKTA TEHLİKE ÇANLARI

STRATEJİK ÜRÜN PAMUKTA TEHLİKE ÇANLARI STRATEJİK ÜRÜN PAMUKTA TEHLİKE ÇANLARI Gözde SEVİLMİŞ-Şebnem BORAN 1. Giriş Pamuk, çırçır sanayisinin, lifi ile tekstil sanayisinin, çekirdeği ile yağ ve yem sanayisinin, linteri ile de kağıt sanayisinin

Detaylı

Dış Ticaret Verileri Bülteni

Dış Ticaret Verileri Bülteni (Milyar $) 216 Haziran - 216 TÜİK dış ticaret verilerine göre ihracat 216 yılı Haziran ayında, 215 yılının aynı ayına göre %8,1 artarak 12 milyar 916 milyon dolar, ithalat %7 artarak 19 milyar 475 milyon

Detaylı

Deri ve Deri Ürünleri Sektörü 2016 Mayıs Ayı İhracat Bilgi Notu

Deri ve Deri Ürünleri Sektörü 2016 Mayıs Ayı İhracat Bilgi Notu Deri ve Deri Ürünleri Sektörü Mayıs Ayı İhracat Bilgi Notu TDH Ar&Ge ve Mevzuat Şb. İTKİB Genel Sekreterliği DERİ VE DERİ ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜMÜZÜN YILI MAYIS AYI İHRACAT PERFORMANSI yılı mayıs ayında, Türkiye

Detaylı

KURU İNCİR DÜNYA ÜRETİMİ TÜRKİYE ÜRETİMİ

KURU İNCİR DÜNYA ÜRETİMİ TÜRKİYE ÜRETİMİ KURU İNCİR DÜNYA ÜRETİMİ İncir, ilk kültüre alınan meyvelerden birisi olarak, anavatanı Anadolu dan, önce Suriye ve Filistin e sonrasında buradan da Çin ve Hindistan a yayılmıştır. Dünya kuru incir üretimine

Detaylı

174

174 DERİ İŞLEME, SARACİYE VE AYAKKABI İMALATI Hazırlayan Ömür GENÇ ESAM Müdür Yardımcısı 174 1. SEKTÖRÜN TANIMI Derinin tabaklanması, işlenmesi; bavul, el çantası, saraçlık, koşum takımı ve ayakkabı imalatı

Detaylı

Deri ve Deri Ürünleri Sektörü

Deri ve Deri Ürünleri Sektörü Deri ve Deri Ürünleri Sektörü Aralık Ayı İhracat Bilgi Notu TDH Ar&Ge ve Mevzuat Şb. İTKİB Genel Sekreterliği DERİ VE DERİ ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜ YILI AYI İHRACAT PERFORMANSI yılı Aralık ayında, Türkiye nin

Detaylı

142

142 GİYİM EŞYASI İMALATI; KÜRKÜN İŞLENMESİ VE BOYANMASI SANAYİİ Hazırlayan Mustafa ŞİMŞEK ESAM Müdür Yardımcısı 142 1. SEKTÖRÜN TANIMI Giyim eşyası imalatı; kürkün işlenmesi ve boyanması sektörü, ISIC Revize

Detaylı

SERAMİK SEKTÖRÜ NOTU

SERAMİK SEKTÖRÜ NOTU 1. Dünya Seramik Sektörü 1.1 Seramik Kaplama Malzemeleri SERAMİK SEKTÖRÜ NOTU 2007 yılında 8,2 milyar m 2 olan dünya seramik kaplama malzemeleri üretimi, 2008 yılında bir önceki yıla oranla %3,5 artarak

Detaylı

PLASTİK VE KAUÇUK ÜRÜNLERİ İMALATI Hazırlayan Orkun Levent BOYA Kıdemli Uzman

PLASTİK VE KAUÇUK ÜRÜNLERİ İMALATI Hazırlayan Orkun Levent BOYA Kıdemli Uzman PLASTİK VE KAUÇUK ÜRÜNLERİ İMALATI Hazırlayan Orkun Levent BOYA Kıdemli Uzman 364 1. SEKTÖRÜN TANIMI Plastik ve kauçuk ürünleri imalatı ISIC Revize 3 sınıflandırmasına göre, imalat sanayii alt ayrımında

Detaylı

Deri ve Deri Ürünleri Sektörü

Deri ve Deri Ürünleri Sektörü 2015 Deri ve Deri Ürünleri Sektörü 2015 Mayıs Ayı İhracat Bilgi Notu Tekstil, Deri ve Halı Şubesi İTKİB Genel Sekreterliği 06/2015 DERİ VE DERİ ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜ 2015 YILI AYI İHRACAT PERFORMANSI 2015 yılı

Detaylı

KOK KÖMÜRÜ, RAFİNE EDİLMİŞ PETROL ÜRÜNLERİ VE NÜKLEER YAKIT İMALATI Hazırlayan Seher OZAN DÜNDAR Kıdemli Uzman 302 1. SEKTÖRÜN TANIMI Kok kömürü, rafine edilmiş petrol ürünleri ve nükleer yakıt imalatı

Detaylı

Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010

Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010 Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010 Avrupa kıtasından Amerika kıtasına, Orta Doğu Ülkelerinden Afrika ülkelerine kadar geniş yelpazeyi kapsayan 200 ülkeye ihracat gerçekleştiren

Detaylı

BUĞDAY PİYASALARI ve TMO

BUĞDAY PİYASALARI ve TMO BUĞDAY PİYASALARI ve TMO 01.04.2016 1 DÜNYA BUĞDAY DENGE TABLOSU Dünya buğday üretimi üç yıl üst üste rekor seviyelerde gerçekleşti, stoklar yükseliyor (Milyon Ton) 800 700 600 500 400 300 200 100 0 699

Detaylı

Dünya Bakliyat Pazarı ve Son Gelişmeler

Dünya Bakliyat Pazarı ve Son Gelişmeler Dünya Bakliyat Pazarı ve Son Gelişmeler Bakliyat üretiminde artış trendi sonraki yıllarda da devam etmiş, 2013 yılında 77,2 milyon tona, 2014 yılında da 77,6 milyon tona çıkmıştır. Bu artışta hem ekim

Detaylı

2015 OCAK DIŞ TİCARET RAPORU

2015 OCAK DIŞ TİCARET RAPORU 2015 OCAK DIŞ TİCARET RAPORU ATSO DIŞ TİCARET SERVİSİ *Tablo ve listeler TİM ve TUİK istatistikleri ihracat ve ithalat verilerine göre ATSO- Dış Ticaret Servisi tarafından derlenmiştir. 2015 OCAK / TÜRKİYE

Detaylı

DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ

DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİ SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ Hazırlayan ve Derleyen: Zehra N.ÖZBİLGİN Ar-Ge Şube Müdürlüğü Kasım 2012 DÜNYA SERAMİK KAPLAMA MALZEMELERİNDE ÜRETİM VE TÜKETİM yılında 9.546 milyon

Detaylı

TÜRKĠYE DÜNYANIN BOYA ÜRETĠM ÜSSÜ OLMA YOLUNDA

TÜRKĠYE DÜNYANIN BOYA ÜRETĠM ÜSSÜ OLMA YOLUNDA TÜRKĠYE DÜNYANIN BOYA ÜRETĠM ÜSSÜ OLMA YOLUNDA Nurel KILIÇ Türk boya sektörü; Avrupa nın altıncı büyük boya üreticisi konumundadır. Türkiye de 50 yılı aşkın bir geçmişi olan boya sektörümüz, AB entegrasyon

Detaylı

ALKOLLÜ VE ALKOLSÜZ İÇECEKLER. Sektör Raporu

ALKOLLÜ VE ALKOLSÜZ İÇECEKLER. Sektör Raporu ALKOLLÜ VE ALKOLSÜZ İÇECEKLER Sektör Raporu Sayfa 2 / 11 İÇİNDEKİLER 1. ALKOLLÜ VE ALKOLSÜZ İÇECEKLER 2.TÜRKİYE NİN DIŞ TİCARETİ 3.1.İHRACAT 3.2.İTHALAT 3.DÜNYA TİCARETİ KAYNAKÇA Sayfa 3 / 11 1. ALKOLLÜ

Detaylı

DÜNYA SERAMİK SAĞLIK GEREÇLERİ İHRACATI. Genel Değerlendirme

DÜNYA SERAMİK SAĞLIK GEREÇLERİ İHRACATI. Genel Değerlendirme DÜNYA SERAMİK SAĞLIK GEREÇLERİ İHRACATI Genel Değerlendirme Haziran 2014 2012 yılı dünya seramik sağlık gereçleri ihracat rakamlarına bakıldığında, 2011 yılı rakamlarına nazaran daha az dalgalanma gösterdiği

Detaylı

Değirmenciliğin gelişmiş olduğu ülkelerden olan Belçika da ise hali hazırda 100 ile 150 arasında değirmenin bulunduğu tahmin ediliyor.

Değirmenciliğin gelişmiş olduğu ülkelerden olan Belçika da ise hali hazırda 100 ile 150 arasında değirmenin bulunduğu tahmin ediliyor. ABD de tarım sektörü, küresel ölçekte değerlendirildiğinde önemli bir üretim potansiyeline sahiptir. Bugün dünyanın en büyük buğday, mısır ve sorgum ihracatçısı olan ülkede, 170 civarında değirmen bulunduğu

Detaylı

HUBUBAT, BAKLİYAT, YAĞLI TOHUMLAR VE MAMULLERİ SEKTÖRÜ

HUBUBAT, BAKLİYAT, YAĞLI TOHUMLAR VE MAMULLERİ SEKTÖRÜ HUBUBAT, BAKLİYAT, YAĞLI TOHUMLAR VE MAMULLERİ SEKTÖRÜ I- DÜNYA DEĞİRMENCİLİK ÜRÜNLERİ TİCARETİ 2013 yılında dünya değirmencilik sektörü ihracatı bir önceki yıla göre %2,8 oranında artış göstererek 18,6

Detaylı

2015 YILI KİMYA SEKTÖRÜ İHRACAT DEĞERLENDİRME RAPORU AKDENİZ İHRACATÇI BİRLİKLERİ GENEL SEKRETERLİĞİ KİMYA SEKTÖR ŞUBESİ

2015 YILI KİMYA SEKTÖRÜ İHRACAT DEĞERLENDİRME RAPORU AKDENİZ İHRACATÇI BİRLİKLERİ GENEL SEKRETERLİĞİ KİMYA SEKTÖR ŞUBESİ 2015 YILI KİMYA SEKTÖRÜ İHRACAT DEĞERLENDİRME RAPORU AKDENİZ İHRACATÇI BİRLİKLERİ GENEL SEKRETERLİĞİ KİMYA SEKTÖR ŞUBESİ 1 2015 YILI KİMYA SEKTÖRÜ İHRACAT DEĞERLENDİRME RAPORU AKDENİZ İHRACATÇI BİRLİKLERİ

Detaylı

AKDENİZ İHRACATÇI BİRLİKLERİ TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ İHRACAT RAKAMLARI DEĞERLENDİRMESİ

AKDENİZ İHRACATÇI BİRLİKLERİ TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ İHRACAT RAKAMLARI DEĞERLENDİRMESİ AKDENİZ İHRACATÇI BİRLİKLERİ TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ İHRACAT RAKAMLARI LENDİRMESİ Hazırlayan: Erman YERMAN / Şef TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ TÜRKİYE VE AKİB LENDİRMESİ yılı Ekim ayından bu

Detaylı

Deri ve Deri Ürünleri Sektörü 2015 Mart Ayı İhracat Bilgi Notu

Deri ve Deri Ürünleri Sektörü 2015 Mart Ayı İhracat Bilgi Notu Deri ve Deri Ürünleri Sektörü Mart Ayı İhracat Bilgi Notu Tekstil, Deri ve Halı Şubesi İTKİB Genel Sekreterliği 04/ DERİ VE DERİ ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜ YILI AYI İHRACAT PERFORMANSI yılı Mart ayında, Türkiye

Detaylı

2006 YILI EGE BÖLGESİ NİN 100 BÜYÜK FİRMASI

2006 YILI EGE BÖLGESİ NİN 100 BÜYÜK FİRMASI 2006 YILI EGE BÖLGESİ NİN 100 BÜYÜK FİRMASI Ege Bölgesi Sanayi Odası nın 1982 den beri sürdürmekte olduğu Ege Bölgesi nin 100 Büyük Sanayi Kuruluşu çalışması, bölgemiz sanayiinin içinde bulunduğu duruma,

Detaylı

Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2013 0

Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2013 0 Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2013 0 ŞEKERLİ VE ÇİKOLATALI MAMULLER SITC No : 062-073 Armonize No : 1704-1806 TÜRKİYE DE ÜRETİM Türkiye de şekerli ve çikolatalı mamuller sektörünün başlangıcı,

Detaylı

Türkiye Geneli 2014 Yılı Sektörel Bazda İhracat Rakamları Değerlendirmesi

Türkiye Geneli 2014 Yılı Sektörel Bazda İhracat Rakamları Değerlendirmesi 3-4 Türkiye Geneli 2014 Yılı Sektörel Bazda İhracat Rakamları Değerlendirmesi 5 Demir ve Demir Dışı Metaller-Çelik Sektörü 2014 Yılı İhracatında Ürün Grubu Değerlendirmesi 6 Demir ve Demir Dışı Metaller-Çelik

Detaylı

TÜRKİYE NİN TARIM ÜRÜNLERİ PAZARINDAKİ YERİ VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

TÜRKİYE NİN TARIM ÜRÜNLERİ PAZARINDAKİ YERİ VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ TÜRKİYE NİN TARIM ÜRÜNLERİ PAZARINDAKİ YERİ VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ Şebnem BORAN Günnur BİNİCİ ALTINTAŞ Tarım sektörü; insanlar için gerekli gıdaları karşılayan, sanayiye hammadde kaynağı oluşturan, nüfusun

Detaylı

HALI SEKTÖRÜ 2015 YILI İHRACATI

HALI SEKTÖRÜ 2015 YILI İHRACATI HALI SEKTÖRÜ 2015 YILI İHRACATI Ülkemizin halı ihracatı 2014 yılında % 7,3 oranında bir artışla kapanmış ve 2,4 milyar dolar olarak gerçekleşmişti. 2015 yılında ise halı ihracatımız bir önceki yıla kıyasla

Detaylı

MAKİNE VE TEÇHİZATI HARİÇ; METAL EŞYA SANAYİİ Hazırlayan Mustafa TOSUN Kıdemli Uzman 450 1. SEKTÖRÜN TANIMI Makine ve teçhizatı hariç; metal eşya sanayii, ISIC Revize 3 sınıflandırmasına göre, imalat sanayii

Detaylı

Aylık Dış Ticaret Analizi

Aylık Dış Ticaret Analizi EKİM YÖNETİCİ ÖZETİ Bu çalışmada, Türkiye İhracatçılar Meclisi tarafından her ayın ilk günü açıklanan ihracat rakamları temel alınarak Türkiye nin aylık dış ticaret analizi yapılmaktadır. Aşağıdaki analiz,

Detaylı

AR&GE BÜLTEN. İl nüfusunun % 17 si aile olarak ifade edildiğinde ise 151 bin aile geçimini tarım sektöründen sağlamaktadır.

AR&GE BÜLTEN. İl nüfusunun % 17 si aile olarak ifade edildiğinde ise 151 bin aile geçimini tarım sektöründen sağlamaktadır. İzmir İlinin Son 5 Yıllık Dönemde Tarımsal Yapısı Günnur BİNİCİ ALTINTAŞ İzmir, sahip olduğu tarım potansiyeli ve üretimi ile ülkemiz tarımında önemli bir yere sahiptir. Halen Türkiye de üretilen; enginarın

Detaylı

ULUDAĞ HAZIR GİYİM VE KONFEKSİYON İHRACATÇILARI BİRLİĞİ 2016 YILI HAZİRAN AYI DIŞ TİCARET DEĞERLENDİRME RAPORU

ULUDAĞ HAZIR GİYİM VE KONFEKSİYON İHRACATÇILARI BİRLİĞİ 2016 YILI HAZİRAN AYI DIŞ TİCARET DEĞERLENDİRME RAPORU ULUDAĞ HAZIR GİYİM VE KONFEKSİYON İHRACATÇILARI BİRLİĞİ 2016 YILI HAZİRAN AYI DIŞ TİCARET DEĞERLENDİRME RAPORU ULUDAĞ Ar-Ge ve Pazara Giriş Şubesi TEMMUZ 2016 GENEL DEĞERLENDİRME Türkiye İhracatçılar Meclisi

Detaylı

ÖDEMİŞ İLÇESİNDE PATATES ÜRETİMİ, KOŞULLAR ve SORUNLAR

ÖDEMİŞ İLÇESİNDE PATATES ÜRETİMİ, KOŞULLAR ve SORUNLAR ÖDEMİŞ İLÇESİNDE PATATES ÜRETİMİ, KOŞULLAR ve SORUNLAR GİRİŞ Solanaceae familyasına ait olduğu bilinen patatesin Güney Amerika`nın And Dağları nda doğal olarak yetiştiği; 16. yüzyılın ikinci yarısında

Detaylı

Aylık Dış Ticaret Analizi

Aylık Dış Ticaret Analizi YÖNETİCİ ÖZETİ Bu çalışmada, Türkiye İhracatçılar Meclisi tarafından her ayın ilk günü açıklanan ihracat rakamları temel alınarak Türkiye nin aylık dış ticaret analizi yapılmaktadır. Aşağıdaki analiz,

Detaylı

2003 yılında tarımın milli gelirlerimizdeki payı yüzde 12,6 iken, 2006 yılında yüzde 11,2 ye indi.

2003 yılında tarımın milli gelirlerimizdeki payı yüzde 12,6 iken, 2006 yılında yüzde 11,2 ye indi. Tarım Sektörünün İhracattaki Yeri ve Önemi Şebnem BORAN Ülkemizde son yıllarda önceliğin sanayi sektörüne kayması sonucu ekonomimizde göreceli olarak tarım ürünlerinin ihracatımızdaki ağırlığı giderek

Detaylı

AKDENİZ İHRACATÇI BİRLİKLERİ TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ İHRACAT RAKAMLARI DEĞERLENDİRMESİ

AKDENİZ İHRACATÇI BİRLİKLERİ TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ İHRACAT RAKAMLARI DEĞERLENDİRMESİ AKDENİZ İHRACATÇI BİRLİKLERİ TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ İHRACAT RAKAMLARI LENDİRMESİ Hazırlayan: Erman YERMAN / Şef TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ İHRACAT RAKAMLARININ TÜRKİYE VE AKİB LENDİRMESİ

Detaylı

CAM SANAYİİ. Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi

CAM SANAYİİ. Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi CAM SANAYİİ Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi TÜRKİYE'DE ÜRETİM Cam sanayii, inşaat, otomotiv, meşrubat, gıda, beyaz eşya, mobilya,

Detaylı

zeytinist mucahit@zeytin.org.tr www.mucahitkivrak.com.tr

zeytinist mucahit@zeytin.org.tr www.mucahitkivrak.com.tr 1 T.C. BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ EDREMİT MESLEK YÜKSEKOKULU Zeytincilik ve Zeytin İşleme Teknolojisi Programı Öğr. Gör. Mücahit KIVRAK 0 505 772 44 46 kivrak@gmail.com www.mucahitkivrak.com.tr 2 3 4 PİRİNA

Detaylı

DEMİR VE DEMİR DIŞI METALLER SEKTÖRÜ

DEMİR VE DEMİR DIŞI METALLER SEKTÖRÜ DEMİR VE DEMİR DIŞI METALLER SEKTÖRÜ I. DÜNYA DEMİR-ÇELİK (GTİP 72)TİCARETİ 2013 yılında dünya demir-çelik ihracatı bir önceki yıla göre %7,9 oranında azalarak 392,8 milyar $ seviyesinde gerçekleşmiştir.

Detaylı

* Ticaret verileri Nace Revize 2 sınıflandırmasına göre 45 ve 46 kodlu sektörleri içermektedir. Kaynak: (Türkiye İstatistik Kurumu, u)

* Ticaret verileri Nace Revize 2 sınıflandırmasına göre 45 ve 46 kodlu sektörleri içermektedir. Kaynak: (Türkiye İstatistik Kurumu, u) 1.1. Ticaret Türkiye ye paralel olarak TR82 Bölgesi nde de hizmetler sektörünün ekonomideki payının artmasıyla öne çıkan alanlardan biri de ticarettir. 2010 TÜİK Yıllık Sanayi ve Hizmet İstatistiklerine

Detaylı

DÜNYA BUĞDAY PİYASALARINDA SON DURUM

DÜNYA BUĞDAY PİYASALARINDA SON DURUM 22.11.2013 TÜRKİYE UN SANAYİCİLERİ FEDERASYONU DÜNYA BUĞDAY PİYASALARINDA SON DURUM ABD Tarım Bakanlığı nın 8 Kasım ve 11 Kasım 2013 Tarihli Raporlarına göre düzenlenmiştir. 1 DÜNYA BUĞDAY PİYASALARINDA

Detaylı

HUBUBAT, BAKLİYAT, YAĞLI TOHUMLAR ve MAMULLERİ SEKTÖR RAPORU2016

HUBUBAT, BAKLİYAT, YAĞLI TOHUMLAR ve MAMULLERİ SEKTÖR RAPORU2016 HUBUBAT, BAKLİYAT, YAĞLI TOHUMLAR ve MAMULLERİ SEKTÖR RAPORU2016 İÇİNDEKİLER I- DÜNYA DEĞİRMENCİLİK ÜRÜNLERİ TİCARETİ 04 HUBUBAT, BAKLİYAT, YAĞLI TOHUMLAR ve MAMÜLLERİ SEKTÖR RAPORU / 2016 II- DÜNYA BİTKİSEL

Detaylı

Tablo 4- Türkiye`de Yıllara Göre Turunçgil Üretimi (Bin ton)

Tablo 4- Türkiye`de Yıllara Göre Turunçgil Üretimi (Bin ton) NARENCİYE DOSYASI Kökeni Güneydoğu Asya olan turunçgillerin, çağdaş anlamda üretimi 19. yüzyılda ABD`de başlamış ve hızla yayılmıştır. Turunçgil yetiştiriciliği dünyada 40 derece kuzey enlemi ile 40 derece

Detaylı

3 1 0 2 20 BUĞDAY RAPORU

3 1 0 2 20 BUĞDAY RAPORU 0 1 Dünya buğday üretimi, üretim devlerinden biri olan ABD nin yaklaşık 4 milyon tonluk üretim azalmasına rağmen bu sene ekili alanların ve verimin artmasıyla paralel olarak Ağustos ayı verilerine göre

Detaylı

Deri ve Deri Ürünleri Sektörü 2016 Haziran Ayı İhracat Bilgi Notu

Deri ve Deri Ürünleri Sektörü 2016 Haziran Ayı İhracat Bilgi Notu 2016 Deri ve Deri Ürünleri Sektörü 2016 Haziran Ayı İhracat Bilgi Notu TDH Ar&Ge ve Mevzuat Şb. İTKİB Genel Sekreterliği DERİ VE DERİ ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜMÜZÜN 2016 YILI HAZİRAN AYI İHRACAT PERFORMANSI 2016

Detaylı

Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı,

Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, Türkiye Cumhuriyeti-Ekonomi Bakanlığı, 2013 0 BİSKÜVİ 1. SEKTÖRÜN TANIMI SITC NO ARMONİZE NO : 048.42(tatlı bisküviler) : 1905.31 (tatlı bisküviler), 1905.90.45(bisküviler) Bisküvi kelime olarak Latince

Detaylı

KONYA DIŞ TİCARET BÜLTENİ

KONYA DIŞ TİCARET BÜLTENİ HABER BÜLTENİ 08.01.2014 Sayı 22 Konya Ticaret Odası (KTO) tarafından Türkiye İstatistik Kurumu ndan ve Türkiye İhracatçılar Meclisi nden alınan verilere dayalı olarak Konya nın dış ticaretinin durumu

Detaylı

Dış Ticaret Verileri Bülteni

Dış Ticaret Verileri Bülteni (Milyar $) 3 216 Ağustos - 216 TÜİK dış ticaret verilerine göre ihracat 216 yılı Ağustos ayında, 215 yılının aynı ayına göre %7,7 artarak 11 milyar 867 milyon dolar, ithalat %3,7 artarak 16 milyar 554

Detaylı

Türkiye Geneli 2015 Yılı Sektörel Bazda İhracat Rakamları Değerlendirmesi

Türkiye Geneli 2015 Yılı Sektörel Bazda İhracat Rakamları Değerlendirmesi 3-4 Türkiye Geneli 2015 Yılı Sektörel Bazda İhracat Rakamları Değerlendirmesi 5 Demir ve Demir Dışı Metaller-Çelik Sektörü 2015 Yılı İhracatında Ürün Grubu Değerlendirmesi 6 Demir ve Demir Dışı Metaller-Çelik

Detaylı

PAGEV - PAGDER. Dünya Toplam PP İthalatı

PAGEV - PAGDER. Dünya Toplam PP İthalatı 1 DÜNYA ve TÜRKİYE POLİPROPİLEN ( PP ) DIŞ TİCARET ANALİZİ Barbaros Demirci ( Genel Müdür ) Neslihan Ergün ( Teknik Uzman Kimya Müh. ) PAGEV - PAGDER DÜNYA TOPLAM PP İTHALATI : Dünya toplam PP ithalatı

Detaylı

alt pozisyonunda yer alan gri çimento ürünü ise sektörde en çok ihraç edilen üründür.

alt pozisyonunda yer alan gri çimento ürünü ise sektörde en çok ihraç edilen üründür. ÇİMENTO HS No: 2523 Çimentonun ana hammaddeleri; kireçtaşı (kalker), kil ve marn (doğadaki kalker ve kil karışımı kayaca) dır. Ülkemiz söz konusu hammaddeler (özellikle kalker) açısından zengin kaynaklara

Detaylı

Türkiye Geneli 2015 Yılı Ocak - Haziran Sektörel Bazda İhracat Rakamları Değerlendirmesi

Türkiye Geneli 2015 Yılı Ocak - Haziran Sektörel Bazda İhracat Rakamları Değerlendirmesi 3-4 Türkiye Geneli 2015 Yılı Ocak - Haziran Sektörel Bazda İhracat Rakamları Değerlendirmesi 4-5 Demir ve Demir Dışı Metaller Sektörü 2015 Yılı Ocak - Haziran İhracatında Ürün Grubu Değerlendirmesi 5 Demir

Detaylı

Polonya ve Çek Cumhuriyeti nde Tahıl ve Un Pazarı

Polonya ve Çek Cumhuriyeti nde Tahıl ve Un Pazarı Polonya ve Çek Cumhuriyeti nde Tahıl ve Un Pazarı Polonya da 400-450 un değirmeni olduğu biliniyor. Bu değirmenlerin yıllık toplam kapasiteleri 6 milyon tonun üzerine. Günde 100 tonun üzerinde üretim gerçekleştirebilen

Detaylı

MEYVE SULARI DÜNYA TİCARETİ. Dünya İhracatı. Tablo 1. Meyve Suyunun Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonları

MEYVE SULARI DÜNYA TİCARETİ. Dünya İhracatı. Tablo 1. Meyve Suyunun Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonları 0 MEYVE SULARI Tablo 1. Meyve Suyunun Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonları Ürün Adı GTP Portakal Suyu (Dondurulmuş) 2009.11 Diğer Portakal Suları 2009.12, 2009.19 Greyfurt Suyu 2009.21, 2009.29 Diğer

Detaylı

Türkiye de hayvancılık sektörünün önündeki sorunları iki ana başlık altında toplamak mümkündür. Bunlar;

Türkiye de hayvancılık sektörünün önündeki sorunları iki ana başlık altında toplamak mümkündür. Bunlar; Tarımı gelişmiş ülkelerin çoğunda hayvancılığın tarımsal üretim içerisindeki payı % 50 civarındadır. Türkiye de hayvansal üretim bitkisel üretimden sonra gelmekte olup, tarımsal üretim değerinin yaklaşık

Detaylı

SÜT ÜRÜNLERİ. Hazırlayan İsmail Erkan SARISAÇLI 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi

SÜT ÜRÜNLERİ. Hazırlayan İsmail Erkan SARISAÇLI 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi SÜT ÜRÜNLERİ Hazırlayan İsmail Erkan SARISAÇLI 2006 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi SÜT ÜRÜNLERI Türkiye'de Üretim Sektörde üretim yapısının daha çok küçük aile

Detaylı

MOBİLYA SEKTÖRÜ MEVCUT DURUM

MOBİLYA SEKTÖRÜ MEVCUT DURUM MOBİLYA SEKTÖRÜ MEVCUT DURUM Mobilya Sektörü Sınıflandırması Türkiye'de, 01.01.1989 tarihinden itibaren yürürlüğe giren Armonize Sistem Nomanklatörü esas alınarak yapılan Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonlarına

Detaylı

2016 KASIM DIŞ TİCARET RAPORU

2016 KASIM DIŞ TİCARET RAPORU 2016 KASIM DIŞ TİCARET RAPORU ATSO DIŞ TİCARET SERVİSİ *Tablo ve listeler TİM ve TUİK istatistikleri ihracat ve ithalat verilerine göre ATSO- Dış Ticaret Servisi tarafından derlenmiştir. 2016 KASIM / TÜRKİYE

Detaylı

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL UNCTAD Dünya Yatırım Raporu Türkiye Lansmanı Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü nün (UNCTAD) Uluslararası Doğrudan Yatırımlar

Detaylı

2012 YILI OCAK-HAZİRAN DÖNEMİ KONFEKSİYON SEKTÖRÜ İHRACAT DEĞERLENDİRME RAPORU AKİB GENEL SEKRETERLİĞİ SANAYİ UYGULAMA ŞUBESİ

2012 YILI OCAK-HAZİRAN DÖNEMİ KONFEKSİYON SEKTÖRÜ İHRACAT DEĞERLENDİRME RAPORU AKİB GENEL SEKRETERLİĞİ SANAYİ UYGULAMA ŞUBESİ 2012 YILI OCAK-HAZİRAN DÖNEMİ KONFEKSİYON SEKTÖRÜ İHRACAT DEĞERLENDİRME RAPORU AKİB GENEL SEKRETERLİĞİ SANAYİ UYGULAMA ŞUBESİ Hazırlayan: Burcu ŞENEL / Uzman İÇİNDEKİLER I. 2012 YILI TÜRKİYE İHRACATI 4.

Detaylı

Bazı gözlemler ve Haber Özetleri

Bazı gözlemler ve Haber Özetleri Kuzey yarım kürede buğday hasadı devam ediyor. Akdeniz çevresindeki ülkelerde buğday hasadı büyük ölçüde tamamlanmışken, Karadeniz çevresindeki ülkelerde ise sürüyor. Ancak bazı bölgelerde aşırı yağışlar

Detaylı

DİYARAKIR DIŞ TİCARETİ 2014

DİYARAKIR DIŞ TİCARETİ 2014 DİYARAKIR DIŞ TİCARETİ 2014 Nisan 2015 Hikmet DENİZ İçindekiler 1. İhracat... 2 1.1. İhracat Yapılan Ülkeler... 3 1.2. 'ın En Büyük İhracat Partneri: Irak... 5 1.3. İhracat Ürünleri... 6 2. İthalat...

Detaylı

ALKOLLÜ VE ALKOLSÜZ İÇECEKLER

ALKOLLÜ VE ALKOLSÜZ İÇECEKLER ALKOLLÜ VE ALKOLSÜZ İÇECEKLER Tablo 1. Alkollü ve Alkolsüz İçeceklerin Gümrük Tarife Pozisyonları Alkolsüz İçecekler Ürün Adı GTP Mineral ve Gazlı Sular 2201 Meşrubat 2202 Alkollü İçecekler FERMENTE ALKOLLÜ

Detaylı

GTİP 392310: PLASTİKTEN KUTULAR, KASALAR, SANDIKLAR VB. EŞYA

GTİP 392310: PLASTİKTEN KUTULAR, KASALAR, SANDIKLAR VB. EŞYA GTİP 392310: PLASTİKTEN KUTULAR, KASALAR, SANDIKLAR VB. EŞYA TEMMUZ 2009 Hazırlayan: Mesut DÖNMEZ 1 GENEL KOD BİLGİSİ: 392310 GTIP kodunun üst kodu olan 3923 GTİP koduna ait alt kodlar ve ürünler aşağıda

Detaylı

Deri ve Deri Ürünleri Sektörü

Deri ve Deri Ürünleri Sektörü 2016 Deri ve Deri Ürünleri Sektörü 2016 Şubat Ayı İhracat Bilgi Notu TDH Ar&Ge ve Mevzuat Şb. İTKİB Genel Sekreterliği DERİ VE DERİ ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜ 2016 YILI ŞUBAT AYI İHRACAT PERFORMANSI 2016 yılı Şubat

Detaylı

KONYA DIŞ TİCARET BÜLTENİ

KONYA DIŞ TİCARET BÜLTENİ HABER BÜLTENİ 04.08.2015 Sayı 41 Konya Ticaret Odası (KTO) tarafından Türkiye İstatistik Kurumu ndan ve Türkiye İhracatçılar Meclisi nden alınan verilere dayalı olarak Konya nın dış ticaretinin durumu

Detaylı

T.C. Ekonomi Bakanlığı İthalat Genel Müdürlüğü Ankara 08.01.2013

T.C. Ekonomi Bakanlığı İthalat Genel Müdürlüğü Ankara 08.01.2013 T.C. Ekonomi Bakanlığı İthalat Genel Müdürlüğü Ankara 08.01.2013 Konu : 390319000000 GTİP no lu GPPS ve HIPS ithalatına % 3 oranında gümrük vergisi uygulanmasının kaldırılma talebi Sayın Bakanlığınızın,

Detaylı

BAŞKA YERDE SINIFLANDIRILMAMIŞ ELEKTRİKLİ MAKİNE VE CİHAZLARIN İMALATI Hazırlayan Birgül OĞUZOĞLU Kıdemli Uzman 540 1. SEKTÖRÜN TANIMI Başka yerde sınıflandırılmamış elektrikli makine ve cihazların imalatı

Detaylı

TEKSTİL MAKİNALARI. Hazırlayan Hasan KÖSE 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi

TEKSTİL MAKİNALARI. Hazırlayan Hasan KÖSE 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi TEKSTİL MAKİNALARI Hazırlayan Hasan KÖSE 2006 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi TEKSTİL MAKİNALARI TÜRKİYE DE ÜRETİM Tanımı Tekstil makinaları, tekstil sanayinin

Detaylı

HALI SANAYİ. Hazırlayan Ümit SEVİM, Alpaslan EMEK 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi

HALI SANAYİ. Hazırlayan Ümit SEVİM, Alpaslan EMEK 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi HALI SANAYİ Hazırlayan Ümit SEVİM, Alpaslan EMEK 2006 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi ÜRÜNÜN TANIMI Armonize Sistem sınıflandırmasına göre halılar 4 ana gruba

Detaylı